Ví dụKiểu câu Mục đích nói Hành động nói Cách dùng Câu 1 Câu 2 Câu 3 Câu 4 Câu 5 Trần thuật Trần thuật Trần thuật Trần thuật Trần thuật Trình bày Trình bày Trình bày Trình bày Trình bày
Trang 2TIẾT : 106
Trang 31 Ví dụ
Kiểu câu Mục đích nói Hành động nói Cách dùng
Câu 1
Câu 2
Câu 3
Câu 4
Câu 5
Trần thuật Trần thuật Trần thuật
Trần thuật Trần thuật
Trình bày Trình bày Trình bày
Trình bày Trình bày Trình bày Yêu cầu
Yêu cầu
Trực tiếp Trực tiếp Trực tiếp
Điều khiển
Điều khiển
Gián tiếp Gián tiếp
Trang 4
Bộc lộ cảm xúc
Hứa hẹn
Điều khiển
Trình bày
Hỏi
Cảm thán Nghi vấn
Cầu khiến
Trần thuật
Kiểu
câu
Hàn
h độ
ng n ói
+ +
+ +
T T
+
+
+
+
GT
GT
+
T T
T T
T T
T T
Bài tập nhanh:
Hãy trình bày quan hệ giữa các kiểu câu trần thuật, nghi vấn, cầu khiến, cảm thán với những kiểu hành động nói mà em biết bằng cách
đánh dấu (+) vào ô thích hợp vào bảng dưới đây
Trang 52 Ghi nhí:
Mỗi hành động nói có thể được thực hiện bằng
kiểu câu có chức năng chính phù hợp với hành động đó (cách dùng trực tiếp) hoặc bằng kiểu câu khác (cách dùng gián tiếp).
Trang 6* Cần nhớ :
Hành động nói
Khái niệm Các kiểu hành
động nói
Cách thực hiện hành
động nói
Hỏi Trình
bày
Điều khiển
Bộc lộ cảm xúc
Gián tiếp
Trực tiếp Hứa
hẹn
Trang 7II Luyện tập
B ài 1: Tìm các câu nghi vấn trong bài "Hịch tướng sĩ" của Trần Quốc Tu n Cho biết những câu ấy được dùng để làm gì? ấ
Trả lời:
1 Từ xưa các bậc trung thần nghĩa sĩ bỏ mình vì nước, đời nào không có ? (thực hiện hành động khẳng định)
2 Lúc bấy giờ, dẫu các ngươi muốn vui vẻ phỏng có được
không? ( thực hiện hành động phủ định)
3 Lúc bấy giờ, dẫu các ngươi không muốn vui vẻ phỏng có
được không ? (thực hiện hành động khẳng định)
4 Vì sao vậy ? (thực hiện hành động gây sự chú ý)
5 Nếu vậy, rồi đây sau khi giặc giã dẹp yên, muôn đời để
thẹn, há còn mặt mũi nào đứng trong trời đất nữa? (thực
hiện hành động phủ định)
Trang 8Bài 2 :
a Vì vậy, nhiệm vụ thiêng liêng của toàn dân ta lúc này là phải nâng cao tinh thần quyết chiến quyết thắng, quyết tâm giải phóng miền Nam, bảo vệ miền Bắc, tiến tới hoà bình
thống nhất Tổ quốc.
Hễ còn một tên xâm lược trên đất nước ta, thì ta còn phải tiếp tục chiến đấu, quét sạch nó đi.
Đồng bào và chiến sĩ miền Nam anh hùng, dưới ngọn cờ vẻ vang của mặt trận Dân tộc Giải phóng, liên tục tiến công,
liên tục nổi dậy, kiên quyết tiến lên, giành lấy thắng lợi hoàn toàn.
Quân và dân miền Bắc ra sức thi đua yêu nước, xây dựng chủ nghĩa xã hội và làm tròn nghĩa vụ của mình đối với
đồng bào miền Nam ruột thịt( ).…
Trang 9b Cuối cùng, tôi để lại muôn vàn tình thân yêu cho toàn
dân, toàn Đảng, cho toàn thể bộ đội, cho các cháu thanh
niên và nhi đồng.
( ) Điều mong muốn cuối cùng của tô… i là : Toàn Đảng,
toàn dõn ta đoàn kết phấn đấu, xây dựng một nước Việt
Nam hoà bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh,
và góp phần xứng đáng vào sự nghiệp cách mạng thế giới.
( Di chỳc )
=> Cách dùng gián tiếp này như những lời tâm sự của Bác với mọi người, tạo ra sự đồng cảm sâu sắc, nó khiến cho
những nguyện vọng của lãnh tụ trở thành nguyện vọng
của mỗi người
Trang 10Bài 3: Tìm các câu có mục đích cầu khiến trong đoạn trích sau Mỗi câu ấy thể hiện mối quan hệ giữa các nhân vật và tính cách nhân vật như thế nào?
Dế Choắt trả lời tôi bằng một giọng rất buồn rầu:
- Thưa anh, em cũng muốn khôn nhưng khôn không được Đụng đến việc là em
thở rồi, không còn hơi sức đâu mà đào bới nữa [ ] Hay bây giờ em nghĩ thế …
này Song anh cho phép em mới dám nói … …
Rồi Dế Choắt loanh quanh, băn khoăn Tôi phải bảo:
- Được, chú mày cứ nói thẳng thừng ra nào.
Dế Choắt nhìn tôi mà rằng:
- Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là anh đào giúp cho em một cái ngách
sang bên nhà anh, phòng khi t t ắ lửa t i ố đèn có đứa nào đến bắt nạt thì em
chạy sang…
Chưa nghe hết câu , tôi đã hếch răng lên, xì một hơi rõ dài Rồi, với bộ điệu
khinh khỉnh, tôi mắng:
- Hức ! Thông ngách sang nhà ta? Dễ nghe nhỉ! Chú mày hôi như cú mèo như
thế này, ta nào chịu được Thôi, im cái điệu hát mưa dầm sùi sụt ấy đi Đào tổ nông thì cho chết!
Tôi về, không một chút bận tâm
=> Dế Choắt yếu đuối nên cầu khiến nhã nhặn, mềm mỏng, khiêm tốn Dế Mèn ỷ thế mạnh giọng ra lệnh, hách dịch.
Trang 11Bài 4:
Trong những cách hỏi đường sau đây, em nên
dùng những cách nào để hỏi người lớn?
a Bác có biết bưu điện ở đâu không ạ?
e Bác có thể chỉ giúp cháu bưu điện ở đâu không
ạ?
c Bưu điện ở đâu, hả bác?
b Bác làm ơn chỉ giùm cháu bưu điện ở đâu ạ.
d Chỉ giùm cháu bưu điện ở đâu với!
Trang 12Bµi 5:
Trong quán ăn, một người nói với người bên cạnh : “ Anh
có thể chuyển giúp tôi lọ gia vị không ạ ?” Theo em, trong những hành động dưới đây, người nghe nên chọn hành
động nào ?
a Lẳng lặng đưa lọ gia vị cho người kia.
b Trả lời người kia : “ Có chứ ạ Cái lọ ấy không nặng đâu mà !”.
c Đưa lọ gia vị cho người kia và nói: “ Mời anh”
( Hoặc “Mời chị”, “ Mời bác”, )
Trang 13Hướng dẫn chuẩn bị bài :
- Học ghi nhớ, cho được ví dụ
- Làm tất cả các bài tập vào vở
- Chuẩn bị bài mới : Hội thoại
+ Đọc kĩ đoạn trích và trả lời các câu hỏi :
* Quan hệ giửa các nhân vật ?
* Tìm những chi tiết nói lên sự kiềm
chế của chú bé Hồng ?