CHUONG 4 – SINH THAI HOC CON TRUNG

Ẩm đô không khi có ý nghĩa rất lớn đối với côn trùng, tác dụng của ẩm đô rất đa dạng, nó làm thay đổi hàm lượng nước trong các mô cơ thể và do đó làm ảnh hưởng đến hành v[r]

Chương 4

Sinh thái học côn trùng

ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC YẾU TỐ VÔ SINH

ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN CỦA CÔN TRÙNG

CÔN TRÙNG

Đất Nhiệt độ

Gió và áp suất không khí

Ánh sáng và quang kì Ẩm độ và lượng mưa

1 Nhiệt độ

Côn trùng là loại động vật biến nhiệt.

 Nhiệt độ quyết định tốc độ của các

phản ứng hóa học (định luật VAN'T

HOFF: cường độ của tất cả các hiệu

lực sinh học và biến dưỡng tùy thuộc

chặt chẽ vào các yếu tố của nhiệt độ).

 Nhiệt độ còn tác động đến hành vi

của côn trùng.

3

Côn trùng chỉ có thể phát triển trong một giới hạn nhất định của nhiệt độ, người ta gọi đó là nhiệt độ hữu hiệu

Nhiệt độ này thay đổi tùy theo loài và trên cùng một loài côn trùng theo các giai đoạn phát triển và đôi khi cũng thay đổi theo các yếu

tố khí hậu khác

1 Nhiệt độ

Châu chấu ở sa mạc Chuồn chuồn ở rừng mưa

4

Tác động của nhiệt độ đến khả năng sống sót của

• 1 5

Tác động của nhiệt độ đến vòng đời của

Tác động của nhiệt độ đến kích thước cơ thể và tỉ lệ đực

cái của Microplitis croceipes

4.85 ± 0.07 a 4.65 ± 0.06 b 4.64 ± 0.06 bc 4.61 ± 0.04 bc 4.50 ± 0.06 c 4.43 ± 0.07 c

4.71 ± 0.04 a 4.46 ± 0.04 b 4.33 ± 0.05 bc 4.36 ± 0.05 bc 4.27 ± 0.05 c 4.26 ± 0.07 c

7

a The proportions were not significantly different by chi-square test (p>0.05).

b The values with different letters were significantly different by Tukey HSD test (p<0.05).

Sex ratio 1:1

Forewing length increased with decreasing of temperatures

Tác động của nhiệt độ đến liều lượng gây chết của thuốc khử trùng

Methyl Bromide

Vòng đời của bọ

Cockchafer

Tốc độ phát triển của côn trùng trong phạm vi nhiệt độ hữu hiệu tỉ lệ thuận với sự gia tăng nhiệt độ

Nếu nhiệt độ môi trường vượt ngoài nhiệt độ hữu hiệu (cao hơn hoặc thấp hơn) thì quá trình sinh lí chậm lại, sự phát triển sẽ bị ngừng

1 Nhiệt độ

11

Tính chịu lạnh của côn trùng là khả

năng chống chịu nhiệt độ thấp

Mức chịu lạnh của côn trùng phụ

thuộc vào lượng nước chứa trong cơ

thể chúng

Mức chịu lạnh của côn trùng tăng lên

khi rút bớt hàm lượng nước ra khỏi cơ

thể

Mức chịu lạnh của côn trùng phụ thuộc vào chế độ dinh dưỡng

Côn trùng có chế độ dinh dưỡng đầy đủ có khả năng chịu lạnh tốt hơn

Mức chịu lạnh của côn trùng còn phụ thuộc vào lượng nước trong ống mao dẫn nhỏ trong nguyên sinh chất (nước liên kết), lượng nước này có khả năng chống lại hiện tượng lạnh cóng

1 Nhiệt độ

Bướm ngủ đông

12

2 Độ ẩm

Ẩm độ không khí có ý nghĩa rất lớn đối với côn trùng, tác dụng của ẩm độ rất đa dạng, nó làm thay đổi hàm lượng nước trong các mô cơ thể và do đó làm ảnh

hưởng đến hành vi, sự sống sót, khả năng đẻ trứng của côn trùng

Côn trùng có kích thước nhỏ, diện tích bề mặt lớn, do đó sự bốc hơi nước của cơ thể rất lớn vì vậy côn trùng phụ thuộc rất hiều vào âm độ môi trường

Nhu cầu khác nhau về độ ẩm của các loại côn trùng đã góp phần tạo ra sự đa dạng

về môi trường sống của côn trùng

Kiến sống trên khô Cà cuống sông gần nước

13

2 Ẩm độ tác dụng trực tiếp lên cơ thể côn trùng

Giữ nước trong cơ thể ở một giới hạn cần thiết đòi hỏi phải có những cơ chế thích nghi đặc biệt để giữ cân bằng giữa nước cơ thể và môi trường Những thích nghi đó là :

Thích nghi hình thái : nhiều kiểu cấu tạo bên ngoài, cấu tạo lỗ thở, cấu tạo

nhộng, hình dáng, kích thước cơ thể thích nghi với từng điều kiện độ ẩm khác nhau

2 Độ ẩm

Bọ nước kích thước lớn Kiến sa mạc kích thước nhỏ

14

Thích nghi sinh lý : côn trùng có khả năng thu lại nước trong quá trình tiêu hóa

trước khi thải chất cặn bả thảy ra ngoài qua hậu môn

Thích nghi sinh thái : biểu hiện qua các hiện tượng như :

 Thay đổi vị trí sống

 Thay đổi vị trí làm nhộng

2.a Ẩm độ tác dụng trực tiếp lên cơ thể côn trùng

Mức độ và nhu cầu độ ẩm của các loại côn trùng rất khác nhau và nó biểu hiện tính chọn lọc rất khác nhau đối với ẩm độ Có thể chia côn trùng thành 3 nhóm theo nhu cầu độ ẩm :

 Nhóm ưa ẩm cao : Nhu cầu về ẩm độ không khí trung bình 80 – 100%

 Nhóm ưa ẩm trung bình : Nhu cầu về ẩm độ không khí trung bình 60 – 80%

 Nhóm ưa ẩm thấp : Nhu cầu về ẩm độ không khí trung bình 40 – 60%

2 Độ ẩm

2 Ẩm độ tác dụng trực tiếp lên cơ thể côn trùng

16

Trong cùng một loài nhu cầu về độ ẩm cũng khác nhau tùy vào từng giai đoạn phát triển

2 Độ ẩm

2.a Ẩm độ tác dụng trực tiếp lên cơ thể côn trùng

Chuồn chuồn sống trên cạn Ấu trùng chuồn chuồn sống dưới nước

17

2.b Tác dụng gián tiếp của ẩm độ lên côn trùng

Ảnh hưởng của ẩm độ lên côn trùng còn gián tiếp qua thức ăn đặc biệt là côn

trùng kho Những loại côn trùng này thích hợp với thức ăn có độ ẩm không quá 20% Hạt khô có ẩm độ 12% làm giảm khả năng sinh sản của côn trùng, 11% ẩm độ bọ gạp sẽ chết

=> Tạo điều kiên ngăn ngừa và tiêu diệt sâu hại kho

Khi ẩm độ không đủ có thể làm giảm điều kiên dinh dưỡng của hàng loạt loại côn trùng phá hại cây trồng

Khô hạn làm cây ít ra hoa, giảm lượng mật, ảnh hưởng đến hiên tượng ăn thêm của côn trùng như loài bướm và do đó ảnh hưởng đến khả năng đẻ trứng, có khi

vô sinh hoàn toàn

2 Độ ẩm

18

Hạn hán

 Ăn thức ăn chứa nhiều nước

 Uống sương

 Hạn chế thoát nước

4 Gió

Gió ảnh hưởng gián tiếp bằng cách làm thay đổi nhiệt độ môi trường,

làm giảm ẩm độ không khí và làm gia tăng sự thoát hơi nước

Gió có thể di chuyển theo 2 hướng dọc và ngang => có thể có ý nghĩa lớn trong phát tán và lây lan côn trùng

Gió làm ảnh hưởng đến hình thái côn trùng Một số loại côn trùng sống nơi gió mạnh thường bị thoái hóa cánh hoặc cánh bị biến dạng…

20

5 Ánh sáng

Ánh sáng và bức xạ mặt trời ảnh hưởng gián tiếp đến côn trùng thông qua việc tác động đến nhiệt độ không khí, ẩm độ không khí, các kiểu khí hậu trên trái đất…Côn trùng phản ứng với nhiều mức ánh sáng khác nhau Tác dụng của ánh sáng thể hiên cụ thể ở hoạt động của côn trùng :

 Tác động quá trình sinh học: nhiều loài côn trùng chỉ vũ hóa khi có ánh sáng

21

0 2 4 6 8 10 12 14 16

 Tác động quá trình sinh học: nhiều loài côn trùng chỉ vũ hóa khi có ánh sáng

 Tác dụng của ánh sáng hình thành chu trình phát triển theo mùa hay theo năm của côn trùng

 Ánh sáng có thể kích thích hoạt động của loại côn trùng này nhưng lại kìm hãm

sự phát triển của loại côn rùng khác

 Ánh sáng còn ảnh hưởng đến cuộc sống mà trước tiên là hoạt động sống của côn trùng hình thành loài hoạt động ban ngày, loài hoạt động ban đêm

22

Nhiều loại côn trùng gây hại bị thu hút bởi tia cực tím và ánh sáng từ đèn thủy ngân => sử dụng biện pháp bẩy đèn để phòng trừ sâu bệnh hại

5 Ánh sáng

23

Phản ứng của côn trùng đối với ánh sáng nhân tạo rất đa dạng và khác nhau đối với các loại côn trùng khác nhau Nó làm thay đổi trạng thái sinh lí hay chín sinh dục, tuổi của cá thể.

Mắt của côn trùng chỉ nhìn thấy

được các màu nhạt nên nhị hoa

thường ít co màu sặc sỡ để thu hút

được côn trùng đến thụ phấn

5 Ánh sáng

24