+ so sánh: từ hai bước trên, sẽ đặt hai hình ảnh mà bản thân thấy tương đồng, ý nghĩa thành 2 vế, kết hợp với các từ ngữ (từ láy, tính từ,…) làm tăng tính miêu tả, rồi sử dụng các từ chỉ[r]
Trang 1TUẦN 22 – TIẾT 79+80
BÀI: QUAN SÁT, TƯỞNG TƯỢNG, SO SÁNH VÀ NHẬN XÉT
TRONG VĂN MIÊU TẢ
A - Mục đích yêu cầu: Học sinh
- Thấy được vai trò và tác dụng của quan sát, tưởng tượng, so sánh và nhận xét trong văn miêu tả
- Bước đầu hình thành cho học sinh kỹ năng, tưởng tượng, quan sát, so sánh và nhận xét khi miêu tả
- Nhận diện và vận dụng được những thao tác cơ bản bên trong đọc và viết bài văn miêu tả
B - Trọng tâm: Học sinh nắm và bắt đầu vận dụng được các kĩ năng cần có để tạo lập văn miêu tả
C – Học sinh lần lượt thực hiện các bước sau đây để nắm được kiến thức bài học: (*Lưu ý: HỌC SINH GHI CHÉP NHỮNG PHẦN CHỮ IN ĐẬM VÀO TẬP CỦA MÌNH)
1 Đọc 3 đoạn văn ví dụ/Sách giáo khoa/ trang 27, 28
Sau đó, học sinh từng bước suy nghĩ để trả lời các câu hỏi sau:
- Mỗi đoạn văn em vừa đọc cho em thấy được những đặc điểm nổi bật gì của sự vật và phong cảnh được miêu tả?
- Những đặc điểm nổi bật đó được thể hiện qua những từ ngữ, hình ảnh nào?
- Để viết được những đoạn văn đó, người viết cần có những kĩ năng nào?
2 Nhận xét
- Đoạn 1: Miêu tả hình dáng đáng thương của Dế Choắt, qua các hình ảnh so
sánh (gạch chân trong Sách giáo khoa): người gầy gò và dài lêu nghêu như một
gã nghiện thuốc phiện; cánh chỉ ngắn củn…như người cởi trần mặc áo gi-lê
- Và các từ ngữ miêu tả (gạch chân trong Sách giáo khoa): bè bè, nặng nề, một
mẩu,ngẩn ngẩn ngơ ngơ.
- Đoạn 2: Quang cảnh thiên nhiên đầy sống động và xanh ngắt một màu của
sông nước Cà Mau, qua các hình ảnh so sánh (gạch chân trong Sách giáo
khoa): kênh rạch càng bủa giăng chi chít như mạng nhện; nước ầm ầm đổ ra
Trang 2biển ngày đêm như thác; cá nước bơi hàng đàn… như người bơi ếch giữa những đầu sóng trắng; rừng đước dựng lên cao ngất như hai dãy trường thành
vô tận Và các từ ngữ miêu tả (gạch chân trong Sách giáo khoa): chi chít, trời
xanh, nước xanh, sắc xanh cây lá, tiếng rì rào, xanh bốn mùa, nước ầm ầm, nhô lên hụp xuống.
- Đoạn 3: Khung cảnh ngày hội mùa xuân trên cây gạo, qua các hình ảnh so sánh (gạch chân trong Sách giáo khoa): cây gạo sừng sững như một tháp đèn
khổng lồ; hàng ngàn bông hoa là hàng ngàn ngọn lửa hồng tươi; hàng ngàn
búp nõn là hàng ngàn ánh nến trong xanh Và các từ ngữ miêu tả (gạch chân
trong Sách giáo khoa): ríu rít, sừng sững, long lánh, lung linh, đàn đàn lũ lũ, bay đi bay về, lượn lên lượn xuống.
Kết luận: từ 3 ví dụ trên cho thấy để có thể tạo lập được một câu (đoạn,
bài) văn miêu tả cần có một số kĩ năng quan trọng sau:
+ quan sát: nhận diện, ngắm nhìn vạn vật có liên quan đến cuộc sống
+ liên tưởng (liên hệ + tưởng tượng): từ những gì quan sát được liên hệ với những hình ảnh, những điều đã biết trong cuộc sống xem có mối liên hệ hay tương đồng nào hay không hoặc tưởng tượng ra những hình ảnh đẹp, ý nghĩa mới lạ hơn
+ so sánh: từ hai bước trên, sẽ đặt hai hình ảnh mà bản thân thấy tương đồng,
ý nghĩa thành 2 vế, kết hợp với các từ ngữ (từ láy, tính từ,…) làm tăng tính miêu tả, rồi sử dụng các từ chỉ ý so sánh: “như, là” để tạo ra một phép so sánh làm nổi bật lên đặc điểm của sự vật.
Sau các bước trên, rút ra nhận xét về phép so sánh vừa được sử dụng (mục đích, ý nghĩa, mới lạ)
3 Luyện tập:
- Làm bài tập 1,2,4/Sách giáo khoa/trang 28,29
4 Củng cố
- Học sinh xem lại phần vừa ghi chép và có thể ghi nhớ luôn được các kĩ năng cần thiết trong văn miêu tả và bước đầu tạo ra được những hình ảnh miêu tả đơn giản, mới lạ
- Xem thêm phần ghi nhớ/Sách giáo khoa/trang 28
Trang 35 Dặn dò:
- Học sinh ôn tập lại bài học
- Chuẩn bị trước bài: Luyện nói về quan sát, tưởng tượng, so sánh và nhận xét trong văn miêu tả với đề tài: Ngôi nhà em yêu
TUẦN 23 – TIẾT 81+82
Văn bản: BỨC TRANH CỦA EM GÁI TÔI
Tạ Duy Anh
-A - Mục đích yêu cầu: Học sinh
- Hiểu được nội dung và ý nghĩa của truyện: Tình cảm trong sáng và lòng nhân hậu của người em gái có tài năng đã giúp cho người anh nhận ra phần hạn chế ở chính mình và vượt lên lòng tự ái Từ đó hình thành thái độ và cách ứng xử đúng đắn, biết khắc phục tính ghen tị khi đứng trước tài năng hay thành công của người khác
- Nắm được nghệ thuật kể chuyện và miêu tả tâm lý nhân vật trong tác phẩm
B - Trọng tâm: Tâm trạng và thái độ của người anh trước tài năng hội họa của người em
C
Học sinh lần lược thực hiện các bước sau:
(*Lưu ý: HỌC SINH GHI CHÉP NHỮNG PHẦN CHỮ IN ĐẬM VÀO TẬP
CỦA MÌNH)
I Tìm hiểu chung (Sách giáo khoa/trang 33,34)
Trang 41 Tác giả:
- Tạ Duy Anh tên thật là Tạ Viết Đãng, bút danh: Chu Quý, Lão Tạ, sinh năm
1959, quê ở Chương Mĩ, Hà Nội Là một trong những gương mặt tiêu biểu của thời kì văn học hiện đại những năm cuối thế kỉ XX.
- Một số tác phẩm tiêu biểu:
-
Trang 52 Văn bản
- Thể loại: Truyện ngắn
- Là tác phẩm đoạt giải Nhì, trong cuộc thi viết “Tương lai vẫy gọi” của báo Thiếu niên tiền phong Được in trong tập truyện “Con dế ma”.
- Một số từ ngữ cần chú ý (chú thích/Sách giáo khoa/trang 34)
II Đọc – hiểu văn bản:
1. Bố cục (3 phần)
- Phần 1 (từ đầu đến “phát huy tài năng”): Tài năng của em gái được phát hiện
- Phần 2 (tiếp đó đến “anh cùng đi nhận giải”): Lòng ghen tị và mặc cảm của người anh
- Phần 3 (còn lại): Người anh nhận ra sai lầm của mình và tấm lòng của em gái
2 Nhân vật người anh trai
- Từ đầu cho đến lúc nhìn thấy em gái tự chế màu vẽ: nhìn bằng cái nhìn kẻ
cả, xem thường
- Khi tài năng của em gái được phát hiện: cảm thấy buồn và thất vọng về mình, cảm thấy mặc cảm vì bản thân mình không có tài năng gì, khó chịu và hay gắt gỏng với em, không thể chơi thân với em như trước
- Khi lén xem những bức tranh em gái vẽ: thầm cảm phục tài năng của em gái mình
- Khi đứng trước bức tranh đạt giải nhất của em gái trong phòng trưng bày: ngạc nhiên hãnh diện rồi xấu hổ
Người anh vừa đáng trách nhưng đồng thời cũng đáng cảm thông vì đã nhận ra tấm lòng trong sáng, nhân hậu của em gái, biết nhận ra sai lầm của bản thân và sữa chữa tính ghen tỵ, ích kỉ của mình.
3 Nhân vật người em gái – Kiều Phương
- Say mê hội họa: mặt luôn bị bôi bẩn (nên được gọi là bé Mèo), hay lục lọi các
đồ vật, tự chế thuốc vẽ, vẽ đẹp
- Hồn nhiên, trong sáng, hiếu động
-Bao dung, nhân hậu
Trang 6-Giúp người anh nhận ra lỗi lầm của mình bằng chính tài năng và tấm lòng đáng quý.
III Tổng kết
1 Ý nghĩa nội dung của văn bản:
- Qua câu chuyện về người anh và cô em gái có tài năng hội họa, truyện “Bức tranh của em gái tôi” cho thấy: Tình cảm trong sáng, hồn nhiên và lòng nhân hậu của người em gái đã giúp cho người anh nhận ra tính xấu cần dẹp bỏ và sửa đổi bản thân mình.
- Từ đó, câu chuyện còn muốn khuyên chúng ta phải biết quý trong tình cảm gia đình,tình anh em Đừng bao giờ để lòng đố kỵ làm chia cắt, tan vỡ những tình cảm tốt đẹp.
2 Nghệ thuật kể chuyện
- Câu chuyện được kể bằng ngôi thứ nhất kết hợp với miêu tả tinh tế tâm lí nhân vật đã giúp cho câu chuyện diễn ra một cách chân thực, tự nhiên, giàu cảm xúc và sâu sắc.
IV Củng cố
V.Dặn dò
- Viết một đoạn văn ngắn khoảng từ 6-8 câu nêu suy nghĩ của em về tác hại của tính đố kỵ đối với bản thân và mọi người trong đời sống.
TUẦN 23 – TIẾT 83+84
BÀI: LUYỆN NÓI VỀ QUAN SÁT, TƯỞNG TƯỢNG, SO SÁNH
VÀ NHẬN XÉT TRONG VĂN MIÊU TẢ
A - Mục đích yêu cầu: Học sinh
Trang 7- Biết cách trình bày và diễn đạt một vấn đề bằng ngôn ngữ nói trước tập thể (Kỹ năng nói)
- Từ những nội dung luyện nói, nắm chắc hơn kiến thức đã học về quan sát, tưởng tượng, so sánh và nhận xét trong văn miêu tả
B - Trọng tâm: Thực hành luyện nói
C – Các bước chuẩn bị cơ bản để có một phần luyện nói văn miêu tả trước lớp tốt:
1 Cần hiểu và nắm rõ đề tài mà mình sẽ nói bằng cách:
+ Đọc kĩ nhiều lần yêu cầu của đề tài mà mình sẽ trình bày, suy nghĩ về đối tượng
+ Viết ra ngay lập tức những ý tưởng đã hiện lên, lóe sáng trong đầu
+ Sắp xếp lại các ý tưởng sao cho phù hợp (theo thời gian, theo không gian, theo điểm nhìn, theo cảm nhận,…)
+ Để trau chuốt hơn cho ý tưởng sắp trình bày, có thể xem lại để thêm bớt hoặc sáng tạo hình ảnh, từ ngữ mới cho hay hơn
Trang 8 Trong trường hợp bế tắc, không nghĩ ra ý tưởng gì cho bài nói của mình:
Cần:
- Tập trung cao độ để hình dung lại đối tượng mà mình sẽ nói
- Ghi lại theo trí nhớ những đặc điểm có liên quan đến đối tượng (trong trường hợp có thể quan sát thì cần tỉ mỉ quan sát cho thật kĩ đối tượng)
- Liên tưởng, tưởng tượng, so sánh với những hình ảnh khác để làm nổi bật lên tính chất, đặc điểm riêng biệt của đối tượng mà mình sẽ trình bày
- Trên cơ sở đó rút ra nhận xét (ý kiến, đánh giá) về đối tượng
- Sắp xếp lại toàn bộ ý tưởng cho hợp lý
2 Chuẩn bị tinh thần cho thật tốt, thật tự tin (có thể luyện nói trước ở nhà hoặc luyện nói thầm trong đầu)
Trang 9D Học sinh chuẩn bị dàn ý theo yêu cầu đã dặn dò từ tuần 22 với đề tài: Miêu tả
về ngôi nhà em yêu