Song trong quá trình dạy học địa lý ở các trường trunghọc phổ thông hiện nay việc sử dụng các phương tiện và thiết bị dạy học hiệnđại còn nhiều hạn chế như nhiều giáo viên ngại không muố
Trang 1SỞ GD & ĐT THANH HOÁ TRƯỜNG THPT VĨNH LỘC
*******************
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Tên đề tài:
“SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC
VÀ PHẦN MỀM POWERPOINT ĐỂ GIẢNG DẠY ĐỊA Lí 11
BÀI 11: KHU VỰC ĐễNG NAM Á TIẾT 1: TỰ NHIấN, DÂN CƯ VÀ XÃ HỘI.
Họ và tờn: Lờ Thị Thu
Chức vụ : Giỏo viờn
Đơn vị cụng tỏc: Trường THPT Vĩnh Lộc
SKKN: Thuộc mụn Địa Lý
VĨNH LỘC THÁNG 05 NĂM 2011
Trang 21 Đối tượng nghiên cứu, phạm vi thực hiện.
2 Xác định mục tiêu bài dạy
3 Lựa chọn kiến thức cơ bản của bài dạy
4 Xác định và lựa chọn phương tiện dạy học
5 Xác định các hình thức tổ chức dạy học
6 Xác định phương pháp dạy học
7 Thiết kế các hoạt động dạy học
1 Thiết kế bài dạy và chuẩn bị phương tiện dạy học
Trang 3Sáng kiến kinh nghiệm:
SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC
VÀ PHẦN MỀM POWERPOINT ĐỂ GIẢNG DẠY ĐỊA LÝ 11 BÀI 11: KHU VỰC ĐÔNG NAM Á
TIẾT 1: TỰ NHIÊN, DÂN CƯ VÀ XÃ HỘI.
đó có thể giúp giáo viên thực hiện các thao tác mô phỏng một sự vật, hiệntượng địa lý cụ thể và các biểu tượng cũng được hình thành rõ nét hơn Từ đó,học sinh thu nhận thông tin về các sự vật, hiện tượng địa lý một cách dễ dàng,trực quan, sinh động Song trong quá trình dạy học địa lý ở các trường trunghọc phổ thông hiện nay việc sử dụng các phương tiện và thiết bị dạy học hiệnđại còn nhiều hạn chế như nhiều giáo viên ngại không muốn lấy bản đồ, giáoviên có tuổi thì trình độ tin học hạn chế, trường không có phòng để thiết bịdạy học riêng cho từng bộ môn, nhiều phương tiện dạy học đặc biệt là bản đồcòn thiếu và chưa đồng bộ, cập nhật, tình trạng mất điện luân phiên Điều đó
đã làm cho hiệu quả dạy học chưa cao, chưa đáp ứng được yêu cầu của đổimới giáo dục trong giai đoạn hiện nay
Do đó, nếu chỉ sử dụng các phương pháp dạy học truyền thống, chỉ sửdụng các kênh hình có ở sách giáo khoa để giảng dạy địa lý 11 nhất là bài 11-Tiết 1: Tự nhiên, dân cư và xã hội khu vực Đông Nam Á thì kết quả chưa cao,chưa lôi cuốn và phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh,trái lại còn làm cho các em dễ nhàm chán và ngại học địa lý
Từ thực tế trên trong năm học 2010-2011 tôi đã mạnh dạn sử dụngphương tiện, thiết bị dạy học hiện đại vào một số bài của chương trình địa lýTrung học phổ thông đặc biệt là bài 11: Khu vực Đông Nam Á Tiết 1: Tựnhiên, dân cư và xã hội
So với một số lớp sử dụng phương pháp dạy học truyền thống thì kếtquả khả quan hơn Bởi các em không quá phụ thuộc vào sách giáo khoa màchỉ cần dựa vào các bản đồ, lược đồ, tranh ảnh, sơ đồ để phát hiện và hiểu
rõ bản chất của sự vật, hiện tượng Có nghĩa là đã phát huy được tính tích cực,chủ động và hứng thú học tập địa lý ở học sinh
Vì vậy trong giai đoạn hiện nay, để thực hiện đổi mới phương pháp dạyhọc, nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học địa lý nói chung, địa lý 11 nóiriêng cần phải có các phương tiện và thiết bị hiện đại, giúp các em lĩnh hộikiến thức một cách chủ động, cập nhật, có liên hệ với thực tế địa phương vàđây cũng là vốn kiến thức quý giá phục vụ cuộc sống hiện tại và tương lai
Trang 4Với những lý do trên, trong quá trình tìm hiểu, nghiên cứu tôi đã chọn
đề tài: “Sử dụng phương tiện dạy học và phần mềm Powerpoint để giảng
dạy địa lý 11- Bài 11: Khu vực Đông Nam Á-Tiết 1: Tự nhiên, dân cư và xã hội” để làm sáng kiến kinh nghiệm năm học 2010-2011.
II THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU:
- Nhà trường chưa có phòng máy chiếu riêng, gây khó khăn cho việcsoạn giáo án và dạy trên lớp bằng phần mềm Powerpoint
- Thời gian nghỉ các tiết rất ngắn(5 phút) nên việc chuẩn bị máy chiếu
và chuyển lớp cũng ảnh hưởng không nhỏ đến tiết dạy
- Hệ thống máy chiếu không đảm bảo chất lượng giờ dạy, các hình ảnhkhi chiếu bị nhoè, kênh chữ khó nhìn
- Hầu hết các lớp tôi dạy là lớp cơ bản và nâng cao A, B nên học sinhkhông đầu tư nhiều cho môn học, việc tiếp thu bài hạn chế
- Việc đầu tư, chuẩn bị cho một bài giảng Powerpoint đòi hỏi rất nhiềuthời gian và phải có sự chuẩn bị công phu nên không áp dụng được nhiều
- Thực tế cho thấy, việc soạn giảng Powerpoint không áp dụng thườngxuyên, liên tục mà chỉ có đợt thao giảng, thi giáo viên giỏi cấp trường hoặcnhững bài không có bản đồ, tranh ảnh ở thì tôi mới sử dụng
2 Kết quả:
Địa lý các nước và khu vực trên thế giới là nội dung tương đối khó đốivới học sinh vì nó rất trừu tượng nếu như không có đầy đủ bản đồ, lược đồ,hình ảnh minh hoạ cụ thể Vì vậy, khi dạy hai lớp là 11A1, 11A3 không có bản
đồ, không sử dụng máy chiếu mà chỉ sử dụng lược đồ, tranh ảnh trong sáchgiáo khoa thì học sinh không nắm vững được kiến thức cơ bản mà giáo viêntruyền tải theo chuẩn kiến thức-kỹ năng Kết quả là phần lớn học sinh khônghiểu bài, không có hứng thú học tập Địa Lý
Từ thực trạng trên, để đạt hiệu quả cao hơn trong dạy học tôi đã mạnh
dạn thiết kế lại bài dạy, đổi mới phương pháp bằng việc “ Sử dụng phương
tiện dạy học và phần mềm Powerpoint để dạy bài 11: Khu vực Đông Nam Á- Tiết 1: Tự nhiên, dân cư và xã hội” Địa lý lớp 11- Chương trình chuẩn.
Trang 5B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1 Đối tượng nghiên cứu, phạm vi thực hiện.
Để tiến hành bài dạy theo thiết kế của mình tôi chọn các lớp đang trựctiếp giảng dạy để thực nghiệm đó là các lớp 11A2 và 11A4
Nghiên cứu nội dung bài 11- Tiết 1 Chương trình Địa Lý 11 cơ bản,tìm hiểu các phương tiện dạy học cần thiết, các kênh thông tin, tinh thần, thái
độ học tập của học sinh các lớp 11
Nghiên cứu tài liệu có liên quan đến việc sử dụng thiết bị kỹ thuật dạyhọc hiện đại, máy vi tính, máy chiếu trong dạy học Địa Lý ở trường THPT
2 Xác định mục tiêu bài dạy.
Mục tiêu của bài học là cái đích của bài học cần đạt tới một cách cụthể, mục tiêu phải xác định được rõ ràng các công việc và mức độ hoàn thànhcủa học sinh về kiến thức, kỹ năng, thái độ
Để xác định được mục tiêu của bài cần phải đọc kỹ nội dung bài trongsách giáo khoa kết hợp với các tài liệu tham khảo để xác định chuẩn kiếnthức- kỹ năng của bài và trong mỗi mục
Mục tiêu cụ thể của bài 11- Tiết 1: Tự nhiên, dân cư và xã hội khu vựcĐông Nam Á Địa Lý 11 chương trình chuẩn như sau:
Sau bài học, học sinh cần:
a Kiến thức:
- Biết được vị trí đại lý, phạm vi lãnh thổ khu vực Đông Nam Á
- Trình bày được đặc điểm tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên và phân tíchđược những thuận lợi, khó khăn của tự nhiên đối với phát triển kinh tế
- Phân tích được đặc điểm dân cư-xã hội và ảnh hưởng của dân cư tớikinh tế
- Ghi nhớ một số địa danh: Tên của 11 quốc gia ở Đông Nam Á
b Kỹ năng:
- Sử dụng bản đồ tự nhiên Châu Á, bản đồ tự nhiên Đông Nam Á, bản
đồ các nước Đông Nam Á để nhận biết và trình bày được vị trí, đặc điểmchung về địa hình, khoáng sản ở Đông Nam Á
- Nhận xét tư liệu, tranh ảnh liên quan đến tự nhiên, dân cư Đông NamÁ
- Thiết lập các sơ đồ lôgic kiến thức
c Thái độ:
Học sinh có nhận thức đúng đắn về những thuận lợi, khó khăn do điềukiện tự nhiên, dân cư Đông Nam Á gây ra từ đó có biện pháp khắc phục, ứngphó trong cuộc sống hàng ngày cả hiện tại cũng như tương lai
3 Lựa chọn kiến thức cơ bản của bài học.
Đây là việc làm cần thiết đối với tất cả giáo viên khi thiết kế bài dạy.Việc lựa chọn kiến thức cơ bản cần phải đảm bảo tính khoa học và phải vừasức đối với học sinh đảm bảo cho học sinh lĩnh hội kiến thức vững chắc vàtoàn diện
Trang 6Kiến thức cơ bản mà học sinh cần nắm được trong bài 11- Tiết 1Chương trình Địa Lý 11 là:
* Đặc điểm vị trí địa lý, phạm vi lãnh thổ, tự nhiên, dân cư và ảnhhưởng của chúng đối với sự phát triển kinh tế ở khu vực Đông Nam Á
- Vị trí: nằm ở Đông Nam châu Á Có lãnh thổ, lãnh hải rộng lớn gồm
11 quốc gia với 2 bộ phận là Đông Nam Á lục địa và Đông Nam Á biển đảo
- Đặc điểm tự nhiên:
+ Đông nam Á lục địa: Khí hậu nhiệt đới ẩm, đồng bằng phù sa sôngmàu mỡ, thực vật rừng nhiệt đới gió mùa, tài nguyên khoáng sản đa dạng + Đông Nam Á biển đảo: Khí hậu nhiệt đới gió mùa và xích đạo, thựcvật nhiệt đới và xích đạo, giàu khoáng sản đặc biệt là dầu mỏ, khí tự nhiên + Thuận lợi đối với phát triển kinh tế; lợi thế về biển, rừng, đất trồng,khoáng sản
+ Khó khăn đối với phát triển kinh tế: Nhiều thiên tai như núi lửa, độngđất, sóng thần, bão nhiệt đới
* Đặc điểm dân cư:
- Dân số đông, gia tăng tương đối nhanh, dân số trẻ, mật độ dân số cao,phân bố rất không đều
- Ảnh hưởng của dân cư tới kinh tế:
+ Nguồn lao động dồi dào, thị trường tiêu thụ lớn tạo điều kiện pháttriển kinh tế
+ Chất lượng lao động còn hạn chế, xã hội chưa thật ổn định gây khókhăn cho tạo việc làm, phát triển kinh tế của nhiều quốc gia trong khu vực
4.Xác định và lựa chọn phương tiện dạy học.
Trên cơ sỏ nội dung kiến thức, giáo viên lựa chọn phương tiện thích hợp
để đạt hiệu quả cao trong dạy học Phương tiện dạy học được coi là “điểmtựa” cho hoạt động trí tuệ của học sinh, góp phần nâng cao năng lực tư duycủa các em đồng thời là cơ hội để hình thành biểu tượng về sự vật, hiện tượngđịa lý được rõ nét hơn, nắm kiến thức dễ dàng hơn
Khi dạy bài 11 cần có các phương tiện dạy học sau:
- Bản đồ tự nhiên Châu Á
- Bản đồ tự nhiên Đông Nam Á
- Bản đồ các nước Đông Nam Á
- Lược đồ địa hình và khoáng sản Đông Nam Á
- Tư liệu, sơ đồ có liên quan đến tự nhiên, xã hội Đông Nam Á
- Tranh ảnh về tự nhiên, xã hội Đông Nam Á
- Máy tính, máy chiếu
- Phiếu học tập
5 Xác định các hình thức tổ chức dạy học.
Tùy thuộc vào nội dung bài học, phương pháp giảng dạy, phương tiện
và đối tượng học sinh mà lựa chọn hình thức tổ chức dạy học thích hợp Đốivới bài 11-Tiết1: Tự nhiên, dân cư và xã hội Đông Nam Á tôi chọn hình thứcdạy học trong lớp tại phòng máy chiếu của trường
Trang 76 Xác định phương pháp dạy học.
- Phương pháp dạy học có vị trí quan trọng trong thiết kế bài dạy Vì nóquyết định đến việc thực hiện mục tiêu và chất lượng dạy học Việc xác địnhphương pháp dạy học cần căn cứ vào mục tiêu, nội dung bài dạy, nhận thứccủa học sinh, cơ sở vật chất phục vụ cho dạy học Đối với bài 11-Tiết 1 cácphương pháp dạy học chủ yếu là:
+ Phương pháp thảo luận nhóm
+ Phương pháp đàm thoại, gợi mở
+ Phương pháp nêu vấn đề
+ Phương pháp hướng dẫn học sinh khai thác tri thức từ bản đồ, lược
đồ, tranh ảnh
+ Phương pháp động não
7 Thiết kế các hoạt động dạy học.
Đây là công việc có vai trò quan trong đòi hỏi người giáo viên phải xácđịnh được với nội dung, phương pháp, phương tiện đã chuẩn bị cần có nhữnghoạt động dạy học nào Nếu không thiết kế được các hoạt động dạy học phùhợp với nội dung thì khi lên lớp giáo viên dạy theo kiểu “thầy thuyết trìnhgiảng giải, trò nghe và ghi chép” Do vậy, để thiết kế các hoạt động dạy họcđạt hiệu quả cao thì giáo viên cần:
- Xác định mục tiêu, nội dung hoạt động
- Dự tính phân chia thời gian cho mỗi hoạt động
- Chuấn bị các phiếu học tập, phiếu giao việc cho học sinh (nhóm, cánhân)
Đối với bài 11-Tiết 1 các hoạt động dạy học chủ yếu là hoạt động cảlớp, hoạt động nhóm, cặp đôi và hoạt động cá nhân
II CÁC BIỆN PHÁP ĐỂ TỔ CHỨC THỰC HIỆN.
1 Thiết kế bài dạy và chuẩn bị các phương tiện, thiết bị dạy học.
- Dựa trên cơ sở các mục tiêu, nội dung đã xác định, các phương pháp
đã lựa chọn giáo viên thiết kế bài dạy và chuẩn bị các phương tiện cần thiếttheo kế hoạch Trong khuôn khổ đề tài, tôi không giới thiệu toàn bộ phần thiết
kế bài giảng mà chỉ giới thiệu về việc sử dụng các phương tiện dạy học cầnthiết mà tôi đã chuẩn bị và các biện pháp cụ thể trong việc tổ chức thực hiệnmột số hoạt động, nhằm giúp học sinh nắm được nội dung chủ yếu về tựnhiên, dân cư và xã hội khu vực Đông Nam Á trong đó có Việt Nam
* Các phương tiện thiết bị dạy học bài 11-Tiết 1 gồm:
- Bản đồ tự nhiên Châu Á
- Bản đồ tự nhiên Đông Nam Á
- Bản đồ các nước Đông Nam Á
- Lược đồ địa hình và khoáng sản Đông Nam Á
- Tư liệu, sơ đồ có liên quan đến tự nhiên, xã hội Đông Nam Á
- Tranh ảnh về tự nhiên, xã hội Đông Nam Á
- Máy tính, máy chiếu
- Phiếu học tập
Trang 8Xác định vị trí địa lí của khu vực Đông Nam Á?
Xác định ranh giới tiếp giáp?
Nêu ý nghĩa của vị trí địa lí đối với sự phát triển kinh tế-xã hội của khuvực?
Bản đồ tự nhiên châu Á
Bản đồ tự nhiên Đông Nam Á
Trang 9+ Bước 2: Học sinh trả lời, giáo viên nhận xét và chuẩn kiến thức :
- Trong vành đai lửa, sinh khoáng Thái Bình Dương
- Trong vùng kinh tế phát triển năng động
- Nơi giao thoa các nền văn minh lớn: Trung Quốc, Ấn Độ…
+ Bước 3: Giáo viên trình chiếu một số hình ảnh về hoạt động kinh tế
biển của khu vực (Slide 2) để học sinh theo dõi và cho biết ý nghĩa của các
hình ảnh đó, ý nghĩa của vị trí địa lí?
Đánh bắt thuỷ sản Khai thác dầu khí ở Việt Nam
Hoạt động hàng hải Vịnh Hạ Long
Một số hoạt động kinh tế biển.
Trang 10+Bước 4: Học sinh trả lời, Giáo viên nhận xét và rút ra kết luận:
* Ý nghĩa của vị trí địa lí:
- Cầu nối Thái Bình Dương - Ấn Độ Dương; Châu Á-Châu Đại Dương
- Có vùng biển rộng lớn: Giao lưu với các nước và phát triển tổng hợpkinh tế biển
- Giàu khoáng sản, nhiều thiên tai…
- Nền văn hoá đa dạng
Đông Nam Á có vị trí chiến lược quan trọng, nơi các cường quốcthường cạnh tranh ảnh hưởng
b Lãnh thổ:
- Hình thức: Cá nhân.
Bước1: Giáo viên yêu cầu học sinh quan sát bản đồ tự nhiên châu Á(Slide1), bản đồ các nước Đông Nam Á (Slide3) để:
+ Xác định phạm vi lãnh thổ khu vực Đông Nam Á?
+ Khu vực Đông Nam Á gồm những quốc gia nào?
+ Kể tên các nước Đông Nam Á lục địa và Đông Nam Á biển đảo?
Bản đồ các nước Đông Nam Á
Bước 2: Học sinh trả lời, giáo viên nhận xét, bổ sung kiến thức và rút rakết luận sau:
Trang 11Nhóm 1: Tìm hiểu về đặc điểm tự nhiên Đông Nam Á lục địa?
Nhóm 2: Tìm hiểu về đặc điểm tự nhiên Đông Nam Á biển đảo?
Bước 2: Giáo viên chiếu lên màn hình bản đồ tự nhiên Đông Nam Á(Slide1), lược đồ địa hình và khoáng sản các nước Đông Nam Á( Slide 4) kếthợp với việc yêu cầu học sinh nghiên cứu mục 2 sách giáo khoa để thảo luận
và hoàn thành phiếu học tập theo mẫu sau:
Đặc điểm tự nhiên Đông Nam Á lục địa Đông Nam Á biển đảo
Lược đồ địa hình và khoáng sản Đông Nam Á.
Bước 3: Sau 5 phút các nhóm cử đại diện lên dán kết quả và trình bàynội dung thảo luận của nhóm mình kết hợp với bản đồ, lược đồ trên mànhình
Các học sinh khác lắng nghe và nêu nhận xét, giáo viên bổ sung , chuẩnkiến thức: (Slide 5)
Trang 12Đặc điểm tự nhiên khu vực Đông Nam Á.
Đặc điểm tự nhiên Đông Nam Á lục địa Đông Nam Á biển đảo
Địa hình
Chia cắt mạnh, núihướng
Tây Bắc- Đông Nam;
Bắc- Nam, nhiều đồngbằng lớn
Nhiều đồi núi, núi lửa, ítđồng bằng lớn
Khí hậu
Chủ yếu nhiệt đới giómùa Bắc Việt Nam,Mianma có mùa đônglạnh
Chủ yếu là khí hậu nhiệtđới, xích đạo
sa, Feralit…)
Màu mỡ (đỏ badan, phùsa…)
(S.Hồng, Mê Nam, MêKông…)
Ngắn, dốc, ít sông lớn…
cận xích đạo
Cận xích đạo và xíchđạo
khí… trữ lượng lớn
Dầu mỏ, khí tự nhiênthan đá, đồng, sắt…
Giáo viên đặt thêm câu hỏi: Điều kiện tự nhiên ở Đông nam Á lục địa
và Đông Nam Á biển đảo có những đặc điểm gì chung?
Học sinh trả lời, Giáo viên chuẩn kiến thức và chuyển ý sang phần 3
* Hoạt động 3: Tìm hiểu về những thuận lợi và khó khăn của điều kiện
tự nhiên đối với sự phát triển kinh tế-xã hội ở khu vực Đông Nam Á
Hình thức: Cặp đôi.
Bước 1: Giáo viên yêu cầu học sinh nghiên cứu hình ảnh 11.2;11.3;11.4 sách giáo khoa kết hợp với việc nhìn lên màn hình để khai thác kiến thức
từ bản đồ, tranh ảnh liên quan đến mục 3:
Thứ nhất: Sử dụng bản đồ tự nhiên Đông Nam Á ( Slide 1 )
Thứ 2: Sử dụng các hình ảnh về sản xuất lúa ở Thái Lan.(Slide 6) Thứ 3: Sử dụng hình ảnh về khai thác thuỷ sản ở Việt Nam (Slide 7)
