Người ta đã xác định rằng: hút thuốc, uống rượu, sinh hoạt vô độ, dạ dày dư axit, có lịch sử bệnh lâu dài, trước bị biến chứng bội nhiễm, sử dụng những loại thuốc gây loét, nhiễm kh[r]
Trang 16 4 BỆNH DẠ DÀY VÀ THựC DƠN PHÒNG CHỮA TRL
Phẩn IV
LOÉT DẠ DÀY-TÁ TRÀNG
MỐI QUAN HỆ GIỮA LOÉT DẠ DÀY VÀ AXIT DẠ DÀY
Dạ dày quá nhiều axid là điều kiện cơ bản để gây bệnh loét
dạ dày Axid clohyđric là thành phần chủ yếu của dịch dạ dày do tế bào thành tiết ra, được điều tiết bởi thần kinh, dịch thể Axid do dạ dày tiết ra là một quá trình sinh lý rất phức tạp
Do việc mất điều tiết các cơ chế tiết dịch và axit của dạ dày làm cho dạ dày tiết axit quá nhiều, rất dễ gây ra loét dạ dày Những người bị loét đường tiêu hoá thường có những triệu chứng điển hình như đói đau, sôi bụng, nóng bụng, ợ chua Dùng loại kháng thể H2, hoặc thuốc ngăn trở sự đọng lại của ATP cũng
có thể khống chế được lượng axit trong dạ dày quá nhiều
CHỨNG Dư ACID ỏ DẠ DÀY VÀ CÁCH PHÒNG TRÁNH
- Triệu chứng: Chứng dư acid dịch vị có biểu hiện là đau lâm râm vùng thương vị, ợ nóng, ợ chua, đôi lúc thấy nóng ràt sau xương ức, khó tiêu, ậm ạch thường xuất hiện khi lo lắng căng thẳng
Trang 2Loét dạ dày - tá tràng • 65
hoặc do àn uống thất thường Những triệu chứng này nếu không sớm ngăn chặn ngay khi bắt đầu, thỉ sẽ bị viêm loét dạ dày tá tràng Bệnh tiến triển sẽ gây lãng phí thời giờ và tién bạc chữa trị
mà tỉ lệ tái phát lại rất cao
- Nguyên nhân của tình trạng dưacid
Dạ dày là cơ quan tiếp nhận và xử lý thức ăn trước khi được
cơ thể hấp thu Để xử lý thức ăn tốt, dạ dày cần tiết ra một lượng dịch vị cần thiết và vừa đủ Tuy nhiên, lượng dịch vị này chịu sự điéu phối của hệ thần kinh, cũng như lối sống và hoàn cảnh xung quanh Một cuộc sống cân bằng, chế độ ăn uống và sinh hoạt điểu
độ làm cho dạ dày thực hiện tốt chức năng tiết dịch vị
Con người ngày nay phải làm việc và nỗ lực nhiếu hơn so với trước đây Áp lực công việc khiến não bộ không được nghỉ ngơi, lúc nào cũng phải suy nghĩ, lo lắng Áp lực liên tục này làm não luôn ở trong trạng thái bị căng ra Điéu này đã tác động không tốt lên dạ dày Hơn nữa, công việc căng thẳng sẽ khiến chúng ta không cồn thời gian quan tâm tới việc ăn uống, Ân uống thất thường, qua loa càng làm dạ dày suy yếu và kiệt sức dần, mà biểu hiện ban đầu là tình trạng rối loạn tiết acid hay dư acid ở dạ dày
- Giải quyết sớm chứng dưacíd
Vì vậy, việc kiểm soát sớm tình trạng dư acid là vô cùng cần thiết Bên cạnh việc điéu chỉnh lạl cuộc sống và chế độ sinh hoạt, việc dùng thuốc hỗ trợ là rất cần thiết Nhóm thuốc antacid cố nguồn gốc hóa dược, làm giảm các triệu chứng, tuy nhiên chỉ sử dụng được trong thời gian ngắn, lại có một sô' tác dụng phụ như tiêu chảy, táo bốn và không dùng được cho một số đối tượng đặc biệt Chỉ có gel sinh học Novagast từ thiên nhiên nên an toàn,
có thể sử dụng thường xuyên Gel sinh học Novagast có tác dụng
Trang 36 6 - BỆNH DẠ DÀY VÀ THỰC ĐƠN PHONG CHỬA TRỊ_
trung hòa acid, tráng phủ niêm mạc dạ dày làm dịu các triệu chứng đau lâm râm thượng vị, ợ chua, ợ nóng, nóng rát sau xương ức, khó tiêu do dư acid Việc sử dụng thường xuyên nhằm ngăn tái phát ngừa viêm loét theo lời khuyên của các bác sĩ Ngoài ra, Novagast còn sử dụng trong hỗ trợ điếu trị viêm loét dạ dày, đặc biệt là trong phồng ngừa, nghĩa là chưa bệnh nhưng có nguy cơ bị bệnh thì nên dùng sớm và thường xuyên
TRONG VIỆC PHÁT BỆNH LOÉT, NHIÊM KHUẨN
H.PYLORI CÓ VAI TRÒ GỈ?
Vi khuẩn hình que xoáy ốc H.Pylori sống ký sinh ở thượng bì niêm mạc dạ dày người Đây là một loại xoắn khuẩn có khả năng sống trong lớp nhầy của dạ dày Hiện nay đã phát hiện ra một sổ nhân tố có khả năng gây bệnh, như dung môi urê, chất độc của tế bào biến dạng, chất độc trong loại mỡ nhiễu đường, dung môi mỡ
và loại A2 Những chất này đều là những chất môi giới gây viêm Những 'nghiên cứu trong những năm gần đây cho thấy, tỷ lệ H.Pylori được kiểm tra lấy ra của người bệnh loét hành tá tràng và
dạ dày lắn lượt là trên 90% và 80% Và việc loại trừ H.Pylori có thể thay đổi quá trình tự nhiên của bệnh loét; nếu loại trừ được tận gốc
H Pylori thì hoàn toàn chữa lành được vết loét, ngay cả sau khi dừng uống thuốc, tỉ lệ tái phát cũng rất thấp Trước mắt, không ít nhà khoa học đã đưa ra nhận xét quá trình này là: ''Nhiễm H.Pylori
nhiễm H.Pylori cố vị trí quan trọng trong việc phát bệnh loét của
dạ dày
Trang 4Loét dạ dày - tá tràng • 67
Bệnh loét dạ dày sau khi khỏi lại rất dễ tái phát, cứ sáu tháng sau thì tỉ lệ tải phát đạt tới 50% Làm thế nào tránh được tái phát là
cả một vấn đế nan giải Người ta đã xác định rằng: hút thuốc, uống rượu, sinh hoạt vô độ, dạ dày dư axit, có lịch sử bệnh lâu dài, trước
bị biến chứng bội nhiễm, sử dụng những loại thuốc gây loét, nhiễm khuẩn H.Pylori đểu là những nhân tố nguy hiểm quan trọng dẫn tới loét tái phát Trong lâm sàng, cắn phân tích bệnh sử thật cẩn thận và làm các xét nghiệm có liên quan đối với người bệnh loét đường tiêu hoá, cô' gắng hết mức loại trừ hoặc làm giảm thiểu các nhân tố nguy hiểm nói trên sẽ có thể tránh cho bệnh bị tái phát
LOÉT DẠ DÀY TÁ TRÀNG
Loét dạ dày - tá tràng là do mất cân bằng giữa các yếu tố bảo vệ như: niêm nạc, lớp nhẳy, bicacbonat và các yếu tố tấn công như: axít, pepsin Axít và pepsin trong dịch dạ dày phà hủy niêm mạc của dạ dày và tá tràng gây loét dạ dày-tá tràng, ở Việt Nam ước tính 7-10% dân số bị loét dạ dày - tá tràng Tỷ lệ nam và
nữ trong loét dạ dày là 1/1, cồn đối với loét hành tá tràng là 2/1 Ngày nay, bệnh loét dạ dày tá tràng có xu hướng tăng mạnh
và thường gặp ở người trẻ như thanh niên, trung niên Cồn loét dạ dày lại thay gặp ở người trung niên và người già
1 - Triệu chứng
trên rốn (thượng vị), thời gian dài từ vài ba năm đến hàng chục năm Triệu chứng đau thường liên quan tới bữa ăn từ 30 phút đến
2 giờ, đau có thể xuất hiện khi đói hoặc nửa đêm vẽ sáng Có khi
Trang 56 8 - BỆNH DẠ DÀY VÀ THựC ĐƠN PHÒNG CHỬA TRỊ_
chỉ biểu hiện bằng sự cồn cào, ăn vào thì dịu đi Đau bụng có thể xuyên ra sau lưng, đau lan sang phải
điểu trị gì thì triệu chứng đau cũng giảm, sau đó sẽ có đợt đau tái phát
Có những bệnh nhân xuất hiện ợ hơi, ợ chua, nóng rát vùng thượng vị Khoảng 20% bệnh nhân bị loét dạ dày - tá tràng nhưng không hế có triệu chứng, mà người bệnh vào viện vì các biến chứng như: xuất huyết tiêu hóa, thủng dạ dày, hẹp môn vị hoặc nội soi kiểm tra mới phát hiện ra bệnh,
2 ■ Chẩn đoán
- Chụp X.quang có chất cản quang vùng dạ dày - tá tràng
- Nội soi vùng dạ dày tá tràng để tìm ổ loét
- Xét nghiệm tế bào vùng viêm loét để tìm ra vi khuẩn H.Pylori
hoặc vùng hang vị, môn vị Loét bờ cong nhỏ dễ dẫn tới ung thư hơn loét bờ cong lớn Loét vùng môn vị tá tràng dễ gây hẹp môn vị,
sa dạ dày Loét dạ dày dễ gây thủng dạ dày
nhưng ít gây ra thủng dạ dày Mặt khác, loét tá tràng sẽ không dẫn đến ung thư dạ dày như loét dạ dày
3 ■ Nguyên nhân gây loét
gia vị và chất kích thích dạ dày, hút thuốc lá, sinh hoạt vô độ Ngoài ra, cồn gặp loét dạ dày - tá tràng trong bỏng nặng, chấn thương nặng
Trang 6Loét dạ dày - tá tràng • 69
- Do lày truyền H.Pylori bằng các con đường: Thức ăn và nước uống từ người bị nhiễm khuẩn H.Pylori Đôi khi do bác sĩ gây
ra như dùng máy soi dạ dày không tiệt khuẩn ở Việt Nam và các nước đang phát triển, tỷ lệ nhiễm khuẩn H.Pylori là khoảng trên 80% dân số
thương tình cảm, tress rất dễ dẫn tới viêm loét
- Có thể do một số loại thuốc kháng sinh: Như kháng sinh chống viêm không steroid dùng trị bệnh tim mạch, thuốc điều trị bệnh khớp, hoặc thuốc điếu trị ức chế miễn dịch cũng là nguyên nhân gây loét dạ dày, tá tràng
của niêm mạc dạ dày và tá tràng Hoặc niêm mạc dạ dày bị giảm dinh dưỡng nên không đủ khả năng chống lại dịch vị có độ axít ít hoặc bình thường
4 - Kiêng ky và để phòng
- Cấm hút thuốc uống rượu vô độ
- Cấm ăn uống bừa bãi
- Tránh ăn các thực phẩm chiên rán nhiều chất béo
- Tránh ăn các đồ ngọt có chứa catein như sôcôla, chè
- Nên ăn ít và chia lầm nhiều bữa Khi ăn phải ăn chậm nhai
kỹ, chọn đồ ăn mểm như cháo, canh, mì, phở
- Có cách nấu nướng phù hợp như luộc, nấu, hầm Tức là
ăn các món ăn chế biến ít mỡ
Trang 77 0 - BỆNH DẠ DÀY VÀ THựC ĐƠN PHÒNG CHỬA TRỊ_
5 - Bệnh loét dạ dày tá tràng mang tính di truyền
Theo những nghiên cứu mới nhất thì bệnh loét dạ dày tá tràng có thể mang tính di truyén
- Tỷ lệ mắc bệnh ở thế hệ kế tiếp trong những gia đình có tiến sử bệnh viêm loét dạ dày là 47%
- Bệnh di truyền suốt qua các thế hệ, nam bị mắc bệnh cao gấp đôi nữ
- Nếu bố mẹ cũng bị loét dạ dày tá tràng, thì nguy cơ mắc bệnh ở con cũng sẽ cao hơn và bệnh cũng khởi phát sớm hơn
- Bệnh ít xuất hiện ở tuổi dưới 15, chỉ có 5% khởi phát ở độ tuổi này ở độ tuổi 1 6 - 3 9 , bệnh hay xuất hiện nhất, chiếm hơn 50% Do vậy, cần xem xét tiền sử của các gia đình bị mắc bệnh loét dạ dầy tá tràng nhằm phát hiện sớm các ca bệnh mang tính di truyền, qua đó có thể ngăn chặn có hiệu quả bệnh ung thư dạ dày
- Theo những phát hiện mới nhất, thì vi khuẩn hình que H.Pylori chính là nguyên nhân gây ra viêm loét dạ dày - tá tràng
CÁC BIẾN CHỨNG CỦA LOÉT DẠ DÀY-TÁ TRÀNG
Đây là căn bệnh nhiều người mắc nhưng chưa được qua tâm đúng mức, nhiều người đến bệnh viện khi đã xuất hiện các biến chứng nguy hiểm, thậm chí là quá muộn để cho kết quả điéu trị tốt Các biến chứng đó là:
máu, đại tiện phân đen như nhựa đường
Trang 8Loét dạ dày - tá tràng • 71
- Hẹp môn vị:Làm bệnh nhân nôn nhiều, không thể àn được,
ăn vào gây nôn và đau bụng, khiến cơ thể bị suy nhược
bụng dữ dội, bụng căng cứng, nôn ra máu, nếu không cấp cứu kịp thời dễ bị tử vong
nhưng loét dạ dày là một nguyên nhân quan trọng dẫn đến ung thư Nhiều người đau dạ dày hàng chục năm không điều trị triệt
để, đến khi sức khỏe giảm sút nhiều đi khám thì đã thành ung thư Trước kia thường chụp X - quang để chẩn đoán loét dạ dày -
tá tràng, nhưng phương pháp này tỏ ra kém chính xác và không xác định được bản chất ổ loét là lành tính hay ác tính Ngày nay, nội soi dạ dày - tá tràng bằng ống mểm cho phép thầy thuốc quan sát trực tiếp được tổn thương, đồng thời sinh thiết giúp chẩn đoán người bệnh có bị nhiễm H Pylori hay không Trong trường hợp nghi ngờ ổ loét dạ dày ác tính, cho phép sinh thiết để chẩn đoán trên vi thể giúp tìm được tế bào ác tính Nội soi cồn giúp theo dõi quá trình liễn sẹo và khỏi của ổ loét
LÀM SAO ĐỂ BIẾT CHỖ LOÉT ĐẢ BỊ CHẢY MÁU?
Loét dạ dày-tá tràng là loại bệnh thường gặp, phần lớn những người bị loét dạ dày-tá tràng đều ở độ tuổi thanh thiếu niên và trung niên Vì họ có nhịp sống căng thẳng, công việc và bài vở dồn dập, khiến cho axit dạ dày bị bài tiết quá mức
Nguyên nhân mắc bệnh chủ yếu la do thói quen ăn uống
Trang 97 2 BỆNH DẠ DÀY VÀ THựC ĐƠN PHÒNG CHỬA TRỊ
không hợp lý, thần kinh căng thẳng trong thời gian khá dài, vì vậy việc bảo đảm chất dinh dưỡng hàng ngày vô cùng quan trọng Nhưng với những ai đã mắc phải căn bệnh loét dạ dầy này, điểu đáng sợ nhất lại là liệu chỗ loét đã bị chảy máu hay chưa? Bởi lẽ
hễ đã bị chảy máu, người bệnh sẽ bị đe dọa thật sự Thế nên những bệnh nhân đã nhiễm căn bệnh này nhất thiết phải biết rõ: trước khi dạ dày chảy máu, người bệnh sẽ có những biểu hiện, triệu chứng và phản ứng gì
-Đ ó là các phản ứng sau
máu tích trong dạ dày sẽ nhiếu hẳn lên, phản xạ của hệ thần kinh
sẽ khiến người bệnh buồn nôn
rất dữ dội đột nhiên thuyên giảm, nhiều khả năng là dạ dày đang chảy máu
hoàn hiệu quả trong cơ thể sẽ không đủ, vỉ thế triệu chứng lạnh da
và tứ chi toát mồ hôi lạnh sẽ xuất hiện
loạn
sĩ ngay Và sau khi được điều trị xong, cần tuân thủ các nguyên tắc sau: Nghỉ ngơi đều đặn, đúng giờ giấc, không hút thuốc, hoặc phải cai thuốc; không được uống rượu, không uống cà phê hay trà khi đói bụng; tránh mặc những bộ đồ bó sát Chú ý chỉ ăn no khoảng 70-80%, và sau khi dùng bữa không được đi nằm ngay để tránh thức ăn bị trào ngược lên thực quản
Trang 10Loét dạ dày - tá tràng • 73
ĂN UỐNG KIÊNG KỴ CỦA NGƯỜI BỆNH
VIÊM LOÉT DẠ DÀY, TÁ TRÀNG
Loét dạ dày - tá tràng là bệnh có thể điéu trị khỏi bằng thuốc
Các thuốc điều trị như thuốc trung hòa axít trong dạ dầy, các thuốc
kháng sinh có tác dụng diệt H Pylori: dùng 7-10 ngày kháng sinh
phối hợp hai trong bốn loại sau: amoxillin, metronidazol, tetraxiclin,
clarithromycin kết hợp với thuốc ức chế bơm proton
1 - Những loại thức ăn nên ăn
- Cháo, cơm nát, bánh mì, bánh quy, cơm nếp
- Thịt cá nghiền nát, hấp hoặc om
- Khoai tây, khoai sọ luộc chín hoặc hầm nhừ
- Các loại sữa, bơ, phomát
- Đường, mật ong; bánh, mứt, kẹo, thạch, chè
- Nước uống; nước lọc, nước khoáng
2 ■ Những loại thức ăn cần kiêng kỵ
- Cấm hút thuốc
- Các loại thực phẩm có tính kích thích làm hại niêm mạc dạ
dày như: rượu, bia, ớt, tỏi, cà phê, chè
- Các loại thức ăn gây tàng tiết axit như: các loại nước sốt thịt
cá đậm đặc
- Các loại thực phẩm tạo hơi trong dạ dày như: dưa cà muối,
hành, đậu đ ỗ
- Các loại hoa quả chua như: chanh, cam, bưởi chưa tương
ớt, dấm, mẻ, dưa cà muối và sữa chua
Ị(
lí
Trang 117 4 BỆNH DẠ DÀY VÀ THựC ĐƠN PHÒNG CHỬA TRỊ_
- Các loại thức ăn chế biến sắn như: lạp xướng, xúc xích, đùi lợn hun khói
- Các loại hoa quả như chuối tiêu, đu đủ, táo cũng không nên ăn
Trang 12Ung thưdạ dày • 75
Phẩn V
UNG THƯ DẠ DÀY
NGUYÊN NHÂN DẪN t ớ i u n g t h ư d ạ d à y
1 ■ Nhân tố ăn uống: Các nghiên cứu cho thấy, những người
thích ăn nóng, uống rượu mạnh thường gây tổn thương niêm mạc
dạ dầy, dễ bị ung thư
2 - Thói quen sống: Ăn quá mặn cũng dễ gây tổn thương
niêm mạc dạ dày, rất dễ dẫn tới ung thư
3 ■ Hợp chất gây ung thư: Là chất gây ung thư thường cố ở
các thức ăn như cá hun khói, thịt muối, lạp xường; đây là nguyên
nhân gây viêm dạ dày, dễ bị ung thư
4 - Nhân tố di truyền: Qua điểu tra cho thấy, bệnh ung thư
dạ dày có liên quan tới người có nhóm máu A và thường phát sinh
trong những người thân cận Điều đó chứng tỏ bệnh có quan hệ tới
di truyén
5 - Nhân tố môi trường: Ung thư dạ dày thường hay xuất
hiện ở vùng ôn đới ở những vùng nhiệt đới, vùng khí hậu ẩm
thấp, môi trường bị ô nhiễm cũng dễ bị ung thư dạ dày
6 - Những bệnh khác: Hiện nay, qua nghiên cứu người ta
thấy các bệnh sau cũng liên quan tới bệnh ung thư dạ dày
y