Bài giảng về thành ngữ

Ví dụ SGK – tr143 Nước non lận đận một mình Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay không thể thay thế một vài từ không thể chêm xen từ ngữ không thể thay đổi vị trí các từ => “lên thác xuố

ĐÀN GẨY TAI TRÂU

VẼ ĐƯỜNG CHO HƯƠU CHẠY

VẠCH ÁO CHO NGƯỜI XEM LƯNG

LẤY DÂY BUỘC MÌNH

MIỆNG NAM MÔ BỤNG BỒ DAO GĂM

GẮP LỬA BỎ TAY NGƯỜI

ẾCH NGỒI ĐÁY GIẾNG

CHỌC GẬY BÁNH XE

CHẾT ĐUỐI VỚ ĐƯỢC CỌC

TRỐNG ĐÁNH XUÔI KÈN THỔI NGƯỢC

Tiết 48 : Tiếng Việt: THÀNH NGỮ

I.Thế nào là thành ngữ?

1 Ví dụ (SGK – tr143)

Nước non lận đận một mình Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay

không thể thay thế một vài từ không thể chêm xen từ ngữ không thể thay đổi vị trí các từ

=> “lên thác xuống ghềnh” là một cụm từ có cấu tạo cố định

- lên thác xuống ghềnh: diễn tả những vất vả, gian nan….

=> “lên thác xuống ghềnh” là một cụm từ biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh

=>Thành ngữ: Là loại cụm từ có cấu tạo cố định và biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh.

bảy nổi ba chìm

lòng lang dạ sói

đứng núi này trông núi nọ

ba chìm bảy nổi lòng lang dạ thú đứng núi này trông núi khác

=>một số ít thành ngữ vẫn có thể có những biến đổi nhất định

Tiết 48 : Tiếng Việt: THÀNH NGỮ

I.Thế nào là thành ngữ?

1 Ví dụ (SGK – tr143)

Nước non lận đận một mình Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay

không thể thay thế một vài từ không thể chêm xen từ ngữ không thể thay đổi vị trí các từ

=> “lên thác xuống ghềnh” là một cụm từ có cấu tạo cố định

- lên thác xuống ghềnh: diễn tả những vất vả, gian nan….

=> “lên thác xuống ghềnh” là một cụm từ biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh

=>Thành ngữ: Là loại cụm từ có cấu tạo cố định và biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh.

*Lưu ý: Tuy thành ngữ có cấu tạo cố định nhưng một số

ít thành ngữ vẫn có thể có những biến đổi nhất định

(T hế giới ) có năm châu lục và bốn đại dương (biển).

Mưa rất to kèm theo gió lớn

Chỉ sự vất vả, khó khăn, nguy hiểm.

→ Được hiểu thông qua phép ẩn dụ.

Rất nhanh, chỉ trong khoảnh khắc.

→Được hiểu thông qua phép so sánh

→ Bắt nguồn từ nghĩa đen của các yếu tố tạo nên nó

=> Nghĩa của thành ngữ có thể bắt nguồn trực tiếp từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó nhưng thường thông qua một số phép chuyển nghĩa như ẩn dụ, so sánh

…

Tiết 48 : Tiếng Việt: THÀNH NGỮ

I.Thế nào là thành ngữ?

1 Ví dụ (SGK – tr143)

2.Nhận xét - Là loại cụm từ có cấu tạo cố định và biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh.

*Lưu ý: Tuy thành ngữ có cấu tạo cố định nhưng một số

ít thành ngữ vãn có thể có những biến đổi nhất định

- Nghĩa của thành ngữ có thể bắt nguồn trực tiếp từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó nhưng thường thông qua một số phép chuyển nghĩa như ẩn dụ, so sánh

*Ghi nhớ (SGK – tr144)

Lấy ví dụ về

thành ngữ

Tiết 48 : Tiếng Việt: THÀNH NGỮ

Thân em vừa trắng lại vừa tròn

Bảy nổi ba chìm với nước non (Hồ Xuân Hương)

CN

VN

- Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là anh đào giúp cho em một cái ngách sang nhà anh,phòng khi tắt lửa, tối đèn

có đứa nào bắt nạt thì em chạy sang… Phụ ngữ

- Tôn sư trọng đạo” là câu thành ngữ nói lên lòng kính trọng và sự tôn vinh nghề dạy học CN

=>Thành ngữ có thể làm chủ ngữ, vị ngữ trong câu hay làm phụ ngữ trong cụm danh từ, cụm động từ….

Câu có sử dụng thành ngữ Câu không sử dụng thành ngữ

Thân em vừa trắng lại vừa tròn

Bảy nổi ba chìm Bảy nổi ba chìm với nước non Thân em vừa trắng lại vừa tròn

Lênh đênh,trôi nổi, phiêu bạt Lênh đênh,trôi nổi, phiêu bạt với nước non

Anh đã nghĩ thương em như thế thì

hay là anh đào giúp em một cái ngách

sang nhà anh, phòng khi tắt lửa tối đèn tắt lửa tối đèn

có đứa nào bắt nạt thì em chạy sang…

Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là

anh đào giúp em một cái ngách sang nhà

anh, phòng khi khó khăn, hoạn nạn, nguy khó khăn, hoạn nạn, nguy hiểm

hiểm có đứa nào bắt nạt thì em chạy sang…

Câu thơ, câu văn, lời nói sử dụng thành ngữ giúp diễn đạt ngắn gọn, hàm

súc, có tính hình tượng, tính biểu cảm cao.

Thảo luận: Việc sử dụng thành ngữ có ý nghĩa như thế nào?

Tiết 48 : Tiếng Việt: THÀNH NGỮ

*Ghi nhớ (SGK – tr144)

Cho các VD sau:

+ Chó treo mèo đậy.

+ Trâu chậm uống nước đục.

+ Một điều nhịn chín điều lành.

+ Uống nước nhớ nguồn.

? Những VD trên có phải là thành ngữ không?

=>Đây không phải là thành ngữ

=> là tục ngữ vì:

Về ý nghĩa : Nó thể hiện kinh nghiệm của ông cha ta

Về cấu tạo : Nó là một câu hoàn chỉnh

Tiết 48 : Tiếng Việt: THÀNH NGỮ

Bài tập 1

 Những món ăn ngon, quý hiếm được lấy trên rừng, dưới biển.

 Những món ăn ngon, quý được trình bày đẹp

a + Sơn hào hải vị:

+ Nem công chả phượng:

b + Khoẻ như voi:

+ Tứ cố vô thân:

 Rất khoẻ.

 Mồ côi, không anh em họ hàng thân thích

c +Da mồi tóc sương:  Chỉ người già, tóc đã bạc, da đã nổi đồi mồi.

- Lời tiếng nói

chiến cơ

Điền thêm yếu tố để thành ngữ được trọn vẹn

- Chân cứng đá … -Máu chảy … mềm

mềm ruột

Bài tập 3

Kể vắn tắt các truyền

thuyết và ngụ ngôn tương ứng để thấy rõ lai lịch của

Bài tập 2