- Khí phách hào hùng và khát vọng thái bình thịnh trị của dân tộc ta ở thời đại nhà Trần... - Nhận biết được một số chi tiết nghệ thuật tiêu biểu trong bài thơ thất ngôn tứ tuyệt. Thấy đ[r]
Trang 117 Sông núi nước Nam;
18 Phò giá về kinh
19 HDĐT: Buổi chiều đứng ở phủ Thiên Trường trông ra
20 Tìm hiểu chung về văn biểu cảm.
CHỦ ĐỀ 1: TÌNH YÊU QUÊ HƯƠNG ĐẤT NƯỚC
TRONG MỘT SỐ BÀI THƠ TRUNG ĐẠI
Tiết 17,18,19 :
Văn bản: Sông núi nước Nam
Phò Giá về kinh
HDĐT Buổi chiều đứng ở phủ Thiên Trường trông ra
I/ MỤC TIÊU CỦA CHỦ ĐỀ:
1 Kiến thức:
- Những hiểu biết bước đầu về thơ trung đại
- Đặc điểm thể thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật, thể thơ ngũ ngôn tứ tuyệt Đường luật
- Chủ quyền về lãnh thổ của đất nước và ý chí quyết tâm bảo vệ chủ quyền đó trước kẻ thù xâm lược
- Khí phách hào hùng và khát vọng thái bình thịnh trị của dân tộc ta ở thời đại nhà Trần
- Sơ giản về tác giả Trần Quang Khải, Trần Nhân Tông
- Khí phách hào hùng và khát vọng thái bình thịnh trị của dân tộc ta ở thời đại nhà Trần
- Bức tranh làng quê thôn dã trong một sáng tác của Trần nhân Tông – người sau này trở thành vị tổ thứ nhất của thiền phái Trúc Lâm Yên Tử Tâm hồn cao đẹp của một vị vua tài đức
2 Kĩ năng:
* Kĩ năng chuyên môn:
- Nhận biết thể thơ TNTTĐL, NNTTĐL
- Đọc – hiểu và phân tích thơ TNTTĐL, NNTTĐL chữ Hán qua bản dịch tiếng Việt
- Vận dụng kiến thức về thể thơ thất ngôn tứ tuyệt, ngũ ngôn tứ tuyệt đã học vào đọc – hiểu một văn bản cụ thể
- Nhận biết được một số chi tiết nghệ thuật tiêu biểu trong bài thơ thất ngôn tứ tuyệt Thấy được sự tinh tế trong việc lựa chọn ngôn ngữ của tác giả để gợi bức tranh đậm đà tình quê hương
*Kĩ năng sống: Tự nhận thức, ra quyết định
3 Thái độ:
- Tự hào về dân tộc, truyền thống yêu nước của ông cha ta, có ý thức bảo vệ, xây dựng đất nước
- Tích hợp nội tư tưởng Hồ Chí Minh: Liên hệ với nội dung bản Tuyên ngôn độc lập của Bác
- Trân trọng tình cảm trong sáng của nhà thơ, yêu thiên nhiên
- Tự liên hệ, bồi dưỡng t/c của bản thân đối với quê hương đất nước
4 Xác định nội dung trọng tâm:
- Nhận biết thể thơ TNTTĐL, NNTTĐL
- Đọc – hiểu và phân tích thơ TNTTĐL, NNTTĐL chữ Hán qua bản dịch tiếng Việt
- Vận dụng kiến thức về thể thơ thất ngôn tứ tuyệt đã học vào đọc – hiểu một văn bản cụ thể
- Chủ quyền về lãnh thổ của đất nước và ý chí quyết tâm bảo vệ chủ quyền đó trước kẻ thù xâm lược
- Khí phách hào hùng và khát vọng thái bình thịnh trị của dân tộc ta ở thời đại nhà Trần
Trang 2- Nhận biết được một số chi tiết nghệ thuật tiêu biểu trong bài thơ thất ngôn tứ tuyệt Thấy được sự tinh tế trong việc lựa chọn ngôn ngữ của tác giả để gợi bức tranh đậm đà tình quê hương
5 Định hướng phát triển năng lực:
- Năng lực chung: Năng lực tự học, giải quyết vấn đề, tư duy, tự quản lí, giao tiếp, hợp tác, sáng tạo
- Năng lực chuyên biệt: Tiếp nhận, đọc hiểu văn bản, cảm thụ tác phẩm văn học
II/ CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH:
1.Giáo viên : + SGK, SGV, tài liệu chuẩn kiến thức
+ Tìm hiểu kĩ nội dung bài, chuẩn kiến thức, soạn bài + Hướng dẫn HS chuẩn bị bài
2.Học sinh : Chuẩn bị bài theo hướng dẫn của giáo viên
III BẢNG MÔ TẢ CÁC NĂNG LỰC CẦN PHÁT TRIỂN
Tên chủ đề/ Cấp
độ Nhận biết Thông hiểu Vận dụng
Cấp độ thấp Cấp độ cao
Tình yêu quê
hương đất nước
trong một số bài
thơ trung đại
- Sơ giản về tác giả
- Đặc điểm thể thơ thất ngôn tứ tuyệt, ngũ ngôn
tứ tuyệt Đường luật
- Đọc – hiểu và phân
tích thơ TNTTĐL, NNTTĐL chữ Hán qua bản dịch tiếng Việt
- Hiểu nội dung, ý
nghĩa, nghệ thuật của từng bài thơ
- Phân biệt
thể thơ thất ngôn tứ tuyệt, ngũ ngôn tứ tuyệt Đường luật
- Vận dụng kiến thức về thể thơ thất ngôn tứ tuyệt, ngũ ngôn tứ tuyệt đã học vào đọc – hiểu một văn bản cụ thể
-Tự hào về dân tộc, truyền thống yêu nước của ông cha ta, có ý thức bảo vệ, xây dựng đất nước
- Trân trọng tình cảm trong sáng của nhà thơ, yêu thiên nhiên
- Tự liên hệ, bồi dưỡng t/c của bản thân đối với quê hương đất nước
IV/ TIẾN TRÌNH DẠY VÀ HỌC:
1 Bài cũ:
Đọc thuộc bài ca dao 1 và 2 trong chùm ca dao Những câu hát châm biếm? Chọn một bài em
thích, trình bày cảm nhận về bài ca dao đó
Đáp án và biểu điểm
- HS đọc thuộc lòng chính xác, đầy đủ nội dùng bài 1 và 2 chùm ca dao Những câu hát châm
biếm (4 đ).
- Trình bày được cảm nhận về nghệ thuật, nội dung của một bài ca dao đúng (6 đ)
2 Bài mới: GV giới thiệu bài mới
* Hoạt động 1: GV hướng dẫn học sinh tìm hiểu văn bản:
SÔNG NÚI NƯỚC NAM
(Nam quốc sơn hà)
Hoạt động của thầy và trò Nội dung
* Bước 1: H D đọc, tìm hiểu chung
- HS đọc chú thích */SGK
? Nêu vài nét về tác giả theo hiểu biết của em? (Chưa rõ là
A Văn bản:
SÔNG NÚI NƯỚC NAM (Nam quốc sơn hà)
Trang 3- GV HD đọc: Đọc diễn cảm, giọng dõng dạc, trang nghiêm
- GV đọc mẫu -> HS đọc 3 phần phiên âm, dịch nghĩa, dịch
thơ
? Giới thiệu hoàn cảnh ra đời của bài thơ?Nhận diện thể thơ?
Nêu đặc điểm của thể thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật?
-Thể thơ Đường luật là thể thơ ra đời từ thời nhà Đường
? Bài thơ có bố cục mấy phần? Nội dung từng phần?
2 phần: - Hai câu đầu => Nước Nam là của người Nam điều
đó đã được sách trời định sẵn rõ ràng
- Hai câu sau =>Kẻ thù không được xâm phạm, xâm phạm sẽ
chuốc lấy sự thất bại
(Bố cục mạch lạc, rõ ràng )
->Năng lực hình thành: Năng lực tự học, lựa chọn các
nguồn tài liệu, hình thành cách ghi nhớ của bản thân
* Bước 2: HD tìm hiểu nội dung bài thơ.
- Cho HS đọc, dịch nghĩa từng từ ở 2 câu đầu
? Em hiểu Sông núi nước Nam theo cách nào dưới đây?
a Những dòng sông dãy núi
b Là giang sơn đất nước Vệt Nam
c Là lãnh thổ của người Việt Nam (đúng)
? Dựa vào chú thích 1, hãy giải thích nghĩa của từ đế.
? Theo em, cụm từ “Nam đế cư” có ý nghĩa là xác định nơi
ở của vua nước Nam hay thuộc chủ quyền của người Việt
Nam
- Cả hai, một đất nước có chủ quyền có vua tôi
? Câu thơ đầu toát lên tư tưởng, tình cảm gì ?
- Kính trọng bề trên, người đứng đầu một nước
? Hãy dịch nghĩa câu thứ 2, nhận xét âm điệu, lời thơ?
? Hai câu thơ đầu làm nổi bật nội dung gì?
- HS đọc hai câu thơ cuối (cả ba phần )
? Câu thơ thứ ba gần với cách nói thường như thế nào?
- Nói thẳng, giọng chắc nịch
? Em hiểu gì về nội dung được bộc lộ ở câu thơ này?
- Lời cảnh báo về hành động xâm lược liều lĩnh của kẻ thù
? Em có nhận xét gì về giọng điệu của câu thơ cuối?
? Nội dung của hai câu cuối thể hiện điều gì ?
? Theo em điều mà tác giả muốn nói qua bài thơ này là gì?
GV: Khẳng định sức mạnh vô địch của nhân dân ta trong
cuộc chiến đấu bảo vệ chủ quyền dân tộc Cảnh báo về sự
thất bại nhục nhã không thể tránh khỏi của quân xâm lược
- GV giáo dục HS biết tự hào về dân tộc, truyền thống yêu
nước của ông cha ta, có ý thức bảo vệ, xây dựng đất nước
-> Tích hợp: Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh: Thông
qua thực tế về những hoạt động phong trào “Em yêu biển
I Tìm hiểu chung:
1 Tác giả:
2 Tác phẩm:
-Thể thơ: Thất ngôn tứ tuyệt Đường luật
+ Bốn câu 1 bài
+ Bảy chữ một câu
+ Gieo vần chữ cuối các câu 1,2,4 hoặc 2,4
II Đọc, hiểu văn bản
1.Hai câu đầu
- Nước Nam là của người Nam, đó
là điều không thay đổi
-> Âm điệu hùng hồn, đanh thép
=> Khẳng định chủ quyền dân tộc
2 Hai câu cuối
- Cảnh báo về hành động xâm lược của kẻ thù sẽ chuốc lấy sự thất bại -> Giọng thơ dõng dạc, chắc nịch, kiêu hãnh
=> Ý chí quyết tâm bảo vệ chủ quyền dân tộc
Trang 4đảo quê hương” tại truờng THCS Bùi Thị Xuân:
? Em hãy lấy ví thực tế những việc làm phát huy tinh thần
tự hào, tự tôn dân tộc, ý chí bảo về chủ quyền biển đảo?
(Gợi ý: Tinh thần hướng về biển đảo quê huơng qua các
phong trào, hoạt động cụ thể thiết thực như: Làm Báo tường,
thi văn nghị, thi vẽ tranh, thời trang… về chủ đề Em yêu biển
đảo quê hương)
- Sử dụng kĩ thuật thảo luận nhóm:
? Bài thơ được xem là bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên bằng
thơ, em hiểu thế nào là bản tuyên ngôn độc lập?
- GV yêu cầu HS thảo luận (1 phút, theo bàn), đại diện trình
bày, nhóm khác bổ sung
GV bình: Dân tộc ta với truyền thống bốn nghìn năm văn
hiến, đã trải qua nhiều cuộc kháng chiến chống xâm lược, ở
triều đại nào, giai đoạn lịch sử nào nhân dân ta luôn thể hiện
ý chí quyết tâm chống ngoại xâm, bảo vệ độc lập, chủ quyền
của đất nước Như nhà thơ Nguyễn Trãi đã viết: Từ Triệu,
Đinh, Lí, Trần đã bao đời gây nền độc lập; Cùng Hán,
Đường, Tống Nguyên mỗi bên hùng cứ một phương Chúng
ta tự hào về truyền thống lịch sử nước nhà, tự hào về chủ
quyền dân tộc,… ý chí quyết tâm bảo vệ và xây dựng đất
nước ngày càng phát triển hơn
? Hãy so sánh bản dịch của Lê Thước - Nam Trân với bản
gốc ở SGK rồi rút ra nhận xét?
->Năng lực hình thành:
Năng lực giải quyết vấn đề: Phân tích được tình huống
trong học tập
Năng lực sáng tạo: Hình thành ý tưởng, dựa trên các
nguồn thông tin đã có.
* Bước 3: HD tổng kết.
- Sử dụng kĩ thuật thảo luận nhóm: HS thảo luận nhóm bàn 2
phút
? Sông núi nước Nam là một văn bản biểu cảm ở đây tư
tưởng và cảm xúc vừa lộ rõ, vừa ẩn kín cụ thể như thế nào?
? Tư tưởng lộ rõ trong văn bản là gì? Cảm xúc ẩn chứa trong
văn bản như thế nào?
- Cảm xúc ẩn chứa bên trong ý tưởng
? Trình bày những nét lớn về giá trị nội dung, nghệ thuật của
bài thơ?
? Bài thơ thể hiện ý nghĩa gì?
? Trong lịch sử của dân tộc, ngoài Sông núi nước Nam em
còn biết văn bản nào khác được gọi là bản tuyên ngôn độc
lập?
VD: Bình ngô đại cáo (Nguyễn Trãi )
Tuyên ngôn độc lập (Hồ Chủ Tịch )
*Tích hợp với tác phẩm “Bình Ngô đại cáo” (Văn bản
III Tổng kết
- Nghệ thuật: Sử dụng thể thơ thất
ngôn tứ tuyệt, ngắn gọn súc tích; dồn nén cảm xúc trong hình thức thiên về nghị luận, trình bày ý kiến; giọng thơ dõng dạc, hùng hồn, đanh thép
- Ý nghĩa: Bài thơ thể hiện niềm tin
vào sức mạnh chính nghĩa của dân tộc ta Có thể xem như là bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên của nước ta
IV Luyện tập (Về nhà )
Trang 5Nước đại Việt ta (Ngữ văn lớp 8 – HKII)
- GV liên hệ Bản tuyên ngôn độc lập của Hồ Chí Minh,
giáo dục HS lòng tự hào, tự tôn dân tộc, yêu hòa bình…
- HS đọc ghi nhớ /SGK
->Năng lực hình thành: Năng lực sáng tạo: Hình thành
ý tưởng, dựa trên các nguồn thông tin đã có.
* Hoạt động 2: GV hướng dẫn học sinh tìm hiểu văn bản:
PHÒ GIÁ VỀ KINH
(Tụng giá hoàn kinh sư)
1 Bài cũ :
Câu 1: Đọc thuộc bài thơ Sông núi nước Nam (phiên âm, dịch nghĩa, dịch thơ)
Câu 2: Nêu nghệ thuật, ý nghĩa của văn bản “Sông núi nước Nam”
Đáp án và biểu điểm:
Câu 1: HS đọc đúng, diễn cmả bài thơ (3 phần) (4 điểm)
Câu 2: Mỗi ý đúng được 3 điểm:
- Nghệ thuật: Sử dụng thể thơ thất ngôn tứ tuyệt, ngắn gọn súc tích; dồn nén cảm xúc trong hình
thức thiên về nghị luận, trình bày ý kiến; giọng thơ dõng dạc, hùng hồn, đanh thép
- Ý nghĩa: Bài thơ thể hiện niềm tin vào sức mạnh chính nghĩa của dân tộc ta Có thể xem như
là bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên của nước ta
2 Bài mới : GV giới thiệu bài mới
Hoạt động của thầy và trò Nội dung
* Bước 1 : HD đọc, tìm hiểu chú thích
? Dựa vào chú thích SGK, hãy giới thiệu vài nét về tác giả
và hoàn cảnh ra đời của tác phẩm?
- Chú thích */SGK
- GV hướng dẫn Đọc diễn cảm, dõng dạc, nhịp nhanh ngắt
2/3
? Bài thơ được viết theo thể thơ nào? Nêu đặc điểm thể thơ
ngũ ngôn tứ tuyệt?
->Năng lực hình thành: Năng lực tự học, lựa chọn các
nguồn tài liệu, hình thành cách ghi nhớ của bản thân
* Bước 2: HD tìm hiểu nội dung bài thơ.
- Học sinh đọc văn bản 3 phần phiên âm, dịch nghĩa, dịch
thơ
? Bài thơ có hai nội dung phản ánh:
+ Hào khí chiến thắng của quân xâm lược
+ Khát vọng hòa bình cho đất nước
Tương ứng với những nội dung ấy là những câu thơ nào?
? Hãy nhận xét về ngôn ngữ, giọng điệu của hai câu thơ
đầu?
- Đảo trật tự hai cuộc chiến thắng, câu thơ ngắn gọn, hàm
súc, lời ít, ý nhiều, giọng điệu khỏe, hùng tráng
? Cách dùng từ, giọng điệu bài thơ có tác dụng gì trong
việc diễn tả lịch sử?
B Văn bản:
PHÒ GIÁ VỀ KINH (Tụng giá hoàn kinh sư)
I Tìm hiểu chung:
1 Tác giả: Trần Quang Khải
(1241-1294)
2 Tác phẩm:
- Thể thơ: Ngũ ngôn tứ tuyệt
II Đọc, hiểu văn bản:
1 Hai câu đầu:
- Đảo trật tự hai cuộc chiến thắng trước sau: Chương Dương
và Hàm tử
->Lời thơ cô đọng, hàm súc, giọng điệu khỏe, sảng khoái, hân hoan, tự hào
=> Thể hiện hào khí chiến thắng của dân tộc ta đối với giặc Mông - Nguyên
Trang 6- Diễn tả hiện thực cuộc kháng chiến chống giặc.
-Tái hiện không khí chiến thắng oanh liệt của dân tộc ta
trong cuộc đối đầu với quân Mông – Nguyên, phản ánh
được sự thất bại thảm hại của kẻ thù
? Bài thơ thể hiện tình cảm gì của tác giả?
- Tình cảm phấn chấn, tự hào của tác giả
- HS quan sát ảnh, bức ảnh mô phỏng cho nội dung nào
của bài thơ?
- HS đọc hai câu thơ cuối (3 phần: phiên âm, dịch nghĩa,
dịch thơ )
? Hai câu thơ cuối nói về điều gì? Nhận xét về giọng điệu,
lời thơ?
? Bài thơ cho thấy tác giả mong muốn điều gì?
? Điều mong ước đó thể hiện tư tưởng tình cảm nào của tác
giả trước vận mệnh của đất nước?
- Yêu chuộng hòa bình, hi vọng vào tương lai tươi sáng, tin
vào sức mạnh của dân tộc, xây dựng đất nước
? Khát vọng đó có biến thành hiện thực không? Dựa vào
kiến thức hiểu biết lịch sử hãy chứng minh làm sáng tỏ?
*Tích hợp với kiến thức lịch sử Lớp 7 – Học kì I: Ba lần
kháng chiến chống quân xâm luợc Mông Nguyên: Chiến
thắng Hàm Tử, Chương Duơng)
- HS trình bày theo hiểu biết
* GV bình, chốt ý liên hệ lịch sử đời Trần.
->Năng lực hình thành:
Năng lực giải quyết vấn đề: Phân tích được tình
huống trong học tập
Năng lực sáng tạo: Hình thành ý tưởng, dựa trên các
nguồn thông tin đã có.
* Bước 3: HD tổng kết
? Nhận xét về nghệ thuật trong bài thơ? Bài thơ đề cập đến
vấn đề gì? Em hiểu gì về tác giả qua văn này?
?Nêu ý nghĩa của văn bản?
? Theo em, vì sao lời thơ không cầu kì, không hoa mĩ mà
vẫn gợi được cảm xúc cho người đọc về hào khí chiến
thắng và khát vọng hòa bình của dân tộc ta?
- Đại diện HS trình bày
GVKL: Vì nó tạo nên bởi hào quang chiến thắng của dân
tộc vừa diễn ra Nó được viết bằng tấm lòng chân thành
nồng nhiệt của tác giả Nó được chiếu rọi bởi hào khí đời
Trần
? Nếu đặt tiêu đề cho bức tranh em sẽ đặt như thế nào?
- HS đọc ghi nhớ/ SGK
->Năng lực hình thành: Năng lực sáng tạo: Hình
thành ý tưởng, dựa trên các nguồn thông tin đã có.
2 Hai câu sau:
-> Cách nói cô đúc, dồn nén cảm xúc trong ý tưởng
=>Thể hiện khát vọng về đất nước thái bình thịnh trị, niềm tin
về sự bền vững muôn đời của đất nước
III Tổng kết:
- Nghệ thuật:Thể thơ ngũ ngôn
tứ tuyệt cô đọng, hàm súc; nhịp thơ dồn dập; hình thức diễn đạt
cô đúc; dồn nén cảm xúc vào bên trong ý tưởng; giọng điệu sảng khoái, hân hoan, tự hào
- Ý nghĩa: Hào khí chiến thắng
và khát vọng về một đất nước thái bình thịnh trị của dân tộc ta
ở thời nhà Trần
Trang 7* Hoạt động 3: GV hướng dẫn học sinh tìm hiểu văn bản:
Hướng dẫn đọc thêm
BUỔI CHIỀU ĐỨNG Ở PHỦ THIÊN TRƯỜNG TRÔNG RA
(THIÊN TRƯỜNG VÃN VỌNG)
1 Bài cũ: Kiểm tra 15 phút
Câu 1: Nêu đặc điểm của thể thơ Thất ngôn tứ tuyệt? Tại sao gọi “Sông núi nước Nam” là
Bản tuyên ngôn đầu tiên của nước ta?
Câu 2: Chép thuộc bài thơ Phò giá về kinh (phần phiên âm, dịch thơ) Nêu vài nét khái quát về nghệ thuật, ý nghĩa của bài thơ ?
Đáp án và biểu điểm:
Câu 1:
+ Đặc điểm của thể thơ Thất ngôn tứ tuyệt: Bốn câu 1 bài, 7 chữ 1 câu, gieo vần ở chữ cuối các câu 1,2,4 hoặc 2,4 (2 điểm)
+ Gọi “Sông núi nước Nam” là Bản tuyên ngôn đầu tiên của nước ta Vì: Lần đầu tiên trong
lịch sử nước nhà có một văn bản bằng ngôn ngữ (bài thơ) khẳng định chủ quyền và lãnh thổ đất nước, cảnh báo đối với hành động xâm lược của kẻ thù sẽ chuốc lấy thất bại; đồng thời nêu lê ý chí quyết tâm bảo vệ chủ quyền đó trước mọi kẻ thù xâm lược… (3 điểm)
Câu 2:
+ HS chép thuộc lòng chính xác, đầy đủ nội dung bài thơ (cả phần phiên âm và dịch thơ) (3 điểm)
+ Trình bày khái quát về nghệ thuật, ý nghĩa của bài thơ đúng (2 điểm)
- Nghệ thuật: Sử dụng thể thơ thất ngôn tứ tuyệt, ngắn gọn súc tích; dồn nén cảm xúc trong
hình thức thiên về nghị luận, trình bày ý kiến; giọng thơ dõng dạc, hùng hồn, đanh thép
- Ý nghĩa: Bài thơ thể hiện niềm tin vào sức mạnh chính nghĩa của dân tộc ta Có thể xem
như là bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên của nước ta
2 Bài mới: GV giới thiệu bài mới
Hoạt động của thầy và trò Nội dung
* Bước 1: HD đọc, tìm hiểu chú thích
? Dựa vào chú thích SGK, hãy giới thiệu vài nét về tác giả, hoàn
cảnh ra đời của bài thơ
- Kĩ thuật đọc:
- GV HD đọc diễn cảm, ngắt nhịp 4/3.(3 lần )
? Bài thơ thuộc thể thơ nào? Nêu đặc diểm của thể thơ thất ngôn
tứ tuyệt?
? Bài thơ chia làm mấy phần? Nội dung từng phần?
->Năng lực hình thành: Năng lực tự học, lựa chọn các
nguồn tài liệu, hình thành cách ghi nhớ của bản thân
*Bước 2: HD tìm hiểu văn bản.
- GV gọi HS đọc 2 câu đầu 3 phần (phiên âm - dịch nghĩa, dịch
thơ)
- GV yêu cầu HS đọc, tìm hiểu nghĩa của từng từ
- Giáo viên gợi ý cho HS đặt câu hỏi, cảnh vật ở thời điểm nào?
Ở đâu? Cảnh tượng như thế nào?
? Cảnh vật được miêu tả ở thời điểm nào trong ngày? Cảnh
C Văn bản : Hướng dẫn đọc thêm BUỔI CHIỀU ĐỨNG
Ở PHỦ THIÊN TRƯỜNG TRÔNG RA (THIÊN TRƯỜNG VÃN VỌNG)
I.Tìm hiểu chung
1.Tác giả : (Trần Nhân Tông)
2.Tác phẩm:
- Thể thơ: Thất ngôn tứ tuyệt
- Bố cục: 2 phần
II.Đọc, hiểu văn bản
Trang 8tượng chung ở phủ Thiên Trường ra sao?
- Xóm trước thôn sau đã bắt đầu chìm vào sương khói
? Giải nghĩa từ “tựa khói lồng”, “nữa như có, nữa như không”?
- Cảnh vật bị màu sương làn khói bao phủ nên lúc mờ, lúc tỏ
? Nhận xét về nghệ thuật được sử dụng ở hai câu thơ đầu?
? Cảnh sắc ở phủ Thiên Trường lúc chiều về như thế nào?
GV: Có lẽ lúc tác giả về quê vào dịp thu đông, có bóng chiều
sắc màu man mác chập chờn nữa như không vào lúc thời gian
giữa ban ngày và ban đêm ở chốn thôn quê, cảnh bình yên êm
đềm, nên thơ
- Kĩ thuật thảo luận nhóm: HS thảo luận 2 câu cuối.
- Quan sát ảnh /SGK Đặt câu hỏi cho bức ảnh
- GV cho HS đặt câu hỏi tìm hiểu nội dung, nghệ thuật 2 câu thơ
cuối
? Trong bức tranh quê tác giả gợi tả hình ảnh nào để lại ấn
tượng nhất?
? Trước cảnh thôn quê tâm trạng của t/giả ntn?
? Em có nhận xét gì về cách tả cảnh trong bài thơ? Cách miêu tả
này có gì khác với miêu tả trong văn xuôi ?
- Thơ đường ít chi tiết, chi tiết thiên về gợi hơn tả
? Qua tìm hiểu bài thơ, em thấy cảnh làng quê ở Thiên Trường
vào buổi chiều qua cảm nhận của tác giả ra sao?
? Em hiểu gì về tâm hồn của tác giả qua bài thơ?
- HS trình bày – GV chốt ý
GV: Cảnh làng quê thanh bình trầm lặng không quạnh hưu, ở
đây vẫn hé ra sự sống con người trong sự hòa hợp với thiên
nhiên Qua đó ta thấy tác giả là một vị vua dù có địa vị tối cao
nhưng tâm hồn vẫn gắn bó máu thịt với quê hương thôn dã của
mình Một điều không dễ gì có được ở một con người có tâm
hồn thanh cao yêu đời, thật đáng trân trọng và cảm phục
->Năng lực hình thành:
Năng lực giải quyết vấn đề: Phân tích được tình huống
trong học tập
Năng lực sáng tạo: Hình thành ý tưởng, dựa trên các
nguồn thông tin đã có.
*Bước 3: HD tổng kết.
? Bài thơ được viết theo phương thức biểu đạt nào?
Kĩ thuật thảo luận nhóm, trình bày 1 phút:
? Nhận xét về nghệ thuật đặc sắc và nội dung của bài thơ? – HS
thảo luận nhóm theo bàn (2 phút, đại diện nhóm trình bày, nhận
xét, GV kết luận
(Thể thơ TNTT, hình ảnh cụ thể, tiêu biểu, gợi cảm xúc âm
thanh)
? Em hiểu gì về lịch sử đời Trần, thời gian tác giả cống hiến cho
đất nước?
1.Hai câu đầu:
->Kết hợp giữa điệp ngữ
và tiểu đối, tạo nhịp điệu
êm ái hài hòa, dùng cái thực làm nổi bật cái hư
và ngược lại
=>Cảnh thôn xóm lúc chiều về sắp tối bình yên,
êm đềm, nên thơ
2.Hai câu cuối
->Hình ảnh tiêu biểu, sử dụng ngôn ngữ miêu tả đậm chất hội họa, làm hiện lên hình ảnh thơ đầy thú vị
=>Cảnh đậm đà sắc quê, hồn quê; sự hài hòa giữa tâm hồn con người với cảnh vật thiên nhiên Thể hiện tâm hồn gắn bó máu thịt với cuộc sống bình dị
III.Tổng kết
- Nghệ thuật: Kết hợp
giữa điệp ngữ và tiểu đối, tạo nhịp điệu thơ êm ái, hài hòa; sử dụng ngôn ngữ miêu tả đậm chất hội họa, làm hiện lên hình ảnh thơ đầy thi vị; dùng cái hư làm nổi bật cái thực và ngược lại, qua đó khắc họa hình ảnh nên thơ, bình dị
- Ý nghĩa: Bài thơ thể
hiện hồn thơ thắm thiết tình quê của vị vua anh
minh
Trang 9*Tích hợp kiến thức lịch sử 7 – HKI : Nước Đại Việt thời
Trần (thế kỉ XIII – XIV)
? Bài thơ thể hiện ý nghĩa gì?
- HS đọc ghi nhớ /SGK/tr77
*Tích hợp Ngữ văn 8 : Giới thiệu bài thơ có cùng chủ dề: Quê
hương (Tế Hanh)
->Năng lực hình thành: Năng lực sáng tạo: Hình thành ý
tưởng, dựa trên các nguồn thông tin đã có.
*Hoạt động 4: HD tổng kết chủ đề
? So sánh về sự giống nhau về hình thức biểu ý, biểu
cảm của hai bài thơ Sông núi nước Nam và Phò giá
về kinh?
- Kĩ thuật thảo luận nhóm, trình bày 1 phút: HS
thảo luận bàn, trình bày
->Năng lực hình thành:
Năng lực hợp tác: Chủ động đề xuất hình thức
hợp tác
* Hình thức biểu ý:
- Hai bài thơ thể hiện khí phách, bản lĩnh của dân tộc
ta
+ Một bài nêu cao chân lí lớn lao, thiêng liêng nhất,
vĩnh viễn nhất: Nước Việt Nam là của người Việt
Nam không ai được xâm phạm, nếu xâm phạm sẽ
thất bại
+ Một bài thể hiện khí phách chiến thắng hào hùng
của dân tộc đối với ngoại xâm, một bài bày tỏ khát
vọng xây dựng phát triển đất nước trong hòa bình,
niềm tin đất nước bền vững lâu đời
* Hình thức biểu cảm:
- Sông núi nước Nam: thể thơ thất ngôn tứ tuyệt
đường luật
- Phò giá về kinh: thơ ngũ ngôn tứ tuyệt
- Đều diễn đạt ý tưởng giống nhau: Có cách nói chắc
nịch, cô đúc trong đó ý tưởng và cảm xúc hòa làm
một, cảm xúc nằm trong ý tưởng
? Nhận xét về đặc điểm nghệ thuật của ba bài thơ ?
IV Tổng kết chủ đề:
1 Nghệ thuật
- Sử dụng thể thơ thất ngôn tứ tuyệt,
ngũ ngôn tứ tuyệt, ngắn gọn súc tích; dồn nén cảm xúc trong hình thức thiên về nghị luận, dồn nén cảm xúc trong ý tưởng, trình bày ý kiến; giọng thơ dõng dạc, hùng hồn, đanh thép; giọng điệu sảng khoái, hân hoan, tự hào Kết hợp giữa điệp ngữ
và tiểu đối, tạo nhịp điệu thơ êm ái, hài hòa; sử dụng ngôn ngữ miêu tả đậm chất hội họa, làm hiện lên hình ảnh thơ đầy thi vị; dùng cái hư làm nổi bật cái thực và ngược lại, qua đó khắc họa hình ảnh nên thơ, bình dị
2 Ý nghĩa:
Trang 10? Nêu ý nghĩa của mỗi bài thơ ?
? Qua nội dung ba bài thơ đã bồi đắp thêm cho em
tình cảm gì? (Niềm tự hào, tình yêu quê hương đất
nước, dân tộc…)
- HS tự cảm nhận, tự nhận thức
- GV khái quát toàn bộ nội dung bài học
+ Thể hiện niềm tin vào sức mạnh chính nghĩa của dân tộc ta Có thể xem như là bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên của nước ta
+ Hào khí chiến thắng và khát vọng
về một đất nước thái bình thịnh trị của dân tộc ta ở thời nhà Trần
+ Thể hiện hồn thơ thắm thiết tình
quê của vị vua anh minh
V/ BẢNG MA TRẬN KIỂM TRA CÁC MỨC ĐỘ NHẬN THỨC:
Nội dung Nhận biết
MĐ1 Thông hiểu MĐ2 Vận dụng MĐ3 Vận dụng cao MĐ4
1 Sông núi
nước Nam
2 Phò giá về
3 HDĐT : Buổi
chiều đứng ở
Phủ Thiên
Trường trông ra
VI CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ
*Mức độ nhận biết:
1 Sông núi nước Nam được làm theo thể thơ nào?
A Thất ngôn bát cú B Ngũ ngôn tứ tuyệt
C Thất ngôn tứ tuyệt D Song thất lục bát
-> Đáp án: C
2 Bài thơ Phò giá về kinh là của tác giả nào?
A Phạm Ngũ Lão B Trần Quốc Tuấn
C Lý Thường Kiệt D Trần Quang Khải
-> Đáp án: D
3 Bài thơ Thiên Trường vãn vọng được làm theo thể thơ nào?
A Thất ngôn tứ tuyệt B Ngũ ngôn bát cú
C Ngũ ngôn tứ tuyệt D Song thất lục bát
-> Đáp án: A
*Mức độ thông hiểu:
1 Bài thơ Sông núi nước Nam nêu bật nội dung gì?
A Nước Nam là nước có chủ quyền và không một kẻ thù nào xâm phạm đuợc
B Nước Nam là một đất nước văn hiến
C Nước Nam rộng lớn và hùng mạnh
D Nước Nam có nhiều anh hùng sẽ đánh tan giặc ngoại xâm
-> Đáp án: A
2 Trong những nhận xét sau đây, nhận xét nào đúng cho cả hai bài thơ Sông núi nước Nam và Phò
giá về kinh ?
A Khẳng định chủ quyền bất khả xâm phạm của đất nước
B Thể hiện niềm tự hào trước những chiến công oai hùng của dân tộc
C Thể hiện bản lĩnh, khí phách của dân tộc trong cuộc đấu tranh chống ngoại xâm
D Thể hiện khát vọng hoà bình