Tuyến trùng là dịch hại phổ biến trên nhiều loại cây lương thực, cây công nghiệp ngắn và dài ngày, rau, hoa… Tuyến trùng có kích thước rất nhỏ, hầu hết có dạng hình giun, một số ít có dạng tròn hay bầu dục. Số loài tuyến trùng ước khoảng 1 triệu loài, trên 28.000 loài được mô tả, trong đó trên 16.000 loài ký sinh.Tuyến trùng gây hại bằng cách dùng kim chích vào mô thực vật để hút chất dinh dưỡng.Tuyến trùng có thể gây hại trên rễ, thân, lá… tuy nhiên chủ yếu gây hại trên rễ. Tuyến trùng sống và gây hại chủ yếu trong đất. Họ Longidoridae: Có tới hàng trăm loài có khá năng mang truyền virus trên nhiều loại cây trồng và phá hại trên bộ rễ của cây. Chủ yếu nhất là Xiphinema, Xiphidorus, Longidorus, Longidoroides và Paralongidorus. Chiều dài của các loài từ 1,512mm và dài nhất trong tất cà các tuyến trùng thực vật. Đây là những loài ngoại ký sinh rễ, có kích thước lớn, kim chích hút mảnh và rất dài. Ở nước ta, đã tìm thấy các giống Xiphinema, Xiphidorus, Longidorus, Longidoroides.
Trang 1I Đặt vấn đề
Tuyến trùng là dịch hại phổ biến trên nhiều loại cây lương thực, cây công nghiệp ngắn và dài ngày, rau, hoa…
Tuyến trùng có kích thước rất nhỏ, hầu hết có dạng hình giun, một số ít có dạng tròn hay bầu dục Số loài tuyến trùng ước khoảng 1 triệu loài, trên 28.000 loài được mô tả, trong đó trên 16.000 loài ký sinh.Tuyến trùng gây hại bằng cách dùng kim chích vào mô thực vật để hút chất dinh dưỡng.Tuyến trùng có thể gây hại trên rễ, thân, lá… tuy nhiên chủ yếu gây hại trên
rễ Tuyến trùng sống và gây hại chủ yếu trong đất
Họ Longidoridae: Có tới hàng trăm loài có khá năng mang truyền virus trên nhiều loại cây
trồng và phá hại trên bộ rễ của cây Chủ yếu nhất là Xiphinema, Xiphidorus, Longidorus, Longidoroides và Paralongidorus Chiều dài của các loài từ 1,5-12mm và dài nhất trong tất
cà các tuyến trùng thực vật Đây là những loài ngoại ký sinh rễ, có kích thước lớn, kim chích hút mảnh và rất dài Ở nước ta, đã tìm thấy các giống Xiphinema, Xiphidorus, Longidorus, Longidoroides
II Nội dung
Giống Xiphinema: Phân bố rộng ở rất nhiều nước trên thế giới (châu Âu, Á, Phi, Mỹ) ký
sinh trên 70 loại cây rùng, cây ăn quả, táo, mía, đào, nho, óc chó, hoa hông, dâu tây, thuốc lá,
củ cải, ngô, mì, cỏ lau, hồ tiêu, chuối, chanh, cam Các loài thuộc loại Xiphinema có mặt trên cây trồng ở Việt Nam gồm: Xiphinema americcmum; X.brasiliense; X brevicolle; X insigne; X radicicola; X elongatum, X diffusum và X.longicaudatum Có tới 2.000 con/1 gam đất tạo u sưng ở bộ rễ và bị tan rữa khi gặp thời tiết ở nhiệt độ thấp X index thực hiện một chu kỳ trong 7 - 9 tháng; X brevicolle: 4 – 7 tháng; X mediterraneum thường xuât hiện trong đất mùn, còn các loài X index; X italiae; X deversicautum thường gập ở đất cát (Cohn, 1969) Ở nhiều nước trên thế giới tuyến trùng Xiphinema gây hại phổ biến trên mía,
X elongatum xuất hiện ở những vùng trông mía có lượng mưa < 2.500mm/năm có độ cao 200m thuộc Nam Phi, tuyến trùng chích sâu vào rễ ăn theo chiều dài của rễ cây, sau một vài ngày làm rễ mảnh và chuyển sang màu đen
Các loài trong chi Xiphinema là tuyến trùng tương đối lớn, 2-3 mm chiều dài Các chi được
đặc trưng bởi sự hiện diện của giáo (dao găm) Các giáo khi mở rộng của nó là khoảng 150
mm hoặc dài hơn
Trang 2Vòng đời của tuyến trùng Xiphinema
Giống Xiphinema phổ biến ở các nước nhiệt đới, chu kỳ phát triền của chúng kéo dài ở nhiệt
độ 20 - 23ºC
Ở Việt Nam, loài tuyến trùng Xiphinema mang truyền virus hình cầu, trên cây nho có tuyến trùng Xiphinema index truyền virus GFLV (Hewitt, Raski and Goheen, 1958 ) X americanum là loài virus đốm nhẫn trên thuốc lá đã dduwwocj công bố và cho rằng đây là loài virus đốm hình nhẫn trên thuốc lá đã được công bố và cho rằng đây là loài quan trọng tại nhiều nước trên thế giới (Lucas, 1975) Chúng có cấu tạo bầu thực quản và tuyến dịch thức
ăn giữ vai trò quan trọng trong việc lan truyền virus
Tuyến trùng thuộc giống Xiphinema , thường được gọi là tuyến trùng dao găm, ký sinh vật.
Trang 3
Loài Xiphinema rất nhạy cảm với những thay đổi về nhiệt độ và độ ẩm đất (Malek 1969) và
sẽ di chuyển theo chiều dọc xa trong điều kiện đất mặt; hầu hết tuyến trùng dao găm có thể sống và tồn tại sâu trong đất (Feil et al 1997)
Xiphinema là tuyến trùng lớn, có chiều dài lớn giữa 1.5mm - 5.0mm Xiphinema có một
thực quản có hai phần Con cái có một hoặc hai buồng trứng
Các Xiphinema được phân phối trên toàn thế giới Hai loài quan trọng về kinh tế loài Xiphinema ; X.index và X.americanum đều thường thấy ở California và có xu hướng gây hại
trong vườn nho Xiphinema diversicaudatum cũng được tìm thấy ở Mỹ, cũng như châu Âu
và Australia Các loài thuộc giống Xiphinema được phân phối rộng rãi trong cả hai khu vực
ôn đới và nhiệt đới Chúng xảy ra ở Nam Mỹ, Bắc Mỹ, châu Âu, châu Á, Úc, New Zealand
và Châu Phi Năm loài thuộc Xiphinema americanum đã phát hiện gây bệnh trên cà chua,
nho, gỗ sồi, nho biển, cây thông, tiêu Brazil và cây có múi ở Florida và Ma-rốc (Gozel et al
2006, Mokrini et al 2014)
Trang 4Loài tuyến trùng Xiphinema đều có khả năng phúc đầy sự phân chia tê bào và bó mạch, sau
đó cũng tạo ra các tế bào phình to, sự thay đổi này là do hoạt động sinh hóa của tuyến trùng, những thay đổi đó phụ thuộc vào loại cây trồng, giai đoạn sinh trường và hoạt động của loài
ký sinh, hoạt động sinh hoá của chúng làm phân huỷ các men, thay đổi nghiêm trong sinh lý của cây Kết quả của quá trình này ánh hưởng lớn năng suất cây trồng và khả năng chống chịu với điều kiện ngoại cảnh khô hoặc quá lạnh
Các tổn thương tuyến trùng dao gây ra cho hệ thống rễ là tương tự như của tuyến trùng ký sinh ngoài da thực vật khác Việc ăn ở mô phân sinh gốc phá hủy các tế bào gốc và làm giảm khối lượng gốc Thiết bị đầu cuối trẽn của rễ của cây thân gỗ là phổ biến Các triệu chứng trên mặt đất của rễ bị hư hỏng bị còi cọc ảnh hưởng tới tăng trưởng của cây trồng và các vết loang lổ
Một giun tròn con dao găm, Xiphinema sp., Cho ăn ở đầu rễ vả Ảnh: Nemaplex, Đại học
California, Davis, Hoa Kỳ Ảnh sử dụng với sự cho phép.của nho rễ do tuyến trùng dao
găm, Xiphinema sp Ảnh: Pablo Castillo, Viện nông nghiệp bền vững, CSIC, Córdoba, Tây
Ban Nha
Trang 5Lá nho đỏ triệu chứng của cà chua gây bệnh đốm vòng loại virus lây truyền qua tuyến trùng dao găm, Xiphinema sp
Hư lá Pelargonium hortorum nhiễm Tomato gây bệnh đốm vòng loại virus lây truyền qua tuyến trùng dao găm, Xiphinema sp
Trang 6Cây khoai tây nặng nề nhiễm gây bệnh đốm vòng thuốc lá vi rút lây truyền qua tuyến trùng dao găm, Xiphinema sp Ảnh: Trung tâm khoai tây quốc tế Lưu trữ, Bugwood.org.
Tuyến trùng xiphinema gây bệnh hồ tiêu
Trang 7Một chu kỳ điển hình cuộc sống của một loài tuyến trùng dao găm, Xiphinemasp.
III. TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Nguyễn Xuân Vinh - Báo Bà Rịa - Vũng Tàu, 12/10/2010, http://www.vietlinh.vn/trong-trot/tieu-tru-sau.asp
2. Tiến nông dinh dưỡng cây trồng, http://tiennong.vn/z33/tuyen-trung.aspx
3. PGS.TS: Lê Lương Tề, 2007, Giáo trình bệnh cây nông nghiệp – Đại học Nông NghiệpI
4. GS.TS Vũ Triệu Mẫn, 2007, Giáo trình bệnh cây chuyên khoa – Đại học Nông NghiệpI
5. ThS: Huỳnh Kim Ngọc, 2016, http://www.spchcmc.vn/VN/Bac-Si-Cay-Trong-Chi-Tiet/
%20TUYEN-TRUNG-HAI-HO-TIEU-2-139.html
6. Đại học Bắc Carolina,
http://entnemdept.ufl.edu/creatures/nematode/dagger_nematode.htm#econ