Chính vì vậy mà Hoài Thanh đã có một cách nó rất khéo léo không áp đặt cũng không khẳng định quan niệm của mình là bao quát quan niệm khác mà ông đã dùng từ “ cốt yếu” sau từ “ nguồ[r]
Trang 1TRƯỜNG THCS LAM SƠN
GV hướng dẫn: Lê Thị Nga
NGỮ VĂN 7: Tuần 26
Tiết 97: Văn bản: Ý NGHĨA VĂN CHƯƠNG
Hoài Thanh
Kết quả cần đạt:
Hiểu được quan niệm của Hoài Thanh về nguồn gốc, nhiệm vụ, công dụng cuả văn chương trong lịch sử nhân loại.
HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY VÀ TRÒ HỌC SINH GHI BÀI
Hoạt động 1: Đọc- Tìm hiểu chú thích
Học sinh đọc phần chú thích trong sgk/ tr
61, 62 để nắm vài nét về tác giả, tác phẩm
Hoạt động 2: Tìm hiểu văn bản
? Văn bản thuộc thể loại gì ?
Gợi ý: Nghị luận văn chương
? Em hãy nêu xuất xứ của văn bản?
Gợi ý: Trích trong tp “ Văn chương và
hành động’’ in năm 1936
? Em hãy xác định bố cục của văn bản?
Gợi ý: 3 phần
P1: “ Người ta… muôn loài’’ -> Nguồn gốc
cốt yếu của văn chương
P2: “ Văn chương… sự sống’’ -> Nhiệm vụ
của văn chương
I Đọc- hiểu chú thích
1 Tác giả:
Hoài Thanh ( 1909- 1982 ), quê Nghệ
An, là nhà phê bình văn học xuất sắc
2 Tác phẩm:
a. Thể loại : Nghị luận văn
chương
b. Xuất xứ:
Văn bản trích trong tác phẩm “ Văn chương và hành động’’, in năm 1936
c. Bố cục: 3 phần ( SGK/tr 60,61)
Trang 2P3: Còn lại -> Công dụng của văn chương
Hoạt động 3: Tìm và phân tích luận điểm,
luận cứ, luận chứng.
? Theo em, Hoài Thanh quan niệm như
thế nào về nguồn gốc cốt yếu của văn
chương?
HS dựa vào SGK trả lời ( lòng thương
người…)
? Em hiểu cốt yếu là gì?
HS dựa vào câu hỏi 1sgk/tr 62 để trả lời
( Cốt yếu là cái chính, cái quan trọng nhất
nhưng không phải là tất cả )
? Câu văn nào chứa luận điểm đó? Nó
nằm ở vị trí nào trong đoạn?
Câu văn: “ Nguồn gốc cốt yếu của văn
chương là lòng thương người và rộng ra
thương cả muôn vật, muôn loài”
Nằm ở cuối đoạn
? Em có nhận xét gì về luận cứ thứ nhất?
Gợi ý: luận cứ được mở đầu bằng một câu
chuyện cảm động có cả yếu tố tự sự, miêu
tả và biểu cảm
? Bằng dẫn chứng tưởng không có gì
lên quan thông qua một câu chuyện cảm
động Hoài Thanh đã chứng minh quan
điểm của mình một cách tự nhiên mà độc
đáo, giàu sức thuyết phục Nguồn gốc cốt
yếu của văn chương là lòng yêu thương,
nhưng tại sao văn chương lại bắt nguồn
từ tình cảm và lòng yêu thương?
II Đọc- Hiểu văn bản ( HS chú ý
phần kiên sthuwcs trọng tâm của bài)
1 Nguồn gốc cốt yếu của văn chương:
- Thương người
- Thương muôn vật, muôn loài
Đó là quan niệm đúng đắn, rất sâu sắc và đầy tính thuyết phục.
Trang 3VD: có một bạn đã viết:
“Em nhớ mãi ngôi trường xưa yêu dấu Của tuổi thơ rộn rã tiếng vui đùa”
Bạn ấy đã sáng tác 2 câu thơ xuất phát từ nổi nhớ và tình yêu trường cũ
Nhà thơ Tố Hữu đã viết:
“ Nó chết rồi con chim của tôi
Con chim se sẻ mới ra đời
Hôm qua nó hãy còn bay nhảy
Chỉ một ngày giam nó chết rồi
Tôi dẫu dành cơm mớm nó ăn
Đủ làm sao được thiếu không gian
Sao tôi không hiểu sao không hiểu?
Để tội tình chưa, nó chết oan!”
Nhà thơ Tố Hữu ở tù thương con se sẻ, nuôi nó trong lồng nên nó chết, niềm thương yêu, xót xa, ân hận trước cái chết của se sẻ khiến Tố Hữu thốt lên lời thơ cảm động Bài thơ ấy chính là tác phẩm văn chương bất hủ bắt nguồn từ tình cảm, lòng yêu thương của nhà thơ Chính vì thế mà Hoài Thanh khẳng định nguồn gốc cốt yếu của văn chương là lòng yêu thương
? Có ý kiến cho rằng: “ Quan niệm về nguồn gốc văn chương của Hoài Thanh chưa đầy đủ” Em có nhất trí với ý kiến
đó không? Vì sao? Hãy đưa ra quan niệm của mình.
Trang 4GV: chúng ta nhất trí với ý kiến đó, bởi vì
văn chương không chỉ bắt nguồn từ lòng
yêu thương mà còn bắt nguồn từ cuộc sống
lao động, từ cuộc chiến đấu chống giặc
ngoại xâm bảo vệ nền độc lập Chính vì
vậy mà Hoài Thanh đã có một cách nó rất
khéo léo không áp đặt cũng không khẳng
định quan niệm của mình là bao quát quan
niệm khác mà ông đã dùng từ “ cốt yếu”
sau từ “ nguồn gốc” để chỉ rõ nguồn gốc
chính, nguồn gốc quan trọng của văn
chương là lòng yêu thương.
VD: Bài ca dao:
“ Trâu ơi ta bảo trâu này
Trâu ra ngoài ruộng trâu cày với ta
Cấy cày vốn nghiệp nông gia
Ta đây trâu đấy ai mà quản công.”
( Bài ca dao trên xuất phát từ nhu cầu lao
động)
- Truyền thuyết “ Thánh Gióng” phản
ánh cuộc chiến đấu chống giặc ngoại
xâm bảo vệ nền độc lập của dân tộc
? Hoài Thanh quan niệm như thế nào về
nhiệm vụ của văn chương?
Gợi ý: có 2 nhiệm vụ
- Hình dung sự sống muôn hình vạn
trạng
- Sáng tạo ra sự sống
? Em hiểu từ “ hình dung’’ trong nhiệm
vụ thứ nhất như thế nào?
2 Nhiệm vụ của văn chương:
- Văn chương là hinh dung sự sống
Phản ánh cuộc sống
- Văn chương sáng tạo ra sự sống
Đưa ra những ý tưởng mà cuộc sống hiện tại chưa có để mọi người phấn đấu xây dựng, biến chúng thành hiện thực tương
Trang 5HS dựa vào vào chú thích trong sgk để giải
thích
? Nhiệm vụ thứ 2 là sáng tạo Điều đó có
nghĩa là gì?
Gợi ý: có nghĩa là qua các áng văn chương
bằng trí tưởng tượng bay bổng, bằng khát
vọng tốt lành nhà văn đưa ra ý tưởng mà
cuộc sống hôm nay chưa có nhưng sẽ có
hoặc có thể có nếu chúng ta biết phấn đấu
? Lấy dẫn chứng để chứng minh cho 2
nhiệm vụ đó?
Gợi ý: Chứng minh nhiệm vụ 1
- Phản ánh cuộc chiến đấu: Sơn Tinh,
Thủy Tinh, Thánh Gióng, Sự tích
Hồ Gươm, Nam Quốc Sơn Hà
- Tình yêu quê hương đất nước : Sài
Gòn tôi yêu…
- Phản ánh cuộc sống hôn nhân gia
đình, quyền trẻ em : Cuộc chia tay
của những con búp bê
- Phản ánh vai trò của giáo dục: Cổng
trường mở ra…
Chứng minh nhiệm vụ 2:
- Văn bản: “ Sông núi nước Nam” Lý
Thường Kiệt khơi dậy trong lòng
người đọc,người nghe điều gì?
Gợi ý: Lòng tự hào dân tộc
Qua văn bản” Cuộc chia tay của những
con búp bê” ta mơ ước điều gì?
Gợi ý: ước mơ cho mỗi gia đình hạnh phúc
lai tốt đẹp.
Trang 6bên nhau mãi mãi
? Theo Hoài Thanh, công dụng của văn
chương là gì?
Gợi ý: - Văn chương gây cho ta những tình
cảm ta không có
- Luyện cho ta những tình cảm ta có
sẵn
? Em hiểu như thế nào về 2 công dụng
này? Tìm dẫn chứng để chứng minh cho
2 công dụng đó?
Gợi ý:- công dụng 1: Tình bạn bè trong “
Bài học đường đời đầu tiên’’ của Tô Hoài,
chúng ta thương cho Dế Choát , giận Dế
Mèn vì cái tính hung hăng tự phụ của dế
Mèn, đó chính là cảm xúc mà văn chương
đã khơi gợi khi chúng ta đọc tác phẩm
- Công dụng 2: Tình cảm gia đình
trong văn bản “ Mẹ tôi’’
- Tình cảm yêu quê hương đất nước
trong văn bản “ Buổi học cuối
cùng’’của An- Phông xơ đô đê
- Ca dao về tình cảm gia đình, tình
yêu quê hương đất nước; Sài Gòn tôi
yêu
? Nhận xét về cách lập luận của Hoài
Thanh khi nói về công dụng của văn
chương?
Gợi ý: Lập luận chặt chẽ, đưa ra luận điểm,
trình bày các luận cứ, luận chứng rõ ràng
vừa có lí lẽ, có cảm xúc, giàu hình ảnh
3 Công dụng của văn chương :
- Văn chương gây cho ta những tình cảm ta không có
Khơi dậy trạng thái cảm xúc cao thượng cho con người
- Luyện cho ta những tình cảm ta sẵn có
Rèn luyện thế giới cảm xúc của con người
Văn chương làm đẹp, làm hay những thứ bình thường
Trang 7- Lí lẽ: ( Nguồn gốc cốt yếu của văn
chương là…muôm loài)
- Cảm xúc: ( Tác giả gợi lòng yêu
thương qua câu chuyện một nhà thi
sĩ Ấn Độ)
- Hình ảnh: ( kể về con chim bị
thương)
Hoạt động 4: Luyện tập
HS làm phần luyện tập vào vở soạn III. Tổng Kết:
Ghi nhớ/ SGK/Tr 63
IV Luyện tập: ( HS làm phần này
vào vở soạn)
BT1: Nghệ thuật nghị luận của Hoài Thanh trong văn bản này có gì đặc sắc?
a Lập luận chặt chẽ, sáng sủa
b Lập luận chặt chẽ, sáng sủa, giàu cảm xúc
c Lập luận chặt chẽ, vừa có lí lẽ, vừa
có cảm xúc, hình ảnh.
BT2: Nội dung của bài “ Ý nghĩa văn chương” là :
a Nguồn gốc văn chương là tình cảm, lòng vị tha, tình yêu muôn vật.
b Văn chương hình dung và sáng tạo sự sống, khêu gợi, trau dồi tình
Trang 8cảm, tâm hồn con người.
c Cả 2 ý a và b.
DẶN DÒ:
- Học thuộc khung ghi nhớ trong sgk/tr 63
- Làm phần luyện tập trong sgk/tr 63 vào vở soạn
- Làm phần luyện tập của gv cho trong bài giảng vào vở soạn
HS lưu ý: Các em ghi chép phần bài giảng của gv vào vở ghi trên lớp, phần luyện tập làm vào vở soạn
HS ghi chép và làm bài tập đầy đủ
Nộp lại vở soạn cho GVBM khi đi học trở lại sẽ được điểm cộng