Khi chọn đề tài tôi đã nghiên cứu một số sách chuyên khảo, các bài viết trên các tạp chí khoa học về bảo vệ các quyền con người bằng các quy định của pháp luật tố tụng hình sự, bằng c[r]
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
NGUYỄN THỊ THANH LOAN
BẢO VỆ CÁC QUYỀN CON NGƯỜI
BẰNG CÁC QUY PHẠM CỦA CHẾ ĐỊNH CÁC BIỆN PHÁP ưNGĂN CHẶN TRONG PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
LUẬN VĂN THẠC SỸ LUẬT HỌC
HÀ NỘI – 2015
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
NGUYỄN THỊ THANH LOAN
BẢO VỆ CÁC QUYỀN CON NGƯỜI BẰNG CÁC QUY PHẠM CỦA CHẾ ĐỊNH CÁC BIỆN PHÁP ưNGĂN CHẶN TRONG PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
CHUYÊN NGÀNH: LUẬT HÌNH SỰ VÀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ
MÃ SỐ: 60 38 40
LUẬN VĂN THẠC SỸ LUẬT HỌC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS – TS NGUYỄN NGỌC CHÍ
HÀ NỘI – 2015
Trang 3MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN 1
PHẦN MỞ ĐẦU 4
1 Tính cấp thiết của đề tài: 4
2 Tình hình nghiên cứu đề tài: 6
3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu đề tài: 7
3.1 Mục đích nghiên cứu đề tài: 7
3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu đề tài: 7
4 Phạm vi nghiên cứu của đề tài: 7
5 Phương pháp nghiên cứu: 8
6 Những điểm mới của luận văn: 8
7 Cơ cấu của luận văn: 8
CHƯƠNG I: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO VỆ QUYỀN CON NGƯỜIBẰNG CÁC QUY PHẠM CỦA CHẾ ĐỊNH CÁC BIỆN PHÁP NGĂN CHẶN 9
TRONG PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ 9
1.1 Quyền con người trong tố tụng hình sự và bảo vệ quyền con người bằng các quy phạm của chế định các biện pháp ngăn chặn trong pháp luật tố tụng hình sự 9
1.1.1 Quyền con người trong tố tụng hình sự 9 1.1.2 Khái niệm bảo vệ quyền con người bằng các quy phạm của chế định các biện pháp ngăn chặn trong pháp luật tố tụng hình sựError! Bookmark not defined
1.2 Quyền của người bị áp dụng biện pháp ngăn chặn theo luật quốc tế nhân quyền Error! Bookmark not defined 1.2.1 Quyền an toàn tự do thân thể Error! Bookmark not defined 1.2.2 Quyền được xét xử công bằng Error! Bookmark not defined 1.3 Cơ chế bảo vệ quyền của người bị áp dụng các biện pháp ngăn chặn theo luật nhân quyền quốc tế Error! Bookmark not defined 1.3.1 Cơ chế quốc tế Error! Bookmark not defined
Trang 4CHƯƠNG II: QUI ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN BẢO VỆ
QUYỀN CON NGƯỜI BẰNG CÁC QUY PHẠM CỦA CHẾ ĐỊNH CÁC
BIỆN PHÁP NGĂN CHẶN TRONG PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ
Error! Bookmark not defined
2.1 Quy định của pháp luật tố tụng hình sự về bảo vệ quyền con người bằng
các quy phạm của chế định các biện pháp ngăn chặnError! Bookmark not
defined
2.1.1 Quy định của pháp luật tố tụng hình sự về bảo vệ quyền con người bằng
các quy phạm của chế định các biện pháp ngăn chặn trước khi ban hành Bộ
luật tố tụng hình sự năm 2003 Error! Bookmark not defined
2.1.2 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 Error! Bookmark not defined
2.2 Bảo vệ quyền con người bằng các biện pháp ngăn chặn trong BLTTHS
2003 Error! Bookmark not defined
2.2.1 Bắt người Error! Bookmark not defined
2.2.2 Biện pháp ngăn chặn tạm giữ Error! Bookmark not defined
2.2.3 Biện pháp ngăn chặn tạm giam Error! Bookmark not defined
defined
2.2.5 Biện pháp ngăn chặn bảo lĩnh Error! Bookmark not defined
2.2.6 Biện pháp ngăn chặn đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để đảm bảo Error!
Bookmark not defined
2.3 Nguyên nhân của những hạn chế, tồn tại trong việc bảo vệ quyền con
người bằng quy phạm về các biện pháp ngăn chặn trong pháp luật tố tụng
hình sự Error! Bookmark not defined
2.3.1 Nguyên nhân thuộc về các quy phạm pháp luậtError! Bookmark not
defined
2.3.2 Nguyên nhân thuộc về các chủ thể áp dụng pháp luậtError! Bookmark
not defined
2.3.3 Nguyên nhân khách quan Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG III: HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ BẢO VỆ QUYỀN CON NGƯỜI BẰNG CÁC QUY
Trang 5PHẠM CỦA CHẾ ĐỊNH CÁC BIỆN PHÁP NGĂN CHẶN TRONG PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ Error! Bookmark not defined 3.1 Cơ sở của việc hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người bằng các quy phạm của chế định các biện pháp ngăn chặn trong pháp luật TTHS Error! Bookmark not defined 3.2 Hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự về các biện pháp ngăn chặn Error! Bookmark not defined
3.2.1 Giải pháp hoàn thiện các nguyên tắc cơ bản của pháp luật tố tụng hình sự
Error! Bookmark not defined 3.3 Các giải pháp nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người bằng các quy phạm của chế định các biện pháp ngăn chặn trong pháp luật TTHS Error! Bookmark not defined
3.3.1 Nâng cao phẩm chất đạo đức, năng lực chuyên môn nghiệp vụ của những người tiến hành tố tụng Error! Bookmark not defined 3.3.2 Giải pháp, kiến nghị nhằm tăng cường công tác giám sát việc bảo vệ quyền con người trong việc áp dụng các biện pháp ngăn chặnError! Bookmark not defined
KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined Danh mục tài liệu tham khảo 11
Trang 6PHẦN MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài:
Hiện nay đất nước ta đang xây dựng Nhà nước pháp quyền – Nhà nước ở
đó quyền con người được bảo vệ bằng pháp luật và được tôn trọng Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đặt ra nhiệm vụ “Đẩy mạnh xây dụng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, trong đó đẩy mạnh việc thực hiện chiếc lược cải cách tư pháp đến năm 2020, xây dựng hệ thống tư pháp trong sạch, vững mạnh, bảo vệ công lý và bảo vệ quyền con người” Do vậy, bảo vệ quyền con người là nhiệm vụ cơ bản song song với xây dựng Nhà nước pháp quyền Thông qua đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước quyền con người được đề cao, tôn trọng và bảo vệ Nghị quyết số 49 – NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị
về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 đã đề ra phương hướng: “… hoàn thiện các thủ tục tố tụng tư pháp, bảo đảm tính đồng bộ, dân chủ, công khai, minh bạch, tôn trọng và bảo vệ quyền con người.” Trong Hiến pháp năm 2013, văn bản pháp lý mang tính pháp lý cao nhất, việc bảo vệ quyền con người cũng được quy định rõ ràng, cụ thể tại Điều 14 “1 Ở nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, các quyền con người, quyền công dân về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội được công nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm theo Hiến pháp và pháp luật.”
Quyền con người là vấn đề được thế giới quan tâm, được ghi nhận trong luật pháp quốc tế và pháp luật của mỗi quốc gia, trong đó có luật tố tụng hình
sự Hoạt động tố tụng hình sự giải quyết vụ án là vấn đề nhạy cảm, dễ bị xâm phạm đến quyền con người, nhất là khi áp dụng các biện pháp ngăn chặn Việc
áp dụng các biện pháp ngăn chặn làm ảnh hưởng trực tiếp đến các quyền công dân, cụ thể là quyền tự do, quyền chính trị, quyền học tập, quyền lao động… của con người Tuy nhiên, trong trường hợp cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, để bảo vệ tính mạng, sức khỏe của người khác, theo quy định của pháp luật thì quyền con người có thể bị hạn chế Chủ thể được quyền áp dụng biện pháp ngăn chặn là Nhà nước, chủ thể có quyền lực đặc biệt với sức mạnh cưỡng chế của bộ máy trấn áp (cơ quan
Trang 7Công an, Viện kiểm sát, Tòa án) một bên là công dân Từ đó dễ dẫn đến tình trạng quyền con người, quyền công dân không được tôn trọng, không được bảo
vệ, không được thực hiện đúng quy định của pháp luật Bộ luật tố tụng hình sự ngay từ khi ban hành, quy phạm pháp luật về biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự đã được quy định khá đầy đủ Chế định các biện pháp ngăn chặn được quy định tại Chương VI của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 Pháp luật
tố tụng hình sự Việt Nam quy định chặt chẽ việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn đối với người thực hiện hành vi vi phạm pháp luật nhằm bảo vệ các quyền con người Việc áp dụng các quy định đó trong những năm qua góp phần tạo điều kiện cho các cơ quan tiến hành tố tụng hoàn thành tốt nhiệm vụ giải quyết các vụ án hình sự, góp phần bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa, trật tự, an toàn
xã hội và bảo vệ các quyền con người của người tham gia tố tụng, đặc biệt là của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo Tuy nhiên một số quy định về việc áp dụng biện pháp ngăn chặn còn chưa rõ ràng, trong thực tế năng lực, tinh thần trách nhiệm, phẩm chất của người tiến hành tố tụng dẫn đến việc áp dụng biện pháp ngăn chặn chưa thống nhất, làm ảnh hưởng, thậm chí xâm phạm đến quyền con người, ảnh hưởng đến quyền của người bị áp dụng biện pháp ngăn chặn Một nghiên cứu toàn diện về lí luận, về quy định pháp luật thực tiễn và thực tiễn việc áp dụng biện pháp ngăn chặn trong pháp luật tố tụng hình sự để đảm bảo các quy định của pháp luật và việc áp dụng các quy định pháp luật về biện pháp ngăn chặn được thực hiện đúng, thống nhất nhằm kịp thời ngăn chặn tội phạm, đảm bảo cho việc giải quyết vụ án hình sự đúng pháp luật, nhằm hoàn thiện quy phạm các biện pháp ngăn chặn để bảo vệ các quyền con người bằng pháp luật tố tụng hình sự Từ những phân tích nêu trên, tôi đã quyết định
chọn đề tài “Bảo vệ quyền con người bằng các quy phạm của chế định các biện pháp ngăn chặn trong pháp luật tố tụng hình sự - Một số vấn đề lí luận
và thực tiễn” cho luận văn thạc sỹ - Luận văn tốt nghiệp cao học chuyên ngành
luật hình sự của mình
Trang 82 Tình hình nghiên cứu đề tài:
Bảo vệ quyền con người là vấn đề được các quốc gia trên thế giới, các tổ chức quốc tế và Việt Nam rất quan tâm và được nghiên cứu dưới nhiều góc độ Bảo vệ quyền con người bằng các quy phạm của pháp luật tố tụng hình sự, của quy phạm về các biện pháp ngăn chặn trong pháp luật tố tụng hình sự đã được nhiều tác giả đề nghiên cứu dưới những góc độ khác nhau Khi chọn đề tài tôi
đã nghiên cứu một số sách chuyên khảo, các bài viết trên các tạp chí khoa học
về bảo vệ các quyền con người bằng các quy định của pháp luật tố tụng hình
sự, bằng các quy định về các biện pháp ngăn chặn trong pháp luật tố tụng hình
sự như: Đề tài khoa học “Bảo vệ quyền con người bằng pháp luật hình sự và pháp luật tố tụng hình sự” do GS.TSKH Lê Văn Cảm, TS Nguyễn Ngọc Chí, Ths Trịnh Quốc Toản đồng chủ trì; Bài viết “Bảo vệ quyền con người bằng pháp luật tố tụng hình sự” của Tiến sỹ Nguyễn Ngọc Chí, Khoa luật, Đại học quốc gia Hà Nội được đăng trên Tạp chí Khoa học của Đại học quốc gia Hà Nội (số 23, năm 2007); Tham luận “Bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình
sự” của Thạc sỹ Đinh Thế Hưng – Viện Nhà nước và pháp luật tại Hội thảo:
Các điều kiện đảm bảo quyền con người ở Việt Nam do Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, Viện NN và Pháp luật tổ chức ngày 27/8/2010; Sách chuyên khảo “Bảo
vệ quyền con người trong luật hình sự, luật tố tụng hình sự Việt Nam” của TS Trần Quang Tiệp – NXB Chính trị quốc gia năm 2004; Sách chuyên khảo
“Biện pháp ngăn chặn khám xét và kê biên tài sản trong bộ luật tố tụng hình sự” của Ths Nguyễn Mai Bộ - Nhà xuất bản Tư pháp năm 2004; Ngoài ra, một số sách chuyên khảo, bài viết trên các tạp chí chuyên ngành như: Tạp chí Tòa án nhân dân; Tạp chí Kiểm sát; Tạp chí Luật học; Tạp chí Nhà nước và pháp luật; Tạp chí nghiên cứu lập pháp; Tạp chí Công an nhân dân…
Các công trình nghiên cứu, các bài viết, các tham luận đã được công bố đã
đề cập đến việc bảo vệ quyền con người trong hoạt động tư pháp hình sự, trong pháp luật tố tụng hình sự, trong việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn trong pháp luật tố tụng hình sự Tuy nhiên một số vấn đề về lí luận về bảo vệ các quyền con người bằng các quy phạm của chế định các biện pháp ngăn chặn, các
Trang 9biện pháp bảo vệ các quyền con người bằng các quy phạm của chế định các biện pháp ngăn chặn mới được đề cập ở mức độ nhất định để từ đó đánh giá đúng thực trạng và thực tiễn áp dụng các quy định của pháp luật tố tụng hình sự nhằm đưa ra những giải pháp để bảo vệ quyền con người bằng các biện pháp ngăn chặn được quy định trong pháp luật tố tụng hình sự
3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu đề tài:
3.1 Mục đích nghiên cứu đề tài:
Trên cơ sở nghiên cứu lí luận, các quy định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam và thực tiễn bảo vệ quyền con người bằng các quy phạm của chế định các biện pháp ngăn chặn trong pháp luật tố tụng hình sự, luận văn sẽ đưa ra những tồn tại, hạn chế để từ đó đưa ra những giải pháp nhằm hoàn thiện các quy định của pháp luật tố tụng hình sự về các biện pháp ngăn chặn, nâng cao phẩm chất, năng lực của những người tiến hành tố tụng và tăng cường công tác giám sát việc bảo vệ quyền con người trong việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn trong hoạt động tố tụng hình sự ở Việt Nam
3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu đề tài:
- Luận văn làm rõ vấn đề lí luận về quyền con người, bảo vệ các quyền con người trong pháp luật tố tụng hình sự và bảo vệ các quyền con người bằng các quy phạm của chế định các biện pháp ngăn chặn trong pháp luật tố tụng hình sự
- Luận văn phân tích các quy định của Bộ luật tố tụng hình sự về bảo vệ các quyền con người bằng các quy định về biện pháp ngăn chặn
- Luận văn đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả trong việc bảo vệ các quyền con người bằng các quy định của chế định các biện pháp ngăn chặn trong pháp luật tố tụng hình sự
4 Phạm vi nghiên cứu của đề tài:
- Lí luận về bảo vệ quyền con người bằng các quy phạm của chế định các biện pháp ngăn chặn trong pháp luật tố tụng hình sự
- Các quy định của chế định các biện pháp ngăn chặn trong Bộ luật tố
Trang 10- Thực tiễn việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn trong các giai đoạn khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử;
- Thực trạng của việc bảo vệ các quyền con người bằng các quy phạm của chế định các biện pháp ngăn chặn trong pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam
5 Phương pháp nghiên cứu:
Luận văn được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác – Lênin (chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử), tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chính sách của Đảng về bảo vệ các quyền con người bằng pháp luật
Các phương pháp nghiên cứu được áp dụng khi thực hiện luận văn: phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp, phương pháp thống kê, phương pháp lịch sử…
6 Những điểm mới của luận văn:
- Luận văn làm rõ vấn đề lí luận về bảo vệ các quyền con người bằng các quy định của chế định các biện pháp ngăn chặn trong pháp luật tố tụng hình sự
- Luận văn phân tích các quy định của pháp luật tố tụng hình sự về bảo
vệ các quyền con người bằng quy phạm về các biện pháp ngăn chặn
- Luận văn đồng thời đưa ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện quy phạm
về các biện pháp ngăn chặn trong pháp luật tố tụng hình sự
7 Cơ cấu của luận văn:
Luận văn gồm có phần mở đầu, phần kết luận và 4 chương:
- Chương I: Một số vấn đề lí luận về bảo vệ quyền con người bằng các quy phạm của chế định các biện pháp ngăn chặn trong pháp luật tố tụng hình sự
- Chương II: Quy định của pháp luật và thực tiễn bảo vệ quyền con người bằng các quy phạm của chế định các biện pháp ngăn chặn trong pháp luật
tố tụng hình sự
- Chương III: Hoàn thiện pháp luật và các giải pháp nâng cao hiệu quả bảo
vệ các quyền con người bằng các quy phạm của chế định các biện pháp ngăn chặn trong pháp luật tố tụng hình sự
