GIÁO ÁN NGỮ VĂN 8

- Gi¸o dôc häc sinh biÕt yªu th¬ng nh÷ng con ngêi lao ®éng nghÌo khæ.. TiÕn tr×nh lªn líp.[r]

Trang 1

Ngày soạn: / / Ngày dạy: / /

- Tình cảm tha thiết của tác giả đối với tuổi thơ, bạn bè và mái trờng,quê hơng thân yêu

- Tích hợp ngang với Tiếng Việt ở các bài Các cấp độ khái quát nghĩa

của từ, với phần Tập làm văn ở bài Tính thống nhất về chủ đề của văn bản.

Tích hợp dọc với bài Cổng trờng mở ra.

- Rèn kĩ năng đọc diễn cảm văn bản hồi ức biểu cảm, phát hiện và phântích nhân vật - ngời kể chuyện

- Giáo dục học sinh yêu trờng, yêu lớp, yêu bạn bè, thầy cô

B Phơng pháp

- Đàm thoại, thảo luận

C chuẩn bị

- Thầy: Nghiên cứu bài Soạn bài chu đáo.

- Trò: Chuẩn bị bài theo câu hỏi gợi ý ở Sgk Chuẩn bị đầy đủ sách vở d- tiến trình lên lớp:

I ổn định tổ chức:

II Kiểm tra bài cũ:

- Kiểm tra sự chuẩn bị đồ

dùng học tập của học sinh

III Bài mới:

1 Đặt vấn đề: Trong mỗi cuộc đời con ngời, những kỷ niệm tuổi

học trò thờng đợc lu giữ bền lâu trong trí nhớ Đặc biệt là những kỷ niệm vềbuổi đến trờng đầu tiên:

Ngày đầu tiên đi học

Mẹ dắt tay

đến trờng

Em vừa đi vừa khóc

Mẹ dỗ dành yêu thơng

Truyện ngắn Tôi đi học đã diễn tả những kỷ niệm mơn man, bâng khuâng của một

Giọng chậm, dịu, hơi buồn, lắng sâu;

chú ý những câu nói của nhân vật tôi,

ngời mẹ, ông đốc Cần đọc với giọng

2 Đọc, tìm hiểu chú thích:

a Đọc:

Trang 2

Gv: Văn bản này chia làm mấy

đoạn? ý mỗi đoạn ? + Đoạn 1: Từ Buổi mai hôm ấy -> trên ngọn núi.

=> Cảm nhận của tôi trên đờng đến

trờng

Học sinh nêu Giáo viên thống nhất

cách chia bố cục + Đoạn 2: Tiếp theo -> đợc nghỉ cả ngày nữa.

=> Cảm nhận của tôi lúc ở sân trờng.

Gv: Đoạn nào gợi cảm xúc thân thuộc,

gần gũi nhất trong em ? Vì sao ? + Đoạn 3: Phần còn lại.=> Cảm nhận của tôi trong lớp học.

- Học sinh tự bộc lộ.

? Văn bản sử dụng những phơng thức

biểu đạt nào? 4 Thể loại: Miêu tả, tự sự và biểu cảm

1 Phân tích

a Cảm nhận của tôi trên đờng tới

tr-ờng

Gv: kỷ niệm ngày đầu đến trờng của

nhân vật tôi gắn với không gian, thời

gian nào ?

- Thời gian : Buổi sáng cuối thu (một

buổi mai đầy sơng thu và gió lạnh)

- Không gian: Trên con đờng làng

dài và hẹp.

Gv: Vì sao không gian và thời gian

ấy trở thành kỷ niệm trong tâm trí tác

giả ?

- Đó là thời điểm và nơi chốn quenthuộc, gần gũi, gắn liền với tuổi thơcủa tác giả ở quê hơng

- Đó là lần đầu đợc cắp sách đến ờng

tr Tác giả là ngời yêu quê hơng thathiết

Gv: Trong câu văn : Con đờng này

tôi đã quen đi lại lắm lần, nhng lần

này tự nhiên thấy lạ, cảm giác quen

mà lạ của nhân vật “tôi" có ý nghĩa

gì ?

- Dấu hiệu đổi khác trong tình cảmcủa cậu bé ngày đầu tới trờng: tựthấy nh đã lớn lên, con đờng làngkhông còn dài rộng nh trớc,

Gv: Chi tiết tôi không lội qua sông

=> Sự học hành nghiêm túc

Gv: Có thể hiểu gì về nhân vật tôi qua

chi tiết ghì thật chặt hai quyển vở mới

trên tay và muốn thử sức mình tự cầm

bút thớc ?

-> Có chí học ngay từ đầu, muốnmình tự đảm nhiệm việc học tập,muốn đợc chững chạc nh bạn, khôngthua kém bạn

Khi nhớ lại ý nghĩ chỉ có ngời thạo

mới cầm nổi bút thớc, tác giả viết : "

ý nghĩ ấy thoáng qua trong trí tôi

nhẹ nhàng nh một làn mây lớt ngang

trên ngọn núi"?

=> Nghệ thuật so sánh

=> - kỷ niệm đẹp, cao siêu

- Đề cao sự học của con ngời Hãy phát hiện và phân tích ý nghĩa

của biện pháp nghệ thuật đợc sử

Trang 3

dụng trong câu văn trên ?

+ Cảm nhận của

“tôi” trên đờng tới trờng

- Chuẩn bị tiết 2 của bài Tôi đi học.

Trang 4

- Cảm nhận đợc tâm trạng hồi hộp, cảm xúc bỡ ngỡ của nhân vật tôi tôi

ở buổi tựu trờng đầu tiên trong đời

- Thấy đợc ngòi bút văn xuôi giàu chất thơ, gợi d vị trữ tình man máccủa Thanh Tịnh

- Tích hợp ngang với Tiếng Việt ở các bài Các cấp độ khái quát nghĩa

của từ, với phần Tập làm văn ở bài Tính thống nhất về chủ đề của văn bản.

Tích hợp dọc với bài Cổng trờng mở ra.

- Giáo dục học sinh yêu trờng, yêu lớp, yêu bạn bè, thầy cô

b phơng pháp:

- Đàm thoại - Thảo luận

c chuẩn bị

- Trò: Chuẩn bị bài theo câu hỏi gợi ý ở Sgk

d- tiến trình lên lớp:

- Cảm nhận của nhân vật

tôi trên đờng đến trờng?

III Bài mới:

1 Đặt vấn đề: Lần đầu

tiên nhân vật tôi đến trờng đi học, đợc bớc vào một thế giới mới lạ, đợc tập

làm ngời lớn, không chỉ nô đùa, rong chơi, thả diều ngoài đê, ngoài đồng nữa

Chính ý nghĩ ấy làm cho tâm trạng của tôi trên đờng tới trờng thấy trang trọng

và đứng đắn Vậy cảm nhận của tôi lúc ở sân trờng và trong lớp học nh thế

nào? Tiết học hôm nay sẽ giúp các em hiểu đợc điều đó

2 Triển khai bài:

Hoạt động 1 b Cảm nhận của tôi lúc ở

Gv: Cảnh tợng đợc nhớ lại có ý nghĩa

gì ? - Phản ánh không khí đặc biệt củangày hội khai trờng

- Thể hiện tinh thần hiếu học củanhân dân ta

- Bộc lộ tình cảm sâu nặng của tácgiả đối với mái trờng tuổi thơ

Gv: Khi cha đi học, nhân vật “tôi"

chỉ thấy ngôi trờng Mĩ Lí cao ráo và

sạch sẽ hơn các nhà trong làng

Nh So sánh lớp học với đình làngNh nơithờ cúng tế lễ, nơi thiêng liêng cấtgiấu những điều bí ẩn

Trang 5

ng lần này tới trờng, cậu bé lại thấy

Trờng Mĩ Lí trông vừa xinh xắn vừa

oai nghiêm nh cái đình làng Hoà ấp

khiến lòng tôi lo sợ vẩn vơ Em hiểu

ý nghĩa của hình ảnh so sánh trên

nh thế nào ?

- Phép so sánh diễn tả cảm xúcnghiêm trang của tác giả về mái tr-ờng, đề cao tri thức của con ngờitrong lớp học

Gv: Khi tả những học trò nhỏ tuổi

lần đầu đến trờng, tác giả dùng hình

ảnh so sánh nào ?

- Họ nh con chim non đứng bên bờ

tổ, nhìn quãng trời rộng muốn bay, nhng còn ngập ngừng e sợ.

Gv: Em đọc thấy những ý nghĩa nào

từ hình ảnh so sánh ấy ? - Miêu tả sinh động hình ảnh và tâmtrạng các em nhỏ lần đầu tới trờng

học

- Đề cao sức hấp dẫn của nhà trờng

- Thể hiện khát vọng bay bổng củatác giả đối với trờng học

Gv: Hình ảnh ông đốc đợc nhớ lại

qua những chi tiết nào ? - Ông đọc danh sách học sinh.- Ông nói : Các em phải gắng học để

thầy mẹ đợc vui lòng và để thầy dạy các em đợc sung sớng.

- Nhìn chúng tôi với cặp mắt hiền từ

và cảm động.

- Tơi cời nhẫn nại chờ chúng tôi.

Gv: Từ đó cho thấy tác giả nhớ tới

ông đốc bằng tình cảm nào ? => Quý trọng, tinh tởng, biết ơn.Gv: Em nghĩ gì về tiếng khóc của

các cậu học trò khi sắp hàng để vào

lớp trong đoạn: Các cậu lng lẻo nhìn

ra sân, trong đám học trò mới, vài

tiếng thút thít đang ngập ngừng trong

cổ.

- Khóc, một phần vì lo sợ (do phảitách rời ngời thân để bớc vào môi tr-

ờng lạ), một phần vì sung sớng (lần

đầu đợc tự mình học tập)

- Đó là những giọt nớc mắt báo hiệu

sự trởng thành Những giọt nớc mắtngoan chứ không phải nớc mắt vòivĩnh nh trớc

Gv: Hãy nhớ và kể lại cảm xúc của

chính mình trong ngày đầu tiên đi

Hoạt động 2 c Cảm nhận về nhân vật tôi

trong lớp học

Gọi Hs đọc đoạn cuối văn bản

Gv: Vì sao trong khi sắp hàng đợi

vào lớp, nhân vật “tôi" lại cảm thấy

trong thời thơ ấu tôi cha lần nào

thấy xa mẹ tôi nh lần này ?

- Vì tôi bắt đầu cảm nhận đợc sự độc

lập của mình khi đi học

- Bớc vào lớp học là bớc vào thế giớiriêng của mình, phải tự làm lấy tấtcả, không có mẹ bên cạnh nh ởnhà,

Gv: Những cảm nhận mà nhân vật

tôi nhận đợc khi bớc vào lớp học là

gì ?

- Một mùi hơng lạ xông lên Trông hình gì treo trên tờng, tôi cũng thấy lạ và hay hay; nhìn bàn ghế chỗ tôi ngồi lạm nhận là vật riêng của mình; nhìn ngời bạn cha hề quen biết nhng lòng vẫn thấy sự xa lạ chút nào,

Trang 6

Gv: Hãy lí giải những cảm giác đó

của nhân vật “tôi ” ? - Cảm giác lạ vì lần đầu đợc vào lớphọc, một môi trờng sạch sẽ, ngay

ngắn

- Không cảm thấy sự xa lạ với bànghế, bạn bè, vì bắt đầu ý thức đợcnhững thứ đó sẽ gắn bó thân thiết vớimình bây giờ và mãi mãi

Gv: Những cảm giác đó cho thấy

tình cảm nào của nhân vật tôi đối với

lớp học của mình ?

=> Tình cảm trong sáng thiết tha

Gv: Đoạn cuối văn bản có 2 chi tiết:

- Một con chim liệng đến đứng trên

bờ cửa sổ nhìn theo cánh chim.

- Nhng tiếng phấn của thầy tôi và

xen của các phơng thức : tự sự, miêu

tả, biểu cảm, theo phơng thức nào

trội lên để làm thành sức truyền cảm

nhẹ nhàng mà thấm thía của truyện

ngắn Tôi đi học ?

- Nổi trội là phơng thức biểu cảm

Truyện Tôi đi học ghi lại những cảm

giác trong sáng nảy nở trong lòng tôi

ngày đầu cắp sách tới trờng

- Điều đó khiến truyện gần với thơ, cósức truyền cảm đặc biệt nhẹ nhàng màthấm thía

Gv: Những cảm giác nảy nở trong

lòng là những cảm giác nào ? - Tình yêu, niềm trân trọng sách vở,bạn bè, bàn ghế, lớp học, thầy học,

gắn liền với mẹ và quê hơng

nghệ thuật kể chuyện của nhà văn

Thanh Tịnh trong truyện ngắn Tôi đi

- Cảm nhận của nhân vật tôitrong lớp học?

- Chất thơ của truyện đợcthể hiện từ những yếu tố nào? Có thể gọi truyện ngắn này là bài thơ bằng vănxuôi đợc không? Vì sao?

- Gọi Hs đọc mục ghi nhớ(Sgk)

* Dặn dò:

- Học bài cũ

- Viết bài văn ngắn ghi lại

ấn tợng của em trong buổi đến trờng khai giảng lần đầu tiên

Soạn bài Trong lòng mẹ

-Chú ý những từ tác giả để trong ngoặc kép

Trang 7

Tuần 1

quát của nghĩa từ ngữ

A mục tiêu cần đạt

- Kiến thức : Hiểu rõ cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ và mối quan hệ về cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ

- Thầy: Nghiên cứu bài Soạn bài chu đáo Bảng phụ

thu

d- tiến trình lên lớp:

- Kiểm tra sự chuẩn bị đồ

dùng học tập của học sinh

III Bài mới:

1 Đặt vấn đề: Giáo viên

nhắc lại mối quan hệ đồng nghĩa và trái nghĩa của từ ngữ đã học ở lớp 7 vàgiới thiệu chủ để bài mới: về cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ

Hoạt động của thầy và trò Nội dung bài giảng

Hoạt động 1 Từ đồng nghĩa và từ trái nghĩa I Ôn tập

+ Nhà thơng - bệnh viện + Đèn biển - hải đăng

- Từ trái nghĩa + Sống - chết + Nóng - lạnh + Tốt - xấuGv: Em có nhận xét gì về mối quan

hệ ngữ nghĩa của từ trong hai nhóm

trên ?

- Các từ có mối quan hệ bình đẳng vềngữ nghĩa, cụ thể:

+ Các từ đồng nghĩa trong nhóm cóthể thay thế cho nhau trong một câuvăn cụ thể

+ Các từ trái nghĩa trong nhóm cáthể loại trừ nhau khi lựa chọn để đặtcâu

Hoạt động 2 I Từ nghĩa rộng và từ nghĩa hẹp

Quan sát sơ đồ dới đây 1 Ví dụ:

Động vật

Trang 8

=> Phạm vi của từ động vật bao hàm nghĩa của từ thú, chim, cá.

Gv: Nghĩa của từ thú, chim, cá rộng

hơn hay hẹp hơn nghĩa của các từ

h-ơu, voi, tu hú, sáo, cá rô, cá thu?

- Các từ thú, chim, cá có phạm vi nghĩa rộng hơn các từ voi, hơu, tu

hú, cá rô, cá thu.

=> Phạm vi của các thú, chim, cá bao hàm nghĩa của các từ voi, hơu, Gv: Nghĩa của các từ thú, chim, cá

rộng hơn nghĩa của những từ nào,

đồng thời hẹp hơn nghĩa của những

từ nào ?

- Các từ thú, chim, cá có phạm nghĩa rộng hơn các từ voi, hơu, tu hú, sáo,

Giáo viên hớng dẫn học sinh tổng kết

lại 3 điều kết luận đã đợc nêu ở phần

ghi nhớ

3 Ghi nhớ: (Sgk)

Bài tập 1: Hs tự làm Làm theo mẫu Bài tập 1:

trong phạm vi nghĩa của mỗi từ ngữ sau: b Từ kim loại bào hàm các từ sắt, nhôm, đồng

c Từ hoa quả bao hàm các từ chanh,

Trang 9

- Một từ ngữ đợc coi là nghĩa rộng khi nào?

- Học sinh nhắc lại phần ghi nhớ SGK

Trang 10

- Tích hợp ở văn bản Tôi đi học, với Tiếng Việt qua bài Cấp độ khái

quát của nghĩa từ ngữ.

- Kĩ năng : Vận dụng đợc kiến thức vào việc xây dựng các văn bản nói,viết đảm bảo tính thống nhất về chủ đề

B Phơng pháp:

- Đàm thoại - Thảo luận

c chuẩn bị

- Trò: Xem trớc bài mới.

điều đó

Hoạt động 1 I Chủ đề của văn bản

Gv yêu cầu h/s đọc thầm văn bản

Gv: Văn bản miêu tả việc đang xảy

ra hay đã xảy ra ? - Văn bản Tôi đi học (Thanh Tịnh):miêu tả những việc đã xảy ra, đó là

ghi lại những cảm xúc trong trẻo, cảmgiác hồi hộp, bỡ ngỡ, những kỉ niệmsâu sắc về buổi tựu trởng đầu tiên củatác giả

Gv: Tác giả viết văn bản này nhằm

mục đích gì ? - Để phát biểu ý kiến và bộc lộ cảmxúc của mình về một kỷ niệm sâu sắc

từ thuở thiếu thời

Hoạt động 2 II Tính thống nhất về chủ đề của

văn bản

Gv: Để tái hiện những kỷ niệm về

ngày đầu tiên đi học, tác giả đã đặt

nhan đề của văn bản và sử dụng từ

- Nhan đề Tôi đi học có ý nghĩa rõ

ràng, giúp ta hiểu ngay nội dung củavăn bản là nói về chuyện đi học

Trang 11

man của buổi tựu trờng, lần đầu tiên

đến trờng, đi học, hai quyển vở mới

Gv: Tìm các từ ngữ, các chi tiết nêu

bật cảm giác mới lạ xen lẫn bỡ ngỡ

của nhân vật tôi khi cùng mẹ đi đến

trờng, khi cùng các bạn đi vào lớp?

- Các câu: Hôm nay, tôi đi học Hằng

năm cứ vào cuối thu, lòng tôi lại náo nức những kỷ niệm mơn man của buổi tựu trờng Tôi quên thế nào đợc những cảm giác trong sáng ấy Hai quyển vở mới đang ở trên tay tôi đã bắt đầu thấy nặng Tôi bặm tay ghì chặt nhng một quyển vở cũng xệch ra chênh đầu chúi xuống đất.

Gv: Để tô đậm cảm giác trong sáng

của nhân vật tôi trong ngày đầu tiên

đi học, tác giả đã sử dụng các từ

ngữ và các chi tiết nghệ thuật nào?

+ Hành động lội qua sông thả diều

đã chuyển đổi thành đi học thật thiêngliêng, tự hào

- Trên sân trờng:

+ Ngôi trờng cao ráo và sạch sẽ hơn

các nhà trong làng khiến lòng tôi đâm

+ Cảm giác bâng khuâng khi xa mẹ:

Trớc đây có thể đi chơi cả ngày cũng không thấy xa nhà, xa mẹ chút nào hết; giờ đây mới bớc vào lớp đã thấy

xa mẹ, nhớ nhà.

Gv: Từ việc phân tích trên, hãy cho

biết: Thế nào là tính thống nhất về

chủ đề của văn bản?

- Tính thống nhất về chủ đề của vănbản là sự nhất quán về ý đồ, ý kiến,cảm xúc của tác giả đợc thể hiện trongvăn bản

từ ngữ, chi tiết ( tập trung làm rõ ý đồ,

ý kiến, cảm xúc)

+ Đối tợng: xoay quanh nhân vật

tôi.

Gọi 2 Hs đọc lại mục ghi nhớ * Ghi nhớ: (Sgk)

? Hãy cho biết Rừng cọ quê tôi viết

về đối tợng nào và về vấn đề gì? Bài tập 1:a - Rừng cọ quê tôi có đối tợng xác

định

? Các đoạn văn đã trình bày đối

t-ợng và vấn đề theo một thứ tự nào? - Tính thống nhất về chủ đề thể hiện ởnhan đề văn bản, hệ thống từ ngữ chủ

đề về rừng cọ, các ý của bài cũng xoayquanh đối tợng rừng cọ

? Theo em, có thể thay đổi trật tự

sắp xếp này đợc không? Vì sao? - Các ý của bài đợc phân tách rànhmạch và sắp xếp hợp lý

? Nêu chủ đề của văn bản trên? b Văn bản tập trung thể hiện sự gắn

Trang 12

bó và tình cảm yêu thơng của ngời dânsông Thao với rừng cọ quê hơng mình.Bài tập 2:

Gv: Nhận xét, bổ sung Viết lại câu b: Con đờng quen thuộc

mọi ngày dờng nh bỗng trở nên mớilạ

e củng cố, dặn dò

* Củng cố:

- Chủ đề của văn bản là gì?

- Thế nào là tính thống nhất về chủ đề của văn bản?

- Làm thế nào để đảm bảo tính thống nhất đó?

- Gọi học sinh đọc lại ghi nhớ

Trang 13

- Tình mẫu tử thiêng liêng cao

đẹp

- Tích hợp phần Tiếng Việt ở

bài Trờng từ vựng, với phần Tập làm văn ở bài Bố cục văn bản.

- Rèn luyện kĩ năng phân tíchnhân vật, khái quát đặc điểm, tính cách qua lời nói, tâm trạng, phân tích cách

kể chuyện nhuần nhuyễn với tả tâm trạng, cảm xúc bằng lời văn thống thiết

- Giáo dục học sinh biết yêuthơng, kính trọng cha mẹ

b Phơng pháp: Đàm thoại Thảo luận.

c chuẩn bị

- Thầy: Nghiên cứ bài Soạn bài chu đáo.

- Trò: Học bài cũ Soạn bài theo câu hỏi gợi ý ở Sgk

III Bài mới:

1 Đặt vấn đề: Ai cha từng xa mẹ một ngày, ai cha từng chịu

cảnh mồ côi cha, chỉ còn mẹ mà mẹ cũng phải xa con thì không dễ dàng đồngcảm sâu xa với tình cảnh đáng thơng và tâm hồn nồng nàn, tình cảm mãnh liệt

của chú bé Hồng đối với ngời mẹ khốn khó của mình Đoạn trích Trong lòng

mẹ đã kể lại, nhớ lại những rung động cực điểm của một linh hồn trẻ dại mà

thấm đẫm tình yêu - tình yêu Mẹ

2 Tiến trình hoạt động:

1 Tác giả, tác phẩm.

a Tác giả:

- Nguyên Hồng (1918-1982) Quê ởthành phố Nam Định

b Tác phẩm:

- Những ngày thơ ấu là tập hồi kí kể

về tuổi thơ nhiều cay đắng, ít niềm vuicủa tác giả

Trang 14

Gv: Giải thích thế nào là hồi ký - Hồi kí là một thể của kí, ở đó ngời

viết kể lại những chuyện, những điềuchính mình đã trải qua, đã chứng kiến

đặc biệt? - Mồ côi cha, mẹ do nghèo túng phảitha hơng cầu thực Hai anh em Hồng

phải sống nhờ nhà ngời cô ruột, không

các chi tiết, lời nói điển hình Hãy

liệt kê những chi tiết này? Em có

nhận xét gì về ngời cô qua mỗi chi

tiết đó?

- Cô tôi gọi tôi đến bên cời hỏi: Hồng!

Mày có muốn vào Thanh Hoá chơi với

mẹ mày không?

- ý nghĩa cay độc trong giọng nói và

trên nét mặt khi cời rất kịch

-> Cời hỏi chứ không phải lo lắng hỏi,nghiêm nghị hỏi, lại càng không phải

âu yếm hỏi

Vẻ mặt tơi cời, giọng nói ngọt ngào,

cử chỉ thân mật của ngời cô -> rất

? Bà ta muốn gì khi nói rằng mẹ

chú đang phát tài và nhất là cố ý -> Muốn kéo đứa cháu đáng thơng vàomột trò chơi độc ác đã dàn tính sẵn

Trang 15

phát âm hai tiếng em bé ngân dài

đáng thơng của bé Hồng

? Vì sao những lời lẽ của bà cô đã

khiến chú bé thắt lại, nớc mắt ròng

ròng?

-> Đối lập với tâm trạng đau đớn, xót

xa nh gai cào, muối xát của đứa cháu

là sự vô tâm, sắc lạnh đến ghê rợn củangời cô

- Hạ giọng tỏ sự ngậm ngùi thơng xótngời đã mất

-> Sự giả dối, thâm hiểm mà trơ trẽn

đã phơi bày toàn bộ

? Qua cuộc đối thoại, em thấy nhân

vật bà cô là ngời nh thế nào? => - Hẹp hòi, tàn nhẫn.- Độc ác, lạnh lùng, tàn nhẫn, thâm

hiểm, một hình ảnh mang ý nghĩa tốcáo hạng ngời sống tàn nhẫn, khô héocả tình máu mủ ruột rà trong cái xãhội thực dân nữa phong kiến lúc bấygiờ

Gv: Trong những lời lẽ của ngời cô,

lời lẽ nào cay độc nhất? Vì sao?

Gv: Hãy tìm những chi tiết bộc lộ

cảm nghĩ của bé Hồng đối với ngời

GV dẫn dắt Hs tìm những chi tiết

tiêu biểu - Hai tiếng "em bé" mà cô tôi ngân dài, thật ngọt nh ý muốn cô tôi.

- Giá những cổ tục cho kì nát vụn mới thôi.

Gv: ở đây phơng thức biểu đạt nào

đợc sử dụng? Tác dụng của phơng

thức biểu đạt này?

=> Phơng thức biểu cảm => Bộc lộtrực tiếp và gợi cảm trạng thái tâm hồn

đau đớn của bé Hồng

Gv: Có thể hiểu gì về bé Hồng từ

trạng thái tâm hồn đó của em? - Cô độc, bị hắt hủi.- Tâm hồn vẫn trong sáng, tràn ngập

tình thơng yêu đối với mẹ

- Căm hờn cái xấu xa, độc ác

Gv: Cảm xúc của em khi đọc những

tâm sự đó của bé Hồng?

Gv: Khi kể về cuộc đối thoại của

ngời cô với bé Hồng, tác giả đã sử

dụng nghệ thuật tơng phản Hãy chỉ

ra phép tơng phản đó?

- Đặt hai tính cách trái ngợc nhau:Tính cách tàn nhẫn của ngời cô > <Tính cách trong sáng, giàu tình yêu th-

ơng của bé Hồng

Gv: Nhận xét về ý nghĩa của phép

t-ơng phản đó? - Làm bật lên tính cách tàn nhẫn củangời cô

- Khẳng định tình mẫu tử trong sáng,cao cả của bé Hồng

E Củng cố, dặn dò

Trang 16

* Củng cố:

ngời cô đã khiến lòng chú bé Hồng thắt lại, nớc mắt ròng ròng?

- Gv hệ thống toàn bộ kiếnthức bài học

* Dặn dò:

- Học bài: Nỗi đau của chú bé Hồng

- Soạn bài tiết 2 của bài Trong lòng mẹ

Xem trớc bài tập

Trang 17

Tuần 2

lòng mẹ

(Trích Những ngày thơ ấu) (Nguyên Hồng)

- Tình mẫu tử thiêng liêng cao

đẹp

- Tích hợp phần Tiếng Việt ở

bài Trờng từ vựng, với phần Tập làm văn ở bài Bố cục văn bản.

- Rèn luyện kĩ năng phân tíchnhân vật, khái quát đặc điểm, tính cách qua lời nói, tâm trạng, phân tích cách

kể chuyện nhuần nhuyễn với tả tâm trạng, cảm xúc bằng lời văn thống thiết

- Giáo dục học sinh biết yêuthơng, kính trọng cha mẹ

b Phơng pháp: Đàm thoại Thảo luận.

c chuẩn bị

- Thầy: Nghiên cứ bài Soạn bài chu đáo.

- Trò: Học bài cũ Soạn bài theo câu hỏi gợi ý ở Sgk

D tiến trình lên lớp

- Nỗi đau của chú bé Hồng

mẹ của chú bé

- Nớc mắt tôi ròng ròng rớt xuống

hai bên mép rồi chan hoà đầm đìa ở cằm và ở cổ, cời dài trong tiếng khóc.

-> Sự kìm nén nỗi đau xót, tức tởi

đang dâng lên trong lòng -> Thơng

Trang 18

mẹ, thơng mình, căm tức những cổtục phong kiến đã đày đoạ mẹ.

-> Lòng căm tức tột cùng (lời văn dồidập với các hình ảnh, các động từmạnh mẽ)

* Cảm giác sung sớng cực điểm khi

đợc ở trong lòng mẹ

Gv: Hình ảnh ngời mẹ của bé Hồng

hiện lên qua những chi tiết nào?

- Mẹ tôi về một mình đem rất nhiều quà cho tôi và em Quế tôi.

- Mẹ tôi cầm nón vẫy tôi vừa kéo tay tôi, xoa đầu tôi , lấy vạt áo nâu thấm nớc mắt cho tôi.

- Mẹ không còn còm cõi xác xơ

G-ơng mặt mẹ tôi vẫn tơi sáng lúc đó thơm tho lạ thờng.

Gv: Nhân vật ngời mẹ đợc kể qua cái

Gv: Theo em, biểu hiện nào thấm

thía nhất tình mẫu tử ở bé Hồng?

(Hoặc ? Cảm giác sung sớng cực

điểm của chú bé khi gặp lại và nằm

trong lòng ngời mẹ mà chú mong

-> Xúc động cực độ, sung sớng, hạnhphúc đến tột đỉnh

Gv: Chú bé Hồng bồng bềnh trôi

trong cảm giác sung sớng, rạo rực,

không mảy may nghĩ ngợi gì Những

lời cay độc của ngời cô, những tủi

cực vừa qua bị chìm đi giữa dòng

cảm xúc miên man ấy

-> Là hình ảnh về một thế giới đangbừng nở, hồi sinh, một thế giới dịudàng kỷ niệm và ăm ắp tình mẫu tử -> Cảm nhận sự êm dịu vô cùng củatình mẹ => Là bài ca chân thành vàcảm động về tình mẫu tử thiêngliêng, tuyệt đẹp và bất diệt

- Học sinh tự bộc lộ.

Gv: Nhận xét về phơng thức biểu đạt

đoạn văn trên và tác dụng của phơng - Biểu cảm trực tiếp.-> Tác dụng: Thể hiện xúc động của

Trang 19

thức biểu đạt đó? lòng ngời, khơi gợi xúc cảm của ngời

- Đó là một đứa trẻ tủi cực, cô đơnluôn khát khao đợc yêu thơng, bởitấm lòng ngời mẹ

Gv: Nhân vật bé Hồng ở Trong lòng

mẹ có thể gợi cho ngời đọc nhiều suy

t về số phận của con ngời

Nhân vật bé Hồng ở Trong lòng mẹ

có thể gợi cho ngời đọc nhiều suy t

về số phận của con ngời

hoàn toàn bất hạnh - Đó là số phận đau khổ nhng khônghoàn toàn bất hạnh

- Đó là một đứa trẻ biết vợt lên tủi

cực, đau khổ bởi tình yêu trong sáng

dành cho mẹ

- Đó là một đứa trẻ biết vợt lên tủicực, đau khổ bởi tình yêu trong sángdành cho mẹ

Em cảm nhận theo ý nghĩa nào?

Gọi 2 Hs đọc lại mục ghi nhớ (Sgk) * Ghi nhớ: (Sgk)

Gv: Chốt lại nội dung ghi nhớ

E Củng cố, dặn dò

* Củng cố:

- Học sinh đọc diễn cảmvăn bản

- Chi tiết tôi cời dài trong nớc mắt có ý nghĩa gì? Nhận xét?

- Hs đọc lại mục ghi nhớ

* Dặn dò:

- Học bài cũ

- Soạn bài Tức nớc vỡ bờ - Tóm tắt đoạn trích.

Trang 20

Tuần 2

từ vựng

A mục tiêu cần đạt

- Nắm đợc khái niệm trờng từ vựng

- Nắm đợc mối quan hệ ngữ nghĩa giữa trờng từ vựng với các hiện tợng

đồng nghĩa, trái nghĩa và các thủ thuật ẩn dụ, hoán dụ, nhân hoá

- Tích hợp với Văn ở văn bản Trong lòng mẹ, với Tập làm văn qua bài

Bố cục văn bản.

- Rèn luyện kĩ năng lập Trờng từ vựng.

b Phơng pháp: Quy nạp, thảo luận

c chuẩn bị

- Thầy: Nghiên cứu bài Soạn bài chu đáo Chuẩn bị đồ dùng dạy học

- Trò: Học bài - Xem trớc bài

- Nêu khái niệm cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ?

- Làm bài tập 3

III Bài mới:

1 Đặt vấn đề: Bài học này

không có trong chơng trình Ngữ văn THCS trớc đây Đa bài học này vào

ch-ơng trình, những ngời biên soạn chch-ơng trình có ý định cung cấp cho HS mộtkiến thức, một khái niệm mới trong ngôn ngữ học hiện đại: khái niệm "trờng

từ vựng" Vậy, trờng từ vựng là gì? Chúng ta sẽ tìm hiểu ở tiết học hôm nay

2 Triển khai bài:

Hoạt động 1 I Thế nào là trờng từ vựng

Gv treo bảng phụ (Ví dụ ở Sgk) 1 Ví dụ:

đùi, đầu, cánh tay, miệng chỉ ngời.

=> Các từ ấy đều nằm trong câu văn

cụ thể, có ý nghĩa xác định

Gv: Nét chung về nghĩa của nhóm từ

trên là gì? - Chỉ bộ phận của cơ thể con ngời.Gv: Nếu tập hợp các từ in đậm ấy

thành một nhóm thì chúng ta có một

trờng từ vựng Vậy, trờng từ vựng là

gì?

- T rờng từ vựng là tập hợp các từ có ít

nhất một nét chung về nghĩa

Gọi Hs đọc mục ghi nhớ Sgk 3 Ghi nhớ: (Sgk)

Gv chốt lại nội dung mục ghi nhớ

Bài tập nhanh: Cho nhóm từ: cao,

thấp, lùn, lòng khòng, gầy, béo, xác

ve,

- Chỉ hình dáng của con ngời

Gv: Yêu cầu Hs tìm:

? Ví dụ về trờng từ vựng nh hoạt

động của con ngời?

* Tìm ví dụ:

- Hoạt động của con ngời:

? Hoạt động trí tuệ? + Hoạt động trí tuệ: nghĩ, suy, suy

Trang 21

nghĩ, ngẫm, ngẫm nghĩ, nghiềnngẫm, phán đoán, phân tích, tổnghợp, kết luận

? Hoạt động của các giác quan để

cảm giác? + Hoạt động của các giác quan đểcảm giác: nhìn, trông, thấy, ngó, ,

ngửi, nếm, nghe, sờ

? Ví dụ về trờng từ vựng nh hoạt

động của con ngời tác động đến đối

? Hoạt động của đầu? - Hoạt động của đầu: húc, đội

? Hoạt động của chân? - Hoạt động của chân: đá, đạp, xéo,

giẫm

? Hoạt động dời chỗ? - Hoạt động dời chỗ: đi, chạy, nhảy,

trờn, di chuyển, vận chuyển

? Hoạt động thay đổi t thế? - Hoạt động thay đổi t thế: đứng,

ngồi, cúi, lom khom, nghẹo, ngửa,nghiêng

Hoạt động 2 II Các bậc của trờng từ vựng và tác

dụng của cách chuyển trờng từ

vựng

* Một trờng từ vựng có thể bao gồmnhiều trờng từ vựng nhỏ hơn

+ Đặc điểm của mắt: đờ đẫn, sắc,

+ Danh từ chỉ động vật: con ngơi,

lông mày,

+ Động từ chỉ hoạt động: ngó, liếc, nhìn,

+ Tính từ chỉ tính chất: lờ đờ, tinh

anh,

Gv: Do hiện tợng nhiều nghĩa, một từ

có thể thuộc nhiều trờng từ vựng

khác nhau không? Cho ví dụ?

* Một từ nhiều nghĩa có thể thuộc

nhiều trờng từ vựng khác nhau Ví dụ

từ và khả năng diễn đạt

Gv: Tác dụng của cách chuyển trờng

từ vựng trong thơ văn và cuộc sống

hàng ngày? Cho ví dụ?

Hs tìm ví dụ minh hoạ để làm rõ

Gv: Lấy ví dụ trong Sgk ? Trong

- Ví dụ: Từ trờng từ vựng về ngời chuyển sang trờng từ vựng về động

vật:

+ Suy nghĩ của con ngời: tởng,

nghĩ, ngỡ

Trang 22

đoạn văn này, tác giả đã chuyển từ

(in đậm) từ trờng từ vựng ngời sang

Hoạt động 3 III Phân biệt trờng từ vựng và cấp

độ khái quát của nghĩa từ ngữ

Gv: Trờng từ vựng và cấp độ khái

quát của nghĩa từ ngữ khác nhau ở

điểm nào? Cho ví dụ?

Ví dụ: Trờng từ vựng về cây:

+ Bộ phận của cây: thân, rễ,

loại

Ví dụ: -Tốt (nghĩa rộng) - đảm

đang (nghĩa hẹp)

=> cùng loại tính từ; - Bàn (nghĩa rộng) - bàn gỗ ( nghĩa hẹp) => cùng loại danh từ; - Đánh (nghĩa rộng) -

cắn (nghĩa hẹp) => cùng từ loại động từ

GV hớng dẫn h/s tự làm Bài tập 1:

Hoạt động nhóm:

? Hãy đặt tên trờng từ vựng cho mỗi

dãy từ dới đây?

d Trạng thái tâm lí của con ngời

đ Tính cách của con ngời

e Dụng cụ để viết (đồ dùng học tập)

? Các từ in đậm trong đoạn văn sau

đây thuộc trờng từ vựng nào? Bài tập 3: Thuộc trờng từ vựng: Thái độ

Trang 23

- Tích hợp với Văn ở văn bản

Trong lòng mẹ, với Tiếng Việt qua bài Trờng từ vựng.

- Rèn kĩ năng xây dựng bố

cục văn bản trong nói, viết

b Phơng pháp: Đàm thoại - Thảo luận.

- Thế nào là tính thống nhất về chủ đề của văn bản?

- Làm thế nào để đảm bảo tính thống nhất đó?

III Bài mới:

1 Đặt vấn đề: Các em đợc

học bố cục và mạch lạc trong văn bản Các em đã nắm đợc văn bản thờng phải

có ba phần: Mở bài, Thân bài, Kết bài và chức năng, nhiệm vụ của chúng Bởivậy, bài học hôm nay nhằm ôn tập lại kiến thức đã học, đồng thời đi sâu hơntìm hiểu các sắp xếp tổ chức nội dung phần Thân bài - phần chính của vănbản

Hoạt động 1 I Bố cục của văn bản

Học sinh đọc văn bản: Ngời thầy

phần trong văn bản? + Phần 2: Tiếp -> có khi không cho vào thăm.

=> Công lao, uy tín và nhân cách của ChuVăn An

+ Phần 3: Còn lại

=> Tình cảm của mọi ngời đối với ChuVăn An

Trang 24

Gv: Phân tích mối quan hệ giữa các

thành phần trong văn bản? - Luôn gắn bó chặt chẽ với nhau, phầntrớc là tiền đề cho phần sau, còn phần

sau là sự tiếp nối phần trớc

- Các phần đều tập trung làm rõ cho

chủ đề của văn bản Ngời thầy đạo cao

+ Mở bài: Nêu ra chủ đề

+ Thân bài: Triển khai, làm rõ từngkhía cạnh của chủ đề

+ Kết bài: Tổng kết chủ đề

Các phần của văn bản quan hệ với

nhau nh thế nào? - Mỗi phần đều có chức năng, nhiệmvụ riêng nhng phải phù hợp với nhau

Hoạt động 2 II Cách bố trí, sắp xếp nội dung

phần thân bài của văn bản

* Cách sắp xếp nội dung của phần

thân bài trong Tôi đi học:

Gv: Phần thân bài văn bản Tôi đi

Gv nhận xét, bổ sung + Đồng hiện (quá khứ và hiện tạiđan xen vào nhau), những cảm xúc

tr-ớc, trong khi đến lớp, bớc vào lớp

- Sắp xếp theo sự liên tởng đối lậpnhững cảm xúc về cùng một đối tợngtrớc đây và buổi tựu trờng đầu tiên: Sosánh đối chiếu những suy nghĩ và cảmxúc trong hồi ức và hiện tại

Gv: Các sự kiện ấy đợc sắp xếp theo

thứ tự nào? - Theo thứ tự thời gian: Những cảmxúc trên đờng đến trờng, khi ở sân

tr-ờng và khi bớc vào lớp học

* Diễn biến tâm trạng của cậu bé

Hồng ở Trong lòng mẹ:

Gv: Văn bản Trong lòng mẹ của

Nguyên Hồng chủ yếu trình bày

diễn biến tâm trạng của cậu bé

- Niềm vui sớng cực độ, hồn nhiên củachú bé Hồng khi đợc ở trong lòng mẹ.Gv: Khi tả ngời, vật, con vật, phong

+ Theo thời gian: quá khứ hiện tại

-đồng hiện

+ Từ ngoại hình đến quan hệ, tìnhcảm, cảm xúc hoặc ngợc lại

- Tả phong cảnh:

Hs nêu

Gv nhận xét- bổ sung + Theo không gian rộng - hẹp, gần -xa, cao - thấp, trên - dới, ngoài - trong,

bao quát - chi tiết

+ Ngoại cảnh đến cảm xúc hoặc

Trang 25

ng-ợc lại.

- Theo thời gian: quá khứ, hiện tại,

đồng hiện

Gv: Phần thân bài của văn bản Ngời

thầy đạo cao đức trọng nêu các sự

việc để thể hiện chủ đề ngời thầy

Hãy cho biết cách sắp xếp các sự

việc ấy?

- Các sự việc nói về thầy Chu Văn An

là ngời tài cao

- Các sự việc nói về Chu Văn An làngời có đạo đức, đợc học trò kínhtrọng

Gv: Em hãy cho biết cách sắp xếp

phần thân bài của một văn bản? - Nội dung phần thân bài thờng đợcsắp xếp mạch lạc theo kiểu bài và ý đồ

giao tiếp của ngời viết

Gọi 2 Hs đọc mục ghi nhớ (Sgk)

Gv: Chốt lại nội dung mục ghi nhớ

Hs thảo luận nhóm Bài tập 1: Phân tích cách trình bày

? Phân tích cách trình bày ý trong

các đoạn văn trích b? b - Theo không gian hẹp: miêu tả trựctiếp Ba Vì

- Theo không gian rộng: miêu tả Ba Vìtrong mối quan hệ hài hoà với các sựvật xung quanh

- Theo thứ tự thời gian: về chiều, lúchoàng hôn

- Gv chốt lại nội dung ghi nhớ

* Dặn dò:

- Học bài cũ

- Làm các bài tập còn lại

- Chuẩn bị viết bài tập làm văn số 1

- Xem trớc bài: Xây dựng đoạn văn

trong văn bản.

Trang 26

- Nghệ thuật kể chuyện đặc sắc, kết hợp với sự miêu tả và biểu cảm

- Giáo dục học sinh biết yêu thơng ngời nghèo, căm ghét chế độ cũ

c chuẩn bị

- Thầy: Nghiên cứu tài liệu Soạn bài chu đáo.

- Trò: Học bài cũ Soạn bài theo câu hỏi Sgk.

- Phân tích tình cảm của

bé Hồng khi ngồi trong lòng mẹ?

III Bài mới:

1 Đặt vấn đề: Trong tự

nhiên có quy luật đã đợc khái quát thành câu tục ngữ: tức nớc vỡ bờ Trong xãhội, đó là quy luật: có áp bức, có đấu tranh Quy luật ấy đợc chứng minh rất

hùng hồn trong chơng XVIII tiểu thuyết Tắt đèn của Ngô Tất Tố.

trơng, căng thẳng ở đoạn đầu, bi hài,

sảng khoái ở đoạn cuối

Hs nêu- Gv thống nhất cách chia bố

cục => Chị Dậu ân cần chăm sóc chồng + Đoạn 2: Còn lại

=> Chị Dậu đơng đầu với bọn tay sai

Trang 27

1 Phân tích:

a Chị Dậu chăm sóc chồng:

Gv: Chị Dậu chăm sóc chồng trong

hoàn cảnh nào? - Hoàn cảnh: Bi thảm đến cùng cực:giữa vụ su thuế căng thẳng, anh Dậu

bị bắt vì không đủ tiền nộp su, lại bị

- Cháo chín quạt cho chóng nguội.

- Chị Dậu rón rén ngon miệng hay không.

Gv: Chị Dậu là con ngời nh thế

nào? => Chị là ngời phụ nữ hiền dịu, đảm đang, hết lòng yêu thơng, chăm sóc

chồng con chu đáo.

Gv: Em có cảm nghĩ gì về tình cảm

của ngời nông dân nghèo trong xã

hội cũ và phẩm chất tốt đẹp của họ?

- Cực kì nghèo khổ, cuộc sống không

có lối thoát

- Sức chịu đựng dẻo dai, không ngã gụctrớc hoàn cảnh khốn khó, giàu tìnhnghĩa

Gv: Khi kể về sự việc chị Dậu chăm

Gv: Nêu tác dụng của biện pháp

đó? - Làm nổi bật tình cảnh khốn quẫn củangời nông dân nghèo dới ách bóc lột

của chế độ phong kiến tàn nhẫn

Gv: Gia đình chị Dậu phải đóng

suất su cho ngời em chồng đã mất

Điều đó cho thấy thực trạng xã hội

thời đó nh thế nào?

- Tàn nhẫn, bất công, không có luật lệ

Hs: Thảo luận nhóm

Nhóm 1, 2: Gv: Ngô Tất Tố đã khắc

hoạ hình ảnh cai lệ bằng những chi

tiết điển hình nào?

- Trợn ngợc hai mắt, hắn quát: "Mày

định nói dám mở mồm xin khất".

- Vẫn giọng hằm hè: "Nếu không có tiền su cho ông bây giờ chửi mắng thôi à! ( ) Không hơi đâu mà nói với nó, điệu ra đình kia".

- Đùng đùng cai lệ giật phắt cái thừng sấn đến để trói anh Dậu.

? Phân tích nhân vật cai lệ? - Sầm sập tiến vào, trợn ngợc hai mắt,

đùng đùng giật phắt cái thừng, bịchluôn vào ngực chị Dậu, sấn đến để tróianh Dậu, đánh bốp

- Sầm sập tiến vào-> Từ láy gợi tả sự

hung bạo

Trang 28

- Công cụ: roi song, tay thớc, dâythừng.

- Cử chỉ: gõ đầu roi xuống đất, thét,trợn mắt, quát, hầm hè, bịch, tát -> Ngôn ngữ: quát, thét, hầm hè,nham nhảm giống nh tiếng sủa,tiếng rít, gầm của thú dữ

Ngôn ngữ của nó đâu phải ngôn ngữcủa con ngời Dờng nh nó không biếtnói tiếng nói của ngời, cũng nh không

có khả năng nghe tiếng nói của đồngloại

* Diễn biến tâm lí, hành động của chịDậu

- Chị Dậu vẫn tha thiết: "Khốn nạn! Nhà cháu đã không có Xin ông trông lại".

- Chị Dậu xám mặt đỡ lấy tay hắn:

"Cháu van ông, ông tha cho".

- Hình nh tức quá cự lại: "Chồng tôi

- Chị Dậu vẫn cha nguôi cơn giận:

" Thà ngồi tù Để cho chúng , tôi không chịu đợc".

? Phân tích diễn biến tâm lí của chị

Dậu trong đoạn trích? (Gợi ý)

? Khi bọn tay sai sầm sập tiến vào,

chị Dậu đối phó để bảo vệ chồng

bằng cách nào?

- Khi bọn tay sai sầm sập tiến vào ->

Cố van xin tha thiết -> Khi nhận những quả bịch vào ngực và cứ xông

đến anh Dậu -> Không thể chịu đợc,

liều mình cự lại

? Sự thay đổi cách xng hô chị Dậu

nh thế nào? Cách xng hô này thể

hiện thái độ nh thế nào?

+ Cự lại bằng lí lẽ: nhà cháu - ông, tôi

- ông, bà - mày -> Hạ mình nhẫn nhục

van xin bọn tay sai (cháu - ông), liềumình cự lại (tôi - ông), kiên quyết,mạnh mẽ chống lại bọn ác (bà - mày.-> Miêu tả quá trình tức nớc vỡ bờchân thực, sinh động, hợp lí

-> Thể hiện sự căm giận và khinh bỉ

Trang 29

Gv: Từ đó những đặc điểm nổi bật

nào trong tính cách của chị Dậu đợc

bộc lộ?

=> Chị Dậu là ngời phụ nữ dịu hiền

nh-ng cũnh-ng rất cứnh-ng cõi tronh-ng cách ứnh-ng xử

- Giàu lòng yêu thơng

- Tiềm tàng tinh thần phản kháng,chống lại áp bức bốc lột bất công

Hoạt động 3 2 Ghi nhớ:

Gv: Đọc văn bản TNVB, em hiểu gì

về số phận và phẩm chất của ngời

phụ nữ nông thôn trong xã hội cũ?

- Tình cảnh cực khổ nhng giàu tìnhyêu thơng

Gv: Bản chất của chế độ đó? - Tàn ác, bất nhân

Thảo luận: Từ đó, có thể nhận ra

thái độ của nhà văn Ngô Tất Tố đối

với thực trạng xã hội?

- Lên án xã hội thống trị áp bức vônhân đạo

- Cảm thông cuộc sống thống khổ củangời nông dân nghèo

- Thể hiện chính xác quá trình tâm línhân vật

- Có thái độ rõ ràng đối với nhân vật

Trang 30

- Tích hợp với Văn ở văn bản

Tức nớc vỡ bờ, với Tiếng Việt qua bài Trờng từ vựng.

- Rèn luyện kĩ năng viết đoạnvăn hoàn chỉnh theo các yêu cầu về cấu trúc và ngữ nghĩa

b Phơng pháp: Quy nạp - Đàm thoại.

c chuẩn bị

- Thầy: Soạn bài - Nghiên cứu bài

- Trò: Học bài - Xem trớc bài.

- Bố cục một văn bản đợc sắp xếp nh thế nào?

III Bài mới:

1 Đặt vấn đề: Thực ra

không phải đến bài này các em mới học cách viết đoạn văn Ngay ở các lớp 6

và 7, các em đã học các viết các đoạn văn trong các kiểu văn bản: đoạn văn tự

sự, đoạn văn miêu tả, đoạn văn nghị luận Bởi vậy, tiết học hôm nay các emphải tận dụng những hiểu biết và khả năng trên để phát huy tính tích cực, chủ

động của mình

Hoạt động 1 I Thế nào là đoạn văn

+ Về nội dung: thờng biểu đạt một ýtơng đối hoàn chỉnh

- Do nhiều câu tạo thành

Gv chốt * GV chốt: Đoạn văn là đơn vị trên

câu, có vai trò quan trọng trong việctạo lập văn bản Hình thức: mở đầubằng viết hoa, lùi đầu dòng và kếtthúc bằng dấu chấm xuống dòng Nộidung: Trình bày một ý tơng đối hoànchỉnh

Trang 31

Hoạt động 2 II Từ ngữ và câu trong đoạn văn.

Gv: Tìm câu then chốt của đoạn văn

thứ 2? - Câu: " Tắt đèn là tác phẩm tiêu biểu nhất của Ngô Tất Tố ".

Gv: Vì sao em biết đó là câu then

chốt? - Câu chủ đề thờng mang ý nghĩa kháiquát của cả đoạn văn.Gv: Từ nội dung trên, em hiểu từ

ngữ chủ đề và câu chủ đề là gì?

Gv: Chúng đóng vai trò gì trong văn

bản?

- Từ chủ đề là các từ ngữ đợc dùnglàm đề mục hoặc đợc lặp lại nhiều lần(đại từ hoặc các từ đồng nghĩa) nhằmduy trì đối tợng đợc nói đến trong

đoạn văn

- Câu chủ đề thờng có vai trò định ớng về nội dung cho cả đoạn văn, vìvậy khi một văn bản có nhiều đoạnvăn thì chỉ cần nhận ra các câu chủ đề

h-để rồi ghép lại với nhau, chúng ta sẽ

có một văn bản tóm tắt khá hoànchỉnh

Hoạt động 3 2 Cách trình bày nội dung đoạn văn

Gv: Đoạn văn thứ nhất của văn bản

Ngô Tất Tố có câu chủ để không? - Đoạn văn này không có câu chủ đề.

H: Nội dung của đoạn văn đợc triển

khai theo trình tự nào? - Các ý đợc lần lợt trình bày trong cáccâu bình đẳng với nhau (ngang hàng

nhau) => gọi là cách trình bày ý theo

kiểu song hành (gọi tắt là đoạn văn

song hành).

Gv: Câu chủ đề của đoạn văn trong

văn bản Ngô Tất Tố đặt ở vị trí

nào?

- Câu chủ đề đợc nằm ở đầu đoạn văn

Gv: Nội dung của đoạn văn đợc

trình bày theo trình tự nào? - Câu chủ đề đứng đầu đoạn văn, cáccâu còn lại triển khai làm rõ ý câu chủ

đề => gọi là cách trình bày ý theo

kiểu diễn dịch ( gọi tắt là đoạn văn

Gv: Nội dung của đoạn văn đợc

trình bày theo trình tự nào?

- Đoạn văn có câu chủ đề

- Câu chủ đề nằm ở cuối đoạn, các câu

đứng trớc nó liệt kê, làm rõ để câu chủ

đề rút ra kết luận => gọi là cách trình

bày ý theo kiểu quy nạp (gọi tắt là

đoạn văn quy nạp).

Gọi Hs đọc mục ghi nhớ (Sgk)

Gv chốt lại nội dung mục ghi nhớ

? Văn bản sau đây có thể chia làm

mấy ý? Mỗi ý đợc diễn đạt bằng

mấy đoạn văn?

Bài tập 1: Văn bản gồm 2 ý, mỗi ý đợcdiễn đạt thành một đoạn văn

Bài tập 2:

? Hãy phân tích cách trình bày nội

dung trong các đoạn văn? a Đoạn diễn dịch.b Đoạn song hành

c Đoạn song hành

Trang 32

- Câu chủ đề (đã cho trớc).

- Các câu triển khai:

+ Câu 1: Khởi nghĩa Hai Bà Trng.+ Câu 2: Chiến thắng của Ngô Quyền.+ Câu 3: Chiến thắng của nhà Trần.+ Câu 4: Chiến thắng của Lê Lợi.+ Câu 5: Kháng chiến chống Phápthành công

+ Câu 6: Kháng chiến chống Mỹ toànthắng

Hs: Trình bày, thảo luận

Gv: Nhận xét, bổ sung - Đoạn văn diễn dịch: câu chủ đề nằmở đầu đoạn văn

- Đoạn văn quy nạp: câu chủ đề nằm ởcuối đoạn văn Trớc câu chủ đề thờng

có các từ ngữ đợc dùng để nối câu chủ

đề với các câu triển khai ở phía trớc

nh: vì vậy, cho nên, do đó, tóm lại,

Trang 33

- Kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh

III Bài mới:

1 Đặt vấn đề: Để giúp các em ôn lại kiểu bài tự sự đã học ở lớp 6,

có kết hợp với kiểu bài biểu cảm đã học ở lớp 7 Chúng ta tiến hành làm bài viết

2 tiết tại lớp

I Đề: Kể lại những kỷ niệm ngày đầu tiên đi học.

Yêu cầu về nội dung:

- Xác định ngôi kể: thứ nhất, thứ ba

- Thân bài: Kể lại đợc câu chuyện cảm động về kỷ niệm

của mình về ngày đầu tiên đi học Lời văn đợc chọn lọc

Trang 34

- Häc l¹i phÇn lÝ thuyÕt.

- Xem tiÕp bµi sau.

Trang 35

- Niềm thơng cảm và trân trọng của tác giả dành cho ngời nông dân

- Kết hợp tự sự với miêu tả và biểu cảm Kể chuyện ngôi thứ nhất

- Giáo dục học sinh biết yêu thơng những con ngời lao động nghèo khổ

c chuẩn bị

- Trò: Học bài - Soạn bài theo câu hỏi gợi ý ở Sgk.

d Tiến trình lên lớp

- Số phận và phẩm chất của ngời phụ nữ nông dân trong xã hội cũ đợc phản ánh nh thế nào qua đoạn

trích Tức nớc vỡ bờ.

III Bài mới:

1 Đặt vấn đề: Có những ngời nuôi chó, quý chó nh ngời, nh con.

Nhng quý chó đến mức nh lão Hạc thì hiếm Và quý đến thế, tại sao lão vẫnbán chó để tự dằn vặt hành hạ mình, và cuối cùng tự tìm đến cái chết dữ dội,thê thảm? Nam Cao muốn gửi gắm điều gì qua thiên truyện đau thơng và vôcùng xúc động này?

1 Giới thiệu tác giả, tác phẩm

Gv: Yêu cầu Hs đọc mục chú thích ở

Sgk

a Tác giả: Nam Cao (1915-1951),quê ở làng Đại Hoàng, phủ Lí Nhân,tỉnh Hà Nam

Gv: Gọi 1 Hs tóm tắt một vài nét về

tác giả, tác phẩm

- Là một nhà văn hiện thực xuất sắcvới những truyện ngắn, truyện dàichân thực chuyên viết về ngời nôngdân nghèo đói bị vùi dập và ngời tríthức nghèo sống mòn mỏi, bế tắctrong xã hội phong kiến cũ

b Tác phẩm: Lão Hạc là một trong

những truyện ngắn xuất sắc viết vềngời nông dân của Nam Cao, đănglần đầu năm 1943

Trang 36

3 Bố cục:

Gv: Văn bản này đợc chia làm mấy

đoạn? ý mỗi đoạn? - 2 đoạn: + Đoạn 1: Từ đầu đến thêm đáng

buồn.

Hs: 4 đoạn:

- Đoạn 1: Lão Hạc tâm sự với ông

giáo về đứa con trai

=> Hoàn cảnh và nỗi lòng của lãoHạc

- Đoạn 2: Lão Hạc tâm sự với ông

giáo về "cậu Vàng" + Đoạn 2: Còn lại.=> Cái chết của lão Hạc

- Đoạn 3: Nỗi ray rứt, ân hận của lão

Hạc sau khi bán "cậu Vàng"

- Đoạn 4: Cái chết của lão Hạc

Hoạt động 2 II Tìm hiểu văn bản

1 Phân tích:

a Hoàn cảnh và nỗi lòng của lão Hạc.Gv: Tại sao một con chó lại đợc gọi

là cậu Vàng. - Lão nghèo, mất vợ, sống cảnh "gàtrống nuôi con", cô độc chỉ có con

chó lão nuôi làm bạn, đợc lão gọi là

- Yêu quý kỷ vật của con, đồng thời

là niềm an ủi duy nhất của lão trongcảnh cô độc

Gv: Lí do khiến lão Hạc phải bán

cậu Vàng? - Sau khi bị ốm, cuộc sống của lãoquá khó khăn, lão nuôi thân không

nổi

- Quyết định bán cậu Vàng là kết quảcủa những đắn đo, dằn vặt, khổ tâm.Gv: Cuộc bán cậu Vàng đã lu lại

trong tâm trí lão Hạc nh thế nào? - Nó có biết gì đâu thế mà lão xử với tôi nh thế này?

Gv: Bộ dạng của lão Hạc khi nhớ lại

sự việc này? - Lão cời nh mếu ầng ậng nớc Mặt lão đột nhiên co rúm lại đánh lừa

-> Miêu tả sinh động -> Khắc hoạ

đặc sắc nội tâm nhân vật: đau xót

đến cùng cực trớc tình thế bắt buộc Gv: Những từ ngữ tợng hình, tợng

thanh nào đợc sử dụng để tạo hình cụ

thể, sinh động của lão Hạc?

- ầng ậng nớc, miệng móm mém,

hu hu khóc.

Gv: Từ đó có thể hình dung lão Hạc

là con ngời nh thế nào? - ốm yếu và nghèo khổ.- Vô cùng yêu thơng loài vật

Gv: Mảnh vờn và món tiền gửi ông

giáo có ý nghĩa nh thế nào đối với

lão Hạc?

- Mảnh vờn là tài sản duy nhất củalão Hạc có thể dành cho con trai.Mảnh vờn ấy gắn liền với danh dự,bổn phận của kẻ làm cha

- Món tiền ba mơi đồng bạc cả đờidành dụm sẽ đợc dùng phòng khi lão

Trang 37

chết có tiền ma chay Món tiền ấymang ý nghĩa danh dự của kẻ làmcha.

Gv: Em nghĩ gì về việc lão Hạc từ

chối mọi sự giúp đỡ? - Sự việc này cho thấy lão Hạc là ng-ời tự trọng, không để ngời đời thơng

hại hoặc xem thờng

Gv: Từ đó, phẩm chất nào của lão

Hạc đợc bộc lộ? - Coi trọng bổn phận là cha, coi trọngdanh giá làm ngời.Gv: Cũng từ đó, hiện lên một số phận

con ngời nh thế nào? - Nghèo khổ và cô đơn trong sự trongsạch

-> Hoàn cảnh nghèo khổ đáng thơngnhng nhân cách đáng quý: coi trọngbổn phận làm cha (gởi lại mảnh vờncho con), coi trọng danh giá làm ngời(không nhờ vả ai, gửi tiền lo ma chaysau này)

Gv: Cảm xúc muốn ôm choàng lấy

lão mà oà lên khóc đã diễn tả tình

cảm nào của ông giáo dành cho lão

Hạc?

- Tình xót thơng, đồng cảm

Gv: Tình cảm nào của ông giáo dành

cho lão Hạc biểu hiện trong lời mời

ăn khoai, uống nớc chè?

- Tình an ủi, chia sẻ

Gv: Lời ông giáo (Ông con mình ăn

khoai, Thế là sớng) gợi cho ta cảm

nghĩ gì về tình ngời trong cuộc đời

khốn khó?

Gv: Từ đó, phẩm chất nào của ông

giáo đợc bộc lộ?

- Cuộc sống khốn khó nhng tình ngờivẫn trong sáng, ấm áp

- Tình cảm chân thật của những ngờinghèo khổ là niềm vui có thật để ng-

ời ta sống giữa cuộc đời khốn khó

- Lòng nhân ái dựa trên sự chân tình và

đồng khổ

Gv: Em hiểu gì về ông giáo từ ý

nghĩ: “Chao ôi! Đối với những ngời

ở quanh ta, nếu ta không bao giờ

ta thơng"?

- Ông giáo là ngời hiểu đời, hiểu

ng-ời, có lòng vị tha cao cả

Trang 38

- Niềm thơng cảm và trân trọng của tác giả dành cho ngời nông dân

- Kết hợp tự sự với miêu tả và biểu cảm Kể chuyện ngôi thứ nhất

- Giáo dục học sinh biết yêu thơng những con ngời lao động nghèo khổ

b Phơng pháp: Đàm thoại -Thảo luận.

c chuẩn bị

- Trò: Học bài - Soạn bài theo câu hỏi gợi ý Sgk.

d Tiến trình lên lớp

- Kết hợp bài mới

III Bài mới:

1.Đặt vấn đề: Lão Hạc trình bày câu chuyện nhờ vả một cách

vòng vo, dài dòng vì lão khó nói, vì câu chuyện quá hệ trọng, vì trình độ nóinăng của lão Hạc hạn chế Nhng quả thật đây là ý định đã nung nấu từ lâutrong lão Lão đã quyết mới hớng giải quyết sự khó xử trong hoàn cảnh củamình

Hoạt động 1 b Cái chết của lão Hạc.

Bằng những việc làm cụ thể, lão

Hạc đã chuẩn bị cái chết cho mình

Tác giả đã dành đoạn cuối cùng để

đặc tả cái chết của lão Hạc

Gv: Tìm chi tiết miêu tả cái chết của

lão Hạc?

- Lão Hạc đang vật vã ở trên giờng,

đầu tóc rũ rợi, ; khắp ngời chốc chốc lại bị giật mạnh một cái, nảy lên.

Gv: Để đặc tả cái chết của lão Hạc,

tác giả đã sử dụng liên tiếp các từ

t-ợng hình và tt-ợng thanh nh vật vã, rũ

rợi, xộc xệch, long sòng sọc, tru

tréo Điều này có tác dụng gì?

- Tạo hình ảnh cụ thể, sinh động vềcái chết dữ dội, thê thảm của lão Hạc

- Làm cho ngời đọc cảm giác nh cùngchứng kiến cái chết của lão Hạc

Gv: Theo em, một ngời đã tự đầu

độc chết để giữ mảnh vờn cho con,

một ngời quyết dành dụm cho ngày

chết của mình những đồng tiền ít ỏi,

thì đó phải là ngời có phẩm chất nh

thế nào?

- Có ý thức về lẽ sống (chết trong cònhơn sống đục)

- Trọng danh dự làm ngời hơn cả sựsống

Thảo luận: Cái chết đau thơng của

lão Hạc mang tính chất bi kịch Cái chết đau thơng của lão Hạc mangtính chất bi kịch.Gv: Nếu gọi tên bi kịch lão Hạc thì

em sẽ chọn cách gọi nào dới đây:

- Đó là bi kịch của sự nghèo đói - Đó là bi kịch của sự nghèo đói, bế

tắc, cùng đờng

Trang 39

- Đó là bi kịch của tình phụ tử - Đó là bi kịch của tình phụ tử, bảo

toàn tài sản cho con

- Đó là bi kịch của phẩm giá làm

ngời - Đó là bi kịch của việc bảo toànphẩm giá làm ngời

-> Một ngời trọng danh dự, một tìnhthơng con vô bờ bến

Tại sao em chọn cách gọi đó?

Gv: Theo em, bi kịch lão Hạc tác

động nh thế nào đến ngời đọc -> Tình cảm xót thơng.- Lòng tin vào những điều tốt đẹp

trong phẩm chất ngời nông dân lao

động

Khi nghe Binh T nói về lão Hạc,

ông giáo cảm thấy cuộc đời thật

đáng buồn Nhng khi chứng kiến cái

chết của lão Hạc, ông giáo lại nghĩ

"Không! Cuộc đời cha hẳn đã đáng

buồn, hay vẫn đáng buồn nhng lại

đáng buồn theo một nghĩa khác".

- Cuộc đời thật đáng buồn, vì đói

nghèo có thể đổi trắng thay đen, biếnngời lơng thiện nh lão Hạc thành kẻtrộm cắp nh Binh T Đáng buồn vì

đáng để ta thất vọng

- Cái nghĩa khác của cuộc đời đáng

buồn đó là một con ngời lơng thiện

nh lão Hạc đành phải chết chỉ vìkhông còn tìm đâu ra miếng ăn tốithiểu hằng ngày

- Cuộc đời cha hẳn đã đáng buồn, vì

không gì có thể huỷ hoại đợc nhânphẩm ngời lơng thiện nh lão Hạc, để

ta có quyền hi vọng, tin tởng ở conngời

Gv? Trong ý nghĩ đó nói thêm với ta

điều cao quý nào trong tâm hồn

Gv: Những điều sâu sắc nào về số

phận và phẩm chất của ngời nông

dân lao động trong xã hội cũ?

- Số phận ngời nông dân trớc cách mạng đau thơng, cùng khổ nhng bản chất lơng thiện và nhân cách cao quý.Gv: Với em, điều nhận thức nào sâu

sắc hơn cả?

Gv: Nhân vật ông giáo trong văn

bản Lão Hạc là hình ảnh của nhà

văn Nam Cao Từ nhân vật này, em

hiểu gì về tác giả Nam Cao?

- Là nhà văn của những ngời lao độngnghèo khổ mà lơng thiện

- Giàu lòng thơng ngời nghèo

- Có lòng tin mãnh liệt vào nhữngphẩm chất tốt đẹp của ngời lao động

Trang 40

- Gọi Hs đọc lại mục ghinhớ.

- Gv chốt lại nội dung mụcghi nhớ

- Hệ thống lại nội dungtoàn bài

* Dặn dò:

- Học bài

- Tìm đọc những tác phẩm của Nam Cao

- Soạn bài Cô bé bán diêm.

Định dạng
Số trang	176
Dung lượng	270,15 KB