SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN -   - Hướng dẫn giảng dạy Địa lý Nghệ An TÀI LIỆU DÙNG CHO GIÁO VIÊN TRUNG HỌC CƠ SỞ NGHỆ AN, THÁNG 12 NĂM 2006 HƯỚNG DẪN DẠY HỌC ĐỊA LÍ NGHỆ AN (Dùng cho giáo viên THCS) I MỘT SỐ LƯU Ý KHI LỰA CHỌN NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Nội dung: - Việc lựa chọn nội dung dạy học vấn đề địa lí địa phương phải phù hợp với đối tượng học sinh địa phương (vùng đồng bằng, vùng núi, vùng thành thị nơng thơn) để tạo hứng thú tìm hiểu vấn đề kinh tế - xã hội địa phương (tỉnh, huyện), từ có ý thức tìm hiểu vấn đề liên quan - Trong học, giáo viên khơng thiết phải trình bày hết nội dung theo trình tự tài liệu biên soạn cho học sinh mà phải biết lựa chọn số vấn đề có liên quan đến địa phương để tổ chức cho học sinh tự khám phá, tìm hiểu giải đáp thắc mắc Đồng thời hướng dẫn nội dung khác để học sinh tự nghiên cứu tài liệu nhà - Các nội dung kiến thức kĩ lựa chọn học phải góp phần hình thành thái độ, tình cảm học sinh việc cố gắng học tập, rèn luyện có ý thức tìm hiểu bước đầu góp phần xây dựng quê hương (tỉnh, huyện, xã) - Nội dung học biên soạn dài hệ thống kèm theo hệ thống câu hỏi để tạo điều kiện cho giáo viên tự nghiên cứu soạn học sinh tự học tập hướng dẫn giáo viên Chính vậy, việc tổ chức dạy phải chuẩn bị chu đáo có hình thức tổ chức thích hợp với đối tượng học sinh vùng, miền khác Phương pháp tổ chức học: - Giáo viên cần định hướng vấn đề cụ thể (những hoạt động) tổ chức nhằm đạt mục tiêu cụ thể, khơng “khốn” cho học sinh tự nghiên cứu tài liệu, nhồi nhét kiến thức phương pháp đọc - chép - Phương pháp dạy học nội dung địa lí địa phương phải theo tính thần “Đổi cách dạy, cách học” Đó tổ chức hoạt động sở khai thác kiến thức rèn luyện kĩ cho học sinh nhằm đạt mục tiêu học, vấn đề địa lí tự nhiên, kinh tế - xã hội địa phương Trên sở sử dụng hợp lí phương pháp dạy học, hình thức tổ chức dạy học phải phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo học tập học sinh hình thành lực tự học, lực tự đánh giá - Rèn luyện kĩ tiết dạy địa lí Nghệ An tăng cường lực quan sát, vận dụng, liên hệ kiến thức địa lí huyện, xã để làm sáng tổ vấn đề địa lí tỉnh, đồng thời tự học, tự nghiên cứu tài liệu biên soạn - Căn vào nội dung điều kiện thực tế địa phương, giáo viên lựa chọn vấn đề trọng tâm (những đơn vị kiến thức bản) để tổ chức hoạt động (theo nhóm theo cá nhân), theo trình tự logic nhằm đạt mục tiêu học - Khuyến khích giáo viên tổ chức dạy học sáng tạo với hình thức ngồi lớp, gắn kiến thức sách với thay đổi tự nhiên kinh tế - xã hội địa phương (đó chuyển dịch cấu, phân bố ngành sản xuất, thay đổi dân cư- xã hộ); hình thức tổ chức xemina hướng dẫn viết thư ngỏ - Kết thúc học, cần đưa vấn đề liên hệ tình hình địa phương (xã, phường, thị trấn) kinh tế -xã hội, môi trường để học sinh có ý thức tìm tịi, sưu tầm thêm tư liệu, tranh ảnh, viết làm sáng tỏ thêm nội dung học Phương tiện dạy học: - Lược đồ Nghệ An (tự vẽ dựa vào khung có sẵn) - Bản đồ Nghệ An (tự nhiên, kinh tế chung) - Mơ hình tỉnh Nghệ An - Các phương tiện tự làm khác (thiết kế ô chữ, lược đồ Nghệ An trống ) II GỢI Ý CÁC HÌNH THỨC TỔ CHỨC DẠY HỌC BÀI VỊ TRÍ ĐỊA LÍ VÀ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN Mục tiêu học a Về kiến thức : - Nắm vị trí vai trị vị trí địa lí tỉnh Nghệ An việc phát triển kinh tế - xã hội bảo vệ quốc phòng - Đặc điểm tự nhiên bật giá trị kinh tế nguồn tài nguyên thiên nhiên b Về kĩ : - Xác định vị trí tỉnh huyện mà học sinh sinh sống (phía tỉnh, giáp với huyện ) - Phân tích mối quan hệ thành phần tự nhiên (địa hình, khí hậu, sơng ngịi ) c Về thái độ: - Hiểu tầm quan trọng vấn đề bảo vệ biên giới trách nhiệm thân - Nhận thức nguồn tài nguyên thiên nhiên có ý thức bảo vệ nguồn tài nguyên thiên nhiên địa phương Phương tiện dạy học: - Khung lược đồ Nghệ An (khung để vẽ nhanh lược đồ) - Bản đồ hành Nghệ An Tổ chức học 3.1 Tổ chức lớp: Giáo viên lựa chọn số nội dung sau để tổ chức hoạt động: Phương án HĐ Kiến thức, kĩ Hình thức tổ chức (nhóm) Kết cần đạt * Hỏi cũ "Đường vô xứ Nghệ quanh quanh Bao gồm tỉnh Non xanh nước biếc tranh hoạ đồ" Nghệ An Hà Hãy xác định địa danh "Xứ Nghệ" Tĩnh câu ca Xác định vị trí - Nh1 Căn vào đồ, lược đồ: Xác định Xác định địa lí phân đường biên giới tỉnh : giáp quốc gia, tỉnh vị trí Nghệ tích vai trị ? phía ? Độ dài đường biên giới đất An vị trí địa lí liền khoảng km ? phát triển Nh2 Đọc tài liệu đánh giá vai trị vị trtí - Ý nghĩa kinh kinh tế bảo địa lí việc phát triển giao thông vận tải tế, quốc phòng vệ quốc phòng (đường bộ, đường biển đường hàng khơng) - Ý nghĩ bảo vệ quốc phịng trị, văn hố Nh3: So sánh mạnh vị trí địa lí Nghệ An so với tỉnh Hà Tĩnh Phân tích đặc - Nh1 Xác định hướng núi tên điểm tự nhiên đỉnh núi cao ; đặc điểm thời tiết đặc biệt bật -Nh2 Đọc tài liệu nêu vai trò hệ thống tỉnh Nghệ An sông Cả phát triển kinh tế môi trường Nh3 Xác định mỏ khống sản (trữ lượng, phân bố, giá trị kinh tế) Sắp xếp diện Nh1 Hãy xác định huyện có diện tích nhỏ tích, dân số nhất, huyện có số xã huyện theo thứ Nh2 Hãy xếp dân số huyện theo thứ tự tự tăng dần Nh2 Hãy xếp huyện có dân số diện tích lớn Củng cố: Các Tổ chức trò chơi dựa vào đồ, lược đồ đặc điểm tự ô chữ với chủ đề vị trí đặc điểm tự nhiên bật nhiên Nghệ An (xem phần sau) Nghệ An Phương án Hoạt động (Nhóm) Học sinh đọc sách giáo khoa, kết hợp với đồ để Tổ chức trời a Mục tiêu : Xác định cho học sinh nhiệm vụ xác định vị trí đặc điểm tự nhiên bật tỉnh Nghệ An b Phương tiện dạy học : - Bản đồ tự nhiên Nghệ An - Lược đồ (trống) Nghệ An tỉ lệ lớn (3 đến tờ) - Phấn màu, tranh ảnh c Tổ chức dạy học Hoạt động Xác định vị trí tỉnh Nghệ An đánh giá vai trò điều kiện tự nhiên Giáo viên: Chia lớp thành nhóm (cách chia nhóm theo hình thức đếm số 1, 2,3, 4) Sử dụng lược đồ tỉnh Nghệ An - Nhóm Xác định đường biên giới tỉnh A, B, C Lào - Nhóm Dựa vào lược đồ Xác định dãy núi chính, đỉnh Pulai leng, Pù Hoạt xác định Vườn bảo tồn thiên nhiên quốc gia Pù Mát huyện nơi học sinh sống Nêu số đặc điểm tự nhiên bật địa phương - Nhóm Trên lược đồ Xác định phụ lưu hệ thống sông Cả, nêu đặc điểm chế độ nước (mùa lũ, mùa cạn) Xác định vị trí nhà máy thuỷ điện Bản Vẽ nêu ý nghĩa kinh tế- xã hội cơng trình thuỷ điện - Nhóm Trên lược đồ Dùng kí hiệu, xác định mỏ khống sản Nêu vai trị của khống sản vật liệu xây dựng Nghệ An Xác định địa danh "đá đỏ Quỳ Châu" Các nhóm cử người trình bày vấn đề chuẩn bị, nhóm khác bổ sung Giáo viên nhận xét kết luận, học sinh tiếp tục nghiên cứu thêm tài liệu nhà Hoạt động Củng cố đặc điểm tự nhiên bật Nghệ An : Tổ chức trò chơi dựa vào đồ, lược đồ ô chữ với chủ đề vị trí tự nhiên Ví dụ : Trị chơi chữ : Tên phụ lưu sông Lam Tên huyện Nghệ An Tên loại khoáng sản Nghệ An NẬMNƠN chữ Bắt nguồn từ huyện Kỳ Sơn Nơi xây dựng cơng trình thuỷ điện Bản Vẽ NGHĨAĐÀN Gồm chữ Nằm phía TB tỉnh Đây huyện vùng núi thấp Huyện có 31 xã thị trấn Đúng kiện thứ : 10 điểm Đúng kiện thứ hai : 7,5 điểm Đúng kiện thứ ba : điểm Đúng kiện thứ tư : điểm ĐÁ TRẮNG Là khoáng vật có nguồn gốc từ thực vật Tuổi Các bon- Pec mi Dùng để xây dựng, trang trí, tạo hình Phân bố chủ yếu Quỳ Hợp Ví dụ : Trả lời câu hỏi trắc nghiệm (mỗi câu trả lời cho 0,25 điểm) Vườn quốc gia Pù Mát thuộc huyện a Tương Dương, Kỳ Sơn b Anh Sơn, Con Cuông c Anh Sơn, Tương Dương, Con Cuông Huyện Đơ Lương nằm phía tỉnh Nghệ An: a Tây Bắc b Đông Bắc c Tây Nam Chiều dài biên giới Nghệ An với nước CHDCND Lào là: a 250 km b 300 km c 417 km Vùng đất đỏ ba zan chiếm diện tích lớn thuộc huyện: a Nghĩa Đàn b Quỳ Hợp c Quỳnh Lưu Ví dụ: Hãy chọn ý (a, b, c) câu trả lời sau đây: Huyện sau khơng có đường biên giới chung với nước Lào: a Quế Phong b Quỳ Hợp c Thanh Chương Huyện sau khơng có đường biên giới biển: a Quỳnh Lưu b Nghi Lộc c Yên Thành Tỉnh Nghệ An nằm phía so với thành phố Huế ? a Đông Nam b Tây Bắc c Bắc Sông Lam đổ biển qua huyện sau đây: a Diễn Châu b Cửa Lò c Nghi Lộc Rừng quốc gia Pù Huống thuộc huyện sau đây: a Quỳ Hợp- Quỳ Châu b Quỳ Châu Số huyện tỉnh Nghệ An có giáp Lào : a huyện b huyện c huyện c Quế Phong BÀI DÂN CƯ VÀ NGUỒN LAO ĐỘNG Mục tiêu học a Về kiến thức : - Đặc điểm gia tăng tự nhiên, cấu lao động, dân tộc phân bố dân cư - Mối quan hệ chuyển dịch cấu lao động cấu kinh tế b Về kĩ : - Phân tích biểu đồ gia tăng tự nhiên - Xác định địa bàn phân bố số dân tộc người đồ c Về thái độ: - Có nhận thức chủ trương, biện pháp giảm tỉ lệ tăng tự nhiên - Góp phần tuyên truyền vận động giảm tỉ lệ sinh - Có ý thức tìm hiểu tơn trọng giá trị văn hóa dân tộc nguời Phương tiện dạy học: - Khung lược đồ Nghệ An (khung để vẽ nhanh lược đồ) - Bản đồ hành Nghệ An - Biểu đồ gia tăng tự nhiên 2001-2005 Tổ chức học Giáo viên lựa chọn số nội dung sau để tổ chức hoạt động lớp Những nội dung lại hướng dẫn học sinh đọc tài liệu nhà trả lời câu hỏi: a Đặc điểm gia tăng tự nhiên / Cơ cấu lao động/ Mối quan hệ dân số cấu ngành kinh tế b Đặc điểm dân cư/ Cơ cấu thành phần dân tộc/ Tác động sách dân số đến tỉ lệ gia tăng dân số c Gia tăng dân số/ Cơ cấu dân tộc/ Mối quan hệ dân tộc 3.1 Tổ chức dạy với nội dung: Đặc điểm gia tăng tự nhiên / Cơ cấu lao động/ Mối quan hệ dân số cấu ngành kinh tế HĐ u cầu kiến Hình thức tổ chức (nhóm, cá nhân) thức, kĩ Kiểm tra cũ Cá nhân: Kết cần đạt Sự phân bố HĐ Căn tỉ lệ gia tăng, tính số dân tỉnh Nghệ An tăng lên hàng năm Huyện có biên giới biển: a Quỳnh Lưu/ b Yên Thành / c Diễn Châu Người H'Mông Nghệ An phân bố chủ yếu huyện a Tương Dương/ b Kỳ Sơn/ c Quế Phong Gia tăng dân số Nh1 Quan sát bảng số liệu nhận xét tỉ lệ chuyển dịch gia tăng tự nhiên cấu dân số theo Nh2 Căn đồ phân bố dân cư, xác định ngành vùng phân bố dân tộc H'Mông, Khơ mú Nh3 Dựa vào bảng số liệu, nhận xét giải thích thay đổi cấu lao động theo ngành dân cư Nghệ An không đều, huyện, không huyện - Tỉ lệ thấp, có xu hướng giảm - Cơ cấu lao động có chuyển dịch tích cực Tìm hiểu đặc điểm hoạt động kinh tế, văn hoá số dân tộc người Nh1 Tìm hiểu dân tộc Thái (số người, ngành sản xuất phân bố huyện, điệu dân ca) Nh2 Tìm hiểu H'Mơng (số người, phân bố, đặc điểm, kinh nghiệm sản xuất) Nh3 Tìm hiểu người Kinh (số người, phân bố, đặc điểm dân ca xứ Nghệ) Củng cố Cá nhân: - Nếu theo tuyến đường (từ Diễn Châu lên Kỳ Sơn), qua huyện vùng đồng bào dân tộc thiểu số ? - Trồng rừng có vai trị việc phát triển kinh tế- xã hội miền núi? - Vấn đề đặt tỉ lệ gia tăng dân số tự nhiên xuống 1%/năm ? HĐ nối tiếp - Nêu hiểu biết hoạt động sản xuất sinh hoạt cộng đồng dân tộc thiểu số miền núi Nghệ An - Làm tập sau đây: 3.2 Tổ chức dạy với nội dung: Đặc điểm dân cư/ Cơ cấu thành phần dân tộc/ Tác động sách dân số đến tỉ lệ gia tăng dân số Yêu cầu kiến Hình thức tổ chức (nhóm, cá nhân) Kết thức, kĩ Kiểm tra cũ Cá nhân: Dân tộc sau khơng có tỉnh Nghệ An: H'Mơng, Mơ nông; Ơ du; Ê đê Vẽ biểu đồ thể tỉ lệ dân số đồng bào dân tộc tỉnh Nghệ An với số liệu13,5% Người Việt chiếm % cấu dân số tỉnh Nghệ An ? Đặc điểm dân cư Nh1 Quan sát bảng số liệu, vẽ biểu đồ cấu cấu thành phần lao động nhận xét dân tộc Nh2 Xác định huyện có đồng bào H'Mơng sinh sống Nêu đặc điểm sản xuất dân tộc Nh3 Tìm Tác động Nh1 Tìm hiểu sách nhằm giảm tỉ lệ sách dân số, kết gia tăng dân số tỉnh hạn chế Nh2 Tại thời gian gần đây, dân số tồn tỉnh có xu hướng tăng? Nh3 Nêu nguyên nhân tác động đến tỉ lệ sinh Củng cố Cá nhân: - Nếu theo tuyến đường 7, qua huyện vùng đồng bào dân tộc thiểu số ? - Nêu số lễ hội gắn liền với đồng bào dân tộc thiểu số tỉnh Nghệ An HĐ nối tiếp - Đọc tài liệu tìm hiểu thêm cơng trình cơng nghiệp có tác dụng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội miền núi - Làm tập sau đây: (như trên) cần đạt BÀI ĐẶC ĐIỂM NỀN KINH TẾ NGHỆ AN Mục tiêu học a Về kiến thức : - Đặc điểm khái quát kinh tế Nghệ An - Quá trình chuyển dịch cấu kinh tế theo hướng CNH-HĐH b Về kĩ : - Phân tích biểu đồ cấu kinh tế - Xác định địa bàn phân bố số trung tâm công nghiệp/ vùng nơng nghiệp c Về thái độ: - Có nhận thức chủ trương phát triển kinh tế tỉnh - Có ý thức tu dưỡng, rèn luyện để góp phần xây dựng quê hương 2, Phương tiện dạy học: - Khung lược đồ Nghệ An (khung để vẽ nhanh lược đồ) - Bản đồ hành Nghệ An - Bản đồ kinh tế chung - Biểu đồ cấu kinh tế Tổ chức học (có thể chọn hình thức lớp ngoại khố) 3.1 Tổ chức lớp HĐ Yêu cầu kiến Hình thức tổ chức (nhóm, cá nhân) Kết thức, kĩ cần đạt Kiểm tra cũ Cá nhân: Mối liên hệ Kể tên số sản phẩm nông nghiệp/ Công tài nguyên nghiệp/ dịch vụ, du lịch địa phương tổ chức sản Các sản phẩm dựa vào điều kiện xuất nào? Kể tên số dân tộc người cho biết hoạt động kinh tế họ gì? Cơ cấu kinh tế Nh1 Quan sát bảng số liệu nhận xét cấu Tỉ trọng ngành chuyển dịch cấu kinh tế tỉnh nông nghiệp kinh tế Nh2 Căn bảng số liệu vẽ biểu đồ cấu chiếm ưu kinh tế Tỉ trọng công Nh3 Quan sát thay đổi tỉ trọng ngành cơng nghiệp, xây nghiệp, giải thích nguyên nhân chuyển dịch dựng, dịch vụ cấu ngành cơng nghiệp ngày tăng Tìm hiểu Nh1 Tìm hiểu ngành cơng nghiệp địa - CN có vai trị ngành kinh tế địa phương (vai trò, điều kiện, cấu phân bố) quan trọng, phựơng Nh2 Tìm hiểu ngành nơng nghiệp (cơ cấu tương đối cấu, tình hình phát triển, triển vọng phát triển) đa dạng Trung Nh3 Tìm hiểu ngành du lịch (điều kiện tâm CN 10 Củng cố HĐ nối tiếp phát triển, mối quan hệ phát triển du lịch Vinh và bảo vệ môi trường) vùng phụ cận, - NN: Cá nhân: - Kể tên cấu ngành công nghiệp Sản phẩm xi măng Nghệ An SX từ nhà máy nào? - Vùng chuyên canh CN lâu năm/ hàng năm lớn thuộc huyện nào? - Tại du lịch Cửa Lò năm gần phát triển mạnh? - Viết báo cáo ngắn ngành kinh Giới thiệu khái tế quan trọng địa phương (huyện, thị, quát vị trí thành) điều kiện - Phân tích điều kiện để Thành phố để phát Vinh trở thành trung tâm kinh tế lớn Bắc triển ngành Trung Bộ kinh tế - Tình hình phát triển, phân bố triển vọng 3.2 Tổ chức học ngoại khoá sở sản xuất Giáo viên chọn số nội dung : Công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ du lịch địa bàn để tổ chức học sinh học tập viết báo cáo Chuẩn bị: Giáo viên nói rõ u cầu buổi ngoại khố : Tham quan viết thu hoạch - Yêu cầu: Thông qua học tập sở sản xuất để biết : Điều kiện, tình hình phát triển phân bố ngành sản xuất, tác động sản xuất đến môi trường Nhà máy sản xuất xi măng; công nghiệp chế biến nông- lâm- thủy sản, vùng trồng nguyên liệu - Tham quan: Tổ chức thành nhóm, nghe báo cáo, tìm hiểu nội dung, trao đổi nhóm - Viết báo cáo: Làm rõ đặc điểm sản xuất vai trò ngành kinh tế địa phương, tác động đến môi trường sản xuất nông nghiệp, công nghiệp dịch vụ - Ví dụ : Viết báo cáo cơng nghiệp khai thác đá trắng Quỳ Hợp 11 Quỳ Hợp huyện vùng núi nằm phía tây bắc tỉnh Nghệ An Đây huyện có tiềm lớn tài ngun khống sản, đá trắng nguồn khống sản có giá trị kinh tế cao Những năm gần đây, Quỳ Hợp xuất nhiều công ty khai thác xuất đá trắng Cơng ty khai thác khống sản Việt - Nhật nhiều công ti tư nhân khác Sản phẩm đá trắng Quỳ Hợp bao gồm đá ốp tường, đá trang trí, bột đá có mặt thị trường nước giới Nước nhập sản phẩm đá trắng nhiều từ Quỳ Hợp Nhật Bản Tuy nhiên, trình khai thác chế biến đá trắng làm cho môi trường nước, mơi trường khơng khí bị nhiễm Chính vậy, để phát triển kinh tế bền vững, việc quy hoạch khai thác phải đôi với chế biến làm đa dạng sản phẩm đá trắng để xuất phương hướng cơng ti khai thác cấp quyền tỉnh Nghệ An BÀI PHƯƠNG HƯỚNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI VẤN ĐỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Mục tiêu học a Về kiến thức : - Nắm phương hướng phát triển kinh tế đến năm 2010 - Tác động môi trường đến đời sống sản xuất địa phương b Về kĩ : - Vẽ biểu đồ so sánh số tiêu nhận xét - Xác định phân tích tác động mơi trường đến ssản xuất đời sống nơi sinh sống c Về thái độ: - Có ý thức bảo vệ mơi trường nơi sinh sống - Có ý thức tu dưỡng, rèn luyện để góp phần xây dựng quê hương 2, Phương tiện dạy học: - Khung biểu đồ để xếp tiêu kinh tế - xã hội - Một số đồ dùng bìa, giấy màu khác Tổ chức học (có thể tổ chức lớp sân) 3.1 Tổ chức lớp Hoạt động (chia lớp thành đến nhóm) Hỏi cũ: - Một số nhóm thảo luận : So sánh tiêu kinh tế xã hội 2005- 2010 - Một số nhóm thảo luận : Các biểu ô nhiễm môi trường Nghệ An Hoạt động (cá nhân): - Viết báo cáo nhận định tốc độ phát triển kinh tế giai đoạn 2000-2005 dự báo đến 2010 12 - Viết báo cáo nhận định tác động phát triển công nghiệp đến môi trường tự nhiên địa phương 3.2 Tổ chức trời - Chia lớp thành đến nhóm, đến địa điểm khác sân trường để quan sát môi trường biểu nhiễm mơi trường (nguồn nước, khơng khí, tiếng ồn, ) (từ 10 đến 15 phút) - Các nhóm thu thập từ quan sát sân vào lớp chuẩn bị vấn đề có tính cấp thiết (từ 10 đến 15 phút) - Nhóm trưởng trình bày nội dung chuẩn bị - Giáo viên tổ chức đánh giá kết hướng dẫn học sinh đọc tài liệu nhà Một số câu hỏi kiểm tra a Phần tự luận Nêu thuận lợi khó khăn vị trí địa lí việc phát triển kinh tế- xã hội bảo vệ an ninh quốc phòng - Thuận lợi : Nằm đường giao thông bắc - nam đường bộ, đường sắt, đường biển; đường hàng khơng Có cảng biển thuận lợi với giao thông với nước khu vực giới - Khó khăn: Điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, đường biên giới đất liền dài, địa hình vùng núi hiểm trở, hệ thống giao thông chưa phát triển nên việc phát triển kinh tế - xã hội bảo vệ an ninh biên giới khó khăn Hãy xác định tên huyện vùng núi cao tỉnh Nghệ An: - Nghệ An có 10 huyện vùng núi, có huyện vùng núi cao: - Theo tuyến đường 48: Quỳ Hợp, Quỳ Châu, Quế Phong - Theo tuyến đường 7: Con Cng, Tương Dương, Kì Sơn Quan sát đồ địa hình, xác định hướng vị trí vực núi cao: - Hướng chủ yếu TB-ĐN, dọc theo biên giới Việt - Lào Đây nơi bắt đầu dãy Trường Sơn bắc Khu vực núi cao thuộc huyện Kì Sơn, với đỉnh Pulaileng Đỉnh Pù Hoạt thuộc huyện Quế Phong - Ngoài huyện vùng núi có dãy núi đá vơi chạy theo hướng vòng cung thuộc huyện Quỳ Hợp, Con Cuông, Anh Sơn tạo đa dạng hướng núi tỉnh Phân tích khả phát triển kinh tế khu vực núi cao miền Tây Nghệ An - Khai thác khoáng sản thiếc, vàng, đá trắng, nước khoáng: thuộc huyện Quế Phong, Quỳ Hợp, Quỳ Châu Khai thác số gỗ quý Kỳ Sơn, Tương Dương, Con Cuông 13 - Trồng công nghiệp, ăn chăn nuôi gia súc lớn: hầu hết huyện vùng núi Phát triển thuỷ điện thượng nguồn sơng Cả, thuộc huyện Tương Dương, Kì Sơn - Quy hoạch bảo tồn khu rừng tự nhiên có giá trị khoa học du lịch Con Cuông, Tương Dương, Quỳ Hợp Quế Phong Giới thiệu số nét khu vực du lịch biển Cửa Lò - Bờ biển Cửa Lị bờ biển đẹp, có khả phát triển du lịch miền Trung - Biển Cửa Lò bao gồm phần bờ thoải, cát trắng dài khoảng km với đảo Ngư, đảo Mắt, đảo Lan Châu - Các tỉnh phía Bắc, Hà Nội đến nghỉ mát biển Cửa Lị theo đường ô tô, đường sắt thuận lợi - Công tác phục vụ khách du lịch ngày cải tiến tiện nghi với hệ thống khách sạn chất lưọng tốt, đặc sản biển phong phú, giá hạ Hãy cho biết đặc điểm giá trị kinh tế dạng địa hình Nghệ An người dân địa phương gọi “lèn” - Là dạng địa hình núi cịn sót lại đồng q trình phong hố từ xa xưa thuộc huyện Quỳnh Lưu, Diễn Châu, Yên Thành, Nghi Lộc - Loại địa hình có cấu trúc địa chất chủ yếu đá vơi nhân dân địa phương thường khai thác làm vật liệu xây dựng, dùng để nung vôi Một số "lèn" thắng cảnh, có giá trị du lịch Nêu ảnh hưởng gió mùa tây nam đến sản xuất đời sống nhân dân Nghệ An - Đối với sản xuất: thuận lợi ngành làm muối, chế biến thuỷ sản khó khăn cho ngành trồng trọt, chăn nuôi gia súc thiếu nước - Đối với đời sống: nhiệt độ cao, độ ẩm thấp làm cho bốc nước mạnh, da khô, ngột ngạt gây khó chịu cho đời sống sinh hoạt, dễ xẩy nạn cháy nhà cửa, cháy rừng Nêu tác động dải hội tụ nhiệt đới đến chế độ mưa Nghệ An - Dải hội tụ nhiệt đới kết hợp khối khí nhiệt đới bắc nam bán cầu Khơng khí dải hội tụ có xáo trộn làm cho thời tiết thay đổi thường gây mưa - Vào đầu mùa mưa nước ta, dải hội tụ di chuyển dần xuống phía nam (theo chuyển động biểu kiến Mặt Trời) Vì vậy, vào đầu mùa mưa tỉnh miền Trung (trong có Nghệ An) xẩy tượng mưa tương đối lớn vào tháng 5, tháng thường gọi mưa tiểu mãn Nêu số đặc điểm sản xuất sinh hoạt người H'Mông Nghệ An - Người H'Mông sống chủ yếu huỵện vùng núi cao Kì Sơn, Tương Dương, Quế Phong 14 - Sản xuất người H'mơng trồng ăn quả, chăn nuôi gia súc vừa nhỏ, săn bắn Người Hmơng có kinh nghiệm nghề rèn loại công cụ lao động dao, cuốc, súng săn - Người H'Mơng tổ chức đón tết hàng năm theo tết người Lào (vào cuối tháng 12 dương lịch) Trong lễ hội, trai gái có trị chơi ném bo bo; người trai thường thổi khèn, đàn môi với âm đa dạng, độc đáo; người gái có trang phụ màu sắc sặc sỡ 10 Tại mật độ dân số vùng đồng miền núi có chênh lệch? - Về tự nhiên: vùng núi giàu tài nguyên lại khó khăn Q trình sản xuất tiêu thụ không thuận lợi - Về dân cư lịch sử khai thác: Là nơi tập trung ngành, trung tâm cơng nghiệp tỉnh cịn miền núi ngược lại Người dân miền núi chủ yếu đồng bào dân tộc thiểu số, hoạt động kinh tế phát triển, phân tán 11 Nhận xét thay đổi cấu GDP giai đoạn 2000-2005 a Nhận xét: - Trong cấu GDP giai đoạn 2000-2005, ngành nơng nghiệp chiếm ưu - Có chuyển dịch từ khu vực nông nghiệp sang khu vực cơng nghiệp dịch vụ - Có chuyển dịch từ khu vực sản xuất vật chất sang khu vực không sản xuất vật chất b Nguyên nhân: Do trình cơng nghiệp hố nơng nghiệp nơng thơn; đầu tư mạnh mẽ để phát triển công nghiệp, hình thành khu cơng nghiệp thu hút đầu tư nước 12 Nhận xét thay đổi cấu thành phần kinh tế giai đoạn 2000-2005 - Giai đoạn 2000-2005, tỉnh có thành phần kinh tế, chiếm tỉ lệ lớn thành phần kinh tế Nhà nước cá thể - Các thành phần kinh tế có chuyển dịch từ khu vực hợp tác xã sang khu vực tư nhân Trong khu vực có vốn đầu tư nước ngồi tăng nhanh 13 Tại sản xuất lúa vụ đông xuân Nghệ An có vai trị quan trọng ? - Chiếm tỉ trọng lớn cấu sản lượng lương thực tồn tỉnh (46,3% diện tích 60,1% sản lượng lúa năm) - Do thời tiết khí hậu vụ đơng xn ảnh hưởng xấu đến suất sản lượng lúa - Do việc sử dụng đưa giống thích hợp với vụ đơng xn vào sản xuất có suất cao 14 Tại diện tích trồng cơng nghiệp hàng năm tăng nhanh? - Do hình thành vùng chun canh cơng nghiệp tập trung nhằm cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp chế biến tỉnh cao su, chè, cà phê, dứa, cam, mía 15 - Nhu cầu sản phẩm công nghiệp thị trường trường nước ngày cao nên thị trường sản phẩm công nghiệp ngày mở rộng - Khai thác ngày có hiệu tiềm tự nhiên (đất trồng, khí hậu) 15 Kể tên số vùng trồng nguyên liệu tập trung gắn liền cơng nghiệp chế biến -Vùng mía, dứa ngun liệu thuộc huyện Nghĩa Đàn, Tân Kì, Quỳnh Lưu - Vùng cà phê, cao su thuộc huyện Nghĩa Đàn - Vùng chè nguyên liệu Anh Sơn, Thanh Chương 16 Nêu đặc điểm, vai trò tuyến đường quốc lộ số Tuyến đường Bắt đầu từ Diễn Châu nối với Nậm Cắn (Kì Sơn), với chiều dài 250km, qua huyện Diễn Châu, Yên Thành, Đơ Lương, Anh Sơn, Con Cng, Tương Dương, Kì Sơn Là tuyến đường nối vùng đồng với huyện miền núi nhằm thúc đẩy phát triển KT-XH Đồng thời tuyến đường vận chuyển hàng hóa xuất, nhập cho nước bạn Lào 17 Tại nói cơng nghiệp hố nơng nghiệp nơng thơn góp phần đưa tỉnh Nghệ An khỏi tỉnh nghèo vào năm 2010? - Nghệ An tỉnh hoạt động kinh tế chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp Trong cấu dân số, dân số thuộc ngành nông nghiệp chiếm tỉ lệ cao Quá trình chuyển dịch cấu lao động thời gian qua cịn chậm - Q trình cơng nghiệp hố nơng nghiệp nơng thơn giúp khai thác sử dụng hợp lí nguồn tài nguyên lao động nông thôn tài nguyên thiên nhiên để phát triển kinh tế -xã hội Đồng thời, thúc đẩy nhanh q trình chuyển dịch lao động từ nơng nghiệp sang công nghiệp dịch vụ 16 b Câu hỏi trắc nghiệm khách quan: Hãy chọn ý trả lời (a, b c) cho câu hỏi sau đây: TT Nội dung ĐA Huyện miền núi cao có biên giới với CHDCND Lào dài là: a Quế Phong b Kỳ Sơn c Tương Dương b Đặc điểm tự nhiên tạo nên kiểu thời tiết đặc biệt Nghệ An là: a Có 3/4 diện tích đồi núi thấp b Có dãy Trường Sơn phía Tây Nam c Là vùng chuyển tiếp khí hậu miền Bắc miền Nam b Thời kì mưa tạo nên lũ tiểu mãn Nghệ An vào tháng: a Tháng tháng b Tháng tháng c Tháng tháng a Vườn quốc gia Pù Huống thuộc địa phận huyện: a Quỳ Châu b Quỳ Hợp c Quỳ Châu Quỳ Hợp c Thứ tự điểm du lịch biển Nghệ An từ Bắc vào Nam: a Quỳnh Phương - Quỳnh Nghĩa - Xuân Thành - Cửa Lò b Quỳnh Phương - Quỳnh Nghĩa - Cửa Lò - Xuân Thành c Xuân Thành - Quỳng Nghĩa - Quỳnh Phương - Cửa Lò a 6 Phụ lưu sơng Cả có tiềm thủy điện lớn là: a Nậm Nơn b Sông Giăng c Sông Hiếu a Người địa phương thường gọi sông Lam sơng Cả vì: a Hệ thống sơng Lam lớn khu vực Bắc Trung Bộ b Sông Lam thượng Lào, chảy vào Nghệ An với nhiều phụ lưu c Hệ thống sông Lam cung cấp nước quan trọng cho sản xuất nông nghiệp a Các huyện Nghĩa Đàn, Tân Kì, Quỳnh Lưu, Quỳ Hợp có đặc điểm chung là: a Giáp tỉnh Thanh Hóa b Có đất đỏ ba zan c Có quốc lộ 48 qua b Các huyện đồng cịn lưu giữ lớn hóa thạch kỉ đệ tứ : a Diễn Châu - Quỳnh Lưu b Diễn Châu - Yên Thành a 17 c Diễn Châu - Đô Lương 10 11 12 13 14 15 Thiên nhiên Nghệ An phong phú phân hóa đa dạng do: a Vị trí thuộc miền tự nhiên Tây Bắc Bắc Trung Bộ, có giáp biển b Có nhiều dạng địa hình từ đồng đến đồi núi thấp núi cao c Chịu tác động gió mùa TN vào mùa hè gió mùa ĐB vào mùa đông Tỷ lệ gia tăng tự nhiên Nghệ An năm 2005 là: a 2% b 1,4% c 1,2% Mật độ dân số Nghệ An thấp nhất thuộc huyện: a Kỳ Sơn b Tương Dương c Quế Phong Cơ cấu lao động ngành kinh tế thay đổi theo hướng: a Giảm tỉ trọng ngành công nghiệp b Tăng tỉ trọng ngành công nghiệp dịch vụ c Tăng tỉ trọng ngành nông nghiệp Dân tộc thiểu số sau khơng có tỉnh Nghệ An: a H'Mông b Đan lai c Ê đê Làn điệu dân ca đồng bào Khơ Mú là: a Điệu Cừ Xia b Điệu đu đu điềng điêng c Điệu tơm, rê rế a c b c c 18 ... vô xứ Nghệ quanh quanh Bao gồm tỉnh Non xanh nước biếc tranh hoạ đồ" Nghệ An Hà Hãy xác định địa danh "Xứ Nghệ" Tĩnh câu ca Xác định vị trí - Nh1 Căn vào đồ, lược đồ: Xác định Xác định địa lí... tỉnh Nghệ An b Phương tiện dạy học : - Bản đồ tự nhiên Nghệ An - Lược đồ (trống) Nghệ An tỉ lệ lớn (3 đến tờ) - Phấn màu, tranh ảnh c Tổ chức dạy học Hoạt động Xác định vị trí tỉnh Nghệ An đánh...HƯỚNG DẪN DẠY HỌC ĐỊA LÍ NGHỆ AN (Dùng cho giáo viên THCS) I MỘT SỐ LƯU Ý KHI LỰA CHỌN NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Nội dung: - Việc lựa chọn nội dung dạy học vấn đề địa lí địa phương