+ Nhà thơ đối diện với mặt trăng, người bạn tri kỷ mình đã lãng quên, vầng trăng đối diện với con người hay nói cách là quá khứ đối diện với hiện tại; thuỷ chung tình nghĩa đối diện với [r]
Trang 1Ngày soạn: 7.11 2017 Tuân 12: Tiết 56
- Nhận diện các yếu tố ngôn ngữ, h/a’ mang màu sắc dân gian trong bài thơ
- Phân tích được mạch cảm xúc trữ tình trong bài thơ qua các khúc hát ru
- Cảm nhận được tinh thần kháng chiến của ND ta trong thời kì k/c chống Mĩ cứunước
b, Rèn KNS: giao tiếp, tư duy sáng tạo
3.Thái độ: giáo dục Hs tình cảm gia đình và tình cảm với cộng đồng
* Tích hợp G D đạo đức: Tình yêu quê hương, đất nước, gia đình, tình mẫu tử.
=> giáo dục các giá trị TÌNH YÊU THƯƠNG, HẠNH PHÚC, GIẢN DỊ, TÔN TRỌNG,TRÁCH NHIỆM, KHOAN DUNG
3 Năng lực: Đọc và phân tích thơ hiện đại
II Chuẩn bị:
* GV: SGV, SGK ngữ văn 9, tư liệu về Nguyễn Khoa Điềm
* HS: Đọc trước bài chuẩn bị theo hướng dẫn của GV
III Phương pháp- kĩ thuật dạy học:
- PP: Đọc tích cực, phát hiện và giải quyết vấn đề, vấn đáp, phân tích, bình giảng
- Kỹ thuật động não, đọc tích cực
IV Tiến trình dạy học - giáo dục
1 Ổn định tổ chức: ( 1’)
2 Kiểm tra bài cũ: (3’)
? Đọc thuộc lòng bài thơ “Bếp lửa” và trình bày cảm nhận của em về hình ảnh người bà trong bài thơ?
* Đáp án: hs đọc thuộc lòng, nêu cảm nhận về nhân vật người bà dựa vào phân tích
Trang 2Hoạt động của thầy và trò Ghi bảng
* Hoạt động 2:
- Thời gian: 10 phút
- Mục đích: Giúp HS hiểu được những nét chính
về tác giả Nguyễn Khoa Điềm và bài thơ Khúc
? Bài thơ ra đời trong hoàn cảnh nào?
- Những năm kháng chiến chống Mĩ gian khổ bộ
đội + dân địa phương phải giữ đất bằng xương
máu… khao khát ngày giải phóng, giành độc lập
vì đã có quá nhiều mất mát…
* Hoạt động 3:
- Thời gian: 20 phút
- Mục tiêu: Giúp HS biết cách đọc, xác định thể
loại, bố cục, phân tích nội dung- nghệ thuật bài
thơ Bếp lửa
- Hình thức tổ chức: Dạy học phân hóa
- Phương pháp: phát hiện và giải quyết vấn đề,
phân tích, giảng bình
- Kĩ thuật: động não, đọc tích cực
- GV nêu y/cầu đọc : Giọng tha thiết, ngọt ngào
có âm điệu dìu dặt vấn vương của lời ru
- GV đọc mẫu -> gọi HS đọc -> sửa lỗi , nhận xét
Gv lưu ý 3 phần của nội dung phân tích giao cho
3 nhóm
(3 nhóm trình bày phân tích)
N1: ? Một hình ảnh như thế nào được gợi lên từ
lời thơ “Nhịp chày… nghiêng”?
? Hình dung của em về người mẹ trong lời thơ
“Mồ hôi…làm gối”?
? Từ những lời thơ trên, hình ảnh một người mẹ
ntn đã hiện lên?
N2: ? Em cảm nhận như thế nào về hình ảnh
“Mặt trời” trong hai câu thơ “Mặt trời….trên
lưng”? Những biện pháp nghệ thuật nào đã được
2.Tác phẩm
- Sáng tác năm 1971-> công tác ởchiến khu miền Tây – Thừa Thiên
II Đọc, hiểu văn bản
1.Đọc, tìm hiểu chú thích
2 Thể loại - Bố cục Thể loại : thơ tự do
3.Phân tích
a Khúc hát ru của người mẹ thương con, thương bộ đội
Người mẹ giàu tình thương con, giàu lòng yêu nước
b Khúc hát ru của người mẹ thương con thương dân làngMặt trời của bắp…trên đồiMặt trời của mẹ…trên lưng
Trang 3?Lời ước của mẹ trong khúc hát ru thứ hai là gì?
Đó là điều ước như thế nào
? Tình thương gắn liền với điều ước đó đã nói với
em điều gì về người mẹ Tà ôi?
GV: Bình- chốt: Tình yêu của mẹ từ chỗ yêu
thương những con người kháng chiến cụ thể đến
chỗ yêu làng đói: Trái tim yêu thương ấy đã rộng
mở hơn, bao trùm hơn Vòng tay nhân ái của mẹ
đón nhận nhiều hơn những mảnh đời đói khổ,
cùng với đó là tình yêu con cũng lolứn dần theo
năm tháng
N3: Một người mẹ chuyển lán, đạp rừng, địu con
đến chiến trường Vì sao mẹ phải làm việc đó?
?Từ tình thương con, thương bộ đội, thương đến
làng, thương đất nước Đó là tình thương như thế
nào?
Đại diện 3 nhóm trình bày
Các nhóm nhận xét
Gv bổ sung
? Qua khúc hát ru em hiểu gì về cuộc sống, tình
thương và ước mơ của người mẹ Tà Ôi ?
? Tình cảm ấy được thể hiện qua nét nghệ thuật
đặc sắc nào?
- 2 hs nêu- gv chốt – 1 hs đọc ghi nhớ
* Hoạt động 4: luyện tập
- Thời gian: (5’)
- Mục tiêu: Hướng dẫn HS vận dụng kiến thức về
nội dung, nghệ thuật bài thơ Khúc hát ru những
em bé lớn trên lưng mẹ để luyện tập thực hành
- Hình thức tổ chức: Dạy học phân hóa
- Phương pháp: thuyết trình,
- Kĩ thuật: Đọc tích cực
* Gv gọi hs đọc theo từng lời ru
- Nhận xét về giọng điệu từng lời ru trong mỗi lần
4.Tổng kết a.Nội dung:
Bài thơ ngợi ca tình cảm thiếttha, cao đẹp của bà mẹ Tà ôidành cho con, cho QH, đất nướctrong cuộc k/c chống Mĩ cứunước
b.Nghệ thuật: Bài thơ có sự
sáng tạo trong kết cấu nghệ thuậttạo nên giai điệu của lời ru vớinghệ thuật phóng đại, ẩn dụ vàliên tưởng độc đáo, hình ảnh thơ
Trang 45 Hướng dẫn về nhà : (3’)
- Học thuộc lòng, đọc diễn cảm bài thơ Trình bày nhận xét về giọng điệu bài thơ
- Soạn: Ánh trăng * Hướng dẫn Hs chuẩn bị bài.
? Hoàn cảnh ra đời và xuất xứ của bài thơ “ánh trăng”?
?Tóm tắt nội dung chính của câu chuyện bằng lời văn của em?
? Dựa vào mạch tự sự của bài thơ,hãy cho biết nhà thơ tập trung nói về sự kiện nào?
? Tình cảm của người lính với vầng trăng lúc ấu thơ ntn?
? Hai khổ thơ đầu là cảm nghĩ của tác giả về vầng trăng trong quá khứ, Em hiểu quá khứ ở đây là tác giả muốn nhắc đến quãng thời gian nào?
? Ở khổ thơ thứ 2, hình ảnh vầng trăng hiện lên ntn?
? Khi chính thức trở thành người lính, cuộc sống của nhà thơ gắn bó với hình ảnh nào ? vì sao ?
? Suy nghĩ của người lính lúc này ntn?
?Vì sao khi đó, vt trở thành “vầng trăng tình nghĩa” và “ngỡ không bao giờ quên”?
? Qua 2 khổ thơ, em NX gì về tình cảm của người lính với vầng trăng?
- HS hiểu nội dung nghệ thuật VB thơ được sáng tác sau năm 1975
- Vận dụng kiến thức thể loại và sự kết hợp các phương thức biểu đạt trong tp’ thơ đểcảm nhận 1 VB trữ tình hiện đại
b- Kĩ năng sống
Rèn kĩ năng sống: giao tiếp, xác định giá trị của cuộc sống, suy nghĩ sáng tạo
3.Thái độ: Giáo dục học sinh lòng yêu cái thiện trong những con người chân chính,
biết sống ân nghĩa thủy chung, không quên đi quá khứ…
Trang 5* Tích hợp GD bảo vệ môi trường: Liên hệ môi trường và tình cảm con người
- GD đạo đức: Lòng yêu nước, tự hào về quê hương đất nước, về các thế hệ cha anhtrong cuộc kháng chiến chống Mỹ Lòng tự trọng của bản thân, có trách nhiệm vớibản thân và cộng đồng => giáo dục các giá trị TÌNH YÊU THƯƠNG, HẠNHPHÚC, GIẢN DỊ, TÔN TRỌNG, TRÁCH NHIỆM, KHOAN DUNG
4 Năng lực: phân tích và cẩm thụ một bài thơ hiện đại
II Chuẩn bị: GV: SGV, SGK ngữ văn 9, TLTK (ảnh Nguyễn Duy)
III Phương pháp- kĩ thuật dạy học:
- PP: phát hiện và giải quyết vấn đề, phân tích, bình giảng
- Kỹ thuật động não
III.Tiến trình dạy học giáo dục (tiết 1)
1 Ổn định tổ chức: ( 1’)
2 Kiểm tra bài cũ (3’)
? Nêu những nét chính về ND và NT của bài thơ “ Khúc hát lưng mẹ”
* Đáp án: hs trình bày như nội dung ghi nhớ
Mỗi chúng ta chưa thể quên những lời thơ mộc mạc, giản dị mà chứa chan tình
cảm trong bài thơ “Tre VN” của Nguyễn Duy Nếu như “Tre Việt Nam” tựa như một
khúc đồng dao ngân nga trong tâm hồn thì bước vào thế giới của “ánh trăng”, ta lại
gặp những lời thơ chân thành – là tiếng lòng, là cảm xúc và suy nghĩ của riêng nhà thơ về thái độ sống sâu nặng thuỷ chung, nghĩa tình…
* Hoạt động 2:
- Thời gian: 15 phút
- Mục tiêu: Giúp HS hiểu được những nét chính về tác
giả Nguyễn Duy và bài thơ Ánh trăng
- Hình thức tổ chức: Dạy học phân hóa
- Phương pháp: thuyết trình, vấn đáp
- Kĩ thuật: động não,
? Trình bày hiểu biết của em về Nguyễn Duy
2 Hs phát biểu, Gv chốt
? Bài thơ được sáng tác trong điều kiện nào ?
- Viết khoảng 3 năm sau ngày GPMN Trước hết là
tiếng lòng, sự suy ngẫm của riêng NDuy biểu tượng của
quá khứ nghĩa tình
? Bài thơ làm theo thể thơ gì? ta đã gặp trong văn bản
nào? (5 chữ)
HS: Thảo luận nhóm
GV Gọi đại diện trả lời
- Ông đồ, Đêm nay Bác không ngủ
? Bài thơ được sáng tác trong điều kiện nào ?
I Giới thiệu chung
1.Tác giả:
Tên khai sinh là NguyễnDuy Nhuệ sinh 1948Quê Thanh Hoá
- Ông là nhà thơ trưởngthành trong cuộc khángchiến chống Mĩ
- Tác phẩm: Cây tre, Hơi
ấm, ổ rơm
2.Tác phẩm
-Viết 1978 tại thành phố HCM, in trong tập “Ánhtrăng” xb 1984
-Bài thơ là tiếng lòng, là suy ngẫm riêng của N.Duy
Trang 6- Viết khoảng 3 năm sau ngày GPMN.Trước hết là tiếng
lòng, sự suy ngẫm của riêng NDuy biểu tượng của quá
khứ nghĩa tình
* Hoạt động 3:
- Thời gian: 20 phút
- Mục tiêu: Giúp HS biết cách đọc, xác định thể loại, bố
cục, phân tích nội dung- nghệ thuật bài thơ Bếp lửa
- Hình thức tổ chức: Dạy học phân hóa
- Phương pháp: phát hiện và giải quyết vấn đề, phân
tích, giảng bình
- Kĩ thuật: động não
* Hướng dẫn HS đọc giọng thay đổi phù hợp với tâm
trạng của nhà thơ : Kể (3 khổ đầu ) đột ngột cất cao ngỡ
ngàng( K4)Thiết tha trầm lắng (K5+6)
- GV đọc -> HS đọc – GV nhận xét
? Tìm hiểu các từ: rưng rưng, thình lình, người dưng
? Em có hiểu vì sao có những câu thơ không được viết
hoa chữ cái đầu dòng hay không ?
( tạo sự liền mạch về ý tưởng và hình ảnh)
? Bài thơ được làm theo thể thơ gì ?ở lớp 8 em đã học
những bài thơ nào giống thể thơ trên chưa ?
- Đêm nay Bác không ngủ ; Ông đồ
? Theo em bài thơ có mấy nhân vật ? Được viết theo
trình tự nào ? ( Quá khứ- H/tại)
? Nếu cho rằng bài thơ có dáng dấp một câu chuyện
nhỏ đơn giản qua đó tg trình bày cảm xúc suy nghĩ của
mình ? em có đồng ý không vì sao ?
- Bài thơ có 2 nhân vật : Nhà thơ và vầng trăng
- Đó chính là suy nghĩ và cảm xúc của TG
?Qua sự hiểu biết đó,em hãy tìm bố cục của bài thơ ?
- Đoạn1: 2 khổ thơ đầu : Vầng trăng kỉ niệm
- Đ2: K3+4 : Vầng trăng hiện tại
- Đ3: K5+6 : Cảm xúc suy ngẫm của tg
Đối tượng để tác giả kể và bộc lộ cảm xúc đó là
- Hình ảnh vầng trăng
? Dựa vào mạch tự sự của bài thơ,hãy cho biết nhà thơ
tập trung nói về sự kiện nào?
- Buyn đinh mất điện- nhà thơ mở cửa- bất ngờ gặp
trăng
HS đọc thầm 2 khổ thơ đầu
? Hai khổ thơ đầu là cảm nghĩ của tác giả về vầng
trăng trong quá khứ, Em hiểu quá khứ ở đây là tác giả
muốn nhắc đến quãng thời gian nào?
- Hồi nhỏ, đất nước còn chiến tranh, nghèo, thiếu thốn.
? Vầng trăng hiện ra cùng với hình ảnh nào?
II Đọc, hiểu văn bản
1.Đọc- Chú thích
3.Phân tích a.Hình ảnh vầng trăng
=> Trăng như người bạn
vô tư, hồn nhiên, gắn vớibao kỉ niệm đẹp của tuổithơ
Trang 7- Vầng trăng hiện ra cùng với hình ảnh của ruộng đồng,
sông bể, núi rừng…
? Em hình dung ntn về khung trời tuổi thơ trong kí ức
của tác giả qua 2 câu thơ trên ?
- Không gian thơ mộng, quen thuộc của tuổi thơ
? Em có nhận xét gì về cách dùng từ, hình ảnh thơ?
? Từ đó, một vầng trăng ntn được hiện lên trong cảm
nhận của tuổi thơ tác giả ?
- Một vầng trăng tuổi thơ trải rộng trên một không gian
bao la
GV(MRộng ): Hẳn Nguyễn Duy cũng như bao trang
lứa ngày ấy đều thích thú biết bao khi thấy trăng tròn
“như cái đĩa”, trăng tròn “như quả bóng”… Đến như
tuổi thơ Trần Đăng Khoa cũng chỉ được ngắm trăng nơi
sân nhà:
“Ông trăng tròn sáng tỏ
Soi sáng sân nhà em…”
? Khi chính thức trở thành người lính, cuộc sống của
nhà thơ gắn bó với hình ảnh nào ? vì sao ?
- Câu thơ “ Hồi CT tri kỉ ” gợi nhớ lại quãng đời CS
sống giữa núi rừng Trường Sơn đầy gian nan vất vả xa
người thân ,gia đình -> Vầng trăng trở thành người bạn
thân gần gũi tri ân tri kỉ ( Liên hệ bài “Ngắm trăng”
của HCM )
? Vì sao vầng trăng khi đó là tri kỉ của con người?
Vì trăng khi đó là trò trơi của tuổi thơ cùng những ước
mơ trong sáng trăng là ánh sáng trong đêm tối chiến
tranh, là niềm vui bầu bạn của người lính trong gian lao
của cuộc chiến
- Vì khi đó, con người sống giản dị, chân thật trong sự
hoà hợp với th/ nhiên trong lành, “trần trụi với thiên
nhiên”, gần gũi với thiên nhiên
? Để làm nổi bật chất trần trụi, chất hồn nhiên của
người lính những năm tháng ở rừng, tác giả đã thông
qua yếu tố NT nào? Em hãy chỉ ra và phân tích tác
dụng của nghệ thuật ấy?
- So sánh, ẩn dụ -> Làm nổi bật sự hồn nhiên của người
lính
? Suy nghĩ của người lính lúc này ntn?
- Ngỡ không bao giờ quên vầng trăng
=> Quá khứ đẹp đẽ, ântình, thuỷ chung gắn vớihạnh phúc và gian laocủa con người, đất nước
Trang 8?Em hiểu ntn về tâm trạng “ngỡ” của người lính?
- cảm nhận mang tính dự đoán cho tương lai, không
được chắc chắn lắm (còn nghi hoặc)
GV(Giảng): ánh trăng gắn bó với những kỉ niệm thời
thơ ấu tại làng quê Nhưng phải đến khi xa gia đình, xa
quê hương, gắn mình với cuộc chiến tranh ác liệt của
người lính trong rừng sâu, hay chiến đấu trên tuyến
đường Trường Sơn đầy máu lửa Lúc đó vầng trăng mới
thực sự trở thành “tri kỉ” Trăng chia ngọt sẻ bùi, trăng
đồng cam cộng khổ Đó là giữa rừng khuya sương muối
người chiến sĩ phục kích chờ giặc tới và bỗng nhận ra
“Đầu súng trăng treo” trong thơ Chính Hữu Đó là người
chiến sĩ nằm ngủ dưới trăng “Gối khuya ngon giấc bên
song trăng nhòm” – HCM Đó là Trên nẻo đường hành
quân của người lính, trăng chia sẻ ngọt bùi gian khó,
trăng hân hoan chiến thắng:
“Và vầng trăng, vầng trăng đất nước
Vượt qua quầng lửa mọc lên cao”
(Phạm Tiến Duật)
=> Vầng trăng thực sự như đã reo hạt vào tâm hồn
người lính và tưởng như sẽ mãi xanh tươi
? Qua 2 khổ thơ, em NX gì về tình cảm của người lính
với vầng trăng?
- HS nêu – gv chốt – ghi bảng
GV(Bình- chốt): Những câu thơ mở đầu như lời kể rất
chôi chảy tự nhiên về mối quan hệ gắn bó, thân thiết Về
tình bạn tri ân, tri kỉ giữa vầng trăng và nhà thơ, về cuộc
sống thời thơ ấu được chan hoà ngụp lặn trong cái mát
lành của đồng, sông, bể, quê hương như dòng sữa ngọt,
đến quãng thời gian đi bộ đội sống và chiến đấu nơi
rừng núi Đó là quãng đời sống hồn nhiên, chân thật
nhất trong thiếu thốn, gian khổ nhưng không thiếu niềm
vui và hạnh phúc tưởng như sẽ mãi không bao giờ quên
* Luyện tập:
? Nhận xét của em về giọng điệu 2 khổ thơ 1,2? Tác
dụng?
Giọng thơ thủ thỉ, tâm tình như mở ra 1 không gian cổ
tích, gây hấp dẫn, thu hút sự chú ý của người đọc
4 Củng cố: (2’)
* GV liên hệ tích hợp GD bảo vệ môi trường: liên hệ môi trường và tình cảm con
người
5 Hướng dẫn về nhà: (3’)
Trang 9- Học thuộc lòng bài thơ, phân tích 2 khổ đầu
- Soạn: trả lời các câu hỏi còn lại, phân tích ý nghĩa triết lí của bài thơ, chỉ ra cáctầng ý nghĩa của hình ảnh vầng trăng…
* Hướng dẫn Hs chuẩn bị bài.
? Sau cuộc đời tuổi thơ và chiến tranh là cuộc sống như thế nào của tác giả?
? Cách miêu tả vầng trăng có gì đặc sắc?
? Em hiểu tn là người dưng?Em đánh giá ntn về thái độ đó của con ng với trăng?
? Vì sao con người lại có sự thay đổi tình cảm với trăng như vậy?
Theo em, trong dòng cảm xúc, sự việc bất thường nào đã xảy ra làm thức tỉnh trong tâm trí NV trữ tình bao kỉ niệm đã qua?
? Vầng trăng xuất hiện đột ngột, bất ngờ, tự nhiên, gợi lại biết bao cảm xúc Cảm
xúc của tác giả được diễn tả bằng những hình ảnh thơ nào?
? Vì sao t/ giả viết “ngửa mặt lên nhìn mặt” mà không viết “ngửa mặt lên nhìn
2 Kiểm tra bài cũ: (4’)
Đọc diễn cảm bài thơ “ Ánh trăng” và phân tích 2 khổ thơ đầu?
* Đáp án: hs đọc thuộc lòng diễn cảm bài thơ và phân tích 2 khổ thơ
- Hồi nhỏ, chiến tranh
-> Trăng như người bạn vô tư, hồn nhiên, gắn với bao kỉ niệm đẹp của tuổi thơ
3 Bài mới:
* Hoạt động 3 ( Tiếp)
- Thời gian: 20 phút
- Mục tiêu: Hs phân tích tiếp nội dung- nghệ thuật
phần còn lại bài thơ
- Hình thức tổ chức: Dạy học phân hóa
3 Phân tích:( Tiếp)
b.Hình ảnh vầng trăng hiện tại
Trang 10- Phương pháp: phát hiện và giải quyết vấn đề, phân
tích, giảng bình
- Kĩ thuật: động não
GV(C.ý): Quá khứ đã đi qua, chiến tranh rồi cũng
kết thúc, một cuộc sống mới bắt đầu Hoàn cảnh
sống thay đổi, con người dễ đổi thay, có lúc dễ trở
nên vô tình…
HĐọc khổ thơ 3?
? Sau cuộc đời tuổi thơ và chiến tranh là cuộc sống
như thế nào của tác giả?
? Trong cuộc sống ấy, thái độ, tình cảm của con
người với trăng thay đổi ntn?
- Quên vầng trăng.
? Thái độ đó được thể hiện qua những hình ảnh thơ
nào?
? Cách miêu tả vầng trăng có gì đặc sắc?
GV: Giọng điệu lạnh lùng thảnh nhiên, cùng với
nghệ thuật nhân hoá, so sánh thấm thía làm chột dạ
nhiều người Trăng đâu có xa xôi vời vợi, trăng vẫn
gần gũi thân thương Vậy mà bây giờ thành người xa
lạ không hề quen biết
? Em hiểu thế nào là người dưng?Em đánh giá ntn
về thái độ đó của con người với trăng?
? Vì sao con người lại có sự thay đổi tình cảm với
trăng như vậy?
- Vì hoàn cảnh sống đã thay đổi: người chiến sĩ
chuyển từ rừng núi về thành phố; từ hầm sâu, từ lều
tranh xơ xác vào căn phòng sáng choang với ánh
điện, cửa gương với những tiện nghi hiện đại nên
con người không cần đến trăng nữa Mặc dù trăng
vẫn đi qua ngõ, nhưng người dửng dưng, coi như
không hề quen biết
GV(BX): Trăng vẫn là trăng ấy nhưng người không
còn là người xưa Người bạn tri kỉ của một thời gian
khổ hi sinh giờ thành kẻ xa kạ => Cách nhìn thật
phụ bạc
Hiện tượng tâm lí mà cũng là đạo lí này thường
vẫn xẩy ra khi nay đã khác xưa, hoàn cảnh sống của
con người thay đổi Bởi thế ca dao mới lên tiếng hỏi
từ lâu: “ Thuyền ơi có nhớ bến chăng?” Tố Hữu
cùng nhân dân Việt Bắc ở lại cũng đã cùng một tâm
trạng ấy khi đưa tiễn cán bộ về xuôi:
- Về thành phố: ánh điện, cửa gương
- Vầng trăng đi qua ngõ Như người dưng…
- Nhân hoá, so sánh giọng điệulạnh lùng, thản nhiên