Khái niệm: Diễn thế sinh thái là quá trình biến đổi tuần tự của quần xã qua các giai đoạn tương ứng với sự biến đổi của môi trường.. Hoạt động 1: Tìm hiểu khái niệm diễn thế [r]
Trang 1Ngày soạn: 23/03/2012 Tiết 44
-Bài 41: DIỄN THẾ SINH THÁI
I Mục tiêu bài dạy: Qua bài học này, học sinh phải:
1 Về kiến thức:
- Trình bày được khái niệm diễn thế sinh thái, các giai đoạn của từng loại diễn thế sinh thái.
- Phân tích được nguyên nhân của diễn thế, lấy được ví dụ minh họa các loại diễn thế sinh thái.
2 Về kĩ năng: Hoàn thiện kĩ năng phân tích, so sánh, tổng hợp kiến thức kết hợp khai thác tốt
tranh vẽ
3 Về thái độ: Nâng cao ý thức về khai thác hợp lí tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường
II Chuẩn bị của giáo viên và học sinh
1 Học sinh: đọc và nghiên cứu kĩ các hình vẽ và nội dung SGK – bài 41.
2 Giáo viên: chuẩn bị các tư liệu về DTST, soạn giáo án điện tử.
III Tiến trình tổ chức dạy học
A Ổn định lớp - kiểm tra sĩ số
B Kiểm tra bài cũ:
1 Quần xã sinh vật là gì? Trong quần xã xảy ra các mối quan hệ sinh thái nào giữa các loài?
2 Trên một cánh đồng đang khô cằn gặp mưa làm các cây cỏ xanh tốt và trở lên chiếm ưu thế Sau một thời gian xuất hiện các động vật gặm nhấm Các động vật này sẽ:
A trở thành các loài ưu thế mới C là động lực thúc đẩy sự phân tầng trên đồng cỏ.
B tiêu diệt hết các cây cỏ để cây bụi phát triển D tạo điều kiện cho cây cỏ phát triển tốt hơn.
> đáp án A → giáo viên phân tích: Trong quá trình phát triển của quần xã sinh vật, luôn có sự
thay thế các loài ưu thế trong quần xã tạo nên một quá trình gọi là diễn thế sinh thái Bài học hôm nay sẽ giúp các em tìm hiểu quá trình đó.
C Các hoạt động dạy – học
Nội dung giảng dạy Hoạt động của giáo viên - học sinh
I Khái niệm về diễn thế sinh thái.
1 Ví dụ: quá trình diễn thế ở đầm
nước bị bồi cạn dần
2 Khái niệm: Diễn thế sinh thái là
quá trình biến đổi tuần tự của quần xã
qua các giai đoạn tương ứng với sự
biến đổi của môi trường.
Hoạt động 1: Tìm hiểu khái niệm diễn thế sinh thái.
- GV hướng dẫn HS tìm hiểu sự biến đổi của điều kiện môi trường và thành phần sinh vật trong các môi trường qua các giai đoạn
- HS dựa vào sơ đồ, nghiên cứu SGK và thực hiện các hoạt động theo hướng dẫn
(Phụ lục 1)
- Em có nhận xét gì về sự thay đổi của sinh vật và môi trường?
→ Có sự biến đổi song song giữa quần xã sinh vật và
môi trường
- Qua ví dụ trên, em hãy cho biết diễn thế sinh thái là gì?
Trang 2II Các loại diễn thế sinh thái.
1 Diễn thế nguyên sinh.
DTNS là diễn thế khởi đầu từ MT
chưa có sinh vật Các sinh vật đầu tiên
phát tán tới hình thành QX tiên phong
Tiếp đó là giai đoạn hỗn hợp gồm các
quần xã biến đổi tuần tự, thay thế lẫn
nhau Giai đoạn cuối hình thành quần
xã tương đối ổn định
2 Diễn thế thứ sinh
DTTS là diễn thế xuất hiện ở MT
đã có quần xã sinh vật nhưng do sự
thay đổi của tự nhiên hoặc tác động
của con người dẫn tới bị hủy diệt Một
quần xã mới phục hồi thay thế quần
xã bị hủy diệt, giai đoạn giữa gồm các
quần xã thay thế lẫn nhau
Hoạt động 2: Tìm hiểu các loại diễn thế sinh thái.
- Có mấy kiểu diễn thế sinh thái?
- Dựa vào các ví dụ và kiến thức SGK, em hãy so sánh hai kiểu diễn thế sinh thái và hoàn thành phiếu học tập
(5 phút)
- GV sử dụng hai sơ đồ diễn thế sinh thái tại đảo Krakatau và rừng thông bị cháy để minh họa GV chia lớp thành hai nhóm ứng với hai kiểu diễn thế sinh thái
và yêu cầu HS các nhóm hoàn thành PHT
- Với diễn thế thứ sinh, HS tham khảo thêm quá trình diễn thế tại rừng giới hạn (tr 183/SGK)
- GV gọi HS các nhóm xây dựng nộ dung, gọi HS khác nhận xét và chiếu thông tin phản hồi để HS đối chiếu
- Sau khi so sánh, GV gọi HS xây dựng 2 khái niệm diễn thế sinh thái:
- Diễn thế nguyên sinh là gì?
- Diến thế thứ sinh là gì?
- Chuyển ý: Quá trình diễn thế nguyên sinh và thứ sinh xảy ra do những yếu tố nào, ta nghiên cứu tiếp mục III
III Nguyên nhân của diễn thế sinh
thái
- Nguyên nhân bên ngoài: sự thay đổi
của môi trường vật lí gây nên những
biến đổi sâu sắc về cấu trúc quần xã
- Nguyên nhân bên trong: do sự tương
tác giữa các loài trong quần xã (như
sự cạnh tranh gay gắt giữa các loài,
quan hệ sinh vật ăn sinh vật trong
quần xã)
- Ngoài ra, sự tác động của con người
đóng vai trò quan trọng trong quá
trình diễn thế sinh thái
Hoạt động 3: Tìm hiểu nguyên nhân của DTST.
- Nghiên cứu SGK và cho biết những nguyên nhân nào gây ra diễn thế sinh thái?
- Em hãy nêu một vài ví dụ về sự tác động của ngoại cảnh ảnh hưởng đến quần xã.
- Hoạt động của con người ảnh hưởng như thế nào đến các quá trình diễn thế trong tự nhiên?
- Chuyển ý: nghiên cứu quá trình diễn thế sinh thái có ý nghĩa gì → ta nghiên cứu tiếp mục IV
Trang 3IV Tầm quan trọng của việc nghiên
cứu diễn thế sinh thái.
- Hiểu được các quy luật phát triển
của quần xã
- Chủ động xây dựng kế hoạch trong
việc bảo vệ, khai thác hợp lí các
nguồn tài nguyên thiên nhiên
- Đề xuất các biện pháp khắc phục
những biến đổi bất lợi của môi trường,
sinh vật và con người
Hoạt động 4: Tìm hiểu tầm quan trọng của việc nghiên cứu diễn thế sinh thái.
- GV cho HS nghiên cứu lại quá trình diễn thế ở đầm nước bị bồi cạn Phân tích để HS thấy được sự diễn thế
và sự thay đổi của diễn thế theo hướng có lợi cho con người
- Nghiên cứu diễn thế sinh thái có vai trò như thế nào?
- Việc nắm được quy luật phát triển của quần xã có tác dụng gì?
▼ Để khắc phục những bất lợi của môi trường, người
ta sử dụng các biện pháp như cải tạo đất, tăng cường chăm sóc cây trồng, phòng trừ sâu bệnh, làm thủy lợi
để điều tiết lượng nước,… Em hãy nêu 2 ví dụ về việc thực hiện các biện pháp nêu trên.
- Giáo viên hướng dẫn và gọi các học sinh trả lời câu hỏi, lấy ví dụ
D Củng cố
- HS trả lời 1 số câu trắc nghiệm:
1 Nội dung nào sau đây không đúng với diễn thế nguyên sinh?
A Có thể hình thành nên quần xã ổn định hoặc quần xã bị suy thoái.
B Các quần xã biến đổi tuần tự thay thế lẫn nhau và ngày càng phát triển đa dạng.
C Khởi đầu từ môi trường trống trơn, vô sinh.
D Giai đoạn cuối hình thành nên quần xã ổn định.
2 Phát biểu nào sau đây là đúng với diễn thế sinh thái?
A Diễn thế thứ sinh xảy ra ở môi trường mà trước đó chưa có một quần xã sinh vật nào.
B Trong diễn thế sinh thái, các quần xã sinh vật biến đổi tuần tự, thay thế lẫn nhau.
C Diễn thế nguyên sinh xảy ra ở môi trường đã có một quần xã sinh vật nhất định.
D Trong diễn thế sinh thái, sự biến đổi của quần xã sinh vật diễn ra độc lập với ngoại cảnh.
- GV tóm lược các kiến thức cơ bản của bài học
E Hướng dẫn về nhà
- Nghiên cứu và trả lời các câu hỏi, bài tập trang 185/SGK
- Đọc và nghiên cứu kĩ nội dung bài 42 – trang 186/SGK
PHỤ LỤC
1 Sự biến đổi của môi trường và sinh vật trong diễn thế bồi cạn (Ví dụ mục I)
Trang 42 Phiếu học tập:
Nghiên cứu nội dung mục II/SGK, quan sát các quá trình DTST và hoàn thành PHT sau đây:
Kiểu diễn
thế
Các giai đoạn của diễn thế
Khởi đầu Giai đoạn giữa Giai đoạn cuối
Diễn thế
nguyên sinh
Diễn thế
thứ sinh
3 Thông tin phản hồi PHT: