Khảo sát ý thức sử dụng thuốc của sinh viên đại học năm nhất khóa 2017 – 2018 khoa dược trường đại học nguyễn tất thành

Trong số các đối tượng, những người trẻ - thế hệ thanh niên là thế hệ đang được chú trọng, họ có đủ nhận thức, chọn lọc trong việc tiếp nhận, dễ dàng tiếp cận cái mới.[8] Các sinh viên t

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

-

Đơn vị chủ trì: Trường Đại học Nguyễn Tất Thành

BÁO CÁO TỔNG KẾT ĐỀ TÀI NCKH

Tên đề tài: Khảo sát ý thức sử dụng thuốc của sinh viên đại học năm nhất khóa

2017 – 2018 khoa Dược trường đại học Nguyễn Tất Thành

Survey of first year pharmacy students' awareness about use of medicines at Nguyen Tat Thanh university in 2017 - 2018

Số hợp đồng: 2018.01.24/HĐ-KHCN

Chủ nhiệm đề tài: HOÀNG THỊ THOA

Đơn vị công tác: KHOA DƯỢC

Thời gian thực hiện: 03/2018 – 09/2018

TP Hồ Chí Minh, ngày 15 tháng 03 năm 2019

NTTU-NCKH-04

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

-

Đơn vị chủ trì: Trường Đại học Nguyễn Tất Thành

BÁO CÁO TỔNG KẾT ĐỀ TÀI NCKH DÀNH CHO CÁN BỘ - GIẢNG VIÊN 2018

Tên đề tài: Khảo sát ý thức sử dụng thuốc của sinh viên đại học năm nhất khóa

2017 – 2018 khoa Dược trường đại học Nguyễn Tất Thành

Survey of first year pharmacy students' awareness about use of medicines at Nguyen Tat Thanh university in 2017 - 2018

Số hợp đồng : 2018.01.24/HĐ-KHCN

Chủ nhiệm đề tài: HOÀNG THỊ THOA

Đơn vị công tác: KHOA DƯỢC

Thời gian thực hiện: 03/2018 – 09/2018

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2

1.1 Đặt vấn đề 2

1.2 Tình hình nghiên cứu ngoài nước 2

1.3 Tình hình nghiên cứu trong nước 3

CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 5

2.1 Nội dung 5

2.2 Phương pháp nghiên cứu 5

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 7

3.1 Mô tả nghiên cứu 7

3.2 Thảo luận 11

3.3 Giải pháp 13

CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 15

4.1 Kết luận 15

4.2 Kiến nghị 15

TÀI LIỆU THAM KHẢO 16

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT

GARP Global Antibiotic Resistance Partnership in Viet nam

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ, HÌNH ẢNH

Bảng 3.3 Mức độ tìm hiểu của sinh viên về vấn đề sức khỏe 8

Bảng 3.4 Sự hiểu biết của sinh viên về thuốc có sẵn trong

TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Sản phẩm thực đạt được

- Dưới 50% sinh viên chính quy năm

nhất khoa dược trường Đại học

Nguyễn Tất Thành có ý thức sử

dụng thuốc

- Số giải pháp đề xuất: 4

+ Cần đưa môn Dược lâm sàng vào

tín chỉ bắt buộc và xuyên suốt

+ Phát huy tính tích cực của sinh

viên trong việc tự tìm hiểu về thuốc

cũng như những vấn đề sức khỏe

+ Tăng cường tuyên truyền cách sử

dụng thuốc an toàn hợp lý, thông tin

y khoa thường thức ngắn gọn, xúc

tích dưới dạng tờ rơi, tài liệu ngắn

phát cho sinh viên

+ Tổ chức buổi trao đổi kiến thức,

kỹ năng về những vấn đề liên quan

đến các trường hợp dược lâm sàng

- Bài báo khoa học “Khảo sát ý thức sử

dụng thuốc của sinh viên đại học năm

nhất khóa 2017 – 2018 khoa Dược

trường đại học Nguyễn Tất Thành”

Sản phẩn đăng ký tại thuyết minh

- Tỷ lệ phần trăm ý thức sử dụng thuốc của sinh viên

- Số lượng giải pháp đề xuất

Thời gian đăng ký : từ tháng 03/2018 đến tháng 09/2018

Thời gian nộp báo cáo: ngày 18 tháng 03 năm 2019

MỞ ĐẦU

Ý thức sử dụng thuốc đóng vai trò quan trọng trong hệ thống chăm sóc sức khỏe cộng đồng, làm giảm thiểu nguy cơ sử dụng thuốc không hợp lý, giảm các tình trạng lạm dụng thuốc Nhóm nghiên cứu muốn khảo sát thực trạng ý thức sử dụng trên đối tượng thanh niên trong nhóm ngành đặc thù - sinh viên khoa Dược trường Đại học Nguyễn Tất Thành, từ đó đánh giá tổng quan được ý thức sử dụng thuốc nhằm đề xuất

biện pháp cải thiện tình trạng sử dụng thuốc hiện nay

Mục tiêu đề tài:

Khảo sát thực trạng ý thức sử dụng trên đối tượng thanh niên trong nhóm ngành đặc thù - sinh viên khoa Dược trường Đại học Nguyễn Tất Thành, từ đó có thể đánh giá tổng quan được ý thức sử dụng thuốc nhằm đề xuất biện pháp cải thiện tình trạng sử

dụng thuốc hiện nay

Nội dung thực hiện:

Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu cắt ngang mô tả tại thời điểm tháng 6/2018

Phân tích thống kê: xử lý số liệu bằng SPSS 20.0

Đối tượng và phương pháp: Khảo sát bằng phiếu câu hỏi trên 453 sinh viên chính quy

năm nhất Khoa Dược trường Đại học Nguyễn Tất Thành khóa 2017 – 2018

Kết quả đạt được:

Dưới 50% sinh viên chính năm nhất có ý thức trong việc sử dụng thuốc Dưới 15% sinh viên tự tìm hiểu về bệnh tật và thuốc mà họ sử dụng ở mức độ thường xuyên Chỉ 6% sinh viên tìm đến khám bác sĩ khi có bệnh, 78% sinh viên lựa chọn đến mua thuốc tại nhà thuốc Trên 80% giải thích cho những chọn lựa của sinh viên là do thói

quen và tiện lợi

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 Đặt vấn đề:

Ý thức sử dụng thuốc đóng vai trò quan trọng trong hệ thống chăm sóc sức khỏe cộng đồng, làm giảm thiểu nguy cơ sử dụng thuốc không hợp lý, giảm các tình trạng lạm dụng thuốc, đặc biệt trong số đó là kháng sinh Thuốc cần được sử dụng đúng bệnh, đúng liều, đúng thời gian và chi phí thấp cho bệnh nhân và cho cộng đồng.[9] Theo ước tính của WHO hơn 50% các loại thuốc được kê toa, phân phối, hoặc bán không phù hợp, và khoảng 50% bệnh nhân không tuân thủ điều trị.[22] Như vậy việc giáo dục người kê toa, người phân phối, người bán thuốc, bệnh nhân và cộng đồng về các loại thuốc kê đơn, thông tin bệnh tật là vấn đề thật sự cần thiết.[3] Để xây dựng được chương trình giáo dục phù hợp cho từng đối tượng, trước tiên cần nắm rõ ý thức của các đối tượng về việc sử dụng thuốc như thế nào Trong số các đối tượng, những người trẻ - thế hệ thanh niên là thế hệ đang được chú trọng, họ có đủ nhận thức, chọn lọc trong việc tiếp nhận, dễ dàng tiếp cận cái mới.[8] Các sinh viên theo học tại trường Nguyễn Tất Thành phần lớn thuộc thế hệ thanh niên, đặc biệt là sinh viên Dược, hơn

ai hết họ cần được trang bị tốt về kiến thức để sẵn sáng sử dụng kiến thức trong thực hành từ đó ngăn chặn việc sử dụng thuốc không hợp lý Do đó chúng tôi thực hiện nghiên cứu này nhằm đánh giá kiến thức và nhận thức về việc sử dụng thuốc của sinh viên khoa Dược đặc biệt là đối tượng năm nhất, khi họ chưa được tiếp cận nhiều với những kiến thức nền tảng, từ đó chúng tôi có thể kịp thời đề xuất các giải pháp và có

đủ thời gian để đánh giá tính khả thi của các giải pháp

1.2 Tình hình nghiên cứu ngoài nước

Ý thức sử dụng thuốc là một phần trong hoạt động mà WHO can thiệp để thúc đẩy việc sử dụng thuốc hợp lý, đó là một vấn đề quan trọng vì không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của mỗi cá nhân còn ảnh hưởng đến sự phát triển của nền công nghiệp dược phẩm.[23][24] Những nghiên cứu trên thế giới hiện đang chú trọng đến việc sử dụng thuốc hợp lý nhằm đảm bảo mức chi phí thấp cũng như chất lượng chăm sóc sức khỏe.[13]

Ở các nước trên thế giới đặc biệt ở các nước phát triển việc sử dụng thuốc đã được quan tâm từ rất sớm vì nó liên quan đến tính an toàn của mỗi cá thể và chất lượng cuộc sống, khả năng điều trị của chuyên khoa cũng như giảm thiểu khả năng đề kháng thuốc đặc biệt là các loại kháng sinh Việc sử dụng thuốc đã được kiểm định một cách nghiêm ngặt để giảm nguồn cung cấp đại trà, ngoài ra còn được đặc biệt quan tâm trong việc nâng cao nhận thức của người dân trong vấn đề bệnh tật cũng như tác dụng

của các loại thuốc đến sức khỏe con người.[14] Cùng với sự phát triển của xã hội, sự tăng nhanh về nhu cầu của mỗi cá nhân, việc đảm bảo an toàn cho những cá thể và sự phát triển chung của xã hội càng được chú trọng Nhưng mặt khác, ở các nước đang phát triển và các nước có nền công nghiệp kém phát triển, đi vào guồng máy chung của thể giới, có sự du nhập của nhiều luồng ý tưởng, có nhiều vấn đề của xã hội được quan tâm ưu tiên hơn việc sử dụng thuốc trong người dân.[17] Một nghiên cứu thống kê của Mainul Haque trên 10 nước đang phát triển (Bangladesh, Ấn Độ, Nigeria, Kenya, Brazil, Mexico, Nepal, Ethiopia, Malaysia, Nam Mỹ ) được công bố năm 2017 phần lớn các nước có tiến bộ trong việc tiếp cận chăm sóc sức khỏe hơn những nước có thu nhập thấp, tuy nhiên, còn tỷ lệ dân số khá cao chưa được sử dụng thuốc hợp lý.[10] Ngoài ra, những nghiên cứu trên thế giới về ý thức sử dụng thuốc nhắm đến những đối tượng cụ thể Một nghiên cứu của Vijaya Laxman Chauhari và cộng sự sử dụng nghiên cứu cắt ngang mô tả và phiếu khảo sát trên 308 những sinh viên vừa tốt nghiệp Nội khoa và Ngoại khoa đã cho thấy khoảng 12% không nhận thức đầy đủ công dụng

và tầm quan trọng của các thuốc điều trị bệnh lý mãn tính.[12] Một nghiên cứu khác của Jaswinder Singh và cộng sự nghiên cứu trên bệnh nhân đang sử dụng thuốc, đã chỉ ra rằng phần lớn bệnh nhân có nhận thức trong cách sử dụng thuốc nhưng vẫn thiếu thông tin đầy đủ về tác dụng phụ.[19] Trong một khảo sát tương tự tại Bồ Đào Nha, Rubio và cộng sự đã khảo sát kiến thức của bệnh nhân về loại thuốc họ đang dùng, họ dựa trên 4 tiêu chí để đánh giá: mục tiêu điều trị, quá trình sử dụng thuốc, tính an toàn và duy trì sử dụng thuốc, trên mẫu nghiên cứu là 633 bệnh nhân, cho thấy 80% bệnh nhân không biết mình đang sử dụng thuốc gì; 1.9% bệnh nhân không có ý thức về việc sử dụng thuốc an toàn.[18]

Ngoài ra những nghiên cứu khác cũng chỉ ra rằng phần lớn bản thân những người bệnh nhân không có nhận thức đủ về việc sử dụng thuốc, chính sự thiếu hiểu biết này

có thể dẫn đến những nguy cơ không tuân thủ điều trị hoặc không điều trị, từ đó kéo theo những ảnh hưởng về chi phí y tế [4][16]

1.3 Tình hình nghiên cứu trong nước

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp Việt Nam vào nhóm các các nước có tỉ lệ kháng kháng sinh cao nhất thế giới.[7] Từ đó Bộ Y Tế đã ban hành những văn bản hướng dẫn

và kiểm soát việc sử dụng thuốc đại trà, trong đó thể hiện ngoài vai trò trách nhiệm của những nhân viên trong ngành Y tế còn là vai trò của cộng đồng.[1] Các nghiên cứu

về tình hình sử dụng thuốc an toàn hợp lý được thực hiện, các khảo sát về việc kê đơn trong bệnh viện được tiến hành, nhưng song song với hoạt động trên, những nghiên cứu đánh giá tổng quan ý thức sử dụng thuốc của cộng đồng còn hạn chế

Xuất phát từ tập tục xa xưa, người dân khi có bệnh tìm đến các thầy lang, một phần do gần nhà, một phần do ảnh hưởng của văn hóa Trung Hoa, chính vì vậy họ quen với sự tiện lợi Cùng với sự phát triển của xã hội, kinh tế, sự phát triển về dịch vụ chăm sóc sức khỏe cũng tăng trưởng mạnh hơn, với những thói quen từ xa xưa thì ngay này một phần những thói quen đó ảnh hưởng tiêu cực đến ý thức sử dụng thuốc của cộng đồng, người dân chú trọng vào sự tiện lợi, giải quyết vấn đề hiện tại của bản thân và quên đi những hậu quả có thể ảnh hưởng đến tương lai Khi có bệnh người dân thường tìm đến các nhà thuốc mà không cần kê đơn của bác sĩ vì sự tiện lợi, giảm được chi phí cũng như thời gian chờ đợi, chính nhu cầu tăng cao đẩy mạnh đến nguồn cung tăng cao, từ đó việc sử dụng thuốc nhưng không biết rõ về tính chất, công dụng của thuốc trở nên phổ biến.[5]

Tại Việt Nam, đang chú trọng trong việc nâng cao ý thức của người hành nghề Y Dược, tăng cường quản lý giám sát việc kê đơn, bán thuốc Việc nâng cao ý thức sử dụng thuốc trong cộng đồng đang chỉ dừng ở mức độ tuyên truyền, vận động chung cho mọi người dân, chưa có nghiên cứu khảo sát cụ thể ý thức của từng đối tượng, phân tích nguyên nhân, để từ đó đưa ra các giải pháp cho từng đối tượng cụ thể

Chính vì vậy, bản thân người nghiên cứu muốn biết sự nhận thức của một trong những đối tượng trong cộng đồng đó là thế hệ thanh niên, người dễ tiếp cận cái mới và là thế

hệ có thể thay đổi được tương lai Tìm hiểu họ hiểu vấn đề này ở mức độ nào dựa trên những khảo sát chi tiết của người nghiên cứu, chứ không chỉ sự nhìn nhận đánh giá chủ quan

CHƯƠNG 2 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 NỘI DUNG

2.1.1 Địa điểm nghiên cứu

- Trường Đại học Nguyễn Tất Thành

2.1.2 Thời gian nghiên cứu:

- Thời gian thu thập số liệu: 3 tháng (04/2018 – 06/2018)

- Thời gian xử lý và viết báo cáo: 3 tháng (06/2018 – 09/2018)

2.1.3 Đối tượng nghiên cứu:

- Sinh viên chính quy năm nhất khoa Dược trường đại học Nguyễn Tất Thành khóa 2017 – 2018

2.1.4 Giả thuyết nghiên cứu:

- Phần lớn sinh viên chưa có nhận thức đầy đủ về việc sử dụng thuốc an toàn, hợp

lý

- Có nhiều nguyên nhân ảnh hưởng đến kết quả nhận thức của sinh viên bao gồm nguyên nhân chủ quan: chưa quan tâm, chưa tích cực tìm hiểu vấn đề, lối mòn nhận thức; nguyên nhân khách quan: tình trạng bán thuốc đại trà, tuyên truyền giáo dục ý thức sử dụng thuốc chưa cao, chưa tiếp cận được nguồn thông tin chính thống về cách sử dụng thuốc an toàn, hợp lý

2.1.5 Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Khảo sát thực trạng ý thức sử dụng thuốc của sinh viên chính quy năm nhất Khoa Dược trường Đại học Nguyễn Tất Thành khóa 2017 – 2018

- Đề xuất giải pháp nhằm tác động lên nhận thức của sinh viên chính quy năm nhất

- Tiến hành lượng giá giải pháp trong tương lai

2.2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.2.1 Loại thiết kết nghiên cứu:

- Phương pháp cắt ngang mô tả giai đoạn tháng 6/2018

2.2.2 Phương pháp xử lý số liệu:

- Phần mềm xử lý số liệu thống kê SPSS 20.0

2.2.3 Phương pháp lấy mẫu nghiên cứu:

- Lấy mẫu ngẫu nhiên: số phiếu khảo sát là 500 phiếu, sau khi loại bỏ phiếu không đạt yêu cầu (47 phiếu), còn lại 453 phiếu hợp lệ

- Cỡ mẫu: cỡ mẫu tối thiểu được tính theo công thức

Chọn Z2 1-α/2: khoảng tin cậy 95%, trị số phân phối tương ứng = 1.96

p = 0.1

d = 0.05

Áp dụng công thức tính được n = 138 sinh viên

2.2.4 Phương pháp thu thập số liệu:

2.4.1 Công cụ: Sử dụng bảng câu hỏi khảo sát

2.4.2 Các bước tiến hành:

- Bước 1: Xây dựng phiếu khảo sát dựa theo những giả thuyết nghiên cứu đã nêu tại Chương 2, mục 1.4

- Bước 2: Tiến hành phỏng vấn thử nghiệm

- Bước 3: Hoàn thiện phiếu khảo sát

2.4.3 Cấu trúc phiếu khảo sát: được chia làm 2 phần

Phần 1: Thông tin người khảo sát: thăm dò độ tuổi của đối tượng nghiên cứu

Phần 2: Câu hỏi khảo sát liên quan mục tiêu nghiên cứu

- Câu 1: Đánh giá nhận thức của sinh viên về vấn đề sức khỏe bản thân

- Câu 2, câu 3: Đánh giá mức độ tự tìm hiểu của sinh viên về vấn đề sức khỏe bản thân

- Câu 4 đến câu 7: Đánh giá nhận thức của sinh viên trong việc sử dụng thuốc

- Câu 8, câu 9: Yếu tố khách quan ảnh hưởng đến nhận thức của sinh viên

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN

3.1 MÔ TẢ NGHIÊN CỨU

3.1.1 Phân bố mẫu theo tuổi

Bảng 3.1 Phân bố mẫu theo tuổi

25 tuổi (95%), tỉ lệ thấp hơn đáng kể là 21 người ở độ tuổi 26 – 35 tuổi (5%)

3.1.2 Nhận thức của sinh viên về vấn đề sức khỏe của bản thân:

3.1.2.1 Tiền căn dị ứng với thuốc:

Bảng 3.2 Tiền căn dị ứng thuốc

Trong số 453 sinh viên được khảo sát, số lượng sinh viên có ghi nhận tiền căn dị ứng thuốc chiếm 6% (28 sinh viên), 94% (425 sinh viên) sinh viên còn lại chưa ghi nhận tiền căn dị ứng thuốc

3.1.2.2 Lựa chọn của sinh viên khi dị ứng thuốc:

Biểu đồ 3.1 Lựa chọn của sinh viên khi dị ứng thuốc

Có (28 – 6%) Không (425 – 94%) Biết tên thuốc Không biết tên thuốc

Tất cả sinh viên đều chọn cách xử lý là ngưng thuốc, trong đó có 76 lượt sinh viên kết hợp việc ngưng thuốc và ghi nhận thuốc dị ứng, có 36 lượt sinh viên lựa chọn thêm việc quay lại tiệm thuốc đã mua để đổi thuốc đang uống Ngoài sự lựa chọn trên, có

211 lượt sinh viên chọn việc ngưng thuốc và quay lại tiêm thuốc đã mua, và 54 lượt sinh viên quyết định ngưng thuốc và tim nơi bán thuốc mới

3.1.2.3 Mức độ tìm hiểu của sinh viên về vấn đề sức khỏe liên quan đến bản thân:

Bảng 3.3 Mức độ tìm hiểu của sinh viên về vấn đề sức khỏe

Tìm hiểu thuốc được kê đơn Tự tìm hiểu bệnh

Dựa vào kết quả của bảng 3.3, về vấn đề bệnh tật và thuốc được kê đơn, đa phần có tỷ

lệ tương đối giống nhau, với mức độ thỉnh thoảng có con số thống kê lần lượt là 291 sinh viên (64%) và 240 sinh viên (53%) chiếm tỷ lệ cao nhất trong các mức độ tìm hiểu Tiếp theo là mức độ hiếm khi chiếm tỷ lệ 24.5% (111 sinh viên) trong vấn đề kê đơn thuốc và 27.5%(124 sinh viên) trong vấn đề tự tìm hiểu bệnh Thấp nhất là mức

độ không lần nào chiếm lần lượt là 4%(17 sinh viên) và 5%(23 sinh viên) cho mỗi vấn

đề được nêu trên Còn lại 34 sinh viên (chiếm 7.5%) và 66 sinh viên (chiếm 14.5%) thường xuyên tìm hiểu về thuốc được kê đơn và bệnh tật của bản thân

3.1.3 Nhận thức của sinh viên về việc sử dụng thuốc:

3.1.3.1 Lựa chọn của sinh viên khi bị bệnh đột ngột:

Biểu đồ 3.2 Lựa chọn của sinh viên khi bị bệnh đột ngột

Theo biểu đồ 3.2, phần lớn sinh viên lựa chọn việc mua thuốc tại nhà thuốc 352 sinh viên (78%), 59 sinh viên sự dụng thuốc dư tại nhà (13%), chỉ có 6% (27 sinh viên) đi khám bác sĩ, và 3% (15 sinh viên) còn lại lấy toa cũ mua thuốc

Biểu đồ 3.3 Lý do lựa chọn của sinh viên khi bị bệnh đột ngột

Đề lý giải cho hành động ở trên, theo biểu đồ 3.3, phần lớn sinh viên lựa chọn cách giải quyết trên theo thói quen (355 lượt sinh viên, 81.5%), có khoảng 40% - 47% lựa chọn hành động trên do được tác động từ một người khác (175 lượt sinh viên) và giảm thời gian chờ đợi (203 lượt sinh viên) 149 lượt sinh viên (chiếm 34.5%) thấy được giảm chi phí do lựa chọn một trong những phương án trên Có 62 lượt sinh viên (14.5%) lựa chọn do hết bệnh nhanh và chỉ có 18 lượt sinh viên (chiếm 4%) lựa chọn cách giải quyết trên do gần nhà

3.1.3.2 Lựa chọn của sinh viên khi mua thuốc tại nhà thuốc không giảm/hết bệnh:

Biểu đồ 3.4 Lựa chọn của sinh viên khi không giảm/hết bệnh

Trong số 352 sinh viên lựa chọn đến nhà thuốc khi bị bệnh đột ngột, trong trường hợp bệnh không giảm có 48% sinh viên (170 sinh viên) lựa chọn quay lại nhà thuốc cũ và lấy toa mới, còn lại các lựa chọn tiếp theo lần lượt là khám bác sĩ (79 sinh viên, 22%)

và đến nhà thuốc mới mua toa (103 sinh viên, 29%)

3.1.3.3 Cách sử dụng thuốc của sinh viên khi giảm/hết bệnh:

Biều đồ 3.5 Lựa chọn của sinh viên khi hết/giảm bệnh

Theo biểu đồ 3.5, sau khi giảm/hết bệnh phần lớn sinh viên chọn phương pháp uống hết thuốc và không tái khám (285 sinh viên, 63%) Với tỷ lệ 22% (101 sinh viên) chọn lựa ngưng thuốc và không uống hết toa thuốc đã có 67 sinh viên (15%) lựa chọn uống hết toa thuốc và tái khám

3.1.3.4 Sử dụng thuốc của người khác khi mắc bệnh tương tự:

Biểu đồ 3.6 Lựa chọn sử dụng thuốc của người khác

Biểu đồ 3.7 Lý do chọn sử dụng thuốc của người khác

Theo biểu đồ 3.5 và 3.6, có 12.5%(56 sinh viên) sử dụng toa thuốc của người khác với

lý do chủ yếu được ghi nhận là do tiện lợi (49 lượt, 87.5%), ngoài ra lý do được tác động từ chủ toa thuốc và thói quen chiếm lần lượt là 26 lượt (46.5%) và 13 lượt (23%) Còn lại 87.5% (397 sinh viên) không sử dụng toa từ người khác

3.1.3.5 Sự hiểu biết của sinh viên về các loại thuốc có sẵn trong nhà (loại trừ các bệnh mạn tính như hen, tim mạch, nội tiết)

Bảng 3.4 Sự hiểu biết của sinh viên về thuốc có sẵn trong nhà

Có (267 – 59%) Không (186 – 41%) Biết tên và công dụng

của từng loại thuốc

Không biết tên và công dụng từng loại

73 (27.5%) 194(72.5%)

Có 186 sinh viên chiếm 41% không có thuốc sẵn trong nhà Ngược lại có 267 (59%) sinh viên có thuốc trong nhà nhưng chỉ có 73 sinh viên (27.5%) biết tên và công dụng của các loại thuốc, còn 194 sinh viên (72.5%) không biết hết về tên cũng như công dụng của các loại thuốc

3.1.4 Yếu tố khách quan ảnh hưởng đến nhận thức của sinh viên

Bảng 3.5 Tình trạng bán thuốc tại nhà thuốc

Theo khảo sát bảng 3.5, phần lớn sinh viên xác nhận việc mua thuốc tại nhà thuốc không kèm toa chiếm tỷ lệ 96.5% (438 sinh viên), chỉ có 15 sinh viên (3.5%) xác nhận

có được cấp toa sau khi mua thuốc tại nhà thuốc Về vấn đề được tư vấn công dụng và loại thuốc nhóm có được tư vấn và không được tư vấn có tỷ lệ tương đương nhau lần lượt là 45.5% và 54.5%

3.2 THẢO LUẬN

Dữ liệu nghiên cứu cho thấy đối tượng nghiên cứu phù hợp với mục tiêu đề tài là khảo sát ý thức sử dụng thuốc trên đối tượng thanh niên, phần lớn sinh viên (95%) trong mẫu nghiên cứu thuộc thế hệ thanh niên Mỗi đối tượng có một cách tiếp cận riêng, từ kết quả nghiên cứu đã phân lập đối tượng rõ ràng để xây dựng cách tiếp cận phù hợp trong việc thay đổi nhận thức

Phần lớn sinh viên còn thiếu kiến thức trong việc sử dụng thuốc an toàn hợp lý, điều này dẫn đến ý thức sử dụng thuốc của sinh viên không cao Để lý giải cho vấn đề này theo những nền tảng lý luận: khi có kiến thức rõ ràng sẽ dẫn đến hành vi tốt, họ sẽ có

xu hướng nhận thức rõ ràng hơn về thuốc khi họ được trao đổi với người kê đơn.[6][21]

Được tư vấn thuốc 207 (45.5%) 246 (54.5%)

Nhưng trên thực tế nghiên cứu, có 54.5% sinh viên ghi nhận họ không được tư vấn rõ ràng về thuốc

Đối với dị ứng thuốc, một dạng phản ứng thuốc ảnh hưởng trực tiếp tới bản thân người sử dụng và ai cũng có khả năng gặp phải, thì nhận thức của sinh viên chỉ dừng lại ở bước cơ bản nhất là ngưng thuốc, nhưng phải làm gì tiếp theo để giảm khả năng

dị ứng cùng loại thuốc đó trong tương lai thì chỉ có 112/453 sinh viên lựa chọn đầy đủ các bước cần làm khi bị dị ứng thuốc là ghi nhận thuốc dị ứng và quay lại nhà thuốc

cũ để biết tên thuốc dị ứng và thay đổi thuốc, còn phần lớn sinh viên vẫn chưa nhận thức được đầy đủ các việc bản thân họ sẽ phải làm

Về mặt nhận thức của sinh viên trong việc dùng thuốc, phần lớn họ vẫn có thói quen

là mua thuốc tại nhà thuốc khi bị bệnh (78%), với 81.5% là do thói quen, 40% do được tác động từ người khác Điều này chứng tỏ dễ bị tác động từ những người xung quanh, và hình thói quen do ảnh hưởng từ gia đình và xã hội, hoàn toàn phù hợp với tâm lý của lứa tuổi thanh niên.[2]

Từ thói quen sử dụng thuốc tại nhà thuốc nên khi không giảm/hết bệnh phần lớn sinh viên vẫn chọn tiếp tục mua thuốc tại nhà thuốc với 48% quay lại nhà thuốc cũ, 29% mua thuốc tại nhà thuốc mới, chỉ 26% sinh viên đến khám bác sĩ, điều này cho thấy một lối mòn về tư duy, đối với những gì đã quen thuộc họ chưa có suy nghĩ thay đổi theo một hướng khác Cũng từ kết quả này, phần nào có thể thấy một thói quen sử dụng thuốc của người Việt Nam là sự thiếu tin tưởng vào người kê đơn, họ muốn hết bệnh trong một thời gian ngắn nên khi không đạt được mục đích trên dẫn đến việc họ thay đổi trong cách chọn lựa, điều này có thể lý giải được một phần do nguyên nhân chủ quan của người bệnh, và một phần do họ chưa được tư vấn đầy đủ về thuốc và bệnh tật của bản thân

Từ việc thiếu kiến thức về bệnh tật và thuốc dẫn đến một kết quả tương tự với câu hỏi

họ sẽ làm gì khi giảm/hết bệnh nhưng chưa hết thuốc được kê đơn, phần lớn sinh viên (trên 80% sinh viên) chọn cách ngưng thuốc đột ngột hoặc uống hết thuốc và không tái khám Chính vì hành động trên góp phần cho việc kháng thuốc đặc biệt là thuốc kháng sinh - đã được WHO nhấn mạnh tầm quan trọng của việc sử dụng thuốc đúng

và đủ liều.[20]

Ngoài ra, mặc dù tỷ lệ không cao nhưng vẫn có 12.5% sử dụng toa thuốc của người khác khi mắc bệnh tương tự với lý do phần lớn là do tiện lợi chiếm 87.5%

Một nguyên nhân xuyên suốt có thể lý giải cho những hành động trên của sinh viên là

do họ thiếu kiến thức về bệnh tật và thuốc Nhưng khi được hỏi tần suốt họ tự tìm hiểu

về bệnh tật và thuốc của bản thân thì chỉ dưới 15% họ tìm hiểu ở mức độ thường xuyên, phần lớn (trên 50%) ở mức độ thỉnh thoảng Ngày nay với công nghệ 4.0,

mạng lưới internet phổ biến, việc tìm kiếm một thông tin không hề khó khăn, vậy vấn

đề mấu chốt là do bản thân sinh viên, họ chưa có nhu cầu lớn trong việc tìm hiểu thêm thông tin về sức khỏe bản thân Từ nhận định trên, một phần có thể lý giải cho kết quả chỉ có 73/267 sinh viên (chiếm tỷ lệ 27.5%) biết về công dụng các loại thuốc có sẵn trong nhà

Từ các kết quả của nghiên cứu cho thấy dưới 50% sinh viên chính quy năm nhất khoa Dược có ý thức trong việc sử dụng thuốc Để so sánh với các nghiên cứu khác trong cùng đối tượng là sinh viên theo học ngành liên quan đến chăm sóc y tế, một nghiên cứu của Fei-Yuan Hsiao về Khảo sát kiến thức và hành vi trong việc sử dụng thuốc trên 6270 sinh viên cho thấy rằng 45.8% sinh viên chưa có nhận thức đủ trong việc sử dụng thuốc.[11] Hoặc một nghiên cứu của Vijaya Laxman Chauhari và cộng sự khảo sát trên 308 những sinh viên vừa tốt nghiệp Nội khoa và Ngoại khoa đã cho thấy khoảng 12% không nhận thức đầy đủ công dụng và tầm quan trọng của các thuốc điều trị bệnh lý mãn tính.[12]

Từ kết quả này có thể cho thấy việc giáo dục sức khỏe là cần thiết để sửa chữa những kiến thức sai lầm và cải thiện ý thức sử dụng thuốc.[15]

3.3 GIẢI PHÁP:

3.3.1 Cơ sở đề xuất giải pháp:

- Ý thức của sinh viên chính quy năm nhất khoa Dược khóa 2017 còn chưa cao, chưa phù hợp với sinh viên theo chuyên ngành đặc thù về sức khỏe vì vậy, đây là tính thiết yếu để đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao ý thức của sinh viên

3.3.2 Một số giải pháp:

Giải pháp 1: Cần đưa môn Dược lâm sàng vào tín chỉ bắt buộc và xuyên suốt

- Để có thể cung cấp đầy đủ cho sinh viên kiến thức khi ra trường cần giáo dục sinh viên từ sớm sau khi sinh viên đã có những kiến thức kê bản về thuốc

- Ngoài ra điều này giúp sinh viên có sự liên kết với thực tế sau khi ra trường

Giải pháp 2: Phát huy tính tích cực của sinh viên trong việc tự tìm hiểu về thuốc cũng

như những vấn đề sức khỏe

- Lứa tuổi sinh viên có sự phát triển mạnh mẽ về tư duy, dễ dàng tiếp cận cái mới, vì vậy việc phát huy tính tích cực trong sinh viên có thể giúp sinh viên có những kiến thức để bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình Trước hết, cần cho sinh viên thấy được lợi ích của việc sử dụng thuốc an toàn hợp lý ảnh hưởng trực tiếp đến bản thân

và gia đình như thế nào, khi sinh viên ý thức được điều đó, họ sẽ có xu hướng tự tìm hiểu và dễ tiếp thu hơn

Giải pháp 3: Tăng cường tuyên truyền cách sử dụng thuốc an toàn hợp lý, thông tin y

khoa thường thức một cách ngắn gọn, xúc tích dưới dạng tờ rơi, tài liệu ngắn phát cho sinh viên

- Những thông tin ngắn gọn, hình ảnh bắt mắt dễ hiểu sẽ khiến sinh viên thu hút hơn

là những phần lý thuyết khô khan

Giải pháp 4: Tổ chức các buổi trao đổi kiến thức, kỹ năng về những vấn đề liên quan

đến các trường hợp dược lâm sàng

- Việc tổ chức các buổi trao đổi kiến thức, kỹ năng sẽ giúp chúng ta đánh giá được cách giải quyết của sinh viên và lý do cho cách giải quyết đó, ngoài ra có thể giúp sinh viên giải đáp thắc mắc nếu có

CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

4.1 KẾT LUẬN:

Từ kết quả nghiên cứu cho thấy phần lớn sinh viên chưa có đầy đủ kiến thức về việc

sử dụng thuốc an toàn hợp lý, từ đó dẫn đến ý thức sử dụng thuốc trong sinh viên chưa cao Khi so sánh với những nghiên cứu tương tự dù ở những nước phát triển tỷ lệ nhận thức đầy đủ về thuốc còn hạn chế, mặc dù tỷ lệ có thấp hơn so với nghiên cứu này Điều đó có thể cho thấy song song với việc kiểm soát mua bán thuốc, kê đơn thuốc, việc thay đổi nhận thức và tuyên truyền ý thức sử dụng thuốc trong cộng đồng là một công việc đáng quan tâm, nhằm giảm thiểu tình trạng lạm dụng thuốc và đặc biệt là đề kháng thuốc trong tương lai Theo nghiên cứu, một vài nguyên nhân chính dẫn đến nhận thức của sinh viên thấp là do thói quen và dễ bị tác động bởi những người xung quanh, và đây cũng phản ánh một phần thực trạng nguyên nhân dẫn đến việc sử dụng thuốc không an toàn hợp lý trong cộng đồng

Như vậy, việc can thiệp nâng cao kiến thức và nhận thức của sinh viên cần được tiến hành ngay lập tức để cải thiện tình hình sử dụng thuốc trong tương lai

4.2 KIẾN NGHỊ:

Qua một quá trình nghiên cứu và với kết quả thu được nhóm nghiên cứu cũng đề xuất một số biện pháp nhằm cải thiện thực trạng trên như sau:

1 Đối với ngành Y tế:

- Cần tuyên truyền, giáo dục nhằm nâng cao ý thức người dân về tác hại gần cũng như

xa của việc sự dụng thuốc không hợp lý, an toàn

- Kiểm tra nghiêm ngặt việc mua bán thuốc

- Cần có những nghiên cứu tương tự trên những đối tượng khác nhau để đánh giả tổng quan về nhận thức của cộng đồng và có biện pháp can thiệp phù hợp

2 Đối với Khoa Dược trường Đại học Nguyễn Tất Thành:

- Trang bị kỹ năng, kiến thức thực tế cho sinh viên trong việc mua/ bán thuốc

- Trau dồi mặt đạo đức nghề nghiệp cho sinh viên

3 Đối với sinh viên:

- Sinh viên cần nhận thức đúng và đủ về ảnh hưởng tích cực cũng như tiêu cực của việc không sử dụng thuốc hợp lý và an toàn

- Sau khi được trang bị kiến thức sinh viên cần vận động gia đình bạn bè nhằm nâng

cao ý thức sử dụng thuốc

Chủ nhiệm đề tài

(Ký và ghi rõ họ tên)

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tài liệu tiếng Việt

1 Bộ y tế, Ban soạn thảo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về Phụ, and thực phẩm và chất hỗ trợ chế Biến 2012 “Bộ y Tế,” 1–343

2 Minh Tiên Lý, Thị Tứ Nguyễn 2012 “Giáo Trình Tâm Lý Học Lứa Tuổi.” In , edited by Thị Tứ Nguyễn, 122 TP HỒ CHÍ MINH: Bạch Văn Hợp

Tài liệu tiếng Anh

3 A Le Grand, HV Hogerzeil, and FM Haaijer-Ruskamp 1999 “Intervention

Research in Rational Use of Medicines: A Review.” Health Policy Plan 14 (2):

6 Findings, Main 1977 “A Theoretical Analysis and Review of Empirical Research.” Psychological Bulletin 84 (5): 888–918 https://doi.org/10.1037/0033-2909.84.5.888

7 Freitas, Luiz Carlos De 2013 “Políticas de Responsabilização: Entre a Falta

de Evidência e a Ética.” Cadernos de Pesquisa 43 (148): 348–65

https://doi.org/10.1590/S0100-15742013000100018

8 Fresle, Daphne A, and Cathy Wolfheim 1997 “Public Education in Rational Drug Use: A Global Survey Action Programme on Essential Drugs 2,” no March http://apps.who.int/medicinedocs/pdf/s2235e/s2235e.pdf

9 Gray, D, G Tomlinson, and M Berger 1996 “Techno-Economic Assessment

of Biomass Gasification Technologies for Fuels and Power.” Produced by The

MITRE Corporation for The National Renewable Energy Laboratory, Under Contract No AL-4159, 1–6

10 Haque, Mainul 2017 “Essential Medicine Utilization and Situation in Selected

Ten Developing Countries: A Compendious Audit.” Journal of International

Society of Preventive & Community Dentistry 7 (4): 147–60 https://doi.org/10.4103/jispcd.JISPCD_224_17

11 Hsiao, Fei Yuan, Jen Ai Lee, Weng Foung Huang, Shih Ming Chen, and Hsiang Yin Chen 2006 “Survey of Medication Knowledge and Behaviors

among College Students in Taiwan.” American Journal of Pharmaceutical

Education 70 (2) https://doi.org/10.5688/aj700230

12 Janakiraman, Balamurugan, Hariharasudhan Ravichandran, Senait Demeke, and Solomon Fasika 2017 “On Postural Deviation among School Children : A Systematic Review,” 1–11 https://doi.org/10.4103/jehp.jehp

13 List, W H O Model 2015 “19th WHO Model List of Essential Medicines Explanatory Notes,” no April: 28–31

14 O’Neil, Christine K., and Therese I Poirer 1998 “Impact of Patient Knowledge, Patient‐Pharmacist Relationship, and Drug Perceptions on

Adverse Drug Therapy Outcomes.” Pharmacotherapy: The Journal of Human

Pharmacology and Drug Therapy 18 (2): 333–40 https://doi.org/10.1002/J.1875-9114.1998.TB03859.X

15 Ovaskainen, Harri, Ulla Närhi, Marja S Airaksinen, J Simon Bell, and Minna Väänänen 2007 “Providing Patient Care in Community Pharmacies: Practice

and Research in Finland.” Annals of Pharmacotherapy 41 (6): 1039–46

https://doi.org/10.1345/aph.1h638

16 Perera, Thisara, Priyanga Ranasinghe, Udeshika Perera, Sherin Perera, Madura Adikari, Saroj Jayasinghe, and Godwin R Constantine 2012 “Knowledge of Prescribed Medication Information among Patients with Limited English Proficiency in Sri Lanka.” BMC Research Notes 5 https://doi.org/10.1186/1756-0500-5-658

17 Richard Samans, Jennifer Blanke, Gemma Corrigan, Margareta Drzeniek

2015 “The Inclusive Growth and Development Report.” World Economic

http://www3.weforum.org/docs/Media/WEF_Inclusive_Growth.pdf

18 Rubio, Joaquín Salmerón, Pilar García-Delgado, Paula Iglésias-Ferreira, Henrique Mateus-Santos, and Fernando Martínez-Martínez 2015

“Measurement of Patients’ Knowledge of Their Medication in Community

Pharmacies in Portugal.” Ciência & Saúde Coletiva 20 (1): 219–28

https://doi.org/10.1590/1413-81232014201.20952013

19 Singh, Jaswinder, Narinder Singh, Rahat Kumar, Vikram Bhandari, Navpreet Kaur, and Sheveta Dureja 2013 “Awareness about Prescribed Drugs among

Patients Attending Out-Patient Departments.” International Journal of Applied

& Basic Medical Research 3 (1): 48–51

https://doi.org/10.4103/2229-516X.112240

20 USAD 1985 “Supported by USAID,” 21

21 Vainio, Kirsti K., Marja S.A Airaksinen, Tarja T Hyykky, and K Hannes Enlund 2002 “Effect of Therapeutic Class on Counseling in Community Pharmacies.” Annals of Pharmacotherapy 36 (5): 781–86 https://doi.org/10.1345/aph.1A374

22 WHO 1987 “The Rational Use of Drugs - Report of the Conference of

Experts, Nairobi 25-29 November 1985.” Journal of Pharmacology and

Pharmaceutics 45 (November): 338 6736(85)92848-X

https://doi.org/10.1016/S0140-23 WHO "Rational Use of Medicines.” WHO

https://www.who.int/medicines/areas/rational_use/en/

24 WHO Geneva 2011 “The World Medicines Situation: Rational Use of Medicines.” The World Medicines Situation 2 (2): 24–30 http://www.scielo.br/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0102-

311X2013000800013&lng=pt&nrm=iso&tlng=en

PHỤ LỤC 3: BÀI BÁO KHOA HỌC

Khảo sát ý thức sử dụng thuốc của sinh viên đại học năm nhất khóa 2017 –

2018 khoa Dược trường đại học Nguyễn Tất Thành

Hoàng Thị Thoa1, Trần Thị Phương Uyên2, Trần Thị Mỹ Kiều3

Từ khóa: sử dụng thuốc hợp lý, lạm dụng thuốc, ý thức, sinh viên

1 ĐẶT VẤN ĐỀ:

Ý thức sử dụng thuốc đóng vai trò quan trọng trong

hệ thống chăm sóc sức khỏe cộng đồng, làm giảm

thiểu nguy cơ sử dụng thuốc không hợp lý, giảm

các tình trạng lạm dụng thuốc Thuốc cần được sử

dụng đúng bệnh, đúng liều, đúng thời gian và chi

phí thấp cho bệnh nhân và cho cộng đồng.[1] Theo

ước tính của WHO hơn 50% các loại thuốc được kê

toa, phân phối, hoặc bán không phù hợp, và khoảng

50% bệnh nhân không tuân thủ điều trị.[2] Như vậy

việc giáo dục người kê toa, người phân phối, người

bán thuốc, bệnh nhân và cộng đồng về các loại

thuốc kê đơn, thông tin bệnh tật là vấn đề thật sự

cần thiết.[3] Để xây dựng được chương trình giáo

dục phù hợp cho từng đối tượng, trước tiên cần

nắm rõ ý thức của các đối tượng về việc sử dụng

thuốc như thế nào Trong số các đối tượng, những

người trẻ - thế hệ thanh niên là thế hệ đang được

chú trọng, họ có đủ nhận thức, chọn lọc trong việc

tiếp nhận, dễ dàng tiếp cận cái mới.[4] Các sinh viên

theo học ngành Dược, phần lớn thuộc thế hệ thanh

niên và hơn ai hết họ cần được trang bị tốt về kiến

thức để sẵn sáng sử dụng kiến thức trong thực hành

từ đó ngăn chặn việc sử dụng thuốc không hợp lý

Do đó chúng tôi thực hiện nghiên cứu này nhằm

đánh giá kiến thức và nhận thức về việc sử dụng

thuốc của sinh viên khoa Dược đặc biệt là đối

tượng năm nhất, khi họ chưa được tiếp cận nhiều

với những kiến thức nền tảng, từ đó chúng tôi có

thể kịp thời đề xuất các giải pháp và có đủ thời gian

để đánh giá tính khả thi của các giải pháp

1.1 Tình hình nghiên cứu thế giới:

Ý thức sử dụng thuốc là một phần trong hoạt động

mà WHO can thiệp để thúc đẩy việc sử dụng thuốc hợp lý, đó là vấn đề quan trọng vì không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của mỗi cá nhân còn ảnh hưởng đến sự phát triển của nền công nghiệp dược phẩm.[5][6] Những nghiên cứu trên thế giới hiện đang chú trọng đến việc sử dụng thuốc hợp lý nhằm đảm bảo mức chi phí thấp cũng như chất lượng chăm sóc sức khỏe.[7] Ở các nước trên thế giới đặc biệt ở các nước phát triển việc sử dụng thuốc đã được kiểm định một cách nghiêm ngặt ngoài ra nhận thức của người dân trong vấn đề bệnh tật cũng như tác dụng của các loại thuốc được nâng cao.[8] Nhưng ở các nước đang phát triển và các nước có nền công nghiệp kém phát triển, có nhiều vấn đề của xã hội được quan tâm ưu tiên hơn việc sử dụng thuốc trong người dân.[9] Một nghiên cứu thống kê của Mainul Haque trên 10 nước đang phát triển (Bangladesh, Ấn Độ, Nigeria, Kenya, Brazil, Mexico, Nepal, Ethiopia, Malaysia, Nam

Mỹ ) được công bố năm 2017 phần lớn các nước có tiến bộ trong việc tiếp cận chăm sóc sức khỏe hơn những nước có thu nhập thấp, tuy nhiên, còn tỷ lệ dân số khá cao chưa được sử dụng thuốc hợp lý.[10] Một nghiên cứu của Vijaya Laxman Chauhari và cộng sự sử dụng nghiên cứu cắt ngang mô tả trên