Đạo đức là hệ thống các quy tắc, chuẩn mực xã hội mà nhờ đó con người tự giác điều chỉnh hành vi của mình cho phù hợp với lợi ích của cộng đồng, của xã hội.. Lương tâm là năng lực tự đán
Trang 1TỆP BÀI GIẢNG HỌC PHẦN CÔNG DÂN VỚI ĐẠO ĐỨC
MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 10
GIÁO VIÊN: NGUYỄN HỮU QUYẾT
HÀ NỘI, 2020
Trang 2BÀI 10: QUAN NIỆM VỀ ĐẠO ĐỨC 1- Quan niệm về đạo đức.
a) Đạo đức là gì ?
Đạo đức là hệ thống các quy tắc, chuẩn mực xã hội mà nhờ đó con người tự giác điều chỉnh hành vi của mình cho phù hợp với lợi ích của cộng đồng, của xã hội
Ví dụ:
Quan niệm về “Trung – Hiếu”
b) Phân biệt đạo đức với pháp luật, trong sự điều chỉnh hành vi của con người.
+Phương thức
+Nội dung
+Ví dụ
* Đạo đức
- Con người tự đề ra, tự giác thực hiện, dư luận xã hội điều chỉnh
- Con cái hiếu thảo
* Pháp luật
Nhà nước quy định, bắt buộc thực hiện, xử lý bằng sức mạnh của N2
- Tuân theo Hiến pháp, Pháp luật
2- Vai trò của đạo đức trong sự phát triển của cá nhân, gia đình và xã hội.
* Đối với cá nhân:
- Góp phần hoàn thiện nhân cách
- Có ý thức và năng lực, sống thiện, có ích, có lòng nhân ái
* Đối với gia đình:
- Là nền tảng của gia đình
- Tạo nên sự ổn định và phát triển vững chắc của gia đình
- Là nhân tố xây dựng gia đình hành phúc
* Đối với xã hội:
Trang 3- Là điều kiện để xã hội phát triển bền vững.
Tóm lại: Xây dựng, củng cố và phát triển nền đạo đức mới XHCN có ý nghĩa hết sức to lớn Nó là điều kiện để chúng ta xây dựng và phát triển con người, nền văn hoá VN tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc
========================================================
Bài 11: MỘT SỐ PHẠM TRÙ CƠ BẢN CỦA ĐẠO ĐỨC HỌC
1- Nghĩa vụ.
a) Nghĩa vụ là gì ?
* Khái niệm: Nghĩa vụ là trách nhiệm của cá nhân đối với yêu cầu lợi ích chung của cộng đồng, của xã hội
- Nghĩa vụ là sự phản ánh những mối quan hệ đạo đức đặc biệt giữa cá nhân với cá nhân và cá nhân với xã hội
- Nghĩa vụ là một trong những nét đặc trưng của đời sống con người, khác với con vật quan hệ với nhau trên cơ sở bản năng
* Ví dụ: - Nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc, nghĩa vụ học tập, nghĩa vụ quân sự
* Bài học:
- Cá nhân phải biết đặt nhu cầu, lợi ích của xã hội lên trên lợi ích ca nhân
- Xã hội có trách nhiệm bảo đảm nhu cầu, lợi ích chính đáng của cá nhân
b) Nghĩa vụ của thanh niên Việt Nam hiện nay (Đọc thêm)
- Lương tâm.
a) Khái niêm lương tâm.
Lương tâm là năng lực tự đánh giá và điều chỉnh hành vi đạo đức của bản thân trong mối quan hệ với người khác và xã hội
* Hai trạng thái biểu hiện:
- Lương tâm thanh thản -> giúp con người tự tin hơn, phát huy được tình tích cực trong hành vi của con người
Trang 4- Sự cắn rứt của lương tâm -> giúp cá nhân điều chỉnh hành vi của mình cho phù hợp với yêu cầu của xã hội
* Một cá nhân làm điều vô đạo đức mà không biết ăn năn hối cải, không cắn rứt lương tâm – kẻ vô lương tâm
b) Làm thế nào để trở thành người có lương tâm
* Đối với mọi người
- Thường xuyên rèn luyện tư tưởng, đạo đức theo quan điểm tiến bộ, cách mạng và
tự giác thực hiện các hành vi đạo đức hàng ngày để ý thức đạo đức thành thói quen đạo đức
- Thực hiện đầy đủ nghĩa vụ của bản thân một cách tự nguyện Phấn đấu trở thành công dân tốt , người có ích cho xã hội
- Bồi dưỡng tình cảm trong sáng, đẹp đẽ trong quan hệ giữa
người và người cao thượng, bao dung và nhân ái
* Đối với học sinh:
- Tự giác thực hiện nghĩa vụ của học sinh
- ý thức đạo đức, tác phong, ý thức kỷ luật
- Biết quan tâm giúp đỡ người khác
- Có lối sống lành mạnh, tránh xa tệ nạn xã hội
3- Nhân phẩm và danh dự.
a) Nhân phẩm.
* Khái niệm: Nhân phẩm là toàn bộ những phẩm chất mà con người có được Nói cách khác, nhân phẩm là giá trị làm người của mỗi con người
* Người có nhân phẩm biểu hiện:
- Có lương tâm trong sáng
- Có nhu cầu vật chất và tinh thần lành mạnh
- Thực hiện tốt các nghĩa vụ đạo đức, các chuẩn mực đạo đức xã hội
* Xã hội đánh giá cao người có nhân phẩm
Trang 5b) Danh dự
* Khái niệm: Danh dự là sự coi trọng, đánh giá cao của dư luận xã hội đối với một người dựa trên các giá trị tinh thần, đạo đức của người đó Vậy danh dự là nhân phẩm đã được đánh giá và công nhận
* Ý nghĩa:
- Nhân phẩm và danh dự có quan hệ lần nhau
- Giữ gìn danh dự là sức mạnh tinh thần của mỗi người, giúp họ phấn đấu tốt và hoàn thiện
4- Hạnh phúc.
a) Hạnh phúc là gì?
Hạnh phúc là cảm xúc vui sướng, hài lòng của con người trong cuộc sống khi được đáp ứng, thoả mãn các nhu cầu chân chính, lành mạnh về vật chất và tình thần
b) Hạnh phúc cá nhân và hạnh phúc xã hội (Đọc thêm)
========================================================= Bài 12: CÔNG DÂN VỚI TÌNH YÊU, HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH 1- Tình yêu
a) Tình yêu là gì?
- TY là sự rung cảm và quyến luyến sâu sắc giữa 2 người khác giới, ở họ có sự phù hợp về nhiều mặt…làm cho họ có nhu cầu gần gũi, gắn bó với nhau, tự nguyện sống vì nhau và sẵn sàng hiến dâng cho nhau cuộc sống của mình
* Cơ sở của TY:
- Sự rung cảm và quyến luyến sâu sắc
- Tự nguyện
* TY là một dạng tình cảm đặc biệt của con người, biểu hiện:
- Nhớ nhung, quyến luyến
- Tình cảm tha thiết
- Trở thành động cơ mãnh liệt
Trang 6b) Tình yêu chân chính.
- TY chân chính là TY trong sáng, lành mạnh, phù hợp với các quan niệm đạo đức tiến bộ của xã hội
* Biểu hiện:
- Có tình cảm chân thực, sự quyến luyến, gắn bó, đồng cảm
- Sự quan tâm sâu sắc, không vụ lợi
- Sự chân thành, tin cậy và tôn trọng lẫn nhau
- Có lòng vị tha, nhân ái, sự thông cảm, chia sẻ với nhau
c) Một số điều nên tránh trong tình yêu.
- Yêu quá sớm Nhầm lẫn tình bạn với tình yêu
- Yêu nhiều người cùng 1 lúc hoặc vụ lợi trong tình yêu
- Có quan hệ tình dục trước hôn nhân
- Hôn nhân
2- Hôn nhân
a) Hôn nhân là gì?
- Hôn nhân là quan hệ giữa vợ và chồng sau khi đã kết hôn
- Hôn nhân được đánh dấu bằng sự kết hôn
- Hôn nhân thể hiện nghĩa hiện nghĩa vụ và quyền hạn giữa vợ và chồng được pháp luật cộng nhận và bảo vệ
* Cơ sở của hôn nhân: Là tình yêu và được pháp luật thừa nhận
b) Chế độ hôn nhân ở nước ta hiện nay.
* Thứ nhất: Hôn nhân tự nguyện và tiến bộ
Biểu hiện:
- Dựa trên tình yêu chân chính
- Được đảm bảo về mặt pháp lý
* Thứ hai: Hôn nhân một vợ một chồng, vợ chồng bình đẳng
Biểu hiện:
Trang 7- Vợ chồng phải chung thuỷ với nhau, yêu thương và giúp đỡ nhau cùng tiến bộ.
- Vợ chồng có quyền và nghĩa vụ ngang nhau trong gia đình
3- Gia đình, chức năng của gia đình, các mối quan hệ gia đình và trách nhiệm của các thành viên.
a) Gia đình là gì?
* Khái niệm: Gia đình là một cộng đồng người chung sống và gắn bó với nhau bởi hai mối quan hệ cơ bản là quan hệ hôn nhân và quan hệ huyết thống
* Cơ sở: quan hệ hôn nhân và quan hệ huyết thống
b) Chức năng của gia đình.
- Chức năng duy trì nòi giống
- Chức năng kinh tế
- Chức năng tổ chức đời sống gia đình
- Chức năng nuôi dưỡng, giáo dục con cái
c) Mối quan hệ gia đình và trách nhiệm của các thành viên (đọc thêm)
=======================================================
Bài 13: CÔNG DÂN VỚI CỘNG ĐỒNG 1- Cộng đồng và vai trò của cộng đồng trong đời sống con người.
a) Cộng đồng là gì?
Cộng đồng là toàn thể những ng¬ười cùng sống, có những đặc điểm giống nhau, gắn bó thành một khối trong sinh hoạt xã hội
* Có nhiều cộng đồng: Gia đình; lớp học; Cộng đồng dân cư làng, xã; Cộng đồng ngôn ngữ; Cộng đồng dân tộc…
* Đặc điểm các cộng đồng:
- Khác nhau: Về quy mô, loại hình, tổ chức, hoạt động
- Giống nhau: Nguồn gốc, tiếng nói, chữ viết, đời sống, phong tục tập quán
b) Vai trò của cộng đồng.
- Cộng đồng là môi trường, điều kiện phát triển của cá nhân con người
Trang 8- Cộng đồng quan tâm, chăm lo và giải quyết hợp lý các mối quan hệ giữa lợi ích
và trách nhiệm, giữa quyền và nghĩa vụ, giữa lợi ích chung và riêng…
- Mặt khác, mỗi cá nhân phát triển trong cộng đồng tạo nên sức mạnh cho cộng đồng
2- Trách nhiệm của công dân đối với cộng đồng.
a) Nhân nghĩa:
- Nhân là lòng thương người
- Nghĩa là cách xử thế hợp theo lẽ phải
=> Nhân nghĩa là lòng thương người và đối xử với người theo lẽ phải
* Biểu hiện:
- Nhân ái, thương yêu, giúp đỡ nhau
- Nhường nhịn, đùm bọc nhau
- Vị tha, bao dung, độ lượng
* Ý nghĩa:
- Nhân nghĩa là truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta
- Giúp cho con người thêm yêu cuộc sống, có thêm sức mạnh để vượt qua khó khăn
- Làm cho cuộc sống con người thêm tốt đẹp
* Trách nhiệm của thanh niên, học sinh:
- Kính trọng, biết ơn ông bà, cha mẹ
- Quan tâm giúp đỡ mọi người
- Cảm thông, bao dung, độ lượng
- Tích cực tham gia các hoạt động xã hội: uống nước nhớ nguồn, từ thiện…
- Kính trọng, biết ơn các vị anh hùng dân tộc Tôn trọng giữ gìn truyền thống đạo đức dân tộc
b) Hoà nhập
Trang 9* Hoà nhập là sống gần gũi, chan hoà, không xa lánh mọi ngưười, không gây mâu thuẫn bất hoà với ngưười khác, có ý thức tham gia các hoạt động chung của cộng đồng
* Ý nghĩa: Sống hoà nhập với cộng đồng sẽ có thêm niềm vui và sức mạnh vượt qua khó khăn trong cuộc sống
* Học sinh cần làm gì để hoà nhập:
- Tôn trọng, đoàn kết, quan tâm, giúp đỡ mọi người; chan hoà, vui vẻ, cởi mở với bạn bè, thầy cô giáo và những ngưười xung quanh
- Tích cực tham gia các hoạt động tập thể, hoạt động xã hội và vận động mọi ngưười cùng tham gia
c) Hợp tác.
* Khái niệm: Hợp tác là cùng chung sức làm việc, giúp đỡ, hỗ trợ lẫn nhau trong một công việc, một lĩnh vực nào đó vì mục đích chung
* Biểu hiện của hợp tác:
- Cùng bàn bạc
- Phối hợp nhịp nhàng
- Hiểu biết về nhiệm vụ của nhau
- Sẵn sàng giúp đỡ, chia sẻ
* Ý nghĩa của hợp tác:
- Tạo nên sức mạnh chung
- Đem lại chất lượng và hiệu quả cao
- Hợp tác là một phẩm chất, một yêu cầu đối với một công dân trong xã hội hiện đại
* Nguyên tắc của hợp tác:
- Tự nguyện, bình đẳng
- Hai bên đều có lợi
* Các loại hợp tác:
Trang 10- Hợp tác song phương, đa phương
- Hợp tác từng mặt hoặc toàn diện
- Hợp tác giữa các cá nhân, các nhóm, giữa các cộng đồng, dân tộc, quốc gia
* Trách nhiệm của thanh niên học sinh:
- Cùng nhau bàn bạc, phân công nhiệm vụ, xây dựng kế hoạch
- Nghiêm túc thực hiện
- Phối hợp nhịp nhàng, chia sẻ, đóng góp ý kiến
======================================================
Bài 14:
CÔNG DÂN VỚI SỰ NGHIỆP XÂY DỰNG VÀ BẢO VỆ TỔ QUỐC 1- Lòng yêu nước
Lòng yêu nước là gì ?
- Lòng yêu nước là tình yêu quê hương, đất nước và tinh thần sẵn sàng đem hết khả năng của mình phục vụ lợi ích của Tổ quốc
- Nguồn gốc: + Tình yêu gia đình ->Tình yêu quê hương =>T.Y đất nước
b) Truyền thống yêu nước của dân tộc Việt Nam.
- Đối với người Việt Nam, yêu nước là một tình cảm thiêng liêng cao quý
- Lòng yêu nước Việt Nam được hình thành và hun đúc từ trong các cuộc đấu tranh chống giặc ngoại xâm và lao động xây dựng đất nước
- Yêu nước là truyền thống dân tộc cao quý và thiêng liêng nhất, là cội nguồn của các giá trị truyền thống khác
* Biểu hiện:
- Tình cảm gắn bó với quê hương, đất nước
- Tình yêu thương đối với đồng bào, giống nòi, dân tộc
- Lòng tự hào dân tộc chính đáng
- Đoàn kết, kiên cường, bất khuất chống giặc ngoại xâm
- Cần cù và sáng tạo trong lao động
Trang 11* Bài học:
- Nâng cao hiểu biết, phát huy truyền thống yêu nớc của dân tộc
- Tích cực học tập, lao động và tham gia tốt các hoạt động góp phần xây dựng quê hơng
- Biết tôn trọng các giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc
2- Trách nhiệm xây dựng Tổ quốc
- Chăm chỉ, sáng tạo trong học tập, lao động, có động cơ, mục đích học tập đúng đắn
- Tích cực rèn luyện đạo đức, tác phong; sống trong sáng, lành mạnh, tránh xã các
tệ nạn xã hội; biết đấu tranh với các biểu hiện lối sống lai căng, thực dụng, xa rời các giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc
- Quan tâm đến đời sống chính trị, xã hội của địa phơng, của đất nớc Thực hiện tốt mọi chủ trơng chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nớc
- Tích cực tham gia các hoạt động góp phần xây dựng quê hơng
3- Trách nhiệm bảo vệ Tổ quốc.
- Trung thành với Tổ quốc, với chế độ XHCN Cảnh giác với mọi âm mu chia rẽ, xuyên tạc của các thế lực thù địch, phê phán, đấu tranh với những thái độ, việc làm gây rối, phá hoại an ninh trật tự xã hội
- Tích cực học tập, rèn luyện, giữ gìn vệ sinh môi trờng, bảo vệ sức khoẻ
- Tham gia đăng ký nghĩa vụ quân sự, sẵn sàng tham gia nhập ngũ bảo vệ Tổ quốc
- Tích cực tham gia các hoạt động an ninh ở địa phơng
* Trách nhiệm của thanh niên học sinh đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
==========================================================
Bài 15
Trang 12CÔNG DÂN VỚI MỘT SỐ VẤN ĐỀ CẤP THIẾT CỦA NHÂN LOẠI 1- Ô nhiễm môi trường và trách nhiệm của công dân trong việc bảo vệ môi trường.
a) Ô nhiễm môi trường
- Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo quanhệ mật thiết với nhau, bao quanh con người như: đát, nước, khí quyển, tài nguyên các loaiị trong lòng đất, dưới biển, trên rừng có ảnh hưởng tới đời sông, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và thiên nhiên
- Môi trường tự nhiên có quan hệ hữu cơ với cuộc sống của con người, là điều kiện
để con người tồn tại
- Thực trạng hiện nay các loại môi trường đất, nước, khí quyển đều đã và đang bị ô nhiễm nghiêm trọng
- ảnh hưởng lớn đến mọi hoạt động và đời sống của con người, động vật:
+ Tài nguyên: Rừng, biển, khoáng sản, động, thực vật ngày một cạn kiệt
+ Thời tiết, khí hậu thay đổi thất thường: mưa, gió, bão lụt mưa đá, mưa a xít
=> môi trường sống của con người bị huỷ hoại
b) Trách nhiệm của công dân trong việc bảo vệ môi trường
- Bảo vệ môi trường thực chất là khắc phục mâu thuẫn nảy sinh trong quan hệ giữa con người với tự nhiên, làm thế nào để hoạt động của con người không phá vỡ các yếu tố cân bằng của tự nhiên
- Trách nhiệm của công dân, thanh niên học sinh trong việc bảo vệ môi trường
- Bảo vệ và sử dụng tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên;
- Giữ gìn trật tự vệ sinh lớp học, nơi ở và nơi công cộng;
- Tích cực tham gia các hoạt động làm sạch môi trường
Có thái độ phê phán các hành vi sai trái gây hại đến môi trường, phát hiện, tố cáo những hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường
Trang 132- Sự bùng nổ dân số và trách nhiệm của công dân trong việc hạn chế sự bùng nổ dân số.
a) Thế nào là bùng nổ dân số
- Bùng nổ dân số là sự gia tăng dân số quá nhanh trong một thời gian ngắn, gây ảnh hưởng tiêu cực đến mọi mặt của đời sống xã hội
- Sự bùng nổ dân số gây ảnh hưởng lớn đến mọi mặt của đời sống xã hội: thất nghiệp, đói nghèo, lạc hậu
b- Trách nhiệm của công dân, thanh niên học sinh trong việc hạn chế sự bùng
nổ dân số
- Thực hiên nghiêm chỉnh luật Hôn nhân và gia đình và chính sách dân số – kế hoạch hóa gia đình của nhà nước
- Tích cực tuyên truyền, vận động gia đình và mọi người xung quanh thực hiện tốt chính sách dân số – KHHGĐ
3- Những dịch bệnh hiểm nghèo và trách nhiệm của công dân trong việc phòng ngừa, đẩy lùi dịch bệnh hiểm nghèo.
a) Những dịch bệnh hiểm nghèo:
- Hiện nay nhân loại đang đứng trước những căn bệnh hiểm nghèo như: lao, sốt rét, tim mạch, huyết áp, ung thư, cúm gia cầm, HIV/AIDS
- Các dịch bệnh hiểm nghèo đang uy hiếp nghiêm trọng đến sự sống của toàn thể nhân loại
b)- Trách nhiệm của công dân, thanh niên học sinh trong việc đẩy lùi những dịch bệnh hiểm nghèo.
- Tích cực rèn luyện thân thể, ăn uống điều độ, giữ gìn vệ sinh, bảo vệ sức khoẻ
- Sống an toàn lành mạnh, tránh xa các tệ nạn xã hội, các hành vi có thể gây hại cho cuộc sống của bản thân, gia đình và xã hội
====================================================
Bài 16: TỰ HOÀN THIỆN BẢN THÂN
Trang 141- Tự nhận thức về bản thân.
- Tự nhận thức về bản thân là biết nhìn nhận, đánh giá về khả năng, hành vi, việc làm, những điểm mạnh, yếu của bản thân
- Tự nhận thức về bản thân giúp người ta hiểu đúng về mình, từ đó có các quyết định, hành động, cách xử sự phù hợp trong các mối quan hệ đạt được mục đích trong cuộc sống
2- Tự hoàn thiện bản thân
a) Thể nào là tự hoàn thiện bản thân
- Là vượt lên mọi khó khăn, trở ngại, không ngừng học tập, tu dưỡng, rèn luyện
- Khắc phục, sửa chữa những khuyết điểm, học hỏi những điểm hay, điểm tốt của người khác, phát huy ưu điểm của mình để ngày một tiến bộ
b) Vì sao phải tự hoàn thiện bản thân
- Xã hội ngày một phát triển, do vậy mỗi cá nhân phải tự hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu của xã hội
- Tự hoàn thiện bản thân là một phẩm chất quan trọng của thanh thiếu niên, giúp cho cá nhân, gia đình và cộng đồng xã hội ngày càng tiến bộ hơn
3- Tự hoàn thiện bản thân như thế nào ?
* Yêu cầu chung:
- Mỗi người đều có quyền phấn đấu, tu dưỡng, rèn luyện để tự hoàn thiện bản thân theo các yêu cầu đạo đức xã hội
- Có quyền được nhận sự hỗ trợ, giúp đỡ của gia đình, bản bè, xã hội…để thực hiện mục tiêu tự hoàn thiện bản thân
* HS cần:
- Tự nhận thức đúng về bản thân những điểm tốt, điểm cưa tốt so với chuẩn mực đạo đức xã hội
- Có kế hoạch phấn đấu và rèn luyện cụ thể theo từng mốc thời gian
- Xác định rõ biện pháp cần thực hiện