Vận dụng các bước làm bài văn nghị luận để giải quyết đề bài: Phân tích tình yêu quê hương trong bài thơ “Quê hương” của Tế Hanh?. Hãy cho biết yêu cầu của đề?[r]
Trang 1TRƯỜNG THCS HÀ HUY TẬP
MÔN NGỮ VĂN 9 - THEO CHƯƠNG TRÌNH GIẢM TẢI
( CÁC EM HỌC SINH CHÚ Ý GHI CHÉP VÀ ĐÁNH DẤU VÀO
BÀI HỌC ĐÃ CHÉP NHÉ ! )
TUẦN 24
TIẾT 111: CÁCH LÀM BÀI VĂN NGHỊ LUẬN
VỀ MỘT VẤN ĐỀ TƯ TƯỞNG, ĐẠO LÝ
Xem lại bài đã ghi chép và SGK / 51, 52, 53, 54
TIẾT 112- 113: VIẾNG LĂNG BÁC
Xem lại bài đã chép, HS cần :
1 Nắm được :Tên văn bản- tên tác giả Hoàn cảnh ra đời viết năm nào, xuất xứ, thể thơ ?
2 Học ghi nhớ, thuộc thơ
3 Xem lại phần nội dung bài học đã chép ( Cả nội dung và nghệ thuật từng khổ thơ )
+ Khổ 1: Cảm xúc của nhà thơ khi đứng trước lăng Bác.
+ Khổ 2: Cảm xúc của nhà thơ khi nhìn dòng người vào lăng viếng Bác.
+ Khổ 3: Cảm xúc của tác giả khi ở trong lăng
+ Khổ cuối: Nguyện ước của tác giả
Tiết 114:NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
A/ PHẦN 1: HS đọc và trả lời câu hỏi vào tập bài soạn.
Các em hãy đọc kĩ văn bản: “ Khát vọng hoà nhập, dâng hiến cho đời” trong sách giáo khoa trang 77, 78.
? Vấn đề nghị luận của văn bản này là gì ?
Văn bản đã nêu lên những luận điểm gì về hình ảnh mùa xuân trong bài thơ Mùa xuân nho nhỏ? Người viết đã sử dụng những luận cứ nào để làm sáng tỏ các luận điểm đó?
? Chỉ ra các phần Mở bài , Thân bài, Kết bài; nhận xét về bố cục của văn bản?
Trang 2? Cách diễn đạt trong từng đoạn văn của văn bản có làm nổi bật được luận điểm không?
? Vậy, thế nào là bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ?Yêu cầu của bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ như thế nào?
B/ PHẦN 2: Nội dung ghi bài
( YÊU CẦU HỌC SINH GHI BÀI VÀO TẬP BÀI HỌC )
TIẾT 114: NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ I.Tìm hiểu bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ.
1/ Tìm hiểu văn bản: “ Khát vọng hoà nhập, dâng hiến cho đời” trong sách giáo khoa trang 77, 78.
2/ Nhận xét:
a/ Vấn đề nghị luận của văn bản:Hình ảnh mùa xuân và tình cảm tha thiết của Thanh
Hải trong bài thơ Mùa xuân nho nhỏ
b/ Những luận điểm về hình ảnh mùa xuân trong bài thờ được bài viết nêu lên:
- Luận điểm 1: Hình ảnh mùa xuân trong bài thơ Mùa xuân nho nhỏ mang nhiều tầng ý nghĩa
- Luận điểm 2: Hình ảnh mùa xuân rạo rực của thiên nhiên đất nước trong cảm xúc thiết tha, trìu mến của tác giả
- Luận điểm 3: Từ rung cảm thiết tha trước vẻ đẹp của mùa xuân quê hương, đất nước, nhà thơ bộc lộ một nguyện ước chân thành
c/ Người viết đã làm sáng tỏ các luận điểm đó bằng việc sử dụng các luận cứ sau:
- Luận cứ làm rõ luận điểm 2:
+ Đó là dòng sông xanh, bông hoa tím biếc, là lộc giắt đầy trên lưng người ra trận
và trải dài trên những cánh đồng
+ Đó là tiếng chim chiền chiện lảnh lót vang tròi
+ Đó là sức xuân đi lên phía trước của đất nước
- Luận cứ làm rõ luận điểm 3:
+ Khát vọng được hoà nhập, được dâng hiến
+ Sự khiêm nhường mà tự tin, tự hào của con người ý thức sâu sắc về giá trị cuộc đời, về hạnh phúc của hiến dâng và đón nhận
Trang 3=>Như vậy, người viết (Hà Vinh) đã chọn lọc và bình giảng những chi tiết, hình ảnh thơ
đặc sắc; phân tích giọng điệu và kết cấu của bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ”
d/ Bố cục của văn bản gồm ba phần:
- Mở bài: Mùa xuân là mùa (…) thật đáng trân trọng
- Thân bài: Hình ảnh mùa xuân (…) các hình ảnh ấy của mùa xuân
- Kết bài: Như vậy (…) tiếng lòng của người bạn đọc
=>Văn bản có bố cục mạch lạc, rõ ràng; có lời văn gợi cảm, thể hiện rung động chân
thành của người viết
* Ghi nhớ : SGK/78
II/ Luyện tập:
Trình bày cảm nhận của em qua hai khổ thơ cuối của bài thơ : “ Viếng lăng Bác” của nhà thơ Viễn Phương.
TIẾT 115 : CON CÒ ( Hướng dẫn đọc thêm)
Khuyến khích học sinh tự đọc
-SANG THU + NÓI VỚI CON
( Tự học có hướng dẫn )
* Văn bản: SANG THU
( Hữu Thỉnh ) Xem lại bài đã chép
- Tập trung vào đọc văn bản.
- Trả lời câu hỏi 1 phần Đọc - hiểu văn bản
Sự biến đổi của đất trời sang thu được Hữu Thỉnh cảm nhận bắt đầu từ đâu và gợi tả qua những hình ảnh, hiện tượng gì?
- Phần : Ghi nhớ
(Đọc- hiểu văn bản: câu hỏi 2, 3 Luyện tập- Khuyến khích học sinh tự đọc, tự làm)
* Văn bản : NÓI VỚI CON
( Y Phương ) PHẦN I : Trả lời các câu hỏi sau đậy vào tập bài soạn.
- Tập trung vào đọc văn bản.
- Trả lời câu hỏi 1 phần Đọc - hiểu văn bản
Mượn lời nói với con, nhà thơ gợi về cội nguồn sinh dưỡng mỗi con người, gợi về sức sống mạnh mẽ, bền bỉ của quê hương mình.
Trang 4? HS dựa vào chú thích, nêu những nét chính về tác giả ? Bài thơ thuộc thể thơ gì? Nêu hoàn cảnh sáng tác của, đại ý bài thơ?
? Bài thơ có bố cục như thế nào ?
ĐOẠN 1:
? Tìm những chi tiết thể hiện tình yêu thương của cha mẹ và sự đùm bọc của quê hương đối với con ?
? Các biện pháp nghệ thuật nào đã sử dụng trong đoạn thơ thể hiện cuộc sống lao động , tình cảm gia đình
ĐOẠN 2
? Người cha nói với con về những đức tính cao đẹp gì của “ Người đồng mình ” ? Tìm các chi tiết thể hiện ?
? Nét đặc sắc nghệ thuật trong đoạn thơ này là gì ?Từ đó tác giả đã cho ta thấy những đức tính cao đẹp nào của người đồng mình và những mong ước ước gì của người cha ? -? Em cảm nhận như thế nào về tình cảm của người cha đối với con trong bài thơ ? Điều lớn lao nhất mà người cha muốn truyền cho con qua những lời này là gì ?
- Phần : Ghi nhớ
PHẦN II: Nội dung ghi bài
( YÊU CẦU HỌC SINH GHI BÀI VÀO TẬP BÀI HỌC )
Văn bản : NÓI VỚI CON
( Y Phương ) I/ Đọc - hiểu chú thích:
1 Tác giả:( SGK / 73 )
2 Tác phẩm :
- Thể loại : thơ tự do
- Hoàn cảnh sáng tác : năm 1980
- Đại ý : mượn lời nói với con, tác giả gợi về cội nguồn sinh dưỡng mỗi con người bộc
lộ niềm tự hào về sức sống mãnh liệt, bền bỉ của quê hương mình
- Bố cục : 2 phần
II/ Đọc - hiểu văn bản.
1 Tình yêu thương của cha mẹ, sự đùm bọc của quê hương dành cho con.
a Tình yêu thương của cha mẹ.
Chân phải bước tới cha
Hai bước tới tiếng cười
( Điệp ngữ, hình ảnh cụ thể )
→ Chăm chút, mừng vui…
b Sự đùm bọc của quê hương
Người đồng mình yêu lắm con ơi
Ngày đầu tiên đẹp nhất trên đời
( hình ảnh đẹp )
Trang 5→ Cần cù , tươi vui, thơ mộng, nghĩa tình.
2.Đức tính cao đẹp của người đồng mình và mong ước của người cha.
Người đồng mình thương lắm con ơi
Không lo cực nhọc
Người đồng mình thô sơ da thịt
Nghe con
( Điệp ngữ, giọng điệu thiết tha, trìu mến)
=> Mạnh mẽ , khoáng đạt, bền bỉ, gắn bó và người cha mong ước con phải luôn tự hào,
kế tục truyền thống tốt đẹp của quê hương và hãy tự tin khi bước vào đời
III Tổng kết :
( ghi nhớ SGK / 74 )
Phần : Luyện tập ( HS làm vào bài soạn )
1 Nắm vững nội dung, nghệ thuật bài thơ
2 Gỉai thích ý nghĩa nhan đề của bài thơ
3 Viết đoạn văn (8-10 dòng) trình bày cảm nhận của em về một khổ thơ trong bài thơ trên.
TUẦN 25
Tiết 116 : ÔN TẬP VỀ THƠ
( YÊU CẦU HỌC SINH GHI BÀI VÀO TẬP BÀI HỌC )
I.Lập bảng thống kê các tác phẩm thơ hiện đại Việt Nam đã học (từ bài 10 sgk tập 1đến bài 24 sgk tập 2) theo mẫu dưới đây:
BẢNG THỐNG KÊ CÁC TÁC PHẨM THƠ HIỆN ĐẠI VIỆT NAM
ST
T Tên bài
thơ
Tác giả Nă
m sáng tác
Thể thơ Tóm tắt nội dung Đặc sắc nghệ thuật
1 Đồng
chí ChínhHữu 1948 Tự do Tình đồng chí của người línhdựa trên cơ sở cùng chung
cảnh ngộ và lí tưởng chiến đấu ,được thể hiện thật tự
Chi tiết,hình ảnh , ngôn ngữ giản dị,chân thực , cô đọng ,giàu sức biểu
Trang 6nhiên , bình dị mà sâu sắc trong mọi hoàn cảnh ,nó góp phần quan trọng tạo nên sức mạnh và vẻ đẹp tinh thần của người lính CM
cảm
2 Bài
thơ về
tiểu
đội xe
không
kính
Phạm Tiến Duật
1969 Tự do Qua hình ảnh độc đáo-những
chiếc xe không kính , khắc họa nổi bật hình ảnh những người lính lái xe trên tuyến đường Trường Sơn trong thời kì kháng chiến chống
Mĩ với tư thế hiên ngang, tinh thần dũng cảm và ý chí chiến đấu giải phóng miền Nam
Chất liệu hiện thực sinh động ,hình ảnh độc đáo;giọng điệu
tự nhiên, khoẻ khoắn , giàu tính khẩu ngữ
3 Đoàn
thuyền
đánh
cá
Huy Cận 1958 Bảychữ Những bức tranh đẹp,rộnglớn tráng lệ về thiên nhiên ,
vũ trụ và người lao động trên biển cả theo hành trình
chuyến ra khơi đánh cá của đoàn thuyền Qua đó thể hiện cảm xúc về thiên nhiên và lao động ,niềm vui trong cuộc sống mới
Nhiều hình ảnh đẹp,rộng lớn,được sáng tạo bằng liên tưởng , tưởng tượng ;âm hưởng khoẻ khoắn ,lạc quan
4 Bếp
lửa BằngViệt 1963 Kếthợp
bảy chữ và tám chữ
Những kỉ niệm đầy xúc động
về bà và tình bà cháu ,thể hiện lòng kính yêu,trân trọng
và biết ơn của cháu đối với
bà và cũng là đối với gia đình,quê hương ,đất nước
Kết hợp giữa biểu cảm với miêu tả và bình luận ;sáng tạo hình ảnh bếp lửa gắn liền với hình ảnh người bà
5 Khúc
hát ru
những
em bé
lớn
trên
lưng
Nguyễn Khoa Điềm
1971 Chủ
yếu thể thơ tám chữ
Thể hiện tình yêu thương con của bà mẹ dân tộc Tà-ôi gắn liền với lòng yêu nước , tinh thần chiến đấu và khát vọng về tương lai
Khai thác điệu ru ngọt ngào triều mến
Trang 76 Anh
trăng NguyễnDuy 1978 Nămchữ Từ hình ảnh ánh trăng trongthành phố ,gợi lại những
năm tháng đã qua của cuộc đới người lính gắn bó với thiên nhiên ,đất nước bình dị, nhắc nhở thái độ sống tình nghĩa ,thủy chung
Hình ảnh bình dị
mà giàu ý nghĩa biểu tượng ;giọng điệu chân thành, nhỏ nhẹ mà thấm sâu
7 Con cò Chế Lan
Viên 1962 Tự do Từ hình tượng con cò trongnhững lời hát ru ,ngợi ca tình
mẹ và ý nghĩa của của lời ru đối với đời sống mỗi con người
Vận dụng sáng tạo hình ảnh và giọng điệu lời ru của ca dao
8 Mùa
xuân
nho
nhỏ
Thanh Hải 1980 Nămchữ Cảm xúc trước mùa xuân củathiên nhiên và đất nước , thể
hiện ước nguyện chân thành góp mùa xuân nhỏ của đời mình vào cuộc đời chung
Thể thơ năm chữ
có nhạc điệu trong sáng, tha thiết, gần với dân ca;hình ảnh đẹp giản dị, những
so sánh ,ẩn dụ sáng tạo
9 Viếng
lăng
Bác
Viễn Phương 1976 Támchữ Lòng thành kính và niềm xúcđộng sâu sắc của nhà thơ đối
với Bác Hồ trong một lần từ miền Nam ra viếng Bác
Giọng điệu trang trọng và tha thiết , nhiều hình ảnh ẩn
dụ đẹp và gợi cảm,ngôn ngữ bình dị,cô đúc
10 Sang
thu HữuThỉnh 1975 Nămchữ Biến chuyển của thiên nhiênlúc giao mùa từ hạ sang thu
qua sự cảm nhận tinh tế của nhà thơ
Hình ảnh thiên nhiên được gợi tả bằng nhiều cảm giác tinh
nhạy ,ngôn ngữ chính xác, gợi cảm
11 Nói
với
con
Y Phương Sau1975 Tự do Bằng lời trò chuyện vớicon,bài thơ thể hiện sự gắn
bó ,niềm tự hào về quê hương và đạo lí sống của dân tộc
Cách nói giàu hình ảnh ,vừa cụ thể,gợi cảm,vừa gợi ý nghĩa sâu xa
Trang 8II.Bảng thống kê các tác phẩm thơ hiện đại Việt Nam theo giai đoạn văn học.
STT Giai đoạn lịch
1 1945-1954 Đồng chí
2 1954-1964 Đoàn thuyền đánh cá
Bếp lửa Con cò
3 1964- 1975 Bài thơ về tiểu đội xe không kính
Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ
4 Sau 1975 Anh trăng
Mùa xuân nho nhỏ Viếng lăng Bác Nói với con
III.So sánh điểm chung và riêng của các tác phẩm theo các chủ đề sau:
a)Tình cảm gia đìnhtrong các bài thơ: Bếp lửa, Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng
mẹ, Con cò, Nói với con
b ) Hình ảnh người lính và tình đồng đội qua các bài thơ: Đồng chí, Bài thơ về tiểu đội
xe không kính, Ánh trăng
c ) Hình ảnh thiên nhiên trong các bài thơ: Đoàn thuyền đánh cá, Ánh trăng, Mùa Xuân nho nhỏ
d) Lao động cống hiến và lẽ sống đẹp của con người Việt Nam qua các bài thơ: Đoàn thuyền đánh cá, Mùa Xuân nho nhỏ (khổ 2, 3, 4, 5), Viếng lăng Bác (khổ cuối), Nói với con
IV.Luyện tập:
Cảm nhận của em về một khổ thơ mà em thích trong các bài đã học ở HKII
TIẾT 117:CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT
ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
Trang 9A/ PHẦN I:HS đọc và trả lời các câu hỏi sau vào tập bài soạn
1 Cho học sinh đọc 8 đề bài sgk/79-80
2 Hãy quan sát các đề và xác định:
+ Cách nêu yêu cầu về kiểu bài
+ Đối tượng nghị luận
+ Định hướng của đề
3 Trả lời các câu hỏi sau vào tập bài soạn
? Để tiến hành làm một bài văn nghị luận thông thường em phải thực hiện theo
những bước nào?
? Vận dụng các bước làm bài văn nghị luận để giải quyết đề bài: Phân tích tình yêu quê hương trong bài thơ “Quê hương” của Tế Hanh
? Hãy cho biết yêu cầu của đề?
? Để thực hiện yêu cầu của đề có thể nêu những câu hỏi như thế nào để tìm ý?
? Nêu nội dung diễn tả trong bài thơ?
? Nghệ thuật bài thơ có góp phần thể hiện tình yêu quê hương không?
? Từ các phân tích trên có thể hình thành mấy luận điểm? Sắp xếp như thế nào?
? Nêu các bước thực hiện lập dàn ý chi tiết cho bài văn
B/ PHẦN 2: Nội dung ghi bài
( YÊU CẦU HỌC SINH GHI BÀI VÀO TẬP BÀI HỌC )
TIẾT 117:CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT
ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
I Đề bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ.
- Yêu cầu về kiểu bài: bằng các từ ngữ: phân tích, suy nghĩ hoặc chỉ nêu vấn đề nghị luận
- Đối tượng nghị luận: đoạn thơ, bài thơ
- Đề không định hướng hoặc có định hướng
II.Cách làm bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ.
1.Các bước làm bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ.
Đề: Phân tích tình yêu quê hương trong bài thơ “Quê hương” của Tế Hanh.
a.Tìm hiểu đề và tìm ý:
- Tìm hiểu đề:
+ Yêu cầu của đề:
Phân tích
Tình yêu quê hương của Tế Hanh qua bài thơ Quê hương
Trang 10- Tìm ý:
+ Hoàn cảnh sáng tác
+ Nội dung: Hồi ức về quê hương và nỗi nhớ quê hương
+ Nghệ thuật góp phần thể hiện tình yêu quê hương qua ngôn từ, giọng điệu bài thơ
+ Hai luận điểm:
Tình yêu quê hương thể hiện qua hồi ức về quê hương
Tình yêu quê hương thể hiện qua nỗi nhớ được bộc bạch trực tiếp
b Lập dàn ý:
- Mở bài:
+ Giới thiệu đoạn thơ, bài thơ
+ Nêu cảm nhận khái quát về tình yêu quê hương của Tế Hanh được thể hiện trong bài thơ
- Thân bài: lần lượt trình bày những suy nghĩ, đánh giá về nội dung và nghệ thuật ở hai phần:
+ Tình yêu quê hương thể hiện qua hồi ức về quê hương
+ Tình yêu quê hương của tác giả thể hiện trong nỗi nhớ được bộc bạch trực tiếp
- Kết bài: khái quát giá trị ý nghĩa của đoạn thơ, bài thơ
c.Viết bài: chú ý sự liên kết, dẫn dắt, chuyển tiếp giữa các phần, các luận điểm, luận cứ d.Đọc lại bài viết và sửa chữa.
2.Cách tổ chức, triển khai luận điểm:
a Mở bài: giàu cảm xúc dạt dào, lai láng chảy suốt đời thơ Tế Hanh trong đó bài “Quê
hương” là thành công xuất sắc
b.Thân bài: cảm nhận về cảm xúc lúc nồng nàn, mạnh mẽ, lúc lắng sâu tinh tế khi ca
ngợi vẻ đẹp thiên nhiên và công sức lao động của quê hương, về hình ảnh, nhịp điệu đặc sắc của bài thơ
c Kết bài: sức hấp dẫn của bài thơ và ý nghĩa bồi đắp tâm hồn của người đọc.
III: Luyện tập: (HS làm vào bài soạn)
Đề: Phân tích khổ thơ đầu bài Sang thu của Hữu Thỉnh.
1 Mở bài:
- Giới thiệu khổ đầu của bài thơ
- Cảm nhận của tác giả về những hình ảnh, hiện tượng của đất trời lúc sang thu
2 Thân bài:
- Tính hiệu của sự chuyển mình: hương ổi, gió se, sương chùng chình
- Tâm trạng của tác giả: ngỡ ngàng, bâng khuâng
- Hình ảnh, ngôn từ: đặc sắc
Trang 11+ Dùng từ gợi cảm xúc, trạng thái: bỗng, hình như.
+ Hình ảnh nhân hoá: sương chùng chình
3 Kết bài:
Đoạn thơ ngắn nhưng có nhiều hình ảnh đặc sắc, gợi cảm về thời điểm giao mùa giữa hạ và thu ở vùng nông thôn đồng bằng Bắc bộ
TIẾT 119: NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý (tt)
A.PHẦN 1.HS đọc và trả lời câu hỏi vào tập bài soạn.
Giải thích nghĩa:Tường minh, hàm ý : SGK / 75
1 Ví dụ:
a HS xem ví dụ: (SGK/74)
? Qua câu “Trời ơi,chỉ còn có năm phút “ em hiểu anh thanh niên muốn nói điều gì?
? Vì sao anh không nói thẳng điều đó với họa sĩ, cô gái?
? Câu nói “Ô! Cô còn quên chiếc mùi soa đây này !” của anh thanh niên có ẩn ý gì không ?
? Thế nào là hàm ý và tường minh?
Mở rộng thêm các ví dụ khác:( Chú ý gắn với tình huống giao tiếp )
VD1:Một nhóm bạn có năm người cùng nhau di xem kịch, trong đó bạn A và B chuẩn
bị vé cho cả nhóm:
- A: Mua được vé chưa?
B: Mua được 3 vé rồi
Hàm ý còn 2 vé chưa mua
VD2: Trường hợp B có mẹ ở quê lên thành phố thăm Tối hôm sau bà mẹ của B phải ra ga xe lửa.
A: Tối mai đi xem ca nhạc với tớ
B: Tối mai mẹ mình về quê
A: Đành vậy.
Hàm ý không đi
b HS xem ví dụ: (SGK/90)
