- Bức tranh thiên nhiên mùa hè sôi động đầy màu sắc, âm thanh và hương vị - Thể hiện tình yêu cuộc sống, khao khát tự do cháy bỏng của người chiến sĩ cách mạng khi bị giam hãm trong n[r]
Trang 1Ngày soạn: 01/2/2021 Ngày 02/2 /2021
Ngày giảng: 05/2/2021 Đã duyệt
Điều chỉnh: ………
TIẾT 83:
Văn bản: KHI CON TU HÚ ( Tố Hữu)
* Mục tiêu bài học:
Giúp học sinh:
1 Kiến thức
- Có được những hiểu biết ban đầu về tác giả Tố Hữu
- Thấy được nghệ thuật khắc hoạ hình ảnh thiên nhiên, cái đẹp của cuộc đời tự do
- Hiểu được khát khao cuộc sống tự do, lí tưởng cách mạng của tác giả
2 Kĩ năng
- Có kĩ năng đọc diễn cảm một tác phẩm thơ thể hiện tâm tư người chiến sĩ CM
bị giam giữ trong ngục tù
- Nhận ra và phân tích được sự nhất quán về cảm súc giữa hai phần của bài thơ; thấy được sự vận dụng tài tình thể thơ truyền thống của tác giả ở bài thơ này
3 Thái độ
- Biết kính trọng và yêu quý tâm hồn cao đẹp của người chiến sĩ cách mạng
4 Năng lực:
- Năng lực: giải quyết vấn đề, hợp tác, thưởng thức văn học
* Nguồn tài liệu: Video bài giảng minh họa:
https://www.youtube.com/watch?v=07tYzhicx6Y
(Nguồn: Vietjack TV- cô giáo Phạm Lan Anh ; thời gian: 44’57’’)
(Học sinh sử dụng SGK, truy cấp vào đường link trên theo dõi bài giảng, ghi chép Nội dung kiến thức bên dưới vào vở, làm bài tập phần luyện tập đầy đủ, cuối cùng mới thực hiện Bài tập đánh giá.)
A NỘI DUNG KIẾN THỨC:
I Giới thiệu tác giả, tác phẩm:
1 Tác giả: HS cần nắm được những kiến thức sau:
- Tố Hữu tên thật là Nguyễn Kim Thành (1920-2002) quê ở Huế
- Ông tham gia cách mạng từ rất sớm, đàm nhiệm nhiều chức vụ quan trọng Ông là lá cờ đầu của thơ ca cách mạng VN
- Ở Tố Hữu có sự thống nhất giữa cuộc đời cách mạng và cuộc đời thơ
2 Tác phẩm:
Trang 2- Xuất xứ: Bài thơ được sáng tác trong nhà lao Thừa Phủ khi tác giả đang bị giam cầm ở đó ( Tháng 7/1939), được in trong tập thơ “Từ ấy” ( Phần 2)
- Thể thơ: Thơ lục bát
- Phương thức biểu đạt: Biểu cảm kết hợp với miêu tả
- Bố cục: 2 phần
+ Phần 1 (6 câu đầu): Khung cảnh trời đất lúc vào hè
+ Phần 2 (4 câu cuối): Tâm trạng người chiến sĩ trong nhà tù
II Đọc hiểu văn bản:
1 Cảnh trời đất vào hè trong tâm tưởng người tù cách mạng (6 câu thơ đầu)
- Tiếng chim tu hú gọi bầy đã làm sống dậy trong lòng tác giả cảnh sắc của
mùa hè rạo rực, mê say:
Những chi tiết biểu hiện vẻ đẹp, nhịp sôi động của mùa hè:
+ Hình ảnh: nắng đào, lúa chín, trái cây, hạt bắp, tiếng ve, bầu trời, cánh diều chao lượn
+ Âm thanh rộn rã: Tiếng tu hú gọi bầy, tiếng ve râm ran trong vườn-> gợi liên tưởng âm thanh vui nhộn, đặc trưng của mùa hè
+ Sắc màu rực rỡ: vàng của bắp và hồng của nắng
+ Không gian: Bầu trời cao rộng nắng đào với cánh diều chao lượn tự do-> không gian khoáng đạt, tự do
- Sử dụng nghệ thuật liệt kê, các từ ngữ giàu màu sắc có sức gợi cảm
- Tất cả được cảm nhận bằng thính giác và tâm tưởng của nhà thơ qua âm thanh tiếng chim tu hú Chữ "đương chín" và "ngọt dần" gợi tả thời gian đang lặng lẽ trôi qua Một giọng thơ bồi hồi tha thiết: "Nghe chim như nhắc tấm lồng thần hôn" (Truyện Kiều)
- Sáu câu thơ lục bát đã mở ra cả một thế giới rộn ràng, tràn trề nhựa sống của mùa hè với những hình ảnh, âm thanh quen thuộc của một hè ở vùng Bắc Bộ
→ Tiếng chim tu hú gọi mùa đã mở ra vẻ đẹp chào mời hấp dẫn của mùa hè Mọi diễn đạt đều bắt nguồn từ cảm nhận bằng hồn thơ tinh tế, tình yêu cuộc sống, khao khát tự do mãnh liệt Bức tranh thiên nhiên cũng vì thế vui nhộn, giàu sức sống
=>Tác giả có khả năng cảm nhận tinh tế, mãnh liệt của một tâm hồn trẻ trung, yêu đời nhưng đang mất tự do và khao khát tự do đến cháy ruột, cháy lòng
2 Tâm trạng người tù cách mạng
Trang 3- Trước khung cảnh tràn đầy sức sống của mùa hè, tâm trạng người tù cách mạng dường như đang bí bách, ngột ngạt hơn bao giờ hết
+ Động từ mạnh: “đạp”, “ngột”, “chết uất”
+ Một loạt từ cảm thán: “ôi!”, “làm sao”, “thôi!”
+ Kết thúc bằng một câu cảm thán
+ Nhịp thơ thay đổi: 6/2, 3/3
- Hồi tưởng về những hình ảnh bình dị, thân thuộc nơi cuộc sống làng quê và rồi đẩy nỗi nhớ của mình lên cao độ
-> Tâm trạng lên đến đỉnh điểm khiến nhà thơ phải liên tục thốt lên, nhớ về tiếng
ve đặc trưng mỗi khi hè tới, tiếng ve râm ran làm cho cái nắng hè càng thêm lan tỏa, cái nắng đào hong khô những bắp rây phơi đầy sân vàng ruộm
=> Tiếng ve réo rắt và râm ran như mang đầy tâm trạng của nhà thơ, đó là tâm trạng đầy bức bối và ngột ngạt, tù túng
- Nhà thơ muốn phá tan xiềng xích, muốn được hòa mình vào không gian mùa
hè, và hơn hết là muốn được tự do, khát khao tuổi trẻ cứ thế sục sôi hừng hực trong lòng tác giả
- Tiếng chim tu hú được lặp lại 2 lần ở câu mở đầu và câu kết thúc: kết cấu đầu cuối tương ứng, tạo ra sự logic
=> Tiếng chim tu hú hay chính là tiếng gọi của sự tự do, tiếng gọi của cuộc sống đang hối hả, dồn dập, thúc giục niềm khao khát tự do, thoát khỏi chốn ngục tù, và sâu
xa hơn là khao khát đất nước được hòa bình độc lập đang cháy hừng hực nơi tâm hồn người chiến sĩ trẻ
* Ý nghĩa của tiếng chim tu hú
- Mở đầu bài thơ và cuối bài thơ đều có hình ảnh tiếng chim tu hú- âm thanh của sự sống tự do, tươi sáng vọng vào gọi mời người chiến sĩ
+ Tâm trạng của người chiến sĩ ở đầu và cuối bài thơ khác nhau: mở đầu bài thơ là cuộc sống tự do háo hức, rộn ràng >< cuối bài thơ cảm giác ngột ngạt, u uất lên tới đỉnh điểm
+ Tiếng chim đầu bài thơ báo hiệu mùa hè tươi mới, rộn ràng đến cuối bài thơ tiếng chim như tô đậm thêm tâm trạng đau khổ vì cảnh giam hãm, mất tự do
* Ý nghĩa nhan đề: Khi con tu hú
- Nhan đề bài thơ: "Khi con tu hú" – trạng ngữ chỉ thời gian
Nhan đề bài thơ để nửa chừng, bỏ ngỏ → gợi mở khiến cho người đọc tò mò muốn khám phá nội dung bài thơ
Trang 4- "Khi con tu hú” là bài thơ đặc tả chân thực bước chuyển mình cùng vẻ đẹp sôi động của mùa hè và trong không gian tù túng, ngột ngạt của phòng giam người chiến sĩ cách mạng lắng nghe tiếng tu hú- âm thanh rạo rực của sự sống- hối thúc khát khao tự do, tình yêu cuộc sống cháy bỏng."
- Tiếng chim tu hú có tác động mạnh tới nhà thơ vì đó là tín hiệu của mùa hè,
là sự gọi mời của tự do, của trời cao lồng lộng vì thế tiếng chim tác động mạnh mẽ tới tình cảm, tâm tư của nhà thơ
III Tổng kết:
1 Nghệ thuật:
- Sử dụng nhiều hình ảnh gần gũi, bình dị, thân thuộc
- Sử dụng thể thơ lục bát, lời thơ tự nhiên, giản dị dễ đi vào lòng người
- Cái tôi được thể hiện chân thực, trong sáng, hồn nhiên
2 Nội dung:
- Bức tranh thiên nhiên mùa hè sôi động đầy màu sắc, âm thanh và hương vị
- Thể hiện tình yêu cuộc sống, khao khát tự do cháy bỏng của người chiến sĩ cách mạng khi bị giam hãm trong nhà tù thực dân
IV Luyện tập: HS làm vào vở bài tập
1 Bài tập 1: Học thuộc lòng và đọc diễn cảm bài thơ.
2 Bài tập 2: Trong bài thơ, em thích nhất phần nào? Hãy viết một đoạn văn
(khoảng 10 dòng) nêu cảm nhận của em về đoạn thơ đó?
3 Bài tập 3: Giải thích nhan đề bài thơ “Khi con tu hú”
B BÀI TẬP ĐÁNH GIÁ (Trắc nghiệm, ứng dụng Google Form)
https://forms.gle/gssCkPdP9CAJxb7m7
(Học sinh truy cập đường link trên để làm bài tập đánh giá)
Thời hạn: Trước 17 giờ ngày 6/2/2021
Câu 1: Ý nào nói nên đúng nhất hoàn cảnh sáng tác của bài thơ?
A Khi tác giả mới bị thực dân Pháp bắt và bị giam ở nhà lao Thừa phủ
B Khi tác giả mới giác ngộ cách mạng
C Khi tác giả đang bị giải từ nhà lao này sang nhà lao khác
D Khi tác giả đã vượt ngục để trở về với cuộc sống tự do
Trang 5Câu 2: Bài thơ “Khi con tu hú” nằm trong tập thơ nào của tác giả Tố Hữu?
A Từ ấy (1937-1946)
B Việt Bắc (1946 – 1954)
C Máu và hoa (1972 – 1977)
D Một tiếng đờn (1979 – 1992)
Câu 3: Bài thơ “Khi con tu hú” được viết theo thể thơ nào?
A Thất ngôn bát cú
B Thất ngôn tứ tuyệt
C Lục bát
D Song thất lục bát
Câu 4: Câu nào dưới đây nói đúng về Tố Hữu và thơ của ông?
A Tố Hữu sáng tác thơ để ca ngợi cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ của dân tộc
B Ở Tố Hữu có sự thống nhất đẹp đẽ giữa cuộc đời cách mạng và cuộc đời thơ
C Thơ Tố Hữu hầu hết miêu tả vẻ đẹp của thiên nhiên quê hương và đất nước
D Cả A,B,C đều đúng
Câu 5: Nhận định nào nói đúng nhất ý nghĩa của nhan đề bài thơ “Khi con
tu hú”?
A Gợi ra sự việc được nói đến trong bài thơ
B Gợi ra tư tưởng được nói đến trong bài thơ
C Gợi ra hình ảnh nhân vật trữ tình trong bài thơ
D Gợi ra thời điểm được nói đến trong bài thơ
Câu 6: Hình ảnh nào xuất hiện hai lần trong bài thơ Khi con tu hú?
A Lúa chiêm
B Trời xanh
C Con tu hú
D Nắng đào
Trang 6Câu 7: Ý nào nói đúng nhất tâm trạng người tù-chiến sĩ được thể hiện ở
bốn câu thơ cuối trong bài thơ ‘Khi con tu hú’?
A Uất ức, bồn chồn, khao khát tự do đến cháy bỏng
B Nung nấu ý chí hành động để thoát khỏi chốn ngục tù
C Buồn bực vì chim tu hú ngoài trời kêu
D Mong nhớ da diết cuộc sống ngoài chốn ngục tù
Câu 8: Điền cụm từ thích hợp nhất để hoàn thành câu nhận xét về cảnh
mùa hè được miêu tả trong 6 câu thơ đầu của bài thơ ‘Khi con tu hú’:
“Bằng tưởng tượng, nhà thơ đã khắc hoạ sinh động một bức tranh mùa hè…”
A tràn ngập âm thanh
B Có màu sắc sáng tươi
C ảm đạm, ủ ê
D náo nức âm thanh và rực rỡ sắc màu
Câu 9: Trong bài thơ “Khi con tu hú”, không gian tự do cao rộng của bức tranh thơ được thể hiện qua hình ảnh nào?
A Lúa chiêm đương chín, trái cây ngọt dần
B Vườn râm dậy tiếng ve ngân
C Bắp rây vàng hạt đầy sân nắng đào
D Đôi con diều sáo lộn nhào từng không
Câu 10: Bài thơ Khi con tu hú đã thể hiện sâu sắc tình yêu cuộc sống tha
thiết và niềm khao khát tự do đến cháy bỏng của người chiến sĩ cách mạng trong cảnh tù đày.
A Đúng
B Sai
* Rút kinh nghiệm: