- Những xỳc cảm của nhà thơ trước biển cả rộng lớn và cuộc sống lao động của ngư dõn trờn biển.. - Cảm nhận được cảm hứng về thiờn nhiờn và cuộc sống lao động của tỏc giả được đề cập đến
Trang 1Trường THCS Trần Hưng Đạo- Tổ ngữ văn
Tiết 51- 52 ĐOÀN THUYỀN ĐÁNH CÁ
Huy Cận
-I MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT:
1/ Kiến thức.
- Những hiểu biết bước đầu về tỏc giả Huy Cận và hoàn cảnh ra đời của bài thơ
- Những xỳc cảm của nhà thơ trước biển cả rộng lớn và cuộc sống lao động của ngư dõn trờn biển
- Nghệ thuật ẩn dụ, phúng đại, cỏch tạo dựng những hỡnh ảnh trỏng lệ, lóng mạn
2/ Kĩ năng.
- Đọc – hiểu một tỏc phẩm thơ hiện đại
- Phõn tớch được một số chi tiết nghệ thuật trong bài thơ
- Cảm nhận được cảm hứng về thiờn nhiờn và cuộc sống lao động của tỏc giả được đề cập đến trong tỏc phẩm
- Sự cần thiết của việc bảo vệ mụi trường biển
3/ Thỏi độ.
Biết quý trọng cuộc sống, con người lao động và cú nhiều hoạt động thiết thực bảo vệ mụi trường biển
II CHUẨN BỊ :
- GV : Soạn giỏo ỏn, chõn dung Huy Cận , bảng phụ
- HS : Trả lời cõu hỏi ở SGK
III Các b ớc lên lớp.
*Hoạt động 1:
* Mục tiờu: ễn lại kiến thức cũ, Tạo tâm thế: -Thời gian: 2 phút
- Phơng pháp: thuyết trình.
1 ổn định tổ chức
2 Kiểm tra bài cũ: - Chọn một khổ thơ trong bai Bai thơ về tiểu đội xe không kính mà em thích nhất, đọc thuộc và nêu lí do tại sao em thích?
3 Tổ chức dạy-hoc
*Hoạt động 2: Tri giác
- Thời gian: 15 phút
- Phơng pháp: thuyết trình , vấn đáp, nêu vấn đề
- Kĩ thuật: hoạt động cá nhân kết hợp với thảo luận nhóm bàn làm vở bt , kt động não
* Mục tiờu: Tỡm hiểu khỏi quỏt về tỏc giả, tỏc phẩm
* Hớng dẫn cách đọc: Giọng phấn chấn hào hứng, chú ý các nhịp thơ
4/3, 2/2/3, các vần trắc nối tiếp xen lẫn với những vần bằng tạo nên
âm hởng vừa vững chắc khoẻ khoắn, vừa vang xa
I Đọc, chú thích
1 Đọc
* Đọc 2 khổ đầu, gọi HS đọc
tiếp?
- Những nét cơ bản nhất về tác
giả Huy Cận?
* Giới thiệu chân dung Huy Cận
và bổ sung thêm
- Hoàn cảnh ra đời bài thơ?
* Giới thiệu tập " Trời mỗi ngày
lại sáng".
- KT việc nắm chú thích
- Theo dõi
- Đọc theo yêu cầu
- Dựa vào SGK trình bày
- Quan sát, ghi chép bổ sung t liệu
- Dựa vào SGK trình bày
- Trình bày theo yêu cầu
2 Chú thích
* Tác giả
- Nhà thơ tiêu biểu của nền thơ
ca hiện đại Việt Nam
* Tác phẩm
- 1958, tại vùng mỏ Quảng Ninh, in trong tập " Trời mỗi ngày lại sáng".
* Từ khó
*Hoạt động 3: Mục tiờu: Thấy và hiểu được sự thống nhất của cảm hứng về thiờn nhiờn, vũ trụ và cảm
hứng về lao động của tỏc giả
Trang 2Trường THCS Trần Hưng Đạo- Tổ ngữ văn
Phân tích - Thời gian: 50 phút - Phơng pháp: thuyết trình , vấn đáp, nêu vấn đề
- Kĩ thuật: hoạt động cá nhân kết hợp với thảo luận nhóm bàn theo kt động não
- Nội dung miêu tả và biểu cảm
của bài thơ?
+ Đối tợng MT? MT theo trình
tự nào?
+ Nội dung biểu cảm là gì?
* Tìm hiểu khái quát:
- Miêu tả kết hợp với biểu cảm
- Miêu tả: Đoàn thuyền đánh cá
ra khơi - đánh bắt - trở về
- Biểu cảm: Những cảm hứng về
đoàn thuyền đánh cá khi ra khơi
- đánh bắt - trở về
II Tìm hiểu văn bản
- Theo mạch cảm xúc ấy, hãy
xác định bố cục bài thơ? Giới
hạn và nội dung khái quát từng
phần?
* Tìm hiểu khái quát: * Bố cục: 3 phần
- Khổ thơ đầu: Đoàn thuyền
ra khơi
- Những khổ thơ giữa bài:
Đoàn thuyền đánh cá
- Khổ cuối: Đoàn thuyền trở về
- Đọc khổ 1? Thời điểm ra khơi
của đoàn thuyền đánh cá đợc
nhắc tới trong lời thơ nào?
- Mặt trời xuống biển nh hòn lửa
Sóng đã cài then đêm sập cửa.
- Trong lời thơ này, không gian
và thời gian đợc hình tợng hoá
nh thế nào?
- Bằng cách nào nhà thơ đã sáng
tạo ra những hình ảnh đó?
- Từ đó, có thể hình dung một
cảnh tợng thiên nhiên nh thế
nào?
- Mặt trời lặn đợc ví nh hòn lửa chìm xuống biển
- Con sóng biển đêm đợc ví nh then cài cửa của biển
- Trí tởng tợng và liên tởng độc
đáo
- Cảm nhận, trình bày => Biển cả kì vĩ, tráng lệ
- Trên nền biển cả kì vĩ và tráng
lệ đó, hoạt động của con ngời
đ-ợc miêu tả qua hình ảnh thơ
nào?
- Phát hiện hình ảnh thơ - Đoàn thuyền đánh cá lại ra
khơi Câu hát căng buồm cùng gió khơi.
- ý kiến: Trong khổ thơ đầu, có
sự đối lập hoạt động của thiên
nhiên với hoạt động của con
ng-ời Em có đồng ý không? Hãy
diễn giải sự đối lập này?
- Khẳng định , giải thích => Sự sống của biển cả đang
dần khép lại, thì hoạt động của con ngời bắt đầu sôi động trên biển khơi
- Theo em, ý nghĩa của việc tác
giả xây dựng những hình ảnh
đối lập này là gì?
- Làm nổi bật t thế lao động của con ngời trớc biển cả
- Trong chuyến ra khơi ấy, có
điều gì đặc biệt? - Có câu hát căng buồm cùng
gió khơi.
- Em hiểu câu hát căng buồm là
thế nào? Nội dung lời hát thể
hiện điều gì? Qua đó, em hiểu gì
về những ngời đánh cá trên
biển?
Hết tiết 51 chuyển tiết 52
- Lời ca tiếng hát của ngời lao
động, câu hát nâng cánh buồm
ra khơi
- Lời hát mong ớc đánh đợc thật nhiều cá
=> Niềm vui, niềm hăng say, lạc quan trong công việc
- Nhà thơ tập trung miêu tả
những đối tợng nào? - Cá và ngời đánh cá. 2 Đoàn thuyền đánh cá.
Trang 3Trường THCS Trần Hưng Đạo- Tổ ngữ văn
- Những câu thơ mới lạ nhất về
cá là những câu thơ nào?
- Chú thích SGK đã diễn giải
nh thế nào về sự sáng tạo của
tác giả trong những lời thơ này?
- Em có nhận xét gì về cách sử
dụng từ ngữ của tác giả trong
những lời thơ này?
- Sự sáng tạo kết hợp với cách
dùng từ mang lại hiệu quả gì?
- Phát hiện
- Đọc 2 chú thích: Cá thu, cá
song
- Đại từ xng hô "em" để gọi cá;
động từ " loé"; tính từ " vàng choé", " đen hồng"
- Tạo đợc những hình ảnh đặc biệt, sinh động và mới lạ về cá
biển -> Dựng lên bức tranh thơ
đầy màu sắc kì ảo, giàu có của biển
* Cá
- Cá thu biển Đông nh đoàn thoi
Đêm ngày dệt biển muôn luồng sáng
- Cá song lấp lánh đuốc đen hồng Cái đuôi em quẫy trăng vàng choé
- Vẩy bạc đuôi vàng loé rạng đông.
=> Bức tranh đầy màu sắc kì
ảo, giàu có của biển
- Để viết đợc những câu thơ hấp
dẫn nh vậy thế, nhà thơ cần vận
dụng những năng lực nghệ thuật
nào?
- Trực tiếp quan sát
- Dồi dào trí tởng tợng, liên t-ởng
- Qua đó, em hiểu gì về tình
cảm của nhà thơ?
*GV liờn hệ giỏo dục học sinh:
- Em biết gỡ về thực trạng đỏnh
bắt cỏ trờn biển nước ta hiện
nay ?
- Theo em, nhà nước cần phải
làm gỡ, bản thõn em làm gỡ để
bảo vệ nguồn tài nguyờn biển ?
- Tấm lòng tha thiết với vẻ đẹp và sự giàu
có của biển, của quê hơng đất nớc
( Trao đổi, thảo luận)
- Nạn đỏnh bắt bừa bói
-Muốn khắc phục tỡnh trạng trờn, chỉ cú hai biện phỏp hữu hiệu là:Vươn ra đỏnh bắt xa
bờ và chấp hành nghiờm Phỏp lệnh bảo vệ nguồn lợi thủy sản
đó ban hành.
- Khụng dựng xung điện, cỏc loại húa chất, thuốc nổ để đỏnh bắt cỏ…
- Những con ngời lao động trên
biển đợc nhà thơ miêu tả qua
những câu thơ nào?
- Sử dụng bảng phụ
- Phát hiện
- Quan sát
* Ng ời lao động
- Thuyền ta lái gió với buồm
Dàn đan thế trận lới vây giăng.
- Ta hát bài ca gọi cá vào
Nuôi lớn đời ta tự buổi nào.
- Sao mờ kéo lới kịp trời sáng
Ta kéo xoăn tay chùm cá nặng.
- Em thích nhất hình ảnh thơ
nào? Vì sao? * HS tự bộc lộ:- " Thuyền ta biển bằng": Câu thơ chứa
nhều chi tiết tạo hình -> Con thuyền dũng mãnh lao đi giữa mênh mông biển trời -> tráng lệ
- " Ra đậu lới vây giăng": Hoạt động
Trang 4Trường THCS Trần Hưng Đạo- Tổ ngữ văn
đánh bắt cá của ngời dân kì công, gian khó, táo bạo và quyết liệt, cần đến sự dũng cảm và hiệp đồng
- " Sao mờ chùm cá nặng": Lao động
khẩn trơng, miệt mài nhng hiệu quả
- " Ta hát tự buổi nào": Những con
ngời lạc quan trong lao động, ân tình với biển và tin yêu cuộc sống
- Theo em, từ bức tranh thơ này,
nhà thơ đã thể hiện cách nhìn
ntn về mối quan hệ giữa thiên
nhiên và con ngời trong cuộc
sống của chúng ta?
- Suy nghĩ, trình bày => Thiên nhiên thống nhất,
hài hoà với con ngời; con ngời lao động làm chủ thiên nhiên, làm chủ cuộc sống
- Cảnh đoàn thuyền trở về đợc
miêu tả nh thế nào?
- Sử dụng bảng phụ
- Phát hịên
- Quan sát
Câu hát căng buồm với gió khơi
Đoàn thuyền chạy đua cùng mặt trời Mặt trời đội biển nhô màu mới Mắt cá huy hoàng muôn dặm khơi
- Câu hát mở đầu và kết thúc bài
thơ có gì giống và khác nhau?
- Khác nhau ở ý nghĩa hay thanh
điệu? Điều đó có tác dụng nh
thế nào trong việc tạo âm hởng
cho khổ thơ?
- Giống nhau: Câu hát căng buồm
- Khác nhau: ở từ " cùng" và từ "
với"
- Khác nhau ở thanh điệu: "
cùng" mang thanh bằng, " với"
mang thanh trắc - > Tạo âm h-ởng, khí thế hào hùng
- Hình ảnh nổi bật trong khổ thơ
là hình ảnh nào? Hình ảnh đó
gợi một cảnh tợng nh thế nào?
- Hình ảnh: Đoàn thuyền chạy
đua cùng mặt trời -> Đoàn thuyền chở nặng, đầy cá giơng buồm lao nhanh trên biển cả vào lúc rạng đông
- Qua đó, ta cảm nhận một cuộc
sống lao động nh thế nào trên
vùng biển Tổ quốc?
- Cảm nhận, trình bày => Nhịp sống hối hả, khẩn
tr-ơng, thành quả lao động to lớn
*Hoạt động 4: Mục tiờu: Khỏi quỏt lại giỏ trị nội dung và nghệ thuật.
Khái quát, đánh giá:- Thời gian: 10 phút - Phơng pháp: vấn đáp, nêu vấn đề
- Kĩ thuật: hoạt động cá nhân kết hợp với thảo luận nhóm bàn theo kt động não
- Theo em, nhà thơ đã viết
những câu thơ này bằng cảm
xúc nh thế nào?
- Cảm xúc mãnh liệt, phóng khoáng; niềm phấn chấn, tự hào cao độ
- Đọc bài thơ, em cảm nhận đợc
những vẻ đẹp nào của cuộc sống
đợc phản ánh?
- Thiên nhiên tráng lệ
- Con ngời lao động dũng cảm, làm chủ cuộc sống
- Từ bài thơ này, những tình
cảm nào của nhà thơ Huy Cận
với đất nớc, con ngời đáng để
chúng ta suy nghĩ, trân trọng?
- Yêu quí vẻ đẹp của thiên nhiên
và con ngời lao động
- Tin yêu cuộc sống,
- Em học tập đợc gì từ nhà thơ
khi viết văn miêu tả và biểu cảm
qua bài thơ này?
- Khi miêu tả, ngoài quan sát còn cần đến trí tởng tợng, liên t-ởng
- Muốn biểu cảm sâu sắc phải có cảm xúc mãnh liệt, dồi dào
Trang 5Trường THCS Trần Hưng Đạo- Tổ ngữ văn
* Hoạt động 5: Mục tiờu
Luyện tập:- Thời gian: 7 phút - Kĩ thuật: hoạt động cá nhân , thảo luận
- Mục tiêu: Củng cố hiểu biết về vb
- Đọc diễn cảm bài thơ?
- Có ý kiến cho rằng: " Bài thơ
là một khúc tráng ca về những
ngời lao động biển cả Việt Nam
thế kỉ XX" ý kiến của em? Vì
sao?
- Đọc theo yêu cầu, nhận xét
* HS thảo luận nhóm bàn
- Đúng, vì:
+ Âm điệu vang, khoẻ, lời thơ tràn đầy cảm hững lãng mạn, màu sắc lung linh kì ảo
+ Nhà thơ ca ngợi lao động và con ngời lao động làm chủ đất nớc, làm chủ cuộc
đời
II Luyện tập
* Đọc diễn cảm bài thơ
* Thảo luận ý kiến
4 H ớng dẫn về nhà
- Học thuộc lũng bài thơ, nắm nội dung , nghệ thuật
- Làm BT1 phần luyện tập
-Soạn: Tổng kết từ vựng + Cỏc biện phỏp ; + Từ tượng hỡnh , tượng thanh
