- Trao đổi chất giữa tế bào và môi trường trong biểu hiện: các chất dinh dưỡng và O 2 tiếp nhận từ máu, nước mô được tế bào sử dụng cho hoạt động sống đồng thời các sản phẩm phân huỷ đượ[r]
Trang 1Ngày soạn:03/12/2019
Tiết 32
Bài 31: TRAO ĐỔI CHẤT
I MỤC TIÊU
1 Kiến thức
- HS nắm được trao đổi chất giữa cơ thể và môi trường với sự trao đổi chất ở cấp độ
tế bào
- Trình bày được mối liên quan giữa trao đổi chất ở cấp độ cơ thể với trao đổi chất ở cấp độ tế bào
2 Kĩ năng
- Rèn kĩ năng tư duy, dự đoán, tổng hợp kiến thức
3 Thái độ
- Có ý thức bảo vệ, giữ gìn vệ sinh cơ thể
- Giáo dục ý thức học tập, lòng yêu thích bộ môn
Tích hợp GD đạo đức:
- Tôn trọng:
+ Các qui luật vận động của tự nhiên trong chuyển hóa vật chất ở sinh vật
+ Tính thống nhất giữa cấu tạo và chức năng của các cơ quan trong cơ thể
sinh vật trong các hoạt động chuyển hóa vật chất
+ Sự gắn bó mật thiết giữa cơ thể với môi trường
4 Định hướng phát triển năng lực
- Giúp HS phát triển được năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực tri thức sinh học
II PHƯƠNG PHÁP
PP trực quan, vấn đáp, thảo luận nhóm, kỹ thuật động não.
III CHUẨN BỊ CỦA GV- HS
1 Giáo viên
- BGĐT
2 Học sinh
- Đọc và xem trước bài ở nhà
IV TIẾN TRÌNH DẠY- HỌC
1 Ổn định tổ chức (1')
2 Kiểm tra bài cũ
3 Bài mới
Hoạt động 1: Trao đổi chất giữa cơ thể và môi trường ngoài
Trang 2- Thời gian: 15’
- Phương pháp: PP trực quan, vấn đáp, thảo luận nhóm
- Mục tiêu: Học sinh nắm được trao đổi chất cấp độ giữa cơ thể và môi trường
- Yêu cầu HS quan sát H 31.1 cùng với hiểu
biết của bản thân và trả lời câu hỏi:
- Sự trao đổi chất giữa cơ thể và môi trường
ngoài biểu hiện như thế nào?
- Hệ tiêu hoá, hệ hô hấp, hệ tuần hoàn, hệ bài
tiết đóng vai trò gì trong trao đổi chất?
- Trao đổi chất giữa cơ thể và môi trường
ngoài có ý nghĩa gì?
- GV : Nhờ trao đổi chất mà cơ thể và môi
trường ngoài cơ thể tồn tại và phát triển, nếu
không cơ thể sẽ chết ở vật vô sinh trao đổi chất
dẫn tới biến tính, huỷ hoại
- HS quan sát kĩ H 31.1, cùng với kiến thức đã học trả lời các câu hỏi:
- 1 HS trả lời, các HS khác nhận xét, bổ sung rút ra kiến thức
- HS lắng nghe, tiếp thu kiến thức
Tiểu kết:
- Môi trường ngoài cung cấp cho cơ thể thức ăn, nước uống muối khoáng thông qua
hệ tiêu hoá, hệ hô hấp đồng thời thải chất cặn bã, sản phẩm phân huỷ , CO2 từ cơ thể
ra môi trường
- Trao đổi chất giữa cơ thể và môi trường là đặc trưng cơ bản của sự sống
Hoạt động 2: Trao đổi chất giữa tế bào và môi trường trong cơ thể
- Thời gian: 10’
- Phương pháp: PP trực quan, vấn đáp, thảo luận nhóm
- Mục tiêu: Học sinh nắm được trao đổi chất cấp độ giữa tế bào và môi trường trong
cơ thể
- Yêu cầu HS quan sát H 31.2 và trả lời câu
hỏi:
- Nêu thành phần của môi trường trong cơ
thể?
- Máu và nước mô cung cấp gì cho tế bào?
- Hoạt động sống cuả tế bào tạo ra những
sản phẩm gì?
- Những sản phẩm đó của tế bào và nước
mô vào máu được đưa tới đâu?
- Sự trao đổi chất giữa tế bào và môi trường
trong biểu hiện như thế nào?
- HS dựa vào H 31.2, thảo luận nhóm
và nêu được:
+ Môi trường trong cơ thể gồm: máu, nước mô và bạch huyết
+ Máu cung cấp chất dinh dưỡng, O2 qua nước mô tới tế bào
+ Hoạt động sống của tế bào tạo năng lượng, CO2, chất thải
+ Sản phẩm của tế bào vào nước mô, vào máu tới hệ bài tiết (phổi, thận, da)
và ra ngoài
- HS nêu kết luận
Trang 3Tiểu kết:
- Trao đổi chất giữa tế bào và môi trường trong biểu hiện: các chất dinh dưỡng và O2 tiếp nhận từ máu, nước mô được tế bào sử dụng cho hoạt động sống đồng thời các sản phẩm phân huỷ được thải vào môi trường trong và đưa tới cơ quan bài tiết, thải ra ngoài
Hoạt động 3: Mối quan hệ giữa trao đổi chất
ở cấp độ cơ thể với trao đổi chất ở cấp độ tế bào
- Thời gian: 13’
- Phương pháp: PP trực quan, vấn đáp, thảo luận nhóm
- Kĩ thuật dạy học: động não
- Mục tiêu: Học sinh nắm được mối quan hệ giữa trao đổi chất
ở cấp độ cơ thể với trao đổi chất ở cấp độ tế bào
- Yêu cầu HS quan sát lại H 31.2
- Trao đổi chất ở cấp độ cơ thể biểu
hiện như thế nào?
- Trao đổi chất ở cấp độ tế bào được
thực hiện như thế nào?
- Mối quan hệ giữa trao đổi chất ở 2
cấp độ ?
(Nếu trao đổi chất ở một trong hai
cấp độ dừng lại thì có hậu quả gì?)
- HS dựa vào H 31.2, thảo luạn nhóm và trả lời:
+ Biểu hiện: trao đổi của môi trường với các
hệ cơ quan
- HS : trao đổi giữa tế bào và môi trường trong cơ thể
- HS: cơ thể sẽ chết nếu 1 trong 2 cấp độ dừng lại
- Vậy trao đổi chất ở 2 cấp độ có quan hệ mật thiết với nhau, đảm bảo cho cơ thể tồn tại và phát triển
Tiểu kết:
- Trao đổi chất ở cơ thể cung cấp O2 và chất dinh dưỡng cho tế bào và nhận từ tế bào các sản phẩm bài tiết, CO2 để thải ra môi trường
- Trao đổi chất ở tế bào giải phóng năng lượng cung cấp cho các cơ quan trong cơ thể thực hiện các hoạt động trao đổi chất với môi trường ngoài
- Hoạt động trao đổi chất ở cấp độ gắn bó mật thiết với nhau, không thể tách rời
4 Củng cố (5’)
- GV yêu cầu HS đọc ghi nhớ và trả lời câu hỏi 1, 2, 3 SGK
5 Hướng dẫn học bài ở nhà (1')
- Học bài và trả lời câu hỏi SGK
- Đọc trước bài 32
Trang 4Ngày soạn: 03 /12/ 2019
Tiết 33
Bài 32: CHUYỂN HOÁ
I MỤC TIÊU
1 Kiến thức
Trang 5- HS nắm được sự chuyển hoá vật chất và năng lượng trong tế bào gồm hai quá trình đồng hoá và dị hoá, là hoạt động cơ bản của sự sống
- HS phân tích được mối quan hệ giữa trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng
2 Kĩ năng
- Rèn luyện kĩ năng phân tích, so sánh, thảo luận nhóm.
- Kĩ năng sống: tự tin, ra quyết định,hợp tác,ứng phó với tình huống, lắng nghe, quản
lí thời gian, kĩ năng hợp tác ứng xử, giao tiếp, kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin
3 Thái độ
- Có ý thức bảo vệ, giữ gìn vệ sinh cơ thể
- Giáo dục ý thức học tập, lòng yêu thích bộ môn
Tích hợp GD đạo đức:
- Tôn trọng:
+ Các qui luật vận động của tự nhiên trong chuyển hóa vật chất ở sinh vật
+ Tính thống nhất giữa cấu tạo và chức năng của các cơ quan trong cơ thể
sinh vật trong các hoạt động chuyển hóa vật chất
+ Sự gắn bó mật thiết giữa cơ thể với môi trường
4 Định hướng phát triển năng lực cho học sinh
Giúp học sinh phát triển năng lực tri thức sinh học, năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực hợp tác
II PHƯƠNG PHÁP
PP Đàm thoại, đặt vấn đê, trực quan, thảo luận nhóm, kĩ thuật đặt câu hỏi.
III CHUẨN BỊ CỦA GV- HS
1 Giáo viên
- BGĐT
2 Học sinh
- Đọc và xem trước bài ở nhà
IV TIẾN TRÌNH DẠY- HỌC
1 Ổn định tổ chức :(1')
2 Kiểm tra bài cũ 5’
- Trình bày vai trò của hệ tiêu hoá, hệ hô hấp, hệ bài tiết và hệ tuần hoàn đối với sự trao đổi chất?
- Phân biệt trao đổi chất ở cấp độ cơ thể và trao đổi chất ở cấp độ tế bào Nêu mối quan hệ về sự trao đổi chất ở hai cấp độ này?
3 Bài mới
Hoạt động 1: Chuyển hoá vật chất và năng lượng
- Thời gian: 15’
- Phương pháp: PP trực quan, vấn đáp, thảo luận nhóm
- Kĩ thuật: kĩ thuật đặt câu hỏi
Trang 6- Mục tiêu: Bản chất của quá trình trao đổi chất, khái niệm đồng hoá và dị hoá
- Yêu cầu HS nghiên cứu thông tin, quan sát
H 32.1 và trả lời câu hỏi:
- Sự chuyển hoá vật chất và năng lượng ở tế
bào gồm những quá trình nào?
- Phân biệt trao đổi chất ở tế bào với sự
chuyển hoá vật chất và năng lượng?
- Năng lượng giải phóng trong tế bào được
sử dụng vào những hoạt động nào?
- GV giải thích sơ đồ H 32.1: Sự chuyển hoá
vật chất và năng lượng
Tích hợp GD đạo đức:
- Tôn trọng:
+ Các qui luật vận động của tự nhiên trong
chuyển hóa vật chất ở sinh vật
+ Tính thống nhất giữa cấu tạo và
chức năng của các cơ quan trong
cơ thể sinh vật trong các hoạt
động chuyển hóa vật chất
+ Sự gắn bó mật thiết giữa cơ thể với môi
trường
- GV yêu cầu HS: Lập bảng so sánh đồng
hoá và dị hoá Nêu mối quan hệ giữa đồng
hoá và dị hoá
- Yêu cầu HS rút ra mối quan hệ giữa chúng
- Tỉ lệ giữa đồng hoá và dị hoá trong cơ thể
ở những độ tuổi và trạng thái khác nhau
thay đổi như thế nào?
- HS nghiên cứu thông tin quan sát H 32.1 và trả lời
- Thảo luận nhóm và trả lời các câu hỏi:
+ gồm 2 quá trình là đồng hoá và dị hoá
+ Trao đổi chất ở tế bào là trao đổi chất giữa tế bào với môi trường trong Chuyển hoá vật chất và năng lượng sự biến đổi vật chất và năng lượng
+ Năng lượng được sử dụng cho hoạt động co cơ, hoạt động sinh lí và sinh nhiệt
- HS dựa vào khái niệm đồng hoá và dị hoá để hoàn thành bảng so sánh
- 1 HS điền kết quả, các HS khác nhận xét, bổ sung
+ Quan hệ mâu thuẫn ngược chiều
+ Tỉ lệ không giống nhau Trẻ em: đồng hóa lớn hơn dị hoá Người già: đồng hoá nhở hơn dị hoá nam đồng hoá lớn hơn nữ Khi lao động đồng hoá nhỏ hơn dị hóa Khi nghỉ ngơi đồng hoá lớn hơn dị hoá
Bảng so sánh đồng hoá và dị hoá
Trang 7- Tổng hợp các chất
- Tích luỹ năng lượng
- Xảy ra trong tế bào
- Phân giải các chất
- Giải phóng năng lượng
- Xảy ra trong tế bào
Tiểu kết:
- Trao đổi chất là biểu hiện bên ngoài của quá trình chuyển hoá vật chất và năng lượng xảy ra bên trong tế bào
- Mọi hoạt động sống của cơ thể đều bắt nguồn từ sự chuyển hoá vật chất và năng lượng của tế bào
- Chuyển hoá vật chất và năng lượng trong tế bào gồm 2 quá trình:
+ Đồng hoá là quá trình tổng hợp các chất, tích luỹ năng lượng
+ Dị hoá là quá trình phân giải các chất, giải phóng năng lượng
- Đồng hoá và dị hoá là 2 mặt đối lập nhưng thống nhất
- Tỉ lệ giữa đồng hoá và dị hoá ở cơ thể khác nhau, phụ thuộc vào độ tuổi , giới tính
và trạng thái cơ thể
Hoạt động 2: Chuyển hoá cơ bản.10’
- Thời gian: 10’
- Phương pháp: vấn đáp
- Mục tiêu: Khái niệm chuyển hoá và ý nghĩa của chuyển hoá
- Cơ thể ở trạng thái “nghỉ ngơi” có tiêu
dùng năng lượng không? Tại sao?
- GV : Năng lượng tiêu dùng khi cơ thể
nghỉ ngơi gọi là gì? Nêu khái niệm chuyển
hoá cơ bản? đơn vị và ý nghĩa?
- HS vận dụng kiến thức đã học và nêu được:
+ Có tiêu dùng năng lượng cho các hoạt động của tim, hô hấp, duy trì thân nhiệt
- 1 HS trả lời, nêu kết luận
Tiểu kết:
- Chuyển hoá cơ bản là năng lượng tiêu dùng khi cơ thể hoàn toàn nghỉ ngơi
- Đơn vị: kJ/h/kg
- Ý nghĩa: căn cứ vào chuyển hoá cơ bản để xác định tình trạng sức khoẻ, bệnh lí
Hoạt động 3: Điều hoà sự chuyển hoá vật chất và năng lượng ở cấp độ cơ thể với
trao đổi chất ở cấp độ tế bào 8’
- Thời gian: 8’
- Hình thức tổ chức: Dạy học theo nhóm
- Phương pháp: PP trực quan, vấn đáp, thảo luận nhóm
- Kĩ thuật: kĩ thuật đặt câu hỏi
Trang 8- Mục tiêu: Điều hoà sự chuyển hoá vật chất và năng lượng ở cấp độ cơ thể với trao đổi chất ở cấp độ tế bào
- Yêu cầu HS đọc thông tin mục III và trả lời
câu hỏi:
- Có những hình thức nào điều hoà sự chuyển
hoá vật chất và năng lượng?
- Nêu ví dụ minh họa?
- HS nghiên cứu thông tin và trả lời
Kết luận:
- Điều hoà bằng thần kinh
+ ở não có các trung khu điều khiển sự trao đổi chất (trực tiếp)
+ Thần kinh điều hoà thông qua tim, mạch (gián tiếp)
- Điều hòa bằng cơ chế thể dịch: do các hoocmon của tuyến nội tiết tiết vào máu
4 Củng cố (5’)
- GV yêu cầu HS làm bài tập trắc nghiệm
1 Đồng hoá
2 Dị hoá
3 Tiêu hoá
4 Bài tiết
a Lấy thức ăn biến đổi thành chất dinh dưỡng hấp thụ vào máu
b Tổng hợp chất đặc trưng và tích luỹ năng lượng
c Thải các sản phẩm phân huỷ và các sản phẩm thừa ra môi trường ngoài
d Phân giải các chất đặc trưng thành chất đơn giản và giải phóng năng lượng
5 Hướng dẫn học bài ở nhà (1')
- Học bài và trả lời câu hỏi 1, 2, 3, 4 SGK
- Đọc trước bài 35
- Làm bài tập 2, 3, 4 vào vở