Bài 6: Hóy cảm nhận cỏi hay, cỏi đẹp của hai cõu thơ sau: “ Trỏi đất ba phần tư nước mắt Đi như giọt lệ giữa khụng trung.” Xuõn Diệu Trả lời: Cõu văn đó sử dụng phộp tu từ so sỏnh để
Trang 1MỘT SỐ BÀI TẬP VỀ CẢM THỤ VĂN HỌC
Bài 1: Trong bài : Việt Nam có Bác, nhà thơ Lê Anh Xuân viết:
Bác là non nước trời mây, Việt Nam có Bác mỗi ngày đẹp hơn
Còn cao hơn đỉnh Trường Sơn, Nghìn năm chung đúc tâm hồn ông cha
Điệu lục bát, khúc dân ca, Việt Nam là Bác, Bác là Việt Nam
Em hiểu cách nói có ý so sánh của câu thơ cuối (Việt Nam là Bác, Bác là Việt Nam) trong đoạn thơ trên như thế nào?
Trả lời: Cách nói có ý nghĩa so sánh của câu thơ cuối (Việt Nam là Bác, Bác là
Việt Nam) trong đoạn thơ cho thấy: Bác Hồ là vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc Việt Nam Những truyền thống đẹp đẽ và cao quý của cha ông ta hàng nghìn năm đã chung đúc nên tâm hồn Bác Đất nước Việt Nam thân yêu gắn liền với hình ảnh Bác Hồ vĩ đại và hình ảnh Bác Hồ chính là hình ảnh tiêu biểu cho đất nước Việt Nam
Bài 2:
“ Lời ru có gió mùa thu
Bàn tay mẹ quạt mẹ đưa gió về Những ngôi sao thức ngoài kia Chẳng bằng mẹ đã thức vì chúng con Đêm nay con ngủ giấc tròn
Mẹ là ngọn gió của con suốt đời.”
( Mẹ - Trần Quốc Minh) Theo em, hình ảnh nào góp phần nhiều nhất làm nên cái hay của đoạn thơ trên? Vì sao?
Trả lời: Nêu được hình ảnh góp phần nhiều nhất làm nên cái hay của khổ thơ là hình ảnh
“ ngọn gió”trong câu Mẹ là ngọn gió của con suốt đời
- Giải thích rõ ý: Ngọn gió có tình yêu thương của mẹ làm cho con được ngủ ngon lành với những giấc mơ đẹp khi còn nhỏ; làm cho con yên tâm vững bước khi lớn lên; luôn ở bên con để con cảm thấy sung sướng và hạnh phúc suốt cả cuộc đời
Bài 3:
Trẻ em như búp trên cành Biết ăn ngủ biết học hành là ngoan
Tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật gì? Tác dụng của biện pháp nghệ thuật đó?
Trả lời: Tác giả sử dụng biện pháp so sánh “như búp trên cành” Sự so sánh đó gợi cho
người đọc cảm giác non nớt, bé bỏng nhưng tràn trền sức sức sống
Trang 2Bài 4: Trong bài thơ: “Theo chõn Bỏc”, nhà thơ Tố Hữu viết:
ễi lũng Bỏc vậy cứ thương ta Thương cuộc đời chung thương cỏ hoa Chỉ biết quờn mỡnh cho hết thảy Như dũng sụng chảy nặng phự sa Đoạn thơ trờn cú hỡnh ảnh nào đẹp, gõy xỳc động nhất với em? Vỡ sao ?
Trả lời: - Tỡm đỳng hỡnh ảnh đẹp, gõy xỳc động nhất “Chỉ biết quờn mỡnh cho hết thảy
/ Như dũng sụng chảy nặng phự sa” được 1 điểm
- Nờu được lớ do được 1 điểm (Bỏc đó vỡ nước, vỡ dõn mà hi sinh tuổi xuõn, hi sinh
cả bản thõn mỡnh để đem lại cuộc sống ấm no, hạnh phỳc cho toàn dõn tộc)
Bài 5:
Trong bài Hạt gạo làng ta, nhà thơ Trần Đăng Khoa cú viết:
Hạt gạo làng ta
Cú bóo thỏng bảy
Cú mưa thỏng ba Giọt mồ hụi sa Những trưa thỏng sỏu Nước như ai nấu Chết cả cỏ cờ Cua ngoi lờn bờ
Mẹ em xuống cấy…
Em hiểu đoạn thơ trờn như thế nào? Điệp ngữ cú và hỡnh ảnh đối lập trong đoạn
thơ gợi cho em những suy nghĩ gỡ?
Trả lời: Hạt gạo của làng quê đã phải trải qua biết bao khó khăn thử thách to lớn của
thiên nhiên Hạt gạo còn đ-ợc làm ra từ những giọt mồ hôi của ng-ời mẹ hiền trên cánh
đồng nắng lửa
- Điệp từ có nhằm nhấn mạnh khó khăn của thiên nhiên Hình ảnh đối lập ở hai dòng thơ
cuối gợi cho ta nghĩ đến sự vất vả, gian truân của ng-ời mẹ khó có gì sánh nổi, đồng thời
nhấn mạnh giá trị to lớn của hạt gạo đ-ợc làm ra
Bài 6: Hóy cảm nhận cỏi hay, cỏi đẹp của hai cõu thơ sau:
“ Trỏi đất ba phần tư nước mắt
Đi như giọt lệ giữa khụng trung.”
( Xuõn Diệu)
Trả lời: Cõu văn đó sử dụng phộp tu từ so sỏnh để tạo nờn một hỡnh ảnh rất độc đỏo, ấn
tượng Trỏi đất là một hỡnh ảnh rộng lớn, trừu tượng bỗng trở nờn hữu hỡnh cụ thể và sinh động hơn qua hỡnh ảnh so sỏnh đú, Qua đú, ta thấy, Trỏi đất hiện lờn với vẻ đẹp trong sỏng, tươi đẹp Ta nghĩ đến trỏch nhiệm của mỡnh phải bảo vệ vẻ đẹp đú
Bài 7: Cho đoạn thơ:
“ Bụng cỳc là nắng làm hoa Bướm vàng là nắng bay xa, lượn vũng
Trang 3Lúa chín là nắng của đồng Trái thị, trái hồng là nắng của cây.”
( Lê Hồng Thiện)
Cách cảm nhận về màu sắc thiên nhiên của tác giả ở đoạn thơ trên có gì độc đáo ?
Trả lời: Cùng cảm nhận về nắng nhưng tác giả đã nhìn ra những sắc nắng khác nhau từ
thiên nhiên được ủ trong bông cúc, bướm vàng, lúa thị, trái hồng thông qua một loạt các biện pháp tu từ so sánh
Như vậy, nắng đã hiện lên với các vẻ đẹp khác nhau: nawmgs ủ trong màu của hoa, nắng ủ trong trái chín Nắng gần gũi và tỏa ấm cho cuộc sống con người và con người cũng đang tạo ra nắng
Qua đó, ta thấy được tình cảm tác giả dành cho thiên nhiên là tình cảm yêu mến, say mê
Bài 8: Hãy nêu cảm nhận của em về cái hay của những câu thơ sau:
“ Và se sẽ bước nhỏ
Mùa thu đến nhà em
Nắng mắc vóng qua thềm
Bưởi đánh đu đầu ngõ ”
Trả lời: Hai câu thơ đầu, bằng từ láy “ se sẽ” khiến ta có thể hình dung mùa thu như
một nàng thiếu nữ nhẹ nhàng, ngập ngừng bước đi Mùa thu đến nhà em một cách nhẹ nhàng, tự nhiên Câu thơ còn gợi được không khí dịu dàng, sâu lắng của mùa thu xâm chiếm con người
Hai câu thơ sau với hình ảnh nhân hóa “ nắng mắc võng ” và “ Bưởi đánh đu”
ta hình dung được hình ảnh tiêu biểu của mùa thu
Bài 9: Khổ thơ sau tác giả sử dụng biện pháp tu từ nào? Nêu tác dụng của biện pháp tu
từ đó ?
“ Mầm non vừa nghe thấy
Vội bật chiếc vỏ rơi
Nó đứng dậy giữa trời
Khoác áo màu anh biếc ”
( Mầm non – Võ Quảng )
Trả lời: Khổ thơ trên tác giả đã sử dụng biện pháp nhân hóa rất thú vị
Những từ ngữ cho ta biết điều đó là: nghe thấy, vội, đứng dậy, khoác áo
Biện pháp nhân hóa đã giúp ta cảm nhận hình ảnh mầm non lớn lên chân thực và sinh động Mầm non như một con người, nó biết lắng nghe những rung động của cuộc sống vui tươi Nó mang trong mìh sức sống căng trào Và nó lớn lên yêu đời, lạc quan, đường hoàng
Trang 4Bài 10: “ Dù giáp mặt cùng biến rộng
Cửa sông chẳng dứt cội nguồn
Lá xanh mỗi lần trôi xuống Bỗng… nhớ một vùng núi non.”
( Cửa sông – Quang Huy ) a/ Khổ thơ trên gợi cho em liên tưởng tới câu tục ngữ, thành ngữ nào ?
b/ Cách diễn tả tình cảm trong đoạn thơ có gì sâu sắc ?
c/ Qua đoạn thơ, em thấy cửa sông có những tình cảm, cảm xúc nào ? Tình cảm ấy có gì đáng quý và đáng trân trọng ?
Trả lời: a/ Khổ thơ gơi cho em liên tưởng tới câu tuc ngữ, thành ngữ: Lá rụng về cội,
Uống ngước nhớ nguồn
b/ Cách diễn tả tình cảm trên rất sâu sắc Biện pháp nhân hóa ( chẳng dứt cội nguồn, giáp mặt, nhớ ) khiến hình ảnh cửa song hiện lên thật sinh động, có tâm tư tình cảm như con người
Ngoài ra, tác giả đã mượn hình ảnh cửa sông nhớ thương mà nói về tình cảm của những con người song ở cửa sông với đất liền Mượn tình cả m của dòng sông mà truyền cho ta bài học sâu sắc của đạo làm người: phải biết ơn nguồn cội
c/ Cách diễn tả tình cảm trên rất sâu sắc Biện pháp nhân hoá ( chẳng dứt cội nguồn, giáp mặt, nhớ ) khiến hình ảnh cửa sông hiện lên thật sinh động, có tâm tư tình cảm như con người Ngoài ra, tác giả đã mượn hình ảnh cửa sông nhớ thương mà nói về tình cảm của những con người ở cửa sông với đất liền Mượn tình cảm của dòng sông mà truyền cho ta bài học sâu sắc của đạo làm người: phải biết ơn nguồn cội Do đó, câu thơ rất nồng ấm tình cảm Nó như lời tâm tình chia sẻ và nó có khả năng khơi gợi nhịp rung đồng điệu trong trái tim người đọc
Trang 5Bài 11: Em hãy cảm nhận về cái hay, cái đẹp của tiếng Việt trong đoạn thơ sau:
“ Chưa chữ viết đã vẹn tròn tiếng nói Vầng trăng cao đêm cá lặn sao mờ
Ôi tiếng Việt như đất cày, như lụa Óng tre ngà và mềm mại như tơ Tiếng tha thiết nói thường nghe như hát
Kể mọi điều bằng ríu rít âm thanh Như gió nước không thể nào nắm bắt Dấu huyền trầm, dấu ngã chênh vênh.”
( Trích Tiếng Việt – Lưu Quang Vũ )
Trả lời: - Âm thanh của tiếng Việt nghe trầm bổng du dương và có khả năng diễn tả
được mọi cung bậc cảm xúc, tình cảm, tâm hồn của người Việt
- Tiếng Việt mang vẻ đẹp mềm mại, trau chuốt, mang hình ảnh của quê
hương với những âm thanh nồng ấm, than thương
- Tình cảm yêu mến, tự hào của tác giả với tiếng Việt
Bài 12: Nêu cảm nhận của em về cái hay, cái đẹp của câu văn sau:
“ Dưới tầng đáy rừng, tựa như đột ngột,bỗng rực lên những cùm thảo quả đỏ chon chót, như chứa lửa, chứa nắng.”
Trả lời: - Câu văn sử dụng những hình ảnh so sánh bất ngờ, thú vị Màu đỏ “ chon
chon” của thảo quả thật rực rỡ Màu đỏ ấy như chứa cả sức nóng của lửa, chứa cả sự tươi mới lộng lẫy của nắng Nó là vẻ đẹp tinh túy của thiên nhiên
- Từ “ rực lên” được đảo lên đầu câu nhấn mạnh được sự xuất hiện đôt ngột, kì diệu và sắc đỏ tươi tắn của thảo quả
- Ẩn đằng sau câu văn là cái nhìn say mê, bất ngờ của tác giả trước vẻ đẹp của thảo quả
Bài 13: Điệp ngữ “ dưới bóng tre” trong đoạn văn sau có tác dụng gì?
Dưới bong tre của ngàn xưa, thấp thoáng mái đình, mái chùa cổ kính Dưới bóng tre xanh ta gìn giữ một nền văn hóa lâu đời Dưới bóng tre xanh, đã từ lâu đời, người dân cày Việt Nam dựng nhà, dựng cửa, vỡ ruộng, khai hoang
Trả lời: - Điệp ngữ “ Dưới bóng tre” trong đoạn văn trên nói lên sự gắn bó của cây tre
với người dân Việt Nam Bóng tre đã bao trùm, che chở cho cuộc sống của người dân từ xưa và mọi sinh hoạt của con người đều diễn ra dưới bóng tre Bóng tre là người bạn thân thiết, là nơi lưu giữ những truyền thống văn hóa lâu đời của cha ông
Bài 14: “ Cha lại dắt con đi trên cát mịn
Ánh nắng chảy đầy vai Cha trầm ngâm nhìn mãi cuối chân trời
Con lại trỏ cánh buồm nói khẽ:
Cha mượn cho con cánh buồm trắng nhé,
Để con đi…”
a Hình ảnh ánh nắng được diễn tả qua câu thơ nào? Cách diễn tả ấy có gì độc đáo?
b Trong lời nói ngây thơ của người con, em cảm nhận được điều gì? Hãy bày tỏ suy nghĩ của em về điều đó
Trả lời : a Hình ảnh ánh nắng được diễn tả qua câu thơ “ ánh nắng chảy đầy vai”
Cách diễn tả ấy rất độc đáo Bởi ánh nắng thường được cảm nhận qua mắt nhìn ( thị giác ) Trong câu thơ trên ánh nắng lại được cảm nhận qua đôi vai: “ chảy đầy vai” ( xúc
Trang 6giác ) Qua cách miêu tả đó, ánh nắng hiện ra thật mềm mại, dịu dàng, ánh nắng làm sang lên vẻ đẹp của con người
b Trong lời nói ngây thơ của người con, ta cảm nhận được một ước mơ rất trong sang
và thánh thiện Ước mơ đó gắn liền với cánh buồm trắng, với khát vọng đi xa đến những chân trời mới Đó cũng là mơ ước của một tâm hồn trong trắng, ham hiểu biết, muốn khám phá những bí ẩn của thế giới
Chúng ta cần trân trọng, nâng niu và chắp cánh cho những ước mơ này
Bài 15: Nêu cảm nhận của em về cái hay, cái đẹp của đoạn thơ:
“ Nắng vườn trưa mênh mông
Bướm bay như lời hát Con tàu là đất nước Đưa em tới bến xa”
Trả lời: Cái hay, cái đẹp của đoạn thơ được thể hiện ở những phương diện cơ bản sau
đây:
- Nhịp thơ, giọng điệu thơ rộn rang, chứa đựng niềm vui hân hoan
- Hình ảnh thơ rất đẹp, thơ mộng: nắng trải khắp không gian làm bừng sang không gian, có cánh bướm rập rờn bay, có con tàu lướt song
- Không gian rộng lớn, mênh mông ( nắng vườn trưa mênh mông, đất nước )
- Biện pháp so sánh được sử dụng khéo léo: “ bướm bay như lời hát” đã gợi tả hình ảnh con bướm bay rập rờn, sinh động, vui mắt, đồng thời diễn tả được niềm vui rộn rang, ngân nga, trong trẻo trong long em bé khi được vào đội
- Biện pháp ẩn dụ ( so sánh ngầm ): bến xa….tương lai
Hai câu thơ cuối không chỉ gợi tả hình ảnh con tàu băng băng vượt song ra khơi mà còn nói lên khát vọng, niềm tin của em thiếu niên Được bước vào hang ngũ của Đội, trong em không chỉ có niềm vui sướng mà còn có cả niềm tin, niềm hy vọng vào tương lai tươi sang, niềm tự hào là chủ nhân của đát nước
- Nhà thơ Xuân Quỳnh đã diễn tả một cách hết sức tinh tế và chân thực những xúc cảm xao xuyến của em thiếu nhi khi được vào Đội Phải yêu lắm những thế hệ thiếu nhi nhà thơ mới có những vần thơ trong sang và thiết tha đến vậy
“Rừng mơ ôm lấy núi
Mây trắng đọng thành hoa
Gió chiều đông gờn gợn
Hương bay gần, bay xa”
a Những động từ đã góp phần miêu tả cảnh đẹp của rừng mơ thật sinh động Em hãy viết ra những động từ đó
b Theo em, động từ “ động” có thể thay thế bằng động từ nào khác? Hãy so sánh cách dung động tư “ đọng” với những động từ vừa tìm được và rút ra nhận xét cách dùng từ nào hay hơn? Vì sao?
Trả lời: a Những động từ đã góp phần miêu tả cảnh đẹp của rừng mơ thật sinh động Đó
là: ôm, đọng, gờn gợn, bay
b Động từ “ đọng” có thể thay thế bằng động từ: kết, tụ, chum… Song cách dùng từ “ đọng” của tác giả hấp dẫn hơn, vì nó vừa diễn tả một cách chính xác đặc điểm của mây ( hình thành từ hơi nước ), nó lại vừa tạo cho câu thơ hình ảnh vừa thực vừa huyền ảo “ Mây trắng đọng thành hoa”, mây trắng kết với nhau thành một đóa hoa khổng lồ làm đẹp hơn cho núi rừng? Hay sương đọng trên cành mơ thành những đốm hoa lung linh? Hay
Trang 7hoa mơ trắng trong là kết tinh vẻ đẹp của đất trời? Cách dùng từ “ đọng” đã tạo cho câu thơ sự hàm súc mà ít từ nào có được
Bài 16: Khổ thơ sau sử dụng biện pháp tu từ nào? Nêu tác dụng của biện pháp tu từ đó
Mầm non vừa nghe thấy
Vội bật chiếc vỏ rơi
Nó đứng dậy giữa trời
Khoác áo màu xanh biếc
Trả lời:
- Khổ thơ trên sử dụng biện pháp nhân hóa rất thú vị
- Những từ ngữ cho ta biết điều đó là: nghe thấy, vội, đứng dậy, khoác áo
- Biện pháp nhân hóa đã giúp ta cảm nhận hình ảnh mầm non lớn lên chân thực và sinh động Mầm non như một con người, nó biết lắng nghe những rung động của cuộc sống vui tươi Nó mang trong mình sức sống căng trào Và nó lớn lên yêu đời, lạc quan, đường hoàng ( nó đứng dậy giữa trời )
Hình ảnh thơ đẹp, trong sang rất gần với vẻ đẹp tâm hồn thiếu nhi Có lẽ vì thế mà đoạn thơ gợi trí tưởng tượng phong phú và long mến yêu cuộc sống của các “ mầm non đất nước”
CÁC BÀI TẬP VỀ TỪ LOẠI - LOẠI TỪ Câu 1: Dòng nào sau đây chỉ gồm các từ láy:
A mảnh mai, mặn mà, mềm mỏng, mềm mại
B nhã nhặn, nhẹ nhàng, nhí nhảnh, nhỏ nhẹ
C thấp thoáng, thướt tha, thánh thót, gập ghềnh
Đáp án: C- thấp thoáng, thướt tha, thánh thót, gập ghềnh
Câu 2: thoáng mát, yêu thương, nổi tiếng, họ hàng, sáng trưng, bạn thân, bụng dạ, bà
con, xanh lam, xinh đẹp
Hãy xếp các từ trên vào 2 nhóm:
- Từ ghép tổng hợp:
- Từ ghép phân loại:
Đáp án:
Từ ghép tổng hợp: thoáng mát, yêu thương, họ hàng, bụng dạ, bà con, xinh đẹp
Từ ghép phân loại: nổi tiếng, sáng trưng, bạn thân, xanh lam
Câu 3: Xác định từ loại của các từ được gạch chân dưới đây:
a/ Mai luôn có niềm tin vào cuộc sống
b/ Mai sống rất chân thành
c/ Chúng ta nên cẩn thận khi ăn rau sống
Đáp án:
a/ Mai luôn có niềm tin vào cuộc sống
DT
b/ Mai sống rất chân thành
ĐT
c/ Chúng ta nên cẩn thận khi ăn rau sống
TT