Xử trí Stress

Cleveland Clinic’s posttraumatic stress disorder symposium. Evaluation of a resilience intervention to enhance coping.[r]

X trí Stress ử

Trung tá Julie A Darling, Đoàn đi u d ề ưỡ ng H i quân ả

M c tiêu ụ

M c tiêu ụ

• Nêu đ c các khía c nh tâm lý, sinh h c, và xã ượ ạ ọ

h i c a đáp ng stress ộ ủ ứ

• Mô t đ c s khác nhau gi a các hành vi xoay ả ượ ự ữ

s v i stress mang tính thích ng và thi u thích ở ớ ứ ế ng

ứ

• Hi u đ c nh ng ph ng pháp ti p c n và x trí ể ượ ữ ươ ế ậ ử

cao ch t l ấ ượ ng cu c s ng và s c kh e tu i già ộ ố ứ ỏ ổ

Các b nh th ệ ườ ng liên quan t i stress ớ

Khái quát thu t ng ậ ữ

• Stress: m t tình tr ng ho c m t nguy c đe d a đ n s m t ộ ạ ặ ộ ơ ọ ế ự ấ cân b ng n i mô ằ ộ

– Các thay đ i sinh lý làm tăng s t nh táo, đ t p trung và ổ ự ỉ ộ ậ làm năng l ượ ng c th d i dào ơ ể ồ

– C u có th v t quá kh năng c a cung ầ ể ượ ả ủ

• Đ i phó (coping): ố kh năng ki m soát, t duy logic và gi i ả ể ư ả quy t v n đ ế ấ ề

• Kh năng thích ng (resilience): ả ứ kh năng b nh nhân h i ả ệ ồ

ph c nhanh chóng và kh e l i b t ch p hoàn c nh ụ ỏ ạ ấ ấ ả

• Stress mãn tính

– Stress trong m t th i gian dài, không thuyên gi m ộ ờ ả

Nguyên nhân stress

• Nguyên nhân khách quan

– Gia đình, công vi c, kinh t , tr ng l p, bi n c ệ ế ườ ớ ế ố

cu c đ i, nh ng s ki n không l ộ ờ ữ ự ệ ườ ng tr ướ c

đ ượ c, v.v.

• Nguyên nhân n i t i ộ ạ

– Lo âu, b t an, s hãi, thái đ , nh ng mong đ i ấ ợ ộ ữ ợ

Các ngu n gây stress trên th c t lâm sàng ồ ự ế

Các giai đo n đáp ng v i stress ạ ứ ớ

“H i ch ng Thích ng Toàn th “ c a Hans Selye (1907-1982) ộ ứ ứ ể ủ

• Báo đ ng (Alarm) ộ —khi m t ng ộ ườ ả i c m th y b đe d a ấ ị ọ

Giai đo n BÁO Đ NG ạ Ộ : kích ho t h tr c ạ ệ ụ

• Gi m ch c năng tiêu hóa ả ứ

• Tăng c ng ch c năng đông ườ ứ

máu

Steroids v th ỏ ượ ng th n ậ

• Tăng đ ng huy t ườ ế

• Tăng amino acid

• Tăng h p th natri th n ấ ụ ở ậ

• Tăng th tích d ch ngo i ể ị ạ bào

• Ứ c ch histamine và ế bradykinin

• Làm suy gi m h mi n d ch ả ệ ễ ị

Giai đo n Ki t qu ạ ệ ệ

• X y ra khi kh năng thích ng c a c th v i ả ả ứ ủ ơ ể ớ stress không còn hi u qu n a ệ ả ữ

• Suy gi m ch c năng các h c quan ả ứ ệ ơ

• Có th d n đ n tình tr ng b nh lý ể ẫ ế ạ ệ

– Tri u ch ng th ch t ệ ứ ể ấ

– Tri u ch ng tâm th n ệ ứ ầ

• Kh năng ch ng l i các s ả ố ạ ự

ki n tiêu c c ệ ự

– S c ng c i, chín ch n, ự ứ ỏ ắ

– Giàu ngu n l c ồ ự

Tránh xa các hành vi xoay s thi u tính thích ng ở ế ứ

• Nh ng hành vi xoay s ữ ở không rõ m c đích ụ

Khi u hài h ế ướ c

• R t hi u qu ấ ệ ả

• Hành vi xoay s chín ch n ở ắ

“M t vũ khí khác c a tâm h n cho tr n chi n t ộ ủ ồ ậ ế ự

v Trong nh ng b m t c a con ng ệ ữ ộ ặ ủ ườ i, khi u hài ế

h ướ c là hi u qu nh t trong vi c t o ra kho ng ệ ả ấ ệ ạ ả cách và kh năng v ả ượ t qua m i tình hu ng, dù ch ọ ố ỉ

là trong giây phút ”

Viktor Frankl

Viktor Frankl

Lòng v tha ị

• C i m , khoan dung v i ng i khác ở ở ớ ườ

• Tin vào th c hi n vi c có ý nghĩa ự ệ ệ

• H p tác đôi bên ợ

– Kích ho t trung tâm ban th ng c a não ạ ưở ủ

Tôn giáo và tín ng ưỡ ng

• G n li n v i h nh phúc v m t th ch t và tinh ắ ề ớ ạ ề ặ ể ấ

th n ầ

• Giúp tránh c m th y tuy t v ng ả ấ ệ ọ

• Giúp có đ c s tr giúp t c ng đ ng ượ ự ợ ừ ộ ồ

• Giúp t o ra nh ng t m g ng sáng cho xã h i ạ ữ ấ ươ ộ

• Giúp hình thành lý t ng s ng ưở ố

S c m nh cá nhân ứ ạ

• Nhân ra đ c tài năng và đi m m nh c a ượ ể ạ ủ mình

– Đóng góp vào kho tàng s c m nh cá nhân ứ ạ

• S d ng tài năng và t n d ng đi m m nh ử ụ ậ ụ ể ạ

– Đ a ra quy t đ nh đúng đ n ư ế ị ắ

• Ch đ ng đ i phó và xoay s ủ ộ ố ở

– Áp d ng nh ng đi u trên đ th c hi n hành vi ụ ữ ề ể ự ệ xoay s ch đ ng ở ủ ộ

T ng k t ổ ế

• Stress là m t ph n c a cu c s ng ộ ầ ủ ộ ố

– Thúc đ y quá trình tr ng thành và tính c nh tranh ẩ ưở ạ

– Có th gây ra h u qu khôn l ng n u v t quá gi i h n ể ậ ả ườ ế ượ ớ ạ

• Hành vi xoay s mang tính thích ng nâng cao kh năng ở ứ ả thích ng ứ

• Hành vi xoay s thi u tính thích ng gây ra nhi u r c r i ở ế ứ ề ắ ố

h n ơ

• Hành vi xoay s thích h p s làm tăng kh năng thích ng ở ợ ẽ ả ứ

Ngu n tham kh o trên Internet ồ ả

• Xây d ng kh năng thích ng ự ả ứ :

http://www.slideshare.net/3dogMcNeill/building-resilience

• Ch đ ăn u ng, th d c, stress và h mi n d ch: ế ộ ố ể ụ ệ ễ ị

http://my.clevelandclinic.org/disorders/chronic_fatigue_syndrome/hic_diet_exer cise_stress_and_the_immune_system.aspx

Bài t p ậ

1 Li t kê nh ng tác nhân gây stress cho b n ệ ữ ạ

2 Nh l i nh ng hành vi xoay s v i stress b n đã và đang dùng ớ ạ ữ ở ớ ạ

– Bao g m nh ng hành vi thi u tính thích ng ồ ữ ế ứ

3 Li t kê nh ng đi m m nh c a b n thân và nh ng y u t có th ệ ữ ể ạ ủ ả ữ ế ố ể

làm tăng kh năng thích ng c a b n ả ứ ủ ạ

4 Khi xem xét nh ng đi u trên, hãy t v ch ra m t k ho ch đ i ữ ề ự ạ ộ ế ạ ố

phó v i stress cho b n thân mình đ làm tăn kh năng xoay s ớ ả ể ả ở

và thích ng v i stress ứ ớ

Tham kh o ả

Ahern, N., Ark, P., Byers, J (2001) Resilience and coping strategies in adolescents Paediatric

Nursing 28(10).

Beckmann-Murray, R., Proctor-Zentner, J., & Yakimo, R (2009) Health promotion strategies

through the life span New Jersey: Prentice Hall

Bhui, K., King, M., Dein, S., & O’Conor, (2008) Ethnicity and religious coping with mental distress

Journal of Mental Health 12(2).

Copstead, L C & Banasik, J L (2010) Pathophysiology: Biological and behavioral perspectives (2nd

ED.) USA: W B Saunders Company

Fielding, R (Undated) Retrieved September 25, 2007

Pranulis, M S (1975) Coping with acute myocardial infarction Psychological Aspects of Myocardial

infraction Mosby: St Louis

Southwick, S M (2007) Cleveland Clinic’s posttraumatic stress disorder symposium California: Audio-digest

Steinhardt, M & Dolbier, C (2008) Evaluation of a resilience intervention to enhance coping

Thông tin liên l c ạ

Allan Sanders, MN, ARNP

asanders@wsu.edu