Bai 41 dien the sinh thai

-Nguyên nhân bên ngoài và nguyên nhân bên trong của diễn thế V/TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC : 1-Ổn định tổ chức lớp: 1 ph 2-Kiểm tra bài cũ : 4 ph Thế nào là quần xã sinh vật?. ?Đọc ví

Tiết 41

Bài 41: DIỄN THẾ SINH THÁI



I/MỤC TIÊU:

1-Kiến thức:

-Trình bày được khái niệm diễn thế, các giai đoạn của từng loại diễn thế

-Phân tích được nguyên nhân của diễn thế sinh thái, lấy được ví dụ minh họa cho các loại diễn thế

2-Kỹ năng:

Lập sơ đồ các loại diễn thế

3-Thái độ:

-Nâng cao ý thức về khai thác hợp lý tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường

II/PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC:

Tranh phóng to các hình 42.1 -3 SGK

Phiếu học tập

III/PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY:

Nêu vấn đề ( phần soạn giảng bằng giáo án điện tử xemtrang 145 tài lệu hướng dẫn thực hiên chương trình, SGK lớp 12 của Bộ.)

IV/KIẾN THỨC TRỌNG TÂM:

-Khái niệm diễn thế sinh thái, sự khác nhau giữa các loại diễn thế nguyên sinh và diễn thế thứ sinh -Nguyên nhân bên ngoài và nguyên nhân bên trong của diễn thế

V/TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC :

1-Ổn định tổ chức lớp:( 1 ph )

2-Kiểm tra bài cũ : ( 4 ph )Thế nào là quần xã sinh vật? Đặc trưng cơ bản của quần xã?

3-Giảng bài mới:( 35 ph )ĐVĐ: Khi ngoại cảnh thay đổi thì quần xã thay đổi tuân theo quy luật gì?

?Đọc ví dụ trong SGK, quan sát tranh hình 41.1

và phân tích sự thay đổi của điều kiện tự nhiên

qua các giai đoạn ?

HS

-Giai đoạn tiên phong: Khí hậu khô, nóng; đất

không được che phủ nên dễ mất nước và xói mòn,

khô và nghèo chất dinh dưỡng

-Các giai đoạn giữa: mặt đất dần có thực vật che

phủ nên tăng độ ẩm, xói mòn giảm dần và lượng

chất dinh dưỡng trong đất tăng cao dần…

-Giai đoạn cuối: Độ ẩm đất và không khí tăng

cao

?Đọc ví dụ trong SGK; quan sát tranh hình 41.2

em có nhận xét gì về sự thay đổi của hệ sinh vật

có trong đầm và môi trường sống của nó qua các

giai đoạn và điền vào bảng sau?

GV phát phiếu học tập

G

Đ

BIẾN ĐỔI CỦA QX BIẾN ĐỔI

CỦA MT A

I/KHÁI NIỆM VỀ DIỄN THẾ SINH THÁI : 1-Vi dụ :

a.Ví dụ 1 : Theo dõi quá trình biến đổi của một vùng

đất mới thấy : -Giai đoạn khởi đầu : Vùng đất hoangcỏ mọc Trảng cỏ

-Giai đoạn giữa :Xuất hiện nhiều cây bụi xen lẫn với cây gỗ nhỏ

-Giai đoạn cuối : Rừng cây gỗ lớn với nhiều tầng cây b.Ví dụ 2: Quá trình biến đổi của một đầm nước nông (SGK)

C

D

E

Sau đó GV chính xác hóa bằng bảng sau:

G

Đ

BIẾN ĐỔI CỦA QX BIẾN ĐỔI

CỦA MT

A một đầm nước mới xây

dựng

hồ có nhiều nước, đáy có

ít mùn

B Trong đầm có nhiều loài

sinh vật sống ở các tầng

nước khác nhau :

+Tảo, thực vật có hoa

sống nổi trên mặt nước

+Cua ốc sống dưới đáy

đầm

+Tôm, cá là động vật tự

bơi trong nước

+Bò sát, lưỡng cư, thú

sống xung quanh đầm

+Các loài rong rêu và

cây cỏ mọc ven bờ đầm

Lượng mùn tăng lên

C Thành phần sinh vật thay

đổi : các loài sinh vật nổi

và sinh vật tự bơi nhất là

các động vật có kích

thước lớn ít dần, còn các

loài thực vật chuyển vào

sống trong lòng đầm

ngày một nhiều

Có thể nước ngày càng đục

do xói mòn đem lượng dất hòa tan vào trong nước

lượng mùn tiếp tục tăng

D Cỏ và cây bụi dần đến

sóng trong đầm

mùn càng nhiều, đáy hồ

bị nâng cao hơn, nước cạn dần và hồ  vùng đất trũng

E Hình thành rừng cây bụi

và cây gỗ Điều kiện tự nhiên thay

đổi, hồ nướcđất cạn

? Tai sao đến giai đoạn cuối(VD1) hoặc giai đoạn

E(VD2) sự biến đổi dừng lại?

GV: Quá trình biến đổi quần xã như trên gọi là

diễn thế sinh thái

2-Khái niệm : Diễn thế sinh thái là quá trình biến đổi

tuần tự của quần xã qua các giai đoạn, tương ứng với

sự biến đổi của môi trường Song song với quá trình biến đổi quần xã trong diễn thế là quá trình biến đổi về điều kiện tự nhiên của môi trường như khí hậu, thổ nhưỡng, địa chất

?Vậy diễn thế sinh thái là gì?

?Trong diễn thế sinh vật nào có vai trò quan trọng

trong việc hình thành quần xã mới?

GV thông báo Hình 41.1 và 41.2 là diễn thế

nguyên sinh, còn có kiểu diễn thế khác II/

?Diễn thế nguyên sinh khởi đầu từ đâu?

? Ở diễn thế nguyên sinh quần xã biến đổi qua

các giai đoạn như thế nào?

? Vì sau ở giai đoạn cuối quần xã ổn định tương

đối?

?Vậy diễn thế nguyên sinh là gì?

GV vẽ Hình 41.3 Sơ đồ về quá trình diễn thế

thứ sinh dẫn đến quần xã bị suy thoái tại rừng

lim Hữu Lũng (Không ghi các giai đoạn)

?Diễn thế thứ sinh khởi đầu từ đâu?

?Quá trình biến đổi của quần xã diễn ra như thế

nào?

?Xu hướng của diễn thế thứ sinh?

?Vậy diễn thế thứ sinh là gì?

? Hãy lấy ví dụ minh họa 2 kiểu diễn thế sinh thái

trên ?

?Trồng cây gây rừng có phải là diễn thế không ?

?Mô tả quá trình diễn thế đó ?

? Từ sự phân tích các ví dụ em hãy nêu nguyên

nhân gây diễn thế?

GVDiễn thế sinh thái xảy ra do nhiều nguyên

nhân :

- Nguyên nhân bên ngoài : Đó là tác động mạnh

mẽ của ngoại cảnh lên quần xã Sự thay đổi môi

trường vật lí, nhất là thay đổi khí hậu, thường gây

nên những biến đổi sâu sắc về cấu trúc của quần

xã Mưa bão, lũ lụt, hạn hán, núi lữa, là các

nhân tố sinh thái ngoại cảnh gây nên sự chết hàng

loạt các loài sinh vật Trên vùng bị hủy diệt của tự

nhiên, quần xã sinh vật mới dần dần được hình

thành và phát triển

- Nguyên nhân bên trong : Bên cạnh những tác

động ngoại cảnh, sự cạnh tranh gay gắt giữa các

loài trong quần xã là nhân tố sinh thái quan trọng

làm biến đổi quần xã sinh vật Trong số các loài

sinh vật, nhóm loài ưu thế đóng vai trò quan trọng

nhất trong diễn thế Tuy nhiên, hoạt động mạnh

mẽ của nhóm loài ưu thế sẽ làm thay đổi điều kiện

sống, từ đó tạo cơ hội cho nhóm loài khác có khả

năng cạnh tranh cao hơn trở thành loài ưu thế

mới Nói cách khác, trong diễn thế, nhóm loài

chiếm ưu thế đã « tự đào huyệt chôn mình »

Hoạt động khai thác tài nguyên của con người

II/CÁC LOẠI DIỄN THẾ 1-Diễn thế nguyên sinh :

Diễn thế nguyên sinh là diễn thế khởi đầu từ môi trường chưa có sinh vật Các sinh vật đầu tiên phát tán tới hình thành nên quần xã tiên phong (giai đoạn tiên phong) Tiếp theo là giai đoạn hỗn hợp (giai đoạn giữa) gồm các quần xã sinh vật biến đổi tuần tự, thay thế lẫn nhau Giai đoạn cuối hình thành quần xã ổn định tương đối (giai đoạn đỉnh cực)

2-Diễn thế thứ sinh :

Diễn thế thứ sinh là diễn thế xuất hiện ở môi trường

đã có một quần xã sinh vật từng sống Quần xã này do những thay đổi của tự nhiên hoặc do hoạt động của con người đã khai thác tới mức hủy diệt Một quần xã mới phục hồi thay thế quần xã bị hủy diệt Giai đoạn giữa gồm các quần xã biến đổi tuần tự, thay thế lẫn nhau

Giai đoạn cuối :Trong điều kiện thuận lợi và qua quá trình biến đổi lâu dài, diễn thế thứ sinh có thể hình thành nên quần xã tương đối ổn định Tuy nhiên, trong thực tế thường gặp nhiều quần xã có khả năng phục hồi rất thấp mà hình thành quần xã bị suy thoái

III/ NGUYÊN NHÂN CỦA DIỄN THẾ SINH THÁI

- Nguyên nhân bên ngoài : Đó là tác động mạnh mẽ của ngoại cảnh lên quần xã

- Nguyên nhân bên trong : Sự cạnh tranh gay gắt giữa các loài trong quần xã là nhân tố sinh thái quan trọng làm biến đổi quần xã sinh vật

Hoạt động khai thác tài nguyên của con người đóng vai trò rất quan trọng làm biến đổi và nhiều khi dẫn tới suy thoái các quần xã sinh vật Đồng thời, con người cũng góp phần cải tạo thiên nhiên làm cho quần xã sinh vật phong phú hơn

như chặt cây, đốt rừng, san lấp hồ nước, xây đập

ngăn các dòng sông, đắp đầm nuôi tôm cá vùng

ven biển, là nguyên nhân bên trong đóng vai trò

rất quan trọng làm biến đổi và nhiều khi dẫn tới

suy thoái các quần xã sinh vật Đồng thời, con

người cũng góp phần cải tạo thiên nhiên làm cho

quần xã sinh vật phong phú hơn

?Nhờ đâu con người biết được thời đại trước kia

có những sinh vật nào , tồn tại trong điều kiện khí

hậu thổ nhưỡng và địa chất như thế nào, trong

tương lai có những sinh vật nào thay thế ?

?Vậy nghiên cứu diễn thế có ý nghĩa gì ?

GV treo tranh rừng bị chặt phá, động vật bị

săn bắn

?Hậu quả của phá rừng, săn bắn ?

? Nắm được quy luật diễn thế vận dụng thế nào

trong sản xuất ?

? Để khắc phục những biến đổi bất lợi của môi

trường, người ta thường sử dụng các biện pháp

như cải tạo đất, tăng cường chăm sóc cây trồng,

phòng trừ sâu bệnh, làm thủy lợi để điều tiết

lượng nước,

Em hãy nêu 2 ví dụ về việc thực hiện các biện

pháp trên ?

IV/ TẦM QUAN TRỌNG CỦA VIỆC NGHIÊN CỨU DIỄN THẾ SINH THÁI

Nghiên cứu diễn thế sinh thái giúp chúng ta có thể hiểu biết được các quy luật phát triển của quần xã sinh vật, dự đoán được các quần xã tồn tại trước đó và quần xã sẽ thay thế trong tương lai Từ những hiểu biết đó, ta có thể chủ động xây dựng kế hoạch trong việc sản xuất, bảo vệ và khai thác hợp lí các nguồn tài nguyên thiên nhiên Đồng thời, có thể kịp thời đề xuất các biện pháp khắc phục những biến đổi bất lợi của môi trường, sinh vật và con người

4-Củng cố : ( 4 ph )

* Hãy điền các giai đoạn của 2 kiểu diễn thế sinh thái, ví dụ, nguyên nhân gây ra diễn thế vào bảng sau :

Bảng 41 Các giai đoạn của diễn thế sinh thái và nguyên nhân của diễn thế

CỦA DIỄN THẾ

Diễn thế nguyên sinh

Diễn thế thứ sinh

*Trắc nghiệm ;

1/Diễn thế sinh thái diễn ra một cách mạnh mẽ nhất là do :

a sinh vật b nhân tố vô sinh c con người. d thiên tai

2/Kết quả của diễn thế sinh thái là :

a thay đổi cấu trúc của quần xã b Thiết lập mối cân bằng mới

2/Ứng dụng của việc nghiên cứu diễn thế là :

a nắm được quy luật phát triển của quần xã

b Phát đoán được quần xã tiên phong quần xã cuối cùng

c biết được quần xã trước và quần xã sẽ thay thế

d chủ động xây dựng kế hoạch bảo vệ và khai thác hợp lí

5-Dặn dò: ( 1 ph )

- Trả lời câu hỏi cuối bài, bài tập 6,7 SBT trang132

-Xem trước bài mới

