Nêu mục đích giao tiếp của các kiểu văn bản: tự sự, miêu tả, biểu cảm, nghị luận?. Kể tên một số vă bản đã học được trình bày bằng phương thức tự sự, miêu tả, biểu cảm, nghị luận.. Nêu c
Trang 1BÀI SOẠN GIẢNG -TUẦN 1
A Nội dung cơ bản: Ôn tập kiến thức Ngữ văn lớp 6, 7
Hướng dẫn phương pháp học bài ở nhà
B Tiến trình thực hiện:
I Phần Tiếng Việt:
1, Từ:
? Từ là gì? Cho ví dụ? * Từ là đơn vị ngôn ngữ nhỏ nhất dùng để tạo câu
Ví dụ : nhà, xe, trẻ em , cầu, ăn …
? Xét về cấu tạo, từ được phân loại như thế nào?
* Từ có hai loại:- Từ đơn và từ phức
- Từ phức có hai loại: Từ ghép và từ láy
? Em hiểu thế nào từ đơn?
? Thế nào là từ phức?
? Phân biệt rõ từ ghép và từ láy?
- Từ đơn là từ chỉ có một tiếng có nghĩa (ăn, ngủ, đá,ba…)
- Từ phức là những từ có cấu tạo gồm hai hay nhiều tiếng hợp thành
-Từ ghép là từ được tạo nên bằng cách ghép các tiếng có quan hệ với nhau về nghĩa
Ví dụ: nhà trẻ, cây nhãn, mặt trời…
-Từ láy là từ phức có quan hệ láy âm giữa các tiếng
Ví dụ : khanh khách, thủ thỉ, chan chát…
*Bài tập:
a Phân biệt từ đơn, từ ghép, từ láy trong đoạn trích sau:
“… Hàng năm, cứ vào cuối thu, khi lá cây ngoài đường rụng nhiều và trên không có những đám mây bàng bạc trôi, lòng tôi lại nao nức những kỉ niệm mơn man của buổi tựu trường đầu tiên…”
b Phân loại cấu tạo các từ sau:
- Tươi tốt, đèn điện, nhà cửa, xe cộ, may mắn, đánh đập, phập phồng, núi sông, lom khom, mấp mô, giang sơn…
2, Ngữ cố định:
?Ngữ cố định là gì? * NCĐ là những đơn vị có sẵn trong ngôn ngữ
được hình thành trong quá trình phát triển của
lịch sử, xã hội ngôn ngữ Nó thường gồm một
tập hợp các từ đơn , có kết cấu vững chắc,cố định
ổn định, bất biến và có ý nghĩa hoàn chỉnh dùng
để gọi tên sự vật, hiện tượng, biểu thị khái niệm
Cho ví dụ?
- Há miệng chờ sung
- Thuận buồm xuôi gió
- Chó cắn áo rách
- Giật gấu vá vai…
*Bài tập: Giải thích một số thành ngữ sau:
- Đầu voi đuôi chuột
- Ném đá giấu tay
- Nuôi ong tay áo
Trang 2- Nước đổ đầu vịt
3.Câu:
? Hãy liệt kê những kiểu câu đã học?
? Câu trần thuật đơn là câu như thế nào?
? Theo em, câu trần thuật đơn có thể thêm thành phần không?
- Có thể mở rộng hoặc rút gọn câu bằng cách thêm hoặc bớt 1 số thành phần câu:
Trạng ngữ, bổ ngữ…
-Ngoài ra khi tạo lập văn bản, ta còn sử dụng một số kiểu câu khác như:
câu cầu khiến, câu cảm thán, câu nghi vấn…
4 Biện pháp tu từ:
? Hãy liệt kê những biện pháp tu từ đã học?
- So sánh, nhân hoá, ẩn dụ, hoán dụ, liệt kê, điệp ngữ…
? Mục đích sử dụng những biện pháp tu từ ?
- Khi tạo lâp văn bản, ta sư dụng các biện pháp tu từ để làm tăng sức gợi hình,
gợi cảm cho sự diễn đạt, hoặc nhằm nhấn mạnh ý diễn đạt
*Bài tập:
a Lấy ví dụ về các biện pháp tu từ?
b Chỉ rõ biện phap tu từ được sử dụng trong các ví dụ sau đây :
- áo chàm đưa buổi phân ly
Cầm tay nhau biêt nói gì hôm nay
- Hoan hô chiến sĩ Điện Biên
Chiến sĩ anh hùng
Đầu nung lửa sắt
Năm mươi sáu ngày đêm: khoét núi, ngủ hầm, mưa dầm, cơm vắt…
- Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng
Thấy một măt trời trong lăng rất đỏ
- Trong như tiếng hạc bay qua,
Đục như nước suối mới sa nửa vời
Tiếng khoan như gió thoảng ngoài
Tiếng mau sầm sập như trời đổ mưa
- Bàn tay ta làm nên tất cả
Có sức người sỏi đá cũng thành cơm
II Phần văn học:
1.Văn học dân gian VN:
? Liệt kê những thể loại VHDG mà em biết?
a.Truyện dân gian:
? Kể tên các loại truyện dân gian đã học?
? Phân biệt các loại truyện đó?
- Truyện truyền thuyết: Thường kể về các nhân vật lịch sử, sự kiện lịch sử…
- Truyện thần thoại :Kể về sự tích các thần, XH loài người thời hoang sơ…
Trang 3- Truyện ngụ ngôn: Ngụ ý khuyên con người một bài học nào đó trong cuộc sống…
- Truyện cổ tích: Thường kể về cuộc đời, số phận một số kiểu nhân vật…
- Truyện cười : Gây cười nhằm mua vui hoặc phê phán thói hư tật xấu của con người trong xã hội
b Tục ngữ, ca dao, dân ca:
? Phân biệt tục ngư, ca dao, dân ca?
? Kể tên một số chùm ca dao, dân ca đã học?
…- Tình cảm gia đình
- Tình yêu quê hương, đất nước
- Thân phận người lao động nghềo trong xh cũ
- Lên án, đả kích chế giễu thói hư, tật xấu…
* Bài tập:
? Giải thích ý nghĩa một số câu tục ngữ:
- Chớp đông nhay nháy, gà gáy thì mưa
- Chuồn chuồn bay thấp thì mưa
Bay cao thì nắng, bay vừa thì râm
- Khoai đất lạ, mạ đất quen
- Nuôi lợn ăn cơm nằm, nuôi tằm ăn cơm đứng
? Kể tên một số làn điệu dân ca mà em biết?
2 Văn học trung đại:
? Em đã được học, được biết những tp vh trungđại nào?
- Truyện: Mẹ hiền day con, Con hổ có nghĩa, Thày thuốc giỏi cốt nhất ở tấm lòng
- Thơ Bà Huỵện Thanh Quan, Nguyễn Khuyến,…
? Truyện trung đại hay vhtđ ra đời trong khoảng thời gian nào?
? Qua những truyện đã học trên em có nhận xét gì về truyện trung đại?
* Truyện trung đại thời kì đầu còn đơn giản vể cốt truyện, ít nhân vật, ít sự kiện
VHTĐ đã phong phú hơn theo thời gian cả về nội dung và thể loại
3 Văn học hiện đại:
? Liệt kê một số tác phẩm vh hiện đại đã học?
- Từ đầu thế kỉ XX VHVN có sự chuyển biến mạnh mẽ, phát triển theo hướng hiện
đại hoá, phong phú về thể loại, đồ sộ về lượng tác phẩm
? Kể tên một vài văn bản giàu cảm xúc trong chương trình ngữ văn 6,7?
- Trong chương trình ngữ văn lớp 6,7 em đã học những văn bản nhật dụng nào?
- Thế nào là văn bản nhật dụng?
III Phần Tập làm văn
1 Nêu mục đích giao tiếp của các kiểu văn bản: tự sự, miêu tả, biểu cảm, nghị luận?
- Kiểu văn bản tương ứng với phương thức biểu đạt chủ yếu được sử dụng
- Ngoài những kiểu văn bản trên, còn có kiểu văn bản thuyết minh, hành chính cv
? Kể tên một số vă bản đã học được trình bày bằng phương thức tự sự, miêu tả, biểu
cảm, nghị luận ?
? Em có nhận xét gì về ptbđ của những văn bản nhật dụng đã học?
- Rất đa dạng phong phú: Có tự sự, miêu tả, nghị luận, bày tỏ cảm xúc
2 Hãy nêu dàn ý khái quát của các kiểu văn bản: tự sự, biểu cảm, miêu tả…
-HS nêu lần lượt và nhận xét
Trang 43.Tìm một số ví dụ về các đề bài thuộc các kiểu văn bản trên?
- Ví dụ:
? Kể lại truyện “Thánh Gióng”?
? Hãy kể về người bà thân yêu của em?
? Tả cảnh cơn mưa mùa hạ?
? Tả quang cảnh lớp em trong một giờ học?
? Nêu cảm nhận của em về văn bản “Sài Gòn tôi yêu” ?
? Nêu suy nghĩ về câu ca dao: “ Bầu ơi thương lấy bí cùng
Tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn.”
? Chứng minh câu tục ngữ: “ Gần mực thì đen, gần đèn thì rạng.”
- Cho hs tự lâp đề bài- phân tích, phân loại đề đó
* Bài tập:
a ? Theo em, văn bản biểu cảm được viêt ra nhằm mục đích gì?
? Văn bản biểu cảm thường dùng phương tiện nào?
? Muốn văn bản biểu cảm hấp dẫn ta cần chú ý những gì khi trình bày?
Gợi ý: BC là bày tỏ tình cảm, cảm xúc, thể hiện sự đánh giá của con người đối với
thế giới xung quanh và khơi gợi tình cảm cho người đọc
- Có thể biểu cảm trực tiếp, gián tiếp
-Sử dụng các biện pháp tự sự , miêu tả để khơi gợi tình cảm người đọc
- Ta cần: Xác định đúng yêu cầu của đề
Tình cảm chân thành, khéo léo
Sử dụng các biện pháp tu từ phù hợp
b Văn nghị luận yêu cầu ta những gì?
c Nêu cảm nghĩ của em về nhân vật chú bé Lượm trong bài thơ cùng tên của Tố Hữu *Hướng dẫn hs cách soạn bài và làm bài tập ơ nhà (Soạn văn, làm btập TV-TLV)
BÀI SOẠN GIẢNG- TUẦN 2
A.Nội dung cơ bản:
- Ôn tập kiến thức về tác giả Thanh Tịnh, Nguyên Hồng với hai văn bản:
“Tôi đi học”, “Trong lòng mẹ”
- Ôn tâp về cấp độ khái quát nghĩa từ ngữ, trường từ vựng
- Rèn kĩ năng làm một số bài tập tiếng Việt, tập luyện khả năng phân tích ,cảm thụ
tác phẩm cho hs
B Tiến trình thực hiện:
I Văn học:
1 Văn bản “Tôi đi học”
? Giới thiệu những nét cơ bản về cuộc đời và sự nghiệp cũng như phong cách nghệ
thuật của Thanh Tịnh?
- Cho hs trình bày, nhận xét và làm thành đọan văn hoàn chỉnh
? Em hiểu gì về truyện ngắn “Tôi đi học”?
- Gợi ý: Thanh Tịnh chuyên viết truyện ngắn, truyện của ông thường rất nhẹ nhàng, trong sáng và sâu lắng Truyện ngắn “Tôi đi học” là truyện tiêu biêu biểu cho phong cách nghệ thuật của ông Truyện đã tô đậm cảm giác trong sáng nảy nở trong lòng
Trang 5nhân vật “Tôi” ở buổi đến trường đầu tiên
? Xác định câu văn thể hiện rõ nhất tâm trạng nhân vật tôi ở đầu văn bản?
? Yếu tố nào làm nên chất trữ tình trong truyện ngắn này?
? Biện pháp tu từ nào được sử dụng nhiều trong truyện ngắn?
- Truyện đã kết hợp hài hoà các phương thức biểu đạt: miêu tả,tự sự, biểu cảm,
trình bày theo dòng hồi tưởng của nhân vật
- Lời văn giàu hình ảnh do sử dụng những biện pháp tu từ so sánh phù hợp làm
tăng giá trị gợi hình, gợi cảm
Bài tập:
a Tóm tắt truyện ngắn trên?
b Viết đoạn văn ngắn nêu cảm nghĩ của em về truyện ngắn “Tôi đi học”?
2.Văn bản “Trong lòng mẹ”
? Trình bày những hiểu biết cơ bản của em về nhà văn Nguyên Hồng?
? Em hiểu gì về tác phẩm “Những ngày thơ ấu” của Nguyên Hồng?
- Cho hs trả lời, bổ sung và nhận xét
- GV cung cấp thêm tư liệu: - Nguyên Hồng là một nhà văn có tên tuổi giai đoạn đầu
Thế kỉ xx Ông có một quãng đời tuổi thơ thật buồn khổ, cay đắng Kí ức về tuổi ấu
thơ đã luôn in đậm trong tâm trí NH Ông đã viết cuốn tiểu thuyết tự truyện này để
ghi lại hồi ức cay đắng đó Khi lớn lên, NH sống chủ yếu ở Hải Phòng Cuộc sống
của ông cũng khá chật vật NH đã có những cống hiến đáng kể cho văn học nước nhà -“ NNTA” sáng tác từ 1938-1940, gồm 9 chương- mỗi chương là một kỉ niệm sâu sắc -“Trong lòng mẹ” là trích đoạn chương IV tp
? Nêu nội dung chủ yếu nhất của văn bản?
?Theo em, nhớ lại cuộc trò chuyện với người cô tức là tác giả nhớ lại điều gì?
? Qua một số hình ảnh cực tả tâm trạng của bé Hồng trong văn bản giúp em hiểu gì
về chú bé Hồng?
- H là một chú bé rất nhạy cảm, đáng thương, phải chịu nhiều nỗi đau mất mát và
đặc biệt là H có tình yêu thương mẹ sâu sắc
? Theo em, điểm thành công nhất về nghệ thuật của đoạn trich này là gì?
- Sư dụng kết hợp các phương thức biểu đạt, hình ảnh so sánh đặc sắc gợi sự liên tưởng cho người đọc và nghệ thuật miêu tả tâm lý nhân vật rất thành công
II Tiếng Việt:
1.Cấp độ khái quát nghĩa từ ngữ:
? Khi nào môt từ ngữ được coi là có nghĩa rộng?
? Khi nào một từ ngữ được coi là có nghĩa hẹp? Cho ví dụ?
- HS trình bày theo sgk
- Ví dụ: Phương tiện vận tải bao hàm: xe- thuyền
Xe bao hàm: xe máy, xe hơi, xe thồ, xe xích lô…
Thuyền bao hàm: thuyền thúng, thuyền buồm…
Trang 6- Học sinh, sinh viên, bác sĩ, nông dân, giáo viên
- Hội hoạ, múa, điêu khắc, nghề thuật, điện ảnh, âm nhạc
b Dòng nào chứa những từ không phù hợp trong mỗi nhóm từ sau:
A Bút chì, thước kẻ, sách giáo khoa, vở
B Xeđap, xe máy, ô tô, xe chỉ, xích lô, tàu điện
C.Cây tre, cây chuối, cây cau, cây gạo, cây vàng
? Tìm những nhóm từ thể hiện cấp độ khái quát nghĩa từ ngữ rộng- hẹp khác?
? Tìm những từ có nghĩa hẹp hơn từ: Thực vật, động vật, dụng cụ đánh bắt thuỷ sản, nông nghiệp, nhà?
2 Trường từ vựng:
?Thế nào là trường từ vựng?
- Là tập hợp các từ có ít nhất một nét chung về nghĩa
- Ví dụ: Những từ chỉ đồ dùng học tập: bút, phấn, sách, vở…
? Hãy sắp xếp các từ có cùng nét nghĩa theo từng nhóm cho hợp lí:
- Tay, chân, chạy, đầu, nhảy, bác sĩ, nhân từ, giáo viên, xách, khoẻ, công nhân, yếu,
* TTV có thể bao gồm nhiều TTV nhỏ hơn:
-Ví dụ: Tay: - Hình dáng (tay to, tay nhỏ, tay búp măng,…)
- Bộ phận ( ngón tay, cổ tay, móng tay…)
- Hoạt động (bê, bưng, xách, cầm…)
*TTV là những từ cùng từ loại
Ví dụ: Ngọt – Mùi vị (ngọt, cay, đắng…)
Âm thanh (the thé, êm dịu, …)
Thời tiết (rét ngọt…)
* Một từ có thể nằm trong nhiều TTV khác nhau
* Trong thơ văn, trong cuộc sống, người ta có thể dùng TTV để làm tăng thêm tính
nghệ thuật của ngôn từ và khả năng diễn đạt
Bài tập:
? Các phương án sau, phương án nào sắp xếp các từ đúng với TTV văn học?
A.Tác giả, tác phẩm, nhân vật,cốt truyện, tư thơ, người kể chuyện, nhân vật trữ tình, Câu văn, câu thơ
B.Tác giả, tác phẩm, biên đạo múa, nhân vật, cốt truyện, hư cấu, câu văn, văn bản
C.Tác giả, tác phẩm, bút vẽ, cốt truyện, tứ thơ, người kể chuyện, câu văn, câu thơ
D.Văn bản, tác giả, tác phẩm, tiết tấu, xung đột kịch, giọng điệu, hư cấu
? Viết đoạn văn có sử dụng TTV thực vật, mưa, cá?
Trang 7- HS viết 3 đoạn văn có 3 trường từ vựng trên
SOẠN GIẢNG – TUẦN3
A.Nội dung cơ bản:
- Ngô Tất Tố (1893-1954) Xuất thân là một nhà nho gốc nông dân Ông là một
học giả, một nhà báo nổi tiếng, là một dịch giả có uy tín, và một nhà văn có nhiều
tác phẩm xuất sắc, thuộc nhiều thể loại: tiểu thuyết “ Tắt đèn”, “ Lều chõng”, phóng
sự “ Việc làng”, “ Tập án cái đình”…
- “ Tắt đèn” là tác phẩm tiêu biểu nhất của ông
- GV giới thiệu tóm tắt tiểu thuyết TĐ cho hs nghe.(sách tham khảo)
- Tiểu thuyết TĐ chủ yếu tập trung phản ánh c/s của người nông dân dưới chế độ cũ
trong mùa sưu thuế: những cảnh bán vợ , đợ con, gđ li tán, cảnh bắt thuế- đánh đập…
C/S dưới chế độ cũ, người nông dân không chỉ khổ vì đói nghèo, họ còn rất thương
tâm bởi nạn sưu thuế dã man, vô lí, tiêu biểu trong t/p là gđ chị Dậu
- Yêu cầu hs tóm tăt đoạn trích: “ tức nước vỡ bờ”
? Hãy nêu nội dung chính của đoạn trích?
- HS trình bày theo ghi nhớ-sgk
? Sự việc chính trong đoạn trích là sv nào?
- Cuộc đụng độ giữa chị Dậu và Cai Lệ cùng người nhà lí trưởng
? Sự việc được kể theo trình tự nào? Em thấy được điều gì về biện pháp nghệ thuật
trong cách kể chuyện của tác giả?
* Ta chú ý đến: - Nghệ thuật kể chuyện theo lối tăng tiến,phù hợp với đặc điểm của
kịch: có sự việc mở- sự việc cao trào- sự việc kết thúc
- Nghệ thuật xây dựng nhân vật bằng cách để cho nhân vật tự bộc lộ thông qua lời nói, hành động, cử chỉ…
? Qua đoạn trích, em thấy Cai Lệ là người như thế nào?
- Cai Lệ là nhân vật đại diện cho g/c thống trị – g/c pk, là kẻ vô lương tâm trước nỗi
Trang 8khổ của người khác hắn là đại diện cho sự tàn ác của xã hội cũ ( xh VN trước CM )
? Qua đoạn trích, em hiểu gì về nhân vật chị Dậu?
- CD là người phụ nữ hội tụ nhiều đức tính , phẩm chất tốt đẹp: yêu thương chồng,
đảm đang, tháo vát và giàu sức phản kháng
? Cũng qua đoạn trích, em thấy được điều gì ở tác giả NTT?
- NTT là một nhà văn quan tâm và am hiểu đời sống người nông dân dưới chế độ cũ
Là người giàu lòng nhân đạo Đặc biệt là ngòi bút sắc sảo, điêu luyện Nhân vật CD
trong tiểu thuyết TĐ là nhân vật điển hình cho hình tương đẹp đẽ người phụ nữ VN
giàu tình yêu thương nhưng cũng giàu tinh thần phản kháng
II Tập làm văn:
1, Chủ đề văn bản – Tính thống nhất về chủ đề của văn bản
- Cho hs đọc lại văn bản “Rừng cọ quê tôi”
? Tìm chủ đề của văn bản đó?
- Văn bản viết về tác dụng và sự gắn bó của cây cọ với người dân Sông Thao.Đây là nội dung chính vb phản ánh cũng là chủ đề của văn bản
? Vậy chủ đề của văn bản là gì?
* Là vấn đề chính, những ý kiến, những cảm xúc của tác giả được thể hiện trong
văn bản
- Một văn bản cần phải đảm bảo có sự thống nhất về chủ đề Vậy văn bản có tính
thống nhất về chủ đề thể hiện ở điểm nào?
- T/h ở 2 phương diện: Hình thức và nội dung Cụ thể là cả nhan đề và hệ thống
từ ngữ phải cùng hướng tới một đối tượng, cùng tập trung phản ánh một vấn đề
( Mọi chi tiết trong văn bản đều nhằm biểu hiện đối tượng và vấn đề chính đó Các
đoạn, các câu, hình ảnh, từ ngữ…trong văn bản đều bám sát chủ đề đã định
BÀI TẬP:
1, Xác định chủ đề của các văn bản sau:
- Tinh thần yêu nước của nhân dân ta ( Hồ Chí Minh )
- Cổng trường mở ra ( Lí Lan )
2, Xác định chủ đề và chỉ rõ tính thống nhất của văn bản: “Qua đèo ngang”- BHTQ,
“Bạn đến chơi nhà”- NK, “Sông núi nước Nam” – LTK ?
3, Hãy viết đoạn văn diễn đạt nỗi tủi cực của cậu bé Hồng?
4, Cho chủ đề: Tình cảm gắn bó của tuổi thơ với quê hương
Hãy viết một đoạn văn theo chủ đề trên và thể hiện rõ tính thống nhất của chủ đề
trong toàn văn bản đó?
5, Viết văn bản theo chủ đề: Ngày đi học đầu tiên của em?
Gợi ý:
- Hoàn cảnh nào khiến em nhớ về ngày đầu tiên đi học? Cảm giác lúc đó của em
như thế nào? (Thời gian, không gian, tâm trạngbản thân.)
- Gia đình, người thân chăm sóc em như thế nào?
- Cảnh trên đường tới trường, sân trường lúc đó ra sao? Thái độ của em và mọi
Trang 9người thế nào? Hình ảnh nào khiến em nhớ nhất
- Khi vào lớp, ấn tượng của em có gì đặc biệt ?
* Em dự định sử dụng phép tu từ nào trong văn bản?
Những từ ngữ nào dùng phù hợp?
2, Bố cục văn bản:
? Bố cục văn bản là gì?
Là sự tổ chức các đoạn văn để thể hiện chủ đề
- BC của văn bản thườnh gồm ba phần: Mở- Thân- Kết
? Nêu nhiệm vụ của từng phần?
? Qua thực tế vẫn làm, em rút ra được những kinh nghiệm gì về các phần trong
-Là phần chính của văn bản Nội dung đi vào giải quyết vấn đề (đối tượng) chi tiết
hơn TB lần lượt triển khai thành các ý lớn, ý nhỏ, sắp xếp theo hệ thống, trình tự
hợp lí, lô gíc (có kèm theo những dẫn chứng cụ thể)
- Về hình thức, thân bài thường được tách ra thành một số đoạn văn Các đoạn văn
liên kết với nhau, cùng hướng về một nội dung thống nhất
*Kết bài:
Là phần có nhiệm vụ đánh dấu sự kết thúc của văn bản KB khái quát lại vấn đề,
nhấn mạnh nội dung trọng tâm và có thể nêu cảm xúc đặc biệt ( kiểu kết khép) hoặc
khơi gợi cho người đọc những suy nghĩ, cảm xúc tiếp theo (kiểu kết thúc mở )
- GV nêu một số vi dụ cho hs thấy rõ những điều vừa nêu(văn bản: Rừng cọ quê tôi)
Bài tập :
1,Lập bố cục cho các đề bài sau:
? Hãy kể về một người thân của em?
? Kể về một tấm gương vượt khó mà em biết?
2,Với đề bài “:Kể về một lỗi lầm làm em ân hận mãi” có bạn đã sắp xếp các ý như sau:
- Giờ sinh hoạt lớp, lớp trưởng báo cáo tình hình thực hiện nội quy trong giờ học
Lớp ngạc nhiên vì Tùng – lớp phó, bị nêu tên ăn quà vặt trong lớp Tùng sẽ bị làm
kiểm điểm, tôi rất sợ việc này
- Đến tình hình chuẩn bị đồ dùnghọc tập: nhiều bạn bị nêu tên vì quên vở GD CD, tôi cũng quên nhưng không bị nêu tên Tôi cảm thấy rất may
- Đến lúc bổ sung ý kiến về tình hình này, bạn Sơn tự nhận không làm đủ bài tập toán
tôi lại rất băn khoăn
- Nhìn Tùng đang viết bản kiểm điểm, tôi đấu tranh tư tưởng càng dữ
-Nhưng cuối cùng không ai nói gì đến nên tôi cũng không tự nhận
- Sau này tôi ân hận mãi
a, Theo em, bố cục trên là sự kết hợp những trình tự nào?
b, Sự sắp xếp đó có phù hợp với chủ đề (nêu ở đề bài) không? vì sao?
3, Lập dàn ý chi tiết cho các đề bài TLV-sgk trang 37
Trang 10SOẠN GIẢNG TUẦN 4
A, Nội dung cơ bản: Văn bản “Lão Hạc”,
Xây dựng đoạn văn, Liên kết đoạn văn trong văn bản
Rèn kĩ năng xây dựng đoạn văn
B, Tiến trình thực hiện:
I/ Văn bản “Lão Hạc”:
? Giới thiệu về tác giả Nam Cao?
- Nam Cao (1915-1951) là một trong những nhà văn hiện thực xuất sắc nhất của văn học VN trước CM Ông chủ yếu viết về đề tài nông dân Cuộc đời ông gần gũi với
đ/s của người nông dân nên ông rất am hiểu về những con người thuộc lớp dưới của
xã hội Về đề tài này, ông có hai tác phẩm xứng tầm kiệt tác là “Chí Phèo” và “Lão
Hạc” Ông đã tham gia kháng chiến phục vụ cm NC là một cây bút tận tuỵ, giàu
lòng nhân hậu, ông đã dùng ngòi bút tâm huyết của mình để góp phần tuyên truyền cách mạng, phục vụ k/c Năm 1951 NC hi sinh trong một lần đi công tác
? Kể tên những tác phẩm tiêu biểu của NC mà em biêt?
* Tác phẩm “Lão Hạc” là một truyện ngắn xuất sắc tiêu biểu của p/c nghệ thuật NC
? Hãy tóm tắt truyện ngắn “Lão Hạc”?
- HS tóm tắt theo sgk
? H/c sống của Lão Hạc như thế nào?
- LH sống nghèo khổ, thiếu thốn và bất hạnh Vợ lão mất sớm, con trai thì bỏ đi làm đồn điền cao su vì không có tiền cưới vợ LH sống đơn độc một mình Cuối cùng, vì nghèo đói LH phải tự kết thúc c/đ mình để giữ lại mảnh đất cho con
? Trong hoàn cảnh ấy, LH đã sống như thế nào?
- LH đã rất chịu khó làm ăn, sống lương thiện, giàu tự trọng, chắt chiu dành dụm cho con, nhưng lão đã già lại không đủ sức đương đầu với những khó khăn của c/s hiện
tại Cũng vì thương con, lão đã tự tử bằng miếng bả chó xin được của Binh Tư
? Em có suy nghĩ gì về cái chết của LH?
- LH chết một cách đau đớn, dữ dội Cái chết là sự giải thoát khỏi số phận, là để bảo toàn vốn liếng cuối cùng mà lão để lại cho con trai Chết là để giữ trọn vẹn lòng
tự trọng( không để bị đẩy vào con đường tha hoá như Binh Tư ) Cái chết đau đớn ấy cũng cho ta hiểu LH tự trừng phạt mình vì đã trót lừa con chó Vàng Chính cái chết
ấy đã ám ảnh mọi người, để lại cho mọi người một bài học về nhân cách sống…
? Theo em, cái chết của LH có ý nghĩa sâu sắc gì?
- Đó là bằng chứng cảm động về tình phụ tử cao quí, thể hiện tính tự trọng của một
Lão nông dân nghèo Đồng thời gián tiếp tố cáo xã hội thực dân phong kiến đã đẩy
người nông dân vào hoàn cảnh khốn cùng
? Yếu tố nghệ thuật đặc sắc của truyện là gì?
- Nghệ thuật xây dựng tâm lí nhân vật, PTBĐ tự sự kết hợp miêu tả và biẻu cảm đã
khắc sâu chân dung nhân vật LH, t/h tài năng, tâm huyết của nhà văn
* BAI TÂP: ? Tóm tắt truyện ngắn “Lão Hạc”?
? Phân tích vẻ đẹp phẩm chất của Lão Hạc?
Trang 11II/ Tập làm văn: Xây dựng đoạn văn và liên kết đoạn văn
1, Xây dựng đoạn văn trong văn bản:
? Hãy nêu những cách xd đoạn văn?
- Có nhiều cách xd đoạn văn: Qui nạp, diễn dịch, song hành, tổng-phân-hợp…Trong thực tế, người ta thường dùng 3 cách: Qui nạp, diễn dịch, song hành
- Song hành: Là cách trình bày nội dung không dùng câu chủ đề Các câu trong đoạn có quan hệ bình đẳng với nhau về ý nghĩa, không câu nào phụ thuộc hay bao hàm ý của câu nào
* VD1: “Tắt đèn” là tác phẩm tiêu biểu nhất của Ngô Tất Tố Qua vụ thuế ở một làng quê, nhà văn đã dựng lên một bức tranh xã hội có giá trị hiện thực sâu sắc về nông
thôn VN đương thời Với ngòi bút tâm huyết và tài năng của mình, NTT đã vạch trần
bộ mặt tàn ác của xã hội pk Đồng thời ông còn phơi bày nỗi thống khổ của người
nông dân dưới chế độ cũ
* VD2: …Cây lan, cây huệ, cây hồng nói chuyện bằng hương, bằng hoa Cây mơ,
cây cải nói chuyện bằng lá Cây bầu, cây bí nói bằng quả Cây khoai, cây dong nói
bằng củ, bằng rễ Bao nhiêu thứ hoa, bấy nhiêu tiếng nói
* VD3: Anh Dậu uốn vai ngáp dài một tiếng Uể oải, chống tay xuống phản, anhvừa rên vừa ngỏng đầu lên Run rẩy cất bát cháo, anh mới kề vào đến miệng, cai lệ và
người nhà lí trưởng đã sầm sập tiến vào với những roi song, tay thước và dây thừng
2, Liên kết đoạn văn trong văn bản:
? Vì sao phải liên kết đoạn văn trong văn bản?
- Để giúp văn bản thể hiện tính thống nhất về chủ đề
? Thế nào là liên kết đoạn văn trong văn bản?
- Liên kết đoạn văn là móc nối các đoạn văn, làm chóy nghĩa của chúng liền mạch
? Vậy liên kết đoạn bằng cách nào?
- Phải sử dụng các phương tiện liên kết Có các phương tiện thường dùng sau:
- Dùng từ ngữ chỉ: ý liệt kê ( thứ nhất, thứ hai…)
ý tổng kết, khái quát sự việc (tóm lại, nhìn chung…)
ý đối lập, tương phản (nhưng, song, trái lại…)
Từ ngữ có tác dụng liên kết: trước đó, như thế…
- Dùng câu nối
*BÀI TẬP:
1, Triển khai những câu chủ đề sau thành đoạn văn :
a, Học tập là nghĩa vụ của người học sinh
b, Cây tre gắn bó với đời sống con người VN
2, Cho 2 câu chủ đề sau:
- Lão Hạc là một lão nông dân nghèo khổ và bất hạnh
- Lão Hạc là một người cha hết mực thương con
? Hãy triển khai 2 câu chủ đề trên thành 2 đoan văn theo kiểu qui nạp vàdiễn dịch?
Trang 12? Sử dụng từ ngữ hoặc câu nối để liên kết 2 đoạn văn thành một văn bản hoàn chỉnh?
3, Tìm chủ đề và nhận xét cách trình bày nội dung của đoạn văn sau:
- Tôi cảm thấy sau lưng tôi có một bàn tay dịu dàng đẩy tôi tới trước Nhưng người
tôi lúc ấy tự nhiên thấy nặng nề một cách lạ Không giữ được chéo áo hay cánh tay
người thân, vài ba cậu đã từ từ bước lên đứng dưới hiên lớp Các cậu lưng lẻo nhìn ra
sân, nơi mà những người thân đang nhìn các cậu với cặp mắt lưu luyến Một cậu đứng đầu ôm mặt khóc Tôi bất giác quay lưng lại rồi dúi đầu vào lòng mẹ tôi nức nở khóc
theo.Tôi nghe sau lưng tôi, trong đám học trò mới, vài tiếng thút thít đang ngập ngừng trong
cổ Một bàn tay quen nhẹ vuốt mái tóc tôi
( Thanh Tịnh- Tôi đi học )
4, Cho đề bài: “Những kỉ niệm ngày đầu tiên đi học”
a, Xác định chủ đề thể hiện; xây dựng bố cục triển khai chủ đề đó
b, Chọn một ý trong bố cục xây dựng thành đoạn văn Sau đó phân tích cách trình bày đoạn trong đoạn văn em vừa viết?
- HS làm các bài tập theo nhóm nhỏ và cá nhân
- GV hướng dẫn hs trả lời, chữa bài lên bảng, cho hs thảo luận rồi định hướng, sửa
các lỗi dùng từ, đặt câu, trình bày đoạn văn, liên kết đoạn
*3, Hướng dẫn chuẩn bị bài viết TLV số một
- Đọc kĩ 3 đề văn- sgk, tìm hiểu yêu cầu của đề bài
- Lập dàn ý chi tiết cho các đề văn đó
SOẠN GIẢNG TUẦN 5
A, Nội dung cơ bản:
- Ôn tập cho hs kiến thức về:
- Từ tượng hình, từ tượng thanh, từ ngữ địa phương, biệt ngữ xã hội
1, Từ tượng hình, từ tượnh thanh:
? Phân biệt từ tượng hình, từ tượng thanh?
Trang 13VD: bố mẹ,thuyền, lợn…
? Cần lưu ý những gì khi sử dụng từ ngữ địa phương?
- Sử dụng từ ngữ địa phương phải đúng hoàn cảnh giao tiếp
- Trong văn bản nghệ thuật, sử dụng từ ngữ địa phương là dụng ý nghệ thuật của tác giả
để làm tăng sắc thái địa phương và làm tăng tính biểu đạt
VD: - Độc lập nhớ ghé viền chơi ví chắc
( Nhớ- Hồng Nguyên )
3, Biệt ngữ xã hội
? Thế nào là biệt ngư xã hội? Cho ví dụ?
- BNXH là những từ ngữ chỉ được dùng trong một tầng lớp xã hội nhất định
VD: Thời pk, vua chúa hay dùng các từ: trẫm, khanh, ngự thiện…
- BN không mang tính trang trọng, nghiêm chỉnh được gọi chung là tiếng lóng
- BN khác với từ nghề nghiệp (vd như: cày, ải, bón, thúc…là từ nghề nghiệp)
* Sử dụng BNXH cũng như TNĐP phải thực sự phù hợp với tình huống giao tiếp, nhằm tăng thêm sức biểu cảm
- Ví dụ: - O du kích nhỏ giương cao súng ( Tố Hữu )
? Tìm và nêu rõ tác dụng của từ địa phương mà tác giả sử dụng?
4, Những từ như: phao, trúng tủ, ngỗng, gậy… thường được dùng cho đối tượng nào? Dùng ở chủ đề nào? Có tác dụng gì trong giao tiếp?
5, Phân loại các từ tượng hình và từ tượng thanh trong các từ sau:
Trang 14- Réo rắt, dềnh dàng, thập thò, sầm sập, mấp mô, đờ đẫn, ú ớ, rộn ràng,thườn thượt, rủng rỉnh, lụ khụ, mấp mô…
6, Tìm các từ tượng hình trong đoạn thơ sau và cho biết giá trị gợi cảm của mỗi từ:
Bác Hồ đó ung dung châm lử hút
Trán mênh mông, thanh thản một vùng trời
Không gì vui bằng ánh mắt Bác Hồ cười
Quên tưởi già, tươi mãi tưởi đôi mươi
Người rực rỡ một mặt trời cách mạng
Mà đế quốc là loài dơi hốt hoảng
Đêm tàn bay chập choạng dưới chân người
( Tố Hữu )
7, Viết đoạn văn theo chủ đề tự chọn có sử dụng từ tượng hình, tượng thanh?
- GV hướng dẫn hs làm các bài tập trắc nghiệm trong sbtập tnghiệm
II/ Tập làm văn:
? Em hiểu thế nào là tóm tắt văn bản?
- Có thể hiểu sơ lược là kể lại một cách vắn tắt văn bản nào đó
Vậy tóm tắt văn bản ta cần thực hiện như thế nào?
- Đảm bảo tính khách quan,trung thành với bản gốc…
- Ngôn ngữ diễn đạt phải súc tích, ngắn gọn
- Đảm bảo tính hoàn chỉnh, cân đối
- Co thể tóm tắt theo diễn biến cốt truỵên, trình tự thời gian, diễn biến cuộc đời nvật
họăc mach thời gian
- Đối với những vbản tư sự không rõ cốt truỵện cần chú ý mạch cảm xúc của n vật
*Bài tập:
1, Kể tóm tắt truyện ngắn “ Tôi đi học”?
2, Kể lại chuyện Lão Hạc bán chó một cách vắn tắt?
- Hướng dẫn hs làm bài tập trong SBTTN
*Rèn chữ
- Cho HS viết chính tả đoạn thơ trích trong bài “Việt Nam quê hương tôi” –Trich trong bài thơ “Hắc Hải”- Nguyễn Đình Thi
Trang 15BÀI SOẠN TUẦN 6
A, Nội dung cơ bản:
- Ôn tập kiến thức bài 6:- Tác giả An-đéc- xen và truyện “Cô bé bán diêm”
I/ An-đéc-xen và truyện ngắn “ Cô bé bán diêm”
1 Giới thiệu tác giả, tác phẩm:
- An- đéc- xen là nhà văn nổi tiếng của đất nước Đan Mạch Ông sinh ra trong một
gia đình nghèo Ham thích thơ văn từ nhỏ nhưng vì hoàn cảnh gia đình nên ông ít được học hành Đỗ tú tài năm 1827, năm 1828 tiếp tục học đại học Năm 1835 ông
bắt đẩu sáng tác một số truyện trẻ em đây chính là mảnh đất sở trường của An-đéc- xen Những câu chuyện về đề tài trẻ thơ đã đưa An- đéc- xen trở thành nhà văn nổi tiếng thế giới Đó là những câu chuyện nhẹ nhàng nhưng thấm thía, thể hiện lòng nhân đạo sâu sắc của nhà văn
- “ Cô bé bán diêm” là truyện ngắn tiêu biểu cho phong cách nghệ thuật An- đéc- xen Truyện kể về một cô bé sống mồ côi mẹ, người yêu thương em nhất là bà nội cũng đã qua
Trang 16đời Em phải sống trong cảnh thiếu thốn Trong đêm giao thừa, tuyết rơi rét buốt, em đã chết vì đói và rét sau khi có những mộng tưởng đẹp đẽ Câu chuyện đã để lại niềm
thương cảm cho người đọc đối với số phận một em bé bất hạnh Đồng thời chuyện còn gửi tới người đọc thông điệp: hãy quan tâm tới số phận những đứa trẻ nghèo, lang thang
? Hiệu quả nghệ thuật của lối kể chuyện đan xen giữa hiện thực và mộng tưởng
- Sự xen kẽ giữa hiện thực và mộng tưởng đem đến cho người đọc niềm xót xa thương cảm sâu sắc trước số phận em bé:
+ Những mộng tưởng của em xuất phát từ thực tế quá đau khổ: rét- thấy lò sưởi rực hồng, đói- thấy bàn ăn thịnh soạn, đơn độc- thấy cây thông Nô- en, thiếu tình yêu thương- thấy bà hiện lên…
- Sau mỗi lần diêm tắt là thực tế khắc nghiệt: chẳng có lò sưởi, chẳng có bàn ăn hoặc cây thông Nô- en nào Cuối cùng em bé đã chết nhưng lại được diễn tả qua hình ảnh hai bà cháu về chầu thượng đế
? Cái chết của cô bé bán diêm có ý nghĩa gì?
? Nếu được kể lại kết thúc câu chuyện em sẽ kể như thế nào?
II Tiếng Việt:
VD:- Nó giải được mỗi bài tập
- Thán từ không có khả năng làm thành phần chính của câu hay thành tố của cụm từ
nhưng có khả năng làm thành một câu độc lập( câu đặc biệt) hoặc làm thành phần biệt lập trong câu
VD:- Hỡi những con khôn của giống nòi
- Hỡi cảnh rừng ghê gớm của ta ơi
- Phải, hoá kiếp cho nó thành kiếp người như kiếp tôi chẳng hạn
Trang 17Bài tập:
Bài 1: Xác định trợ từ trong các ví dụ sau:
a1.Tôi thở hồng hộc, trán đẫm mồ hôi và khi trèo lên xe tôi ríu cả chân lại
a2 Và ngày mai lại được nghỉ cả ngày nữa
b1 Ngay chúng tôi cũng không biết phải nói những gì
b2 Tôi có ngay những ý nghĩ vừa non nớt vừa thơ ngây ấy
c1 Nó đưa cho tôi mỗi 5000 đồng
c2 Mỗi người nhận 5000 đồng
Bài 2: Viết một đoạn văn ngắn có dùng trợ từ?
Bài 3: Chọn từ những hoặc mỗi để điền vào chỗ trống trong các câu sau:
a Tôi còn… 5 tiếng để làm bài tập Gì mà chẳng kịp
b Tôi còn … 5 tiếng để làm bài bài tập Làm sao kịp được
? Chỉ ra sự khác nhau giữa những và mỗi?
Bài 4: Tìm các thán từ trong các câu sau và cho biết chúng được dùng để làm gì?
a Này, bảo bác ấy có trốn đi đâu thì trốn (Ngô Tất Tố)
b.Gõ đầu roi xuống đất, cai lệ thét bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều sái cũ:
- Thằng kia! Ông tưởng mày chết đêm qua, còn sống đấy à? Nộp tiền sưu! Mau!
g Ha ha! Một lưỡi gươm! (Sự tích Hồ gươm)
Bài 5:Trong các câu sau, câu nào có từ này được dùng như thán từ? Chỉ ra sự khác nhau trong cách dùng từ này ở các câu đó
a Này, em không để chúng nó yên được à? (Tạ Duy Anh)
b Em quẹt que diêm thứ ba Bỗng em thấy hiện ra một cây thông Nô- en Cây này lớn và
trâng trí lộng lẫy hơn cây mà em đã được thấy năm ngoái qua cửa kính một nhà buôn giàu có.( An- đéc- xen)
c Này, lão kia! Trâu của lão cày một ngày được mấy đường?( Em bé thông minh)
III Tập làm văn: Miêu tả và biểu cảm trong văn bản tự sự
- Trong VB tự sự thường không chỉ có tự sự mà luôn đan xen các yếu tố miêu tả và biêủ cảm
- Các yếu tố đó làm cho các sự việc được cụ thể, giúp khắc hoạ rõ nét chân dung, tính cách nhân vật từ đó giúp cho truyện kể thêm sinh động, chủ đề được khắc sâu hơn, hấp dẫn người đọc
+ Người ta thường miêu tả cảnh vật liên quan đến sự đang kể; miêu tả ngoại hình, cử chỉ, thái độ, tâm lí nhân vật
+ Vừa kể người ta vừa có thể bày tỏ thái độ, bộc lộ cảm xúc, tình cảm khi thấy cần tô đậm ý nghĩa của sự việc trong câu truyện đặc biệt là khi kết thúc truyện Đôi khi cảm xúc
ấy có thể được diễn đạt kín đáo trong lời miêu tả hoặc tâm trạng nhân vật
Trang 18Bài tập: Thực hiện theo nhóm yêu cầu sau:
A,Tìm các yếu tố miêu tả và biểu cảm trong các văn bản đã học:
N1: Văn bản “Tôi đi học”
N2: Văn bản “ Trong lòng mẹ”
N3: Văn bản “ Tức nước vỡ bờ”
N4: Văn bản “ Cô bé bán diêm”
B, Chỉ rõ tác dụng của các yếu tố miêu tả và biểu cảm đó?
BÀI SOẠN TUẦN 7
A Nội dung cơ bản:
- Luyện tập tóm tắt văn bản tự sự
- Luyện tập về văn bản tự sự có sử dụng yếu tố miêu tả và biểu cảm
- Rèn kĩ năng viết đoạn văn, bài văn tự sự có sử dụng yếu tố miêu tả và biểu cảm
B Tiến trình ôn tập:
I/ Tóm tắt văn bản tự sự:
? Tóm tắt văn bản “Cô bé bán diêm”?
- y/c hs nhắc lại các bước tóm tắt văn bản
- y/c hs nêu các sự việc chính trong văn bản “Cô bé bán diêm”
- Cho hs viết đoạn văn trong thời gian 10 phút
- Gọi hs đọc văn bản viết đó và y/c hs khác nhận xét
? Trình bày tóm tắt văn bản “Tôi đi học” (Đã chuẩn bị trước ở nhà)
- Cho hs nhận xét, bổ sung hoàn thiện
II/ Yếu tố miêu tả và biểu cảm trong văn tự sự
- Trong văn tự sự, thường không chỉ có tự sự mà luôn đan xen các yếu tố miêu tả và biểu cảm Các yếu tố này làm cho sự việc được cụ thể, tính cách nhân vật được khắc hoạ rõ nét, làm cho việc kể chuyện thêm sinh động và chủ đề được khắc sâu hơn
- Người ta thường miêu tả cảnh vật liên quan đến sự việc đang kể; miêu tả ngoại hình, hoạt động, thái độ ,tâm lí nhân vật
- Đôi khi người viết trực tiếp phát biểu cảm xúc khi thấy cần tô đậm ý nghĩa của sự việc, câu chuyện Người ta thường biểu cảm khi kể sự việc quan trọng, nhất là khi kết thúc câu chuyện Cũng có khi cảm xúc của người kể được kín đáo gửi gắm vào hành động, tâm trạng nhân vật hoặc vào lời văn miêu tả
*Yếu tố miêu tả:
- Miêu tả nhân vật: Bao gồm miêu tả ngoại hình, các trạng thái hoạt động, trạng thái tình cảm và thế giới nội tâm… Chính các hình ảnh được miêu tả ấy sẽ góp phần khắc hoạ thành công chân dung nhân vật với những nét tính cách riêng
- Miêu tả cảnh thiên nhiên tạo nền cho diễn biến sự việc trong cốt truyện tự sự
- Miêu tả cảnh sinh hoạt với những hoạt động cụ thể của các nhân vật tham gia vào cốt truyện
- Cần lưu ý là yếu tố tả thường được thể hiện qua các từ ngữ, hình ảnh có sức gợi lớn (từ láy tượng hình, tượng thanh, nghệ thuật so sánh, nhân hoá…) Việc dùng yếu tố miêu tả trong văn tự sự phải có chọn lọc, không được quá lạm đụngẫn tới lạc thể loại Mục đích