Thực hành tìm luận cứ cho đề văn nghị luận sau: “ Ca dao thực sự là tiếng hát về lao động và tiếng hát về tâm tình của ngờidân lao động.. Bố cục văn bản là sự tổ chức các đoạn văn để thể
Trang 1câu chủ động thành câu bị động, rút gọn và mở rộng câu để vận dụngvào việc tao lập văn bản.
- Rèn kỹ năng nhận biết và vận dụng
B/ Nội dung:
1/ Cho học sinh nhắc lại khái niệm câu chủ động.
- Câu có CN thực hiện hành động hướng vào người, vật khác
- Ví du: Bạn Lan đang giặt quần áo
2/ Cho học sinh nhắc lại khái niệm câu bị động.
- Câu có chủ ngữ chỉ đôi tượng của hành động đợc nêu ra …
- Ví dụ: Ngôi nhà này được ông nội tôi xây từ năm 1992
3/ Cách chuyển câu chủ động thành câu bị động :
1 Chuyển những câu sau thành câu bị động:
a Hôm qua, trận gió mùa đổ về đã làm rũ xuống những cây non trong vờnnhà tôi
- >Hôm qua, những cây non trong vờn nhà tôi đã bị rũ xuống.( bởi trận giómùa đổ về)
b Hàng năm, phù sa sông Hồng vẫn bồi đắp màu mỡ cho cánh đồng làng tôi
- >Cánh đồng làng tôi vẫn đợc phù sa sông Hồng bồi đắp màu mỡ hàngnăm
c.Mẹ đi chợ về chia quà cho chị em tôi
- > Chị em tôi được mẹ chia quà cho
d Bác nông dân dắt trâu và buộc ở bên gốc tre cạnh bờ ao
Trang 22.Mở rộng những câu sau bằng 2 cách:
a Gió thổi mạnh
b Anh em tôi luôn học giỏi và ngoan ngoãn
c.Ngọn tháp hiện ra mờ ảo dới ánh trăng
d.Gương mặt thật rạng rỡ
e Những chú ong đã bay đi bay lại trên giàn thiên lý
3 Viết đoạn văn khoảng 7- 10 câu tả cảnh mùa hè ở làng quê em trong đó
1.Cho HS nhắc lại khái niệm nghị luận:
- nghị luận nghĩa là bàn bạc, bàn luận.
- Văn nghị luận là loại văn dùng lí lẽ, dẫn chứng để bàn bạc, bàn luận
một vấn đề để thể hiện một nhận thức, một quan điểm, một lập trờng trên
cơ sở chân lý
- Bản chất ( đặc điểm) của văn nghị luận là luận điểm , luận cứ, lập luận
+ Luận điểm là điểm quan trọng, ý kiến chính đợc nêu ra và bàn luận Mỗi
luận điểm đều có một số ý phụ, lý lẽ xoay quanh
+ Luận cứ là căn cứ để lập luận, để chứng minh hay bác bỏ.Luận cứ đợc hình
thành bằng các lí lẽ, dẫn chứng
+ Lập luận là cách lựa chọn, sắp xếp, trình bầy các lý lẽ, các dẫn chứng làm
cơ sở vững chắc cho luận điểm
( GV lấy ví dụ: để thuyết phục ngời khác : Hút thuốc lá không có lợi, ngờiviết ( nói) phải đa ra lí lẽ & dẫn chứng cụ thể: Hút thuốc lá không có lợi vìnhững lẽ sau:
- Hại cho sức khỏe
- Tốn kém về kinh tế
Trang 3- Nghị luận chứng minh
- Nghị luận giải thích
3 Thực hành tìm luận cứ cho đề văn nghị luận sau:
“ Ca dao thực sự là tiếng hát về lao động và tiếng hát về tâm tình của ngờidân lao động Em hãy chứng minh điều đó”
Gợi ý HS tìm những luận cứ ( lí lẽ, dẫn chứng):
*Ca dao cho ta thấy nỗi vất vả nhọc nhằn của người dân lao động:
Trang 4Rèn chính tả, cách diễn đạt
A/Mục tiêu:
- Giúp học sinh được rèn luyện chính tả, rèn luyện thói quen viết đúng chính
tả khi làm bài thông qua việc luyện tập ở lớp; có ý thức diễn đạt gãy gọn,đúng ngữ pháp, tránh những lỗi diễn đạt thông thường
B/ Nội dung:
1/ GV sử dụng từ điển chính tả đọc cho HS chép lại chính xác những từ mà
học sinh thưòng nhẫm lẫn khi viết, gọi một HS lên bảng viết,số còn lại viết vào
vở sau đó chữa trên bảng HS tự đối chiếu xem mình sai từ nào, với mỗi từ sai,
Gv yêu cầu HS về nhà viết lại 1 dòng 1từ để hình thành thói quen viết đúng.
-sản xuất, sắm sửa, sâu xa, sôt sắng, dè sẻn, sấn sổ, sâu sắc, sửa soạn, sốngsượng,sơ suất, hoang sơ, trơn tru, trót lọt, xoay xở, xa xỉ, chuệch choạc, sơ khảo, sởhữu, xao động, danh giá, giãi bày, trời giáng., rành rọt, săn sóc, xấp xỉ, rên xiết,xuất giá, giành giật, tranh giành, giành giật,
-xác thực, xoàng xĩnh, xa xỉ, xuất sắc, trạc 30 tuổi, chê trách, chuyên trách,trầy trật, vô hình trung, soi xét, trí trá, trêu chọc, rắn chắc, trụ trì, truân chuyên, nỗlực, nảy lửa, nội lực, chây lười, lụp xụp
-xổ số, nếm trải, nắng ráo, xét nét, xương xẩu, sành sỏi, xỏ xiên, xấc xược, saonhãng, xao lãng, san sẻ, ranh giới
2/ Chép đúng chính tả 2 đoạn văn sau:
*“ Điên điển, loại cây hoang dã, thân mềm mà dẻo, lá nhỏ li ti, mọc từngchòm, vạt lớn trên đồng bằng sông Cửu Long Mùa nước dâng, người ta hái bôngđiên điển làm thức ăn Nước rút, cạn mặt đồng, đốn cây gần sát gốc, phơi khô, đunnấu, gốc còn lại đâm chồi nảy lộc, sinh cây tái tạo chòm điên điển mới…Làng quêsông nước miền này từ lâu đã có nhiều loại hoa thành thực phẩm Bông bí rợ nấucanh cá lóc, xào gan, xào thịt Bông so đũa nấu canh chua.Bông sầu đâu trộn gỏi…Bông điên điển so với các loại bông kia có thể gọi là loại hoa đa dụng.”
* “ Một chòm bông điên điển rực vàng, lao xao trong gió quanh bờ ao nuôi
cá, ta đâu nỡ lẳng lặng đi qua Cái màu vàng quyến luyến kia cứ âm thầm cầm chân
ta lại Những ai sinh trưởng chốn đồng quê kênh rạch, hẳn khó quên chiếc xuồng
be, cái lồng đèn nhỏ và cô thôn nữ cắm cúi hái bông điên điển trong màn đêm nhạtnhòa trước rạng đông.Và những chiếc xuồng chở những thúng bông điên điển vàngtươi hối hả bơi nhanh ra chợ làng, chợ huyện Bông điên điển phải ra đến chợ trướclúc mặt trời lên Bởi lẽ nắng lên bông nở, sắc vàng phai và vị ngọt của bông điênđiển nhạt rồi Hình như cái duyên, cái sắc của cô thôn nữ cũng thắm nhất lúc sươngsớm chưa tan?”
Trang 53./ Phát hiện và sửa lỗi diễn đạt trong những trường hợp sau:
a Qua bài thơ đã để lại cho em những ấn tượng thật là sâu sắc!
b Nam Cao là một tác giả nổi tiếng trên thi đàn Việt Nam
c Không những học giỏi mà nhà Ba còn rất nghèo
d Nằm bên một dòng sông êm đềm, ngôi nhà cao tầng thật đơn sơ vàthơ mộng
e Trời mưa nhưng đường rất lầy lội
f Lúc đó, tôi nhìn thấy vẻ mặt của cô thật là rạng rỡ Khiến cho tôi cảmthấy rất vui
g Bạn ấy luôn nói đùa khi người khác đang nói chuyện
Bài 4: Viết lại đoạn văn sau khi đã sửa hết lỗi:
“ Hồi còn bé nhỏ, tôi đã được cả nhà và bà nội tôi rất cưng chiều Mỗi khi đihọc về, đói quá, tôi kêu lên ầm cả nhà Bà biết thế song rất hay để phần quà chotôi Khi thì bát cháo, quả ổi, khi thì cái bánh, cái kẹo, khi thì bắp ngô, củ khoai langluộc.Tôi ăn ngấu nghiến mà lại kêu đói Bà chỉ cười và bảo: “ Con chịu khó chờcơm, đói thì ăn cơm mới ngon” Tối đến, khi đi ngủ, tôi thường giả vờ kêu đauchân Bà xốt xắng nắm bàn chân tôi xoa bóp, khi tôi ngủ thì bàn tay bà cũng mỏitay giã rời Lớn lên, khi tôi biết được mình yêu quý bà biết bao thì bà đã đi xa lắmrồi Tôi luôn tự hỏi thầm: “ Bà ơi, cháu đã lớn khôn từ bàn tay bà, ước gì bà cònsống để tối nào cháu cũng được xoa bóp bàn tay nhăn nheo của bà?”
( Cần sửa: bé nhỏ> bé, cả nhà và bà nội tôi > cả nhà và đặc biệt là bà nội, song >nên, mà lại > mà vẫn, xốt xắng> sốt sắng, mỏi tay giã rời > mỏi rã rời, tự hỏi thầm
> tự nhủ, dấu ? thay bằng dấu !)
Trang 61.Cho HS nhắc lại khái niệm chủ đề.
( là đối tượng và vấn đề chính mà văn bản biểu đạt)
2.Tính thống nhất về chủ đề thể hiện ở:
- Nội dung:
- Cấu trúc hình thức:
3 Bố cục văn bản là sự tổ chức các đoạn văn để thể hiện chủ đề, thường
gồm 3 phần; phần thân bài thường dùng một số cách :theo trình tự thời gian, khônggian, logic khách quan của đối tượng, theo suy luận của người viết…)
II/ Luyện tập:
Bài1:
Một bạn dự định viết một số ý sau trong bài văn miêu tả quang cảnh Hộikhỏe phù Đổng ở trường:
a.Cổng trường tươi lên vì cờ, khẩu hiệu
b.Sân trường chật chội hơn, đông vui hơn vì toàn thể thầy trò và khách mờibên cạnh những băng rôn, bóng bay
c Lễ đài được trang trí rực rỡ
d Bầu trời trong xanh, nắng vàng hoe
e Lớp 7A đang tranh luận về giải nhất bóng bàn
g Hấp dẫn nhất là phần đỗng diễn thể dục nhịp điêu, võ thuật
h Phần thi đấu căng thẳng ở mỗi góc sân trường
Theo em, các ý trên có thống nhất về chủ đề không? ý nào sẽ làm bài viết xa đề, lạc đề?
(* ý e sẽ làm bài viết lạc đề)
Bài 2:
Trong đoạn văn sau đây, nếu được rút bỏ một câu thì em sẽ bỏ câu nào? Vì sao?
“(1) Kĩ thuật tranh làng Hồ đã đạt tới sự trang trí tinh tế.(2) Những bộ tranh
tố nữ áo màu, quần hoa chanh nền đen lĩnh một thứ màu đen rất Việt Nam.(3)Màu đen không pha bằng thuốc mà luyện bằng bột than của những chất liệugợi nhắc tha thiết đến đồng quê đất nước: than của rơm nếp, than của cói chiếu
và than của lá tre mùa thu rụng lá.(4) Cái màu trắng điệp cũng là một sự sángtạo góp vào kho tàng màu sắc của dân tộc trong hội họa.( 5) Màu trắng ấy càngngắm càng ưa nhìn.(6) Những hạt cát của điệp trắng nhấp nhánh muôn ngàn hạt
Trang 7phấn làm tăng thêm vẻ đẹp thâm thúy cho khuôn mặt, tăng thêm sức sống chodáng người trong tranh.”
( Theo Nguyễn Tuân)
( *Trong đoạn văn này, các câu đều hướng tới chủ đề “ kĩ thuật tranh làng Hồ”nhưng nếu cần thì có thể bỏ câu 2- nói tới đề tài của tranh trong khi các câu kháctập trung nói về chất liệu làm nên màu đen, trắng của tranh)
có các tuyến đường sắt quan trọng: Hà Nội – Lào Cai, Hà Nội – Thái Nguyên,
Hà Nội – Hải Phòng Mạng lưới đường sông của Hà Nội chủ yếu là sông Hồng.Với cảng Hà Nội, thành phố có thể trao đổi hàng hóa với sân bay quốc tế NộiBài, sân bay Gia Lâm, tạo thành chiếc cầu nối giữa nước ta với thế giới.’’
(* Các câu trong đoạn đều hướng tới mục tiêu khẳng định vị trí thuận lợi chogiao thông của thành phố Hà Nội Vì thế có thể viết thêm 1 câu đặt ở đầu đoạn
hoặc cuối đoạn, chẳng hạn: “Hà Nội là đầu mối giao thông quan trọng của cả
Trang 8- Rèn kỹ năng đọc, hiểu, cảm thụ văn bản.
Trang 9- Thể hiện tình yêu thương mẹ mãnh liệt của Hồng:
+ Phản ứng tâm lí trong cuộc đối thoại với bà cô
+ Cảm giác sung sướng cực điểm khi ở trong lòng mẹ
- Nghệ thuật: giàu chất trữ tình, cảm xúc dạt dào, chân thành………
3 Phát biểu cảm nhận của em về đoạn văn diễn tả niềm vui sướng khi gặp lại mẹ, được nằm trong lòng mẹ của chú bé Hồng ở cuối đoạn trích.
( *Yêu cầu HS làm việc độc lập, PBCN cá nhân, sau đó GV yêu cầu viết thànhđoạn văn theo chủ đề trên)
4 Phân tích chất trữ tình thấm đượm ở đoạn trích Trong lòng mẹ.
( *ở mấy phương diện sau:
+ Tình huống và nội dung câu chuyện
1.Vị trí đoạn trích: nằm trong chương 18 của tiểu thuyết, là gạch nối giữa
hai chuỗi sự kiện: anh Dậu bị trói ở sân đình vì thiếu tiền sưu, chị Dậu phải chạyvạy bán con bán chó, anh Dậu bị ngất, bị khiêng trả về, rũ rượi như một xác chết.Sau đoạn này, chị Dậu sẽ bị bắt giải lên huyện, khởi đầu cho những biến cố mới
Trang 10.2.Đoạn trích cho ta thấy bộ mặt tàn ác, bất nhân của lũ người nhân danh
nhà nước để hà hiếp, đánh đập người dân lương thiện đồng thời cũng cho thấy vẻđẹp tâm hồn của người phụ nữ nông dân: giàu tình thương và tiềm tàng sức mạnhphản kháng
3.Nghệ thuật: xây dựng tình huống, khắc họa tính cách nhân vật ( miêu tả
hành động và lời nói của nhân vật)
2.Tác giả tập trung tô đậm những chi tiét nào khi miêu tả cai lệ? Vì sao nói cai
lệ ở đây xuất hiện như một công cụ của một xã hội bất nhân?
(* Các chi tiết: thét, quát, chạy sầm sập, bịch và ngực chi Dậu, tát; những cụm
từ miêu tả thái độ: gõ đầu roi xuống đất, trợn ngược hai mắt, hầm hè, đùngđùng, sấn đến…> tạo ấn tượng về sự hung dữ, thô bạo đến tàn nhẫn của cai lệ…
Sự thảm thương của anh Dậu không đủ sức lay động lòng trắc ẩn của hắn, lí lẽ
và hành động của chị Dậu cũng không thể khiến hắn đổi ý > Hắn đã mất hết mọicảm nhận, mọi ý thức của một con người, hắn hoàn toàn chỉ là một con người-công cụ > người đọc thấy rõ tính chất bất nhân, độc ác của bộ máy xã hội đươngthời mà cai lệ là đại diện.)
3.Việc song song miêu tả anh Dậu, chị Dậu trong trích đoạn này có ý nghĩa gì?
( * 2 ý nghĩa:Cho thấy sự yêu thương chồng hết mực của chi Dậu + sự an phận,yếu đuối của anh Dậu làm nổi bật sự quả quyết, sức mạnh phản kháng của chịDậu…và thực chất sự phản kháng của chị Dậu xuất phát từ tình yêu thươngchồng)
Trang 11- Câu chuyện về cuộc đời và cái chết của lão Hạc>số phận đáng thương và
vẻ đẹp tâm hồn đáng trọng của người nông dân
- Tinh thần nhân đạo sâu sắc của Nam Cao thể hiện ở nhân vật ông giáo: gầngũi , chia sẻ, thương cảm, xót xa và thực sự trân trọng người nông dân nghèokhổ > NC còn nêu vấn đề cách nhìn và thái độ đối với con người
- NT: miêu tả tâm lý tinh tế, sâu sắc qua hành động, ngôn ngữ đối thoại, độcthoại, dẫn chuyện tự nhiên, tạo tình huống,kết thúc bất ngờ, kết hợp tả, kể vớibiểu cảm, triết lý, ngôn ngữ giản dị, tự nhiên mà thấm thía
II/ Luyện tập:
1 Phải bán chó, Lão Hạc mắt ầng ậc nước rồi hu hu khóc Ông giáo thì
muốn ôm choàng lấy lão mà òa lên khóc So sánh và chỉ ra ý nghĩa của tiếng khóc cùng những giọt nước mắt này.
( *Lão Hạc khóc trước tiên vì bán cậu vàng, lão mất đi chỗ dựa tinh thần củatuổi già cô độc, tiếng khóc than thân tủi phận Sau nữa, lão khóc vì già bằng nàytuổi đầu rồi còn đánh lừa một con chó – tiếng khóc ân hân trước một việc mìnhthấy không nên làm > ý thức rất cao về nhân phẩm của lão Hạc
Ông giáo muốn òa khóc trước tiên là vì thương cảm cho tình cảnh lãoHạc, sau nữa còn là tiếng khóc của người có cùng cảnh ngộ…
Giọt nước mắt của hai người đều được chắt ra từ những khổ cực trongcuộc đời nhưng cũng đầy tình yêu thương và là biểu hiện thật đẹp đẽ của phẩmcách làm người…)
2 Trước cái chết của lão Hạc, ông giáo cảm thấy: “ Cái chết thật dữ dội” Vì sao?
( - Nó bắt nhân vật phải vật vã đến hai giờ đồng hồ rồi mới chết Mặc dù lãoHạc đã chuẩn bị rất kĩ cho cái chết của mình nhưng sao nó vẫn đến một cách thậtđau đớn
- Lão Hạc chết bằng cách ăn bả chó, chết theo cách của một con vật, khisống làm bạn với con chó và khi chết lại chết theo cách của một con chó > nó bắtngười ta phải đối diện trước thực tại cay đắng của kiếp người…)
Trang 12- Rèn kỹ năng đọc, hiểu, cảm thụ văn bản.
B/ Nội dung:
*.Văn bản : Cô bé bán diêm.
I/ Kiến thức cần nhớ:
1 Các truyện kể cho trẻ em của Andecxen thường được biết đến với tên gọi
truyện cổ tích vì truyện ông viết cho thiếu nhi thường phảng phất màu sắc cổtích, tuy nhiên ở đó nhiều khi yếu tố hiện thực lại xuất hiện rất đậm nét
2 Sự bất hạnh của em bé bán diêm và thế giơí mộng tưởng của em > tấm
lòng yêu thương của nhà văn trước một số phận bất hạnh
3 Nghệ thuật tương phản đặc biệt là sự đan xen, chuyển hóa giữa mộng và
thực, cách kể chuyện giản dị nhưng truyền cảm và đầy ấn tượng đối vớingười đọc
II/ Luyện tâp:
1.Vì sao thế giới mộng ntưởng của em bé bán diêm được bắt đầu bằng
hình ảnh lò sưởi và kết thúc bằng hình ảnh người bà nhân từ?
( *Vì em đang phải chịu cái rét khủng khiếp của đêm giao thừa với gió vàtuyết lạnh, hơn nưã phải chịu cả cái rét của sự thiếu vắng tình thương – hình ảnh
bà xuất hiện.> tô đậm những bất hạnh của em bé trong thế giới hiện thực)
2 Hãy chỉ ra sự chuyển hóa giữa mộng và thực trong truyện?
( *Thế giới mộng tưởng của em bé trước tiên được dệt lên từ những chất liệurất thực: lò sưởi, ngỗng quay….đây là những cảnh sinh hoạt rất thực đang baoquanh em, mọi người có nhưng em thì không > cái thực đã thành mộng tưởng, chỉtrong mộng tưởng, em mới tìm được cái thực đã mất; còn người bà đã mất nhưngvới em hình ảnh bà hiện lên rất thực…)
Trang 133, Theo em, kết thúc truyện có phải là kết thúc có hậu không? Vì sao?
( *Không, vì truyện cổ tích thường kết thúc có hậu, nhân vật tìm được hạnhphúc ngay trong hiện thực còn cô bé tìm thấy hạnh phúc trong mộng tuởng và chếttrong cô đơn, giá lạnh, trong một thế giới mà chẳng ai biết về nó > nỗi xót xa làmday dứt người đọc)
4, GV đọc thêm cho học sinh nghe đoạn đầu của truyện đã bị lược bớttrong
*Văn bản “Chiếc lá cuối cùng”
I/ Kiến thức cần nhớ:
1 Truyện Chiếc lá cuối cùng là cuộc chiến đấu để giành lại sự sống cho Giôn
xi bằng tình yêu thương của Xiu và cụ Bơmen
2 Quan niệm nhân văn của O Henri về một kiệt tác nghệ thuật qua hình ảnh
(* HS có thể có nhiều lý giải nhưng nhìn chung có thể trả lời bằng gợi ý : CụBơmen lựa chọn cái chết vì người khác, cái chết ấy gieo mầm cho sự sống, nóhồi sinh ý thức sống cho Gion xi… )
2.Bí mật về chiếc lá cuối cùng chỉ được tiết lộ ở phần kết của câu chuyện Hãy chỉ ra ý nghĩa nghệ thuật của cách kết thúc truyện này?
( - Tạo ra sự bất ngờ cho người đọc, khiến cho truyện trở nên hấp dẫn đếnnhững dòng cuối cùng
- Giúp ta chứng kiến sự lo lắng, quan tâm đến xót xa của Xiu giành cho Gionxi
- Khiến ta nghĩ tới một triết lý thật đẹp và giàu tính nhân văn: cuộc sống còn
ẩn chứa bao điều đẹp đẽ mà chúng ta chưa biết đến ….)
3 Chi tiết nào trong truyện khiến em xúc động nhất? Vì sao?
4 Đọc thêm cho HS nghe phần đầu của truyện (đã bị lược bớt) trong Tuyển
tập truyện ngắn OHenri.( hoặc Tư liệu Văn 8)