09-10 SKKN Sương

một yêu cầu không thể thiếuđược là quan tâm đúng mức đến giáo dục nghệ thuật cho các em mà môn Âmnhạc là một môn học mà các em thích nhất và mỗi học sinh dù tiếp tục học tập ở các lớp tr

PHÒNG GIÁO DỤC ĐÀO TẠO- ĐẠI LỘC TRƯỜNG TIỂU HỌC NGUYỄN MINH CHẤN

và nâng con người đến với những tình cảm cao thượng Đối với trẻ thơ, âmnhạc là nguồn sữa nuôi dưỡng tinh thần Giai điệu trầm bổng, sự phong phúcủa âm hình tiết tấu, phong cách đa dạng của các thể loại âm nhạc sẽ đưa trẻvào thế giới cái đẹp một cách hấp dẫn và lí thú Âm nhạc cũng như một sốmôn học Nghệ thuật, giáo dục thể chất khác trong chương trình giáo dục tiểuhọc góp một phần rất lớn vào mục tiêu giáo dục của đất nước ta trong thời kỳmới của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước đó là đào tạo những conngười phát triển toàn diện về đức, trí, thể, mỹ những con người vừa có đủ trithức khoa học phục vụ sự nghiệp Công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước vừa

có đủ kỹ năng, bản lĩnh sống hội nhập với cộng đồng và cả thế giới trong thời

kỳ hội nhập và phát triển trên toàn cầu Thông qua âm nhạc, giúp trẻ có đượcnhững kỹ năng sống và giao tiếp tốt hơn vì ngôn ngữ âm nhạc rất đa dạng và

dễ đi vào lòng người không chỉ bằng lời hát mà bằng giai điệu, bằng nhữngsắc thái biểu cảm của người hát Giúp trẻ yêu âm nhạc, thích học và học đượcmôn âm nhạc chính là mục tiêu giáo dục thẩm mỹ cho học sinh

Đối với học sinh tiểu học, nhất là học sinh cuối cấp, ngoài việc trang bị chocác em những kiến thức, kỹ năng cơ bản trong nội dung chương trình nhưToán, Tiếng Việt, tìm hiểu tự nhiên và xã hội một yêu cầu không thể thiếuđược là quan tâm đúng mức đến giáo dục nghệ thuật cho các em mà môn Âmnhạc là một môn học mà các em thích nhất và mỗi học sinh dù tiếp tục học tập

ở các lớp trên hoặc trong cuộc sống hằng ngày, lời ca, tiếng hát sẽ đồng hànhcùng các em trong suốt cuộc đời Giúp cho học sinh lớp 5 biết hát, hiểu nhạc,

hát hay và có kỹ năng thể hiện tâm tư, tình cảm thông qua một bài hát là mộtyêu cầu rất cần thiết trước khi rời ghế nhà trường tiểu học Từ những yêu cầutrên, trong quá trình giảng dạy môn Âm nhạc cấp tiểu học, nhất là ở lớp 5, bảnthân tôi luôn nghiên cứu tìm ra những biện pháp tổ chức cho các em học tốtmôn Âm nhạc Xin trình bày để anh chị đồng nghiệp tham khảo, góp ý đểcùng học tập nâng cao hiệu quả chất lượng việc dạy-học môn Âm nhạc lớp 5.

II/ Cơ sở lý luận :

Nhiều công trình nghiên cứu khoa học về con người đã khẳng địnhrằng, thời kì từ lúc sơ sinh đến 10 tuổi là thời kì tốt nhất cho sự phát triểnnăng khiếu Những ấn tượng để lại trong thời kì này sẽ theo trẻ suốt cuộc đời

mà âm nhạc là một nghệ thuật lôi cuốn mạnh mẽ nhất

Âm nhạc dẫn dắt trẻ đi vào thế giới của điều thiện, tạo ra sự đồng cảm

và bồi dưỡng năng lực sáng tạo của trí tuệ mà không một phương tiện nàosánh được Nhiều nhà hoạt động xã hội cũng đã đánh giá cao vai trò ca hát vớiđời sống trẻ thơ, nó tác động trực tiếp đến tâm lí và sinh lí góp phần quantrọng vào sự phát triển của trẻ

Hiện nay vấn đề giáo dục nghệ thuật trong đó có môn Âm nhạc đã thực

sự trở thành nội dung quan trọng trong các hoạt động của chương trình giáodục phổ thông, được thực hiện bằng nhiều hình thức phong phú, sinh độnggóp phần tích cực vào việc thực hiện tốt mục tiêu giáo dục Tiểu học

Đến lớp 5 học sinh được học âm nhạc với tư cách là môn học độc lập( không nằm trong môn Nghệ thuật như ở các lớp 1, 2, 3 ) có mục tiêu, yêucầu cao hơn với các nội dung: Học hát, tập đọc nhạc và phát triển khả năng

âm nhạc trong đó tập đọc nhạc là một nội dung hoàn toàn mới với các em.Học âm nhạc ở lớp 5 được xem là bước chuẩn bị quan trọng để các em họcmôn âm nhạc ở trường Trung học cơ sở

Mục tiêu của môn Âm nhạc lớp 5 là:

+ Hình thành một trình độ văn hoá âm nhạc tối thiểu cho học sinh

+ Bước đầu giúp các em làm quen một kĩ năng đơn giản về ca hát vàthói quen tập hát đung.

+ Tạo cho học sinh có hứng thú, niềm vui khi học hát, nghe ca nhạc.Giáo dục năng lực cảm thụ âm nhạc, kích thích tiềm năng nghệ thuật làm chođời sống tinh thần của trẻ thêm phong phú, góp phần giáo dục tính tập thể,tính kỉ luật, tính chính xác, khoa học

+ Phát triển trí tuệ, bồi dưỡng tình cảm phong phú, lành mạnh, hướngtới cái tốt, cái đẹp Góp phần làm thư giãn đầu óc trẻ em, làm cân bằng các nộidung học tập khác ở tiểu học

Từ mục tiêu chung trên, nội dung chương trình lớp 4,5 cần đạt được cácyêu cầu cụ thể sau:

+ Về kiến thức:

- Học sinh hát được các bài hát trong chương trình

- Biết hình dáng, tên gọi một vài nhạc cụ (dân tộc, phương tây)

- Nghe một số ca khúc, dân ca và nhạc không lời

- Biết một số truyện kể âm nhạc

- Biết gọi tên một số kí hiệu ghi chép nhạc, biết một số loại nhịp quacác bài tập đọc nhạc

+ Về kĩ năng:

- Hát đúng giai điệu các bài hát trong chương trình và tập hát diễn cảm

- Nhớ vị trí, tên gọi nốt nhạc và tập đọc nhạc đúng cao độ, trường độ + Về thái độ:

- Giáo dục học sinh yêu thích ca hát, hào hứng tham gia các hoạt động

Trong thực tế giảng dạy, để đạt được mục tiêu yêu cầu của môn âm nhạclớp 45 cả giáo viên và học sinh gặp không ít khó khăn bởi lẽ:

* Âm nhạc là môn học nghệ thuật, bản thân nó mang tính trừu tượngcao, kiến thức và ngôn từ trong âm nhạc mang đặc thù riêng không giốngnhững môn học khác và gần như xa lạ với học sinh

II/ Cơ sở thực tiễn:

Học sinh tiểu học thuộc khu vực miền núi, điều kiện phục vụ học tập của họcsinh còn nhiều thiếu thốn Sự quan tâm của cha mẹ HS về lĩnh vực giáo dụcnghệ thuật chưa phải là yêu cầu cấp thiết của đại đa số phụ huynh

* Học sinh chưa có sự nhận thức đầy đủ về môn học này, các em thườngchỉ chú trọng tập trung vào các môn học khác như: Toán, Tiếng Việt,TNXH… Xem đây như là môn học thuộc về năng khiếu nên các em chưa có

sự nỗ lực cố gắng để học tốt môn Âm nhạc

* Đại đa số các em còn rụt rè, e ngại, chưa có sự mạnh dạn tự tin trong khihọc

* Giáo viên phải dạy đại trà cho tất cả các đối tượng học sinh (không kể

em có năng khiếu hay không có năng khiếu), thời lượng dành cho mỗi bài chỉ

có 2 tiết mỗi tiết 35 phút, nhưng kiến thức phải chuyển đến cho học sinh thuộc

2 trong 3 nội dung đó là: Học hát, Tập đọc nhạc và phát triển khả năng âmnhạc Đảm bảo được yêu cầu trên là tương đối khó với học sinh đặc biệt lànhững học sinh không có năng khiếu

B/ Nội dung đề tài:

I Thực trạng việc dạy học môn Âm nhạc cho học sinh lớp 5 của trường:

Cũng như nhiều trường tiểu học khác trên địa bàn, Trường Tiểu học NguyễnMinh Chấn là một trường miền núi tuy đã đạt chuẩn Quốc gia mức độ 1nhưng điều kiện cơ sở vật chất nhất là trang thiết bị phục vụ cho việc dạy -học môn Âm nhạc vẫn còn thiếu, học sinh đa số là gia đình nông dân đời sốngkinh tế còn nhiều khó khăn nên quan tâm đến các môn học nghệ thuật này còn

hạn chế Kỹ năng sống của phần lớn học sinh còn nghèo chưa có điều kiệntiếp cận với các hoạt động nghệ thuật như xem biểu diễn ca nhạc, tham gia cáccâu lạc bộ văn hóa nghệ thuật nên việc học nhạc còn nhiều khó khăn nhất làhọc phần tập đọc nhạc, múa phụ họa cho bài hát Tuy có những khó khănkhách quan trên nhưng nhờ học sinh có sự ham thích thật sự trong học tậpmôn Âm nhạc, nhờ sự cố gắng của nhà trường trong đầu tư mua sắm một sốthiết bị cần thiết phục vụ dạy - học và thường xuyên theo dõi, phát huy hiệuquả môn học nên việc học tập của học sinh đạt được nhiều kết quả tốt nhất làphong trào văn nghệ Nhiều năm qua, nhờ được học tập khá tốt môn học này

mà nhiều học sinh có được những kỹ năng hát múa tốt tham gia các Hội thivăn nghệ do Huyện tổ chức luôn đạt giải cao

Tất cả học sinh đều được học 2 buổi/ngày nên việc học tập môn Âm nhạcđược bố trí theo yêu cầu vừa học đại trà vừa luyện để nâng cao kỹ năng nghe,đọc nhạc, hát múa phụ họa và từng bước làm quen với đàn

Trong năm học này ngoài việc đảm bảo thực hiện tốt phương pháp cũng nhưcác hình thức tổ chức dạy học theo tinh thần của việc đổi mới chương trìnhgiáo dục phổ thông, tôi đã giúp học sinh lớp 5 học tốt môn Âm nhạc vớinhững biện pháp cụ thể sau:

II Các biện pháp tổ chức thực hiện:

Xuất phát từ thực trạng giảng dạy Âm nhạc cho học sinh ở lứa tuổi Tiểu học

ở nước ta, nhất là học sinh cuối cấp tiểu học Vấn đề học và kết quả học tậpcủa các em là hết sức quan trọng, điều đó không chỉ phụ thuộc vào chươngtrình giảng dạy phù hợp mang tính vừa sức, xoay vòng mà còn phụ thuộc vàophương pháp truyền thụ của người thầy Hơn nữa còn phụ thuộc vào ý thứchọc tập của các em cùng với sự quan tâm chăm sóc, tạo điều kiện của gia đình

và toàn thể xã hội

Như chúng ta đã biết, Âm nhạc là một môn học mang tính nghệ thuậtcao, nó khác rất nhiều so với môn học khác, tuy nó không đòi hỏi sự chính

xác một cách tuyệt đối như những con số nhưng lại đòi hỏi người học phải có

sự yêu thích, sự đam mê thậm chí là một chút cái gọi là “năng khiếu”, điềunày không phải học sinh nào cũng có được Học Âm nhạc mang đến cho họcsinh những phút giây thư giãn, thoải mái, học mà chơi, chơi mà học Thôngqua những câu hát, những lời ca, những cử chỉ, những điệu bộ, Âm nhạc giúpcác em nhận thức những hình tượng âm thanh, giai điệu, kích thích cảm xúccủa các em, giúp các em cảm thụ những giai điệu qua từng bài hát, từng câunhạc

Vậy làm thế nào để các em hát đúng giai điệu, đúng tính chất các bàihát, đọc đúng độ cao, trường độ, tiết tấu của các nốt nhạc trong một bài tậpđọc nhạc? Trước tiên phải xác định đúng tầm cữ giọng phù hợp lứa tuổi củacác em, giúp các em hiểu và phân biệt được những âm thanh cao, thấp, dài,ngắn với lực độ khác nhau, tốc độ thể hiện khác nhau để phát triển năng lựcnghe nhạc và cảm thụ Âm nhạc Ngoài việc xác định tầm cữ giọng phù hợpcho học sinh, để các em có hứng thú trong học tập, người giáo viên cần tạocho các em có một tâm thế thoải mái, một hứng thú tràn đầy khi học âm nhạc

Để làm được việc đó, một trong nhiều yếu tố quan trọng là người giáo viênphải truyền tải chính xác giai điệu các bài hát, bài tập đọc nhạc Phải giúp các

em hiểu được ý nghĩa lời ca, cảm nhận được những tình cảm tươi vui, đằmthắm, nhí nhảnh hay trầm lắng trong giai điệu từng bài hát, từng bài tập đọcnhạc Được đào tạo chuyên về sư phạm Âm nhạc cấp tiểu học, được nhàtrường phân công giảng dạy Âm nhạc cho học sinh từ lớp 1 đến lớp 5, bảnthân tôi vừa giảng dạy vừa nghiên cứu và học hỏi thêm ở các anh chị có nhiềukinh nghiệm trong dạy-học môn Âm nhạc, trong những năm qua tôi đã cốgắng khắc phục những khó khăn trên và tìm nhiều cách hướng dẫn học sinhhọc được môn Âm nhạc theo yêu cầu chung Đối với lớp 5 là lớp cuối cấp nên

có nhiều yêu cầu cao về cảm thụ âm nhạc, hát đúng, hát hay và có hiểu biết về

tập đọc nhạc là những yêu cầu mà giáo viên phải nghiên cứu tìm nhiều biệnpháp thực hiện.

1, Biện pháp 1:

Xây dựng môi trường âm nhạc trong lớp học, trong nhà trường:

Mục đích: Lôi cuốn học sinh tham gia tích cực vào các hoạt động âmnhạc; giáo dục tính tập thể, tính kỉ luật, tạo môi trường học tập thân thiện giúphọc sinh mạnh dạn, tự tin vào bản thân; kích thích tiềm năng nghệ thuật, đưa

âm nhạc đến gần gũi với cuộc sống, bồi dưỡng tình cảm trong sáng, lànhmạnh hướng tới cái tốt, cái đẹp góp phần hình thành nhân cách cho học sinh

a Tổ chức thành lập lớp “Năng khiếu Âm nhạc”

Khi bước vào năm học mới, để có sự trợ giúp về cơ sở vật chất cũngnhư điều kiện cần thiết để thành lập lớp học Tôi đã lập kế hoạch tham mưuvới Ban giám hiệu nhà trường tôi tiến hành dạy các em với kế hoạch và nộidung cụ thể như sau: Phát phiếu cho học sinhđăng kí tham gia vào lớp học

Đối tượng: Tất cả học sinh lớp 4, 5 có nguyện vọng đăng kí

- Kiểm tra khả năng âm nhạc của học sinh để phân loại học sinh có năngkhiếu tham gia vào lớp học

- Thời gian chiều thứ tư hằng tuần

- Địa điểm: Tại phòng GD- NT Trường Tiểu học Nguyễn Minh Chấn Nộidung do tôi tự soạn để dạy cho các em

+ Tập cho các em làm quen với đàn phím điện tử

+ Tập cho các em đàn được các bài hát trong chương trình từ lớp (1 – 5) + Ngoài ra còn tập cho các em làm quen với các bài hát ngoài chươngtrình những bài hát có giai điệu đơn giản, ngắn gọn, dễ thuộc, dễ nhớ, tạohứng thú giúp các em yêu thích khi tham gia lớp học làm cho đời sống tinhthần các em thêm phong phú

- Lớp học tại trường tôi hoạt động ngày càng có hiệu quả và có chất lượnghầu hết các em tham gia học thường xuyên và rất phấn khởi đó là dấu hiệuđáng mừng nhưng điều kiện cơ sở vật chất như đàn chỉ có 6 cây nên số lượnghọc sinh tham gia còn hạn chế so với nguyện vọng của học sinh Trong nămhọc tới tôi sẽ tiếp tục tham mưu với nhà trường duy trì lớp học đồng thời nếu

có điều kiện bổ sung thêm cơ sở vật chất để lớp học đi vào hoạt động qui môbài bản và hiệu quả

b Thay đổi các hình thức tổ chức dạy học phong phú, linh hoạt:

Trong nhu cầu hoạt động cùng nhau, hoạt động ca hát đầy tính hấp dẫn,hài hoà với những yêu cầu nghệ thuật của nó tạo ra những khả năng thuận lợi

để hình thành nên tính tập thể, tình bạn, tạo ra sự phối hợp tổ chức và hoạtđộng chung của các em Điều đó được thể hiện rất rõ trong các hoạt động họcnhư ôn luyện bài hát, tập đọc nhạc, hát kết hợp gõ đệm, hát lĩnh xướng và hoàgiọng, biểu diễn bài hát theo tổ, nhóm…học Âm nhạc ở lớp 5 là học vui – vuihọc nhất thiết cần phải tạo ra không khí thoải mái, vui vẻ, thoát li cảm giác gò

bó, khắt khe trong khuôn khổ lớp học, tránh sự nhàm chán của việc lặp đi lặplại dạy học theo lối mòn, tạo điều kiện cho tất cả các em có môi trường để bộc

lộ hết khả năng của mình bằng cách thay

đổi các hình thức tổ chức dạy học phong phú, linh hoạt Tuỳ theo nội dungcủa từng bài học, tôi đã tổ chức dạy học Tiến trình lên lớp không nhất thiếtphải theo trình tự như sách giáo viên hướng dẫn, có khi giáo viên hoặc họcsinh làm MC dẫn chương trình biến giờ học thành buổi sinh hoạt giao lưu vănnghệ theo mục tiêu, nội dung bài học

2 Biện pháp 2:

Luyện tai nghe cho học sinh:

Mục đích: Giúp học sinh nghe và cảm nhận chính xác âm thanh trong âmnhạc, mã hoá âm thanh nghe được và ghi lại bằng lời (trong phân môn Họchát, Tập đọc nhạc, Nghe nhạc) bằng kí hiệu âm nhạc (ghi nhạc, chép nhạc) Trong các tiết học, hầu hết đều có em hát sai, đọc nhạc không đúng cao

độ, trường độ và thường thì các em đều sai giống nhau trong cùng một bài

Mỗi bài khác nhau thì có lỗi sai khác nhau, không có một mẫu chung nào vềlỗi sai của các em Điều đó có nghĩa rằng trong một bài hát, hoặc tập đọc nhạc

có một số âm các em không nghe được dẫn đến đọc không đúng, hát khôngđúng.Như vậy, để học hát, học tập đọc nhạc, nghe nhạc tốt thì nhất định phải

có “ lỗ tai âm nhạc” Đây chính là tiền đề quyết định khả năng học sinh họctốt môn Âm nhạc lớp 5 Xác định được điều đó, để giúp cho mọi học sinh cóthể tiến đến trình độ được chương trình qui định tôi tiến hành biện pháp “Luyện tai nghe cho học sinh “ với các bước sau:

a, Luyện đọc cao độ (các âm liền bậc, các âm cách bậc có quãng xa, các

âm đi ngang, đi lên và đi xuống):

Tất cả các bài hát trong chương trình Tiểu học nói chung và chươngtrình lớp 5 nói riêng đều viết ở giọng Trưởng Do đó, để luyện cao độ cho họcsinh tôi dựa trên thang âm của giọng Đô trưởng (đây là giọng chính)

Việc đầu tiên khi vào tiết học tôi cho học sinh luyện đọc thang âm: Đồ

-Mi – Son - Đố (theo chuỗi âm thanh đi lên, đi xuống)

- Cho học sinh đọc các âm liền bậc:

* Đồ - Rê – Mi – Pha; Son – La – Si - Đố

* Đồ - Rê; Rê – Mi ; Mi – Pha ; Pha – Son ……

- Đọc các âm cách bậc quãng xa:

* Đồ - Mi; Đồ - Son ; Mi – Son; Son - Đố

- Đọc các âm đi ngang:

* Đồ - Đồ - Đồ; Mi- Mi- Mi…

b, Luyện đọc cao độ các âm khó đọc trong các bài học hát, tập đọc nhạc:

Trong các bài hát và tập đọc nhạc thường có các âm khó đọc, hoặc cónhững quãng nhảy xa tương đối khó, dự kiến học sinh dễ đọc sai, tôi chọn raghi vào bảng phụ để cho học sinh luyện trước khi vào học bài hát hoặc tập đọcnhạc Hạn chế việc học sinh đọc sai rồi mới sửa vì sửa sai trong âm nhạc là rấtkhó khăn và mất nhiều thời gian nhưng kết quả lại không cao Chính vì vậycần cung cấp mẫu cho học sinh đọc, hát đúng ngay từ đầu Ví du.:

Trong bài Tre ngà bên lăng Bác của nhạc sĩ Hàn Ngọc Bích có những câunhạc sau:

Khi tìm hiểu bài hát, nhận thấy có các quãng nhảy xa như La – Pha, Si– Mi, Mi – La, các âm cách nhau ½ cung rất khó hát như Đô – Si….( Nhữngnốt nhạc khoanh tròn) tôi chọn những âm có quãng nhảy xa ghi vào bảngphụ Học sinh nhìn và dựa theo đàn để luyện đọc cao độ

Khi vào bài hát, tôi lưu ý những chỗ vừa luyện đọc ứng với lời ca trongbài hát cho học sinh

Hay trong bài Tập đọc nhạc Năm cánh sao vui có quãng nhảy Đố

-Son, Mặc dù đây là âm chính nhưng các em cũng thường hay đọc sai.Tôicũng tiến hành cho học sinh đọc nhiều lần trước khi vào đọc nhạc