Nhû àaä thaão luêån úã chûúng 1, sûå tûúng taác giûäa caác thiïët chïë vaâ caác töí chûác laâ chòa khoaá àöëi vúái viïåc “phaát triïín thiïët chïë” - àiïìu naây coá nghôa laâ möåt bûúác [r]
Trang 1Thûa bïơ haơ: Söị ăöng caâc thû laơi ặúơc
traê cöng quaâ thíịp Hïơ quaê lađ nhûông
ngûúđi thađnh thaơo, tađi nùng khöng
choơn sûơ nghiïơp cuêa mònh lađ lađm cöng
chûâc mađ hoơ tòm kiïịm nhûông phûúng
kïị sinh nhai ặúơc ăïìn buđ xûâng ăaâng
vađ ặúơc thiïn haơ troơng voơng Trñ
túơ, míîn caân, nùng lûơc vađ ăöơng cú caâ
nhín nïn trúê thađnh nguýn tùưc
thöịng trõ hoaơt ăöơng cöng vuơ cuêa
vûúng quöịc cuêa ngađi Nïịu hoơ ặúơc
ăöịi xûê giöịng nhû nhûông gò hoơ ăaâng
ặúơc hûúêng, viïơc sûê duơng nhûông
ngûúđi nađy coâ thïí lađm giaêm búât söị
viïn chûâc chó cođn laơi möơt phíìn tû so
vúâi quy mö hiïơn nay.
- Ali Pasha 1871 1
chñnh saâch viïơc lađm vađ traêlûúng cuêa chñnh phuê lađxíy dûơng nïn möơt lûơc lûúơng laoăöơng trong khu vûơc nhađ nûúâc coâquy mö húơp lyâ vúâi nhûông kyô nùng,ăöơng cú khuýịn khñch, ăùơc tñnh vađtraâch nhiïơm giaêi trònh cíìn thiïịtcho möơt nïìn hađnh chñnh hoaơtăöơng coâ hiïơu lûơc, hiïơu quaê vađ coâtinh thíìn traâch nhiïơm Caâc nhađkinh tïị hoơc cuông nhû caâc töí chûâcquöịc tïị coâ xu hûúâng ngađy cađngquan tím ăïịn caâc khña caơnh tađichñnh cuêa viïơc lađm trong böơ maâychñnh quýìn Caâc víịn ăïì liïn quanăïịn kyô nùng, ăöơng cú khuýịnkhñch, hiïơu quaê thûơc thi vađ traâch
Viïơc lađm vađ tiïìn lûúng
trong khu vûơc nhađ nûúâc
* Möơt phíìn chûúng nađy dûơa vađo tađi liïơu cuêa Schiavo-Campo (1996,1998) Chuâng töi ríịt caêm ún taâc giaê ăaô cho pheâp sûê duơng laơi möơt phíìn caâc bađi viïịt ăoâ vađo chûúng nađy Chuâng töi ăùơc biïơt caêm ún Giulio de Tommaso vađ Amitabha Mukherjee, lađ nhûông ngûúđi ăaô húơp taâc tñch cûơc vađo viïơc ăiïìu tra ban ăíìu vïì tiïìn lûúng vađ viïơc lađm trong khu vûơc nhađ nûúâc (Xem Schiavo-Campo vađ nhûông ngûúđi khaâc, 1997).
Trang 2nhiïơm giaêi trònh cuêa caâc cöng chûâc
nhađ nûúâc úê caâc nûúâc ăang phaât
triïín thûúđng ặúơc caâc nhađ khoa
hoơc chñnh trõ vađ nhûông chuýn gia
vïì hađnh chñnh cöng xem xeât, phín
tñch Möơt thûơc tïị hiïơn nay lađ nhûông
thađnh cöng trong viïơc giaêm biïn
chïị vađ baêo ăaêm tiïìn lûúng trong
khu vûơc nhađ nûúâc úê caâc nûúâc ăang
phaât triïín lađ ríịt ñt, khiïm töịn vađ
ngùưn haơn (Xem, vñ duơ, Baâo caâo
cuêa Ngín hađng Thïị giúâi 1996) Vađ
viïơc cùưt giaêm nhûông khoaên chi phñ
nađy cuông khöng mang laơi nhûông
caêi thiïơn vïì chíịt lûúơng vađ khaê
nùng tiïịp cíơn caâc dõch vuơ xaô höơi
Nguýn nhín chñnh díîn túâi kïịt
quaê ăaâng thíịt voơng nađy lađ vò hoơ ăaô
khöng chuâ yâ ăïịn caâc víịn ăïì coâ
tñnh dađi haơn Viïơc quaâ nhíịn maơnh
ăïịn biïơn phaâp haơn chïị chi phñ nhû
lađ muơc ăñch tûơ thín ăaô mang laơi
tiïịng xíịu cho chûúng trònh caêi
caâch hoaơt ăöơng cöng vuơ, lađm tríìm
troơng thïm nhûông trúê lûơc ăöịi vúâi
viïơc thay ăöíi, vađ lađm vö hiïơu hoaâ
hoađn toađn nhûông khoaên tiïịt kiïơm
ặúơc bùìng caâch kiïím soaât chi phñ
(Schiavo - Campo 1996).2Hún nûôa,
nhûông cú súê mang tñnh kinh
nghiïơm cuêa caâc cuöơc caêi caâch ắnh
lûúơng coâ mûâc ăöơ tin cíơy khaâc nhau
vađ khöng ăöìng ăïìu vïì mùơt ắa lyâ,
vađ thûúđng xuýn bõ löîi thúđi3
Ăíìu tiïn, chûúng nađy trònh bađy
toâm tùưt möịi quan hïơ giûôa nïìn cöng
vuơ töịt ăöịi vúâi viïơc quaên lyâ vađ phaât
triïín möơt nïìn kinh tïị lađnh maơnh
Phíìn thûâ hai trònh bađy nhûông kïịt
quaê cuêa möơt cuöơc ăiïìu tra quy mövïì víịn ăïì viïơc lađm vađ tiïìn lûúngtrong khu vûơc nhađ nûúâc trïn thïịgiúâi Phíìn thûâ ba vađ thûâ tû phaâcthaêo caâc víịn ăïì vïì chñnh saâch coâliïn quan ăïịn viïơc lađm vađ chïị ăöơtiïìn lûúng trong khu vûơc cöng, vađphíìn cuöịi cuđng trònh bađy caâc nöơidung mang tñnh töíng kïịt vïì caâcăiïím then chöịt vađ caâc ắnh hûúângcaêi thiïơn
TÍÌM QUAN TROƠNG CUÊA MÖƠT NÏÌN CÖNG VUƠ TÖỊT
Noâi chung, caâc víịn ăïì vïì hoaơtăöơng cöng vuơ khöng phaêi lađ ăiïìumúâi ặúơc quan tím Trong thúđi cöíăaơi, nûúâc Trung Quöịc vađ La Maô ăaôxíy dûơng ăïị chïị cuêa hoơ trïn cú súêăöơi nguô quan laơi coâ nùng lûơc vađlađm viïơc hiïơu quaê Vađ lúđi khuýnặúơc trñch díîn úê trïn cuêa Tïí tûúângAli Pasha ăöịi vúâi Quöịc vûúng cuêaăïị chïị Ottoman lađ Abdul Azizcaâch ăíy hún möơt thïị kyê ăaô trúêthađnh möơt víịn ăïì ríịt coâ tñnh thúđisûơ vađ coâ thïí aâp duơng cho nhiïìunûúâc khaâc nhau trong thúđi ăaơihiïơn nay (Nhađ vua khöng ăöìng yâvúâi híìu hïịt nöơi dung baên ăïơ trònhchñnh saâch cuêa Ali Pasha, nhûngcoâ möơt ăiïìu caênh tónh ăaâng chuâ yâlađ khoaêng 30 nùm sau ăoâ, ăïị chïịnađy bõ möơt chñnh quýìn non treêcuêa ngûúđi Thöí Nhô Kyđ líơt ăöí, chuêýịu do sûơ suy thoaâi keâo dađi trongböơ maây hađnh chñnh cuêa nhađ nûúâcThöí Nhô Kyđ) Möơt nïìn cöng vuơ töịt
Trang 3ríịt quan troơng trong nùm lônhvûơc - quaên lyâ hađnh chñnh nhađnûúâc, saên xuíịt hađng hoaâ vađ dõchvuơ cöng, chñnh saâch kinh tïị vađ xaôhöơi, quaên lyâ caâc dûơ aân vađ víịn ăïìchi/thu, öín ắnh tađi chñnh vađ phaâttriïín thïí chïị
Nïìn cöng vuơ vađ quaên lyâ nhađ nûúâc
Coâ möơt bùìng chûâng roô rađng úêtíịt caê caâc nûúâc lađ möơt nïìn cöng vuơcoâ kyô nùng, coâ ăöơng cú khuýịnkhñch, hiïơu quaê vúâi ăùơc tñnhchuýn nghiïơp lađ möơt trong nhûôngăođi hoêi thiïịt ýịu cuêa chïị ăöơ quaênlyâ nhađ nûúâc töịt Traâch nhiïơm giaêitrònh roô rađng, tñnh cöng khai, minhbaơch cuêa caâc thöng tin coâ liïnquan, sûơ tham gia húơp lyâ cuêa nhíndín, khaê nùng coâ thïí dûơ ăoaân ặúơccuêa nïìn hađnh chñnh cöng dûơa trïnnguýn tùưc phaâp quýìn - tíịt caênhûông ăiïìu nađy ăođi hoêi phaêi coâmöơt böơ phíơn caâc nhađ quaên lyâ hađnhchñnh ăoâng vai trođ haơt nhín chuêchöịt vađ hoaơt ăöơng coâ hiïơu quaê Dônhiïn, möơt nïìn cöng vuơ töịt tûơ thínnoâ chûa ăuê taơo nïn möơt chïị ăöơquaên lyâ nhađ nûúâc töịt; cíìn phaêi coâcaâc cú chïị khaâc nûôa Tuy nhiïn,kinh nghiïơm cho thíịy möơt nïìncöng vuơ töìi ăuê lađm cho hoaơt ăöơngquaên lyâ nhađ nûúâc trúê nïn töìi tïơ,thíơm chñ trong ăiïìu kiïơn coâ caê chïịăöơ traâch nhiïơm roô rađng vađ caâc cúchïị cíìn thiïịt khaâc (Ăïịn lûúơt mònh,giûôa viïơc quaên lyâ nhađ nûúâc töịt vúâi
phaât triïín coâ möịi quan hïơ chùơt cheôvúâi nhau; xem chûúng 1)
Nïìn cöng vuơ vađ hađng hoaâ vađ dõch vuơ cöng
Saên xuíịt hađng hoaâ cöng lađchûâc nùng cuêa cú súê haơ tíìng kinhtïị vađ xaô höơi, vöịn, nguýn liïơu,nhín cöng (nghôa lađ caâc nhín viïnnhađ nûúâc), vađ cöng nghïơ saên xuíịtcaâc loaơi hađng hoaâ ăoâ - tûâc lađ caâcquy tùưc hađnh vi vađ traâch nhiïơmgiaêi trònh aênh hûúêng ăïịn chíịtlûúơng vađ söị lûúơng cuêa dõch vuơcöng Seô lađ vö nghôa nïịu phín tñchkhu vûơc saên xuíịt tû nhín mađ
khöng tñnh ăïịn ýịu töị nhín cöngăíìu vađo, caâc kyô nùng vađ sûơ thayăöíi nhanh choâng cuêa khoa hoơccöng nghïơ Tûúng tûơ nhû víơy, seôlađ vö nghôa nïịu phín tñch viïơc saênxuíịt hađng hoaâ cöng mađ khöng tñnhăïịn quy mö vađ chíịt lûúơng cuêa ăöơinguô nhín lûơc lađm viïơc trong chñnhquýìn, vađ nhûông caêi thiïơn trongnöơi dung caâc quy tùưc ăiïìu chónhhađnh vi cuêa ăöơi nguô viïn chûâcnađy Khaê nùng tiïịp cíơn caâc dõch vuơcöng vađ chíịt lûúơng, söị lûúơng cuêadõch vuơ phuơ thuöơc ríịt lúân vađo caâckyô nùng vađ ăöơng cú lađm viïơc cuêacaâc nhín viïn nhađ nûúâc - nhûôngngûúđi cung cíịp dõch vuơ cöng hoùơcgiaâm saât quaâ trònh cung cíịp ăoâ
Nïìn cöng vuơ vađ víịn ăïì caêi thiïơn chñnh saâch kinh tïị
Coâ thïí chia caâc kïịt quaê caêi thiïơn
Trang 4chñnh saâch kinh tïị thađnh caâc daơng:
taơo ăiïìu kiïơn cho caêi caâch (vñ duơ:
baôi boê caâc biïơn phaâp kiïím soaât giaâ
caê) vađ thûơc hiïơn caêi caâch (vñ duơ: caêi
thiïơn chïị ăöơ quaên lyâ chi tiïu cöng)
Loaơi caêi thiïơn thûâ nhíịt, thûúđng
ặúơc goơi lađ caêi caâch ặúđng löịi, coâ
thïí khoâ khùn vïì mùơt chñnh trõ,
nhûng khöng ăođi hoêi nhiïìu vïì
nùng lûơc hađnh chñnh Ngûúơc laơi,
viïơc thûơc thi caâc caêi caâch bùìng hađnh
ăöơng cuơ thïí, ăöi luâc cođn ặúơc goơi lađ
giai ăoaơn hai cuêa cuöơc caêi caâch, phuơ
thuöơc chuê ýịu vađo ăöơi nguô nhín
viïn nhađ nûúâc coâ nùng lûơc vađ ăöơng
cú lađm viïơc Ăiïìu thíơt khöng may,
úê nhiïìu nûúâc ăaô coâ nhûông chûúng
trònh caêi caâch chñnh saâch töịt ặúơc
soaơn thaêo ríịt chi tiïịt nhûng chó
khöng tñnh ăïịn möơt viïơc: ai lađ
ngûúđi seô thûơc hiïơn caâc chûúng trònh
ăoâ? Víịn ăïì nađy ai cuông biïịt, nhûng
hïơ luíơn roô rađng cuêa möơt nïìn cöng
vuơ chuýn nghiïơp vađ hiïơu quaê ăöịi
vúâi viïơc thûơc hiïơn chñnh saâch múâi
thò ríịt ñt khi ặúơc ăïì cíơp Ngûúđi ta
dïî dađng giaê ắnh rùìng, bùìng caâch
nađo ăoâ, chñnh saâch töịt tûơ noâ seô ặúơc
thûơc hiïơn (Hún nûôa, nhûông thíịt
baơi trong quaâ trònh thûơc hiïơn chó trúê
nïn roô rađng möơt thúđi gian sau khi
xaêy ra sûơ cöị, vađ khi ăoâ, nhûông
ngûúđi coâ traâch nhiïơm liïn quan ăaô
chuýín sang möơt cöng viïơc khaâc tûđ
líu röìi)
Nïìn cöng vuơ vađ quaên lyâ viïơc
thu/chi cöng
Vïì nguýn tùưc, viïơc thûơc hiïơn
caâc khoaên ngín saâch hiïơn hađnh vađngín saâch ăíìu tû cuđng vúâi viïơcquaên lyâ hïơ thöịng thúị lađ möơt nöơidung cuơ thïí cuêa víịn ăïì thûơc hiïơnchñnh saâch, nhûng chuâng ăođi hoêiphaêi coâ sûơ quan tím riïng vò tíìmquan troơng cuêa caâc nguöìn tađichñnh ăöịi vúâi toađn böơ chñnh quýìnvađ hoaơt ăöơng kinh tïị (Xem caâcchûúng 7 vađ 8) Thíơt khoâ coâ thïí boêqua aênh hûúêng chi phöịi cuêa caâcnhín viïn nhađ nûúâc tham gia vađoviïơc líơp ngín saâch hoùơc quaên lyâthúị Nhûông nhín viïn keâm nùnglûơc, khöng trung thûơc hoùơc khöngcoâ ăöơng cú lađm viïơc seô ríịt khoâ xíydûơng nïn möơt ngín saâch lađnhmaơnh vađ tiïịp ăoâ lađ khöng thïí thûơchiïơn möơt caâch ăuâng ăùưn ngínsaâch ăoâ vađ töí chûâc caâc nguöìn thumöơt caâch hiïơu quaê Vò lyâ do nađy,ngûúđi ta thûúđng aâp duơng caâckhoaên thuđ lao cuơ thïí coâ tñnh chíịttaơm thúđi theo tûđng dûơ aân - vñ duơ,traê tiïìn thûúêng hay hoa höìng ăïílöi cuöịn nhûông ngûúđi gioêi trongchñnh quýìn tham gia dûơ aân, hoùơcthiïịt líơp caâc töí chûâc hađnh chñnhtaâch biïơt cuđng luâc Tuy nhiïn,nhûông giaêi phaâp tûđng phíìn nađyvíîn chûa ăíìy ăuê vađ aênh hûúêngăïịn tñnh liïm chñnh cuêa cöng chûâc(nhûông ngûúđi cöị gùưng ăi tùưt nhùìmặúơc tham gia vađo caâc dûơ aân híơuhônh), vađ chùưc chùưn phaên taâc duơng,aênh hûúêng ăïịn hiïơu quaê hoaơtăöơng cuêa toađn böơ nïìn hađnh chñnhcöng Phíìn lúân nhûông taâc ăöơngtiïu cûơc cuêa viïơc höî trúơ kyô thuíơt
Trang 5trong lônh vûơc nađy, seô ặúơc thaêoluíơn úê Chûúng 21, lađ do caâc nhađ tađitrúơ gíy ra khi tiïịn hađnh caâc cuöơcsùn luđng mang tñnh phaâ hoaơinhùìm tòm kiïịm nhûông viïn chûâcnhađ nûúâc töịt nhíịt ăïí caêi thiïơn hiïơuquaê hoaơt ăöơng cuêa caâc dûơ aân mađhoơ tađi trúơ, nhûng lađm phûúng haơiăïịn hïơ thöịng hađnh chñnh noâichung vađ sûơ phaât triïín bïìn vûông.
Coâ thïí noâi rùìng,nhûông thiïịt chïịbiïơt líơp khöng bao giúđ coâ thïí hoaơtăöơng líu dađi, vađ thûúđng huyê hoaơitoađn böơ böơ maây hađnh chñnh cöng
Nïìn cöng vuơ vađ sûơ öín ắnh tađi chñnh
Gaânh nùơng tađi chñnh cuêa viïơcchi traê tiïìn lûúng lađ ăaâng kïí úê caâcnûúâc coâ böơ maây chñnh quýìn lúân,vađ viïơc giaêm búât coâ hiïơu quaê quy
mö chñnh quýìn thûúđng ăođi hoêinhûông caâch thûâc thöng minh ăïígiaêm búât söị lûúơng hoùơc tiïìn lûúngcuêa caâc viïn chûâc nhađ nûúâc hoùơcthûơc hiïơn caê hai víịn ăïì nađy Nïịuchuâng ta lađm ngú trûúâc caâc mûâcchi phñ cao khöng thïí duy trò ặúơcthò chùưc chùưn seô gíy ra nhûông chiphñ lúân hún ríịt nhiïìu vađ sau ăoâ seôbuöơc phaêi giaêm búât ăöơi nguô nhínviïn Tuy nhiïn, víịn ăïì khöng chólađ giaêm bao nhiïu töíng quyô lûúngmađ lađ giaêm nhû thïị nađo Viïơc giaêmbúât lûơc lûúơng lao ăöơng hoùơc thayăöíi cíịu truâc tiïìn lûúng cíìn ặúơcthiïịt kïị vúâi möơt nhaôn quan hûúângtúâi muơc ăñch lúân hún - taơo ra möơt
lûơc lûúơng lao ăöơng lađm viïơc trongböơ maây chñnh quýìn coâ ăuê nùnglûơc vađ trong saơch Sûơ kïịt húơp saângsuöịt giûôa caâc biïơn phaâp aênhhûúêng túâi caê söị lûúơng nhín viïnvađ tiïìn lûúng cuêa hoơ coâ thïí caêithiïơn hiïơu quaê hoaơt ăöơng cuêa böơmaây chñnh quýìn, ăöìng thúđi giaêmchi phñ cuêa böơ maây ăoâ Trong bíịtkyđ trûúđng húơp nađo, nhû ăaô nïu úêphíìn trûúâc, sûơ tíơp trung thiïín cíơnvađo viïơc tiïịt kiïơm chi phñ seô huyêhoaơi tñnh hiïơu quaê cuêa chñnhquýìn vađ ñt khi mang laơi caâc khoaêntiïịt kiïơm líu bïìn
Nïìn cöng vuơ vađ phaât triïín thiïịt chïị
Nhû ăaô thaêo luíơn úê chûúng 1,sûơ tûúng taâc giûôa caâc thiïịt chïị vađcaâc töí chûâc lađ chòa khoaâ ăöịi vúâiviïơc “phaât triïín thiïịt chïị” - ăiïìunađy coâ nghôa lađ möơt bûúâc hoađnthiïơn caâc quy tùưc hiïơu quaê hún, vađtûđ ăoâ coâ thïí giaêm caâc khoaên chiphñ giao dõch vađ tùng cûúđng hoaơtăöơng kinh tïị úê mûâc ăöơ cao hún Coânhûông bùìng chûâng roô rađng chothíịy, hiïơu quaê hoaơt ăöơng cuêa caâctöí chûâc vađ möịi tûúng taâc cuêachuâng vúâi khuön khöí ăiïìu tiïịt phuơthuöơc cú baên vađo nhûông con ngûúđi
trong caâc töí chûâc ăoâ Hïơ quaê lađ,möơt ăöơi nguô nhín viïn töịt cuêachñnh quýìn vûđa ăöìng thúđi lađnguýn nhín vađ lađ kïịt quaê cuêa sûơphaât triïín thiïịt chïị Caâc quy tùưchiïơu quaê hún, bao göìm caâc quy tùưc
Trang 6vïì caâc biïơn phaâp khuýịn khñch, coâ
thïí caêi thiïơn hiïơu quaê lađm viïơc cuêa
caâc viïn chûâc nhađ nûúâc Nhûng
ngûúơc laơi, möơt ăöơi nguô viïn chûâc
coâ kyô nùng vađ ăöơng cú ăïí lađm viïơc
hiïơu quaê lađ cöng cuơ quan troơng
trong viïơc phaât triïín thiïịt chïị vađ
thûơc hiïơn nhûông caêi thiïơn trong
hoaơt ăöơng ăiïìu tiïịt
KHÑA CAƠNH ẮNH LÛÚƠNG
CUÊA VIÏƠC LAĐM VAĐ TIÏÌN
LÛÚNG TRONG KHU VÛƠC
NHAĐ NÛÚÂC
Nhû chuâng ta ăaô nhíơn thíịy, lyâ
do díîn ăïịn sûơ thađnh cöng haơn chïị
cuêa nhûông nöî lûơc caêi caâch cöng vuơ
trong thúđi gian qua lađ chûâng cûâ
khöng ăíìy ăuê vađ khöng ăaâng tin
cíơy vïì söị lûúơng vađ lûúng cuêa caâc
nhín viïn chñnh quýìn Tûơ baên
thín caâc söị liïơu cuông ặúơc giaêi
thñch theo nhiïìu caâch khaâc nhau,
vađ ăöi luâc, cuông coâ thïí lađ voê boơc
cuêa sûơ chñnh xaâc giaê taơo ăöịi vúâi sûơ
tû víịn chñnh saâch khöng phuđ húơp
Tuy nhiïn, kinh nghiïơm thûơc tiïîn
töịt cho pheâp so saânh vúâi nhûông
nûúâc tûúng tûơ vađ coâ thïí ăoâng vai
trođ lađ ýịu töị ăíìu vađo mang tñnh
xíy dûơng cho cuöơc ăöịi thoaơi vïì
nhûông caêi thiïơn bïìn vûông Trong
lônh vûơc viïơc lađm vađ tiïìn lûúng úê
khu vûơc nhađ nûúâc, viïơc thiïịt líơp
cú súê dûơa trïn kinh nghiïơm thûơc
tiïîn töịt lađ ăiïìu khöng dïî dađng
Gíìn 20 nùm trûúâc ăíy, Heller vađ
Tait (1983, tr 35) ăaô thöịt lïn rùìng:
“Thíơt lađ ngaơc nhiïn vađ thíịt voơngtrûúâc nhûông thöng tin ñt oêi sùĩn coâvïì söị lûúơng viïn chûâc chñnh quýìnvađ tiïìn lûúng” Nhûông khoâ khùnvïì phûúng phaâp luíơn mađ hoơ ăaô ăïìcíơp úê thúđi kyđ ăoâ víîn cođn lađ hiïơntûúơng phöí biïịn vađ goâp phíìn giaêithñch vïì thûơc traơng caâc dûô liïơu sùĩncoâ ñt oêi hiïơn nay Nhûông söị liïơunađy ặúơc tíơp húơp vađ ặa vađo phíìnphuơ luơc cuêa chûúng nađy, vađ chuâng
ta nïn ăoơc phíìn nađy ăïí nhíơn thûâcvïì sûơ thíơn troơng ăùơc biïơt cíìn phaêicoâ ăïí giaêi thñch caâc kïịt quaê ặúơcmiïu taê dûúâi ăíy
Nhûông khoâ khùn vïì mùơt phûúngphaâp luíơn nađy khöng cho pheâptrònh bađy ăíìy ăuê söị liïơu cuêa tíịt caêcaâc nûúâc Tuy nhiïn, möơt cuöơcăiïìu tra quy mö ặúơc tiïịn hađnhvađo nùm 1997 ăaô thu thíơp vađ kiïímchûâng söị liïơu vïì tiïìn lûúng vađ tònhhònh sûê duơng nhín lûơc cuêa chñnhquýìn trung ûúng vađ chñnh quýìnắa phûúng úê 80 ăïịn 100 nûúâc vađoăíìu nhûông nùm 1990, göìm tíịt caêcaâc nûúâc coâ quy mö lúân úê moơikhu vûơc (trûđ Braxin vađ Mïhicö)
Kïịt quaê chi tiïịt cuêa möîi nûúâcặúơc trònh bađy úê Phuơ luơc thöịng kïvađ ặúơc toâm tùưt trong caâc baêngdûúâi ăíy.4
Mùơc duđ quy mö nhoâm míîu chomöîi vuđng cuông ăuê lúân ăïí coâ thïíăaơi diïơn cho toađn thïí vuđng ăoâ,nhûng cíìn phaêi xem caâc söị liïơutrung bònh cuêa toađn vuđng ặúơc
Trang 7nïu ra dûúâi ăíy chó coâ tñnh ắnhhûúâng cho viïơc phín tñch síu hún.
Vñ duơ, tiïìn lûúng ríịt thíịp cuêa viïnchûâc nhađ nûúâc úê Liïn Xö cuô, möơtphíìn nađo ăoâ, lađ bùìng chûâng chothíịy coâ ríịt nhiïìu loaơi phuơ cíịp vađlúơi ñch dađnh cho viïn chûâc nhađnûúâc úê khu vûơc ăoâ Nhûông söị liïơucuơ thïí cuêa tûđng nûúâc trong phuơluơc thöịng kï coâ nhiïìu yâ nghôa, mùơcduđ ngay caê nhûông söị liïơu nađycuông coâ thïí gíy sûơ nhíìm líîn nïịukhöng coâ nhûông hiïíu biïịt nhíịtắnh vïì ăíịt nûúâc vađ tònh hònh cuêanûúâc ăoâ
Ngoađi ra, ăiïìu quan troơng lađkhöng nïn giaêi thñch tyê lïơ phíìntrùm dín söị (hoùơc lûơc lûúơng laoăöơng) ặúơc tñnh lađ viïn chûâc nhađnûúâc vúâi nghôa ăoâ lađ chó söị töịtnhíịt vïì quy mö cuêa chñnh quýìn
Nhû ăaô líơp luíơn úê chûúng 1, nhònchung, viïơc sûê duơng tyê lïơ phíìntrùm töíng thu nhíơp trong nûúâc(GDP) dađnh cho chi tiïu cuêa chñnhquýìn thûúđng noâi lïn nhiïìu ăiïìuhún Nhû víơy, trong khi ăöơi nguônhín viïn lađm viïơc trong böơ maâychñnh quýìn chiïịm chûa ăïịn 1/6töíng söị ngûúđi lađm viïơc trïn toađnthïị giúâi, thò chi tiïu cuêa chñnhquýìn laơi chiïịm hún 1/3 töíngGDP (Súê dô coâ tyê lïơ cao hún nhûvíơy lađ vò phíìn lúân caâc khoaên chitiïu cuêa chñnh quýìn lađ dađnh chohađng hoaâ, dõch vuơ vađ thiïịt bõ chûâkhöng phaêi lađ traê lûúng cho viïnchûâc) Tuy nhiïn, hai chó söị vïì
quy mö cuêa chñnh quýìn coâ möịiquan hïơ tûúng höî ríịt chùơt cheô, vađ
võ trñ xïịp loaơi cuêa möîi nûúâc cùn cûâ
vađo söị lûúơng tûúng ăöịi cuêa ăöơinguô viïn chûâc nhađ nûúâc cuôngtûúng tûơ nhû võ trñ cuêa nûúâc ăoâtñnh theo tyê lïơ chi tiïu tûúng ăöịicuêa chñnh quýìn
Cuöịi cuđng, caâc söị liïơu lađm cùncûâ cho cuöơc ăiïìu tra, vađo thúđiăiïím xuíịt baên cuöịn saâch nađy, ăaôlaơc híơu míịt vađi nùm Tûđ ăoâ ăïịnnay, coâ thïí coâ nhiïìu thay ăöíi ăaôdiïîn ra Tuy nhiïn, dûúđng nhûkhuynh hûúâng phaât triïín chungcuêa thïị giúâi vađ caâc chó söị trungbònh trong toađn khu vûơc víîn giûô úêmûâc nhû caâc söị liïơu ặúơc trònh bađydûúâi ăíy
Bûâc tranh cú baên cuêa nhûông nùm 1990
Viïơc lađm
Baêng 10.1 vađ hònh 10.1 trònhbađy vïì ăöơi nguô viïn chûâc cuêachñnh quýìn trung ûúng vađ ắaphûúng trong lônh vûơc giaâo duơcvađ y tïị úê caâc vuđng khaâc nhau - sovúâi tyê lïơ phíìn trùm dín söị.Nhûông kïịt luíơn quan troơng ặúơcruât ra nhû sau:
● Trïn phaơm vi toađn thïị giúâi,tñnh trung bònh, töíng söị nhínviïn lađm viïơc trong böơ maâychñnh quýìn chiïịm khoaêng 5%dín söị Ăöơi nguô viïn chûâc nhađnûúâc chiïịm tyê lïơ lúân nhíịt úê caâcnûúâc coâ nïìn kinh tïị thõ trûúđng
Trang 8phaât triïín thuöơc Töí chûâc Húơp
taâc vađ phaât triïín kinh tïị
(OECD); khu vûơc chiïịm tyê lïơ
cao thûâ hai lađ Ăöng Íu, Liïn
Xö cuô vađ Trung AÂ (ECA); vađ
khu vûơc coâ tyê lïơ tûúng ăöịi nhoê
nhíịt lađ vuđng Nam Xahara chíu
Phi vađ chíu AÂ (vúâi tyê lïơ tûúng
ûâng lađ 2% vađ 2,6% söị dín) Khu
vûơc Myô Latinh vađ vuđng Caribï
(LAC), Trung Ăöng vađ Bùưc Phi
(MENA) nùìm úê mûâc trung
bònh, vúâi tyê lïơ tûúng ûâng lađ
khoaêng 3% vađ 3,9% söị dín
● Liïn quan ăïịn töíng söị nhín
viïn, sûơ khaâc biïơt giûôa caâc khu
vûơc vúâi nhau ñt ặúơc ghi nhíơn
búêi vò caâc khu vûơc ăang phaât
triïín coâ tyê lïơ ngûúđi tham gia
vađo thõ trûúđng lao ăöơng chñnh
thûâc khaâ thíịp vađ tyê lïơ thíịt
nghiïơp tûúng ăöịi cao Trïn
phaơm vi toađn thïị giúâi, söị lûúơng
nhín viïn trong böơ maây chñnh
quýìn chiïịm tyê lïơ trung bònh
vađo khoaêng 11% töíng söị nhín
lûơc Caâc nûúâc thuöơc khu vûơc
MENA vađ töí chûâc OECD coâ tyê
lïơ cao nhíịt, vađo khoaêng 17%;
khu vûơc ECA vađ LAC coâ tyê lïơ
tûúng ûâng lađ 16% vađ 8,9%;
chíu Phi vađ chíu AÂ úê vađo mûâc
thíịp nhíịt vúâi tyê lïơ tûúng ûâng
lađ 6,7% vađ 6,3%
● Bûâc tranh toađn caênh vïì tyê lïơ
nhín viïn lađm viïơc trong böơ
maây chñnh quýìn coâ thay ăöíi
möơt chuât nïịu khöng tñnh caâc
giaâo viïn vađ nhín viïn y tïị Dosöị lûúơng nhûông viïn chûâc nađy
úê Ăöng Íu vađ Trung AÂ lađ ríịtlúân (búêi trong nhiïìu nùm quangûúđi ta aâp duơng chñnh saâchcuêa Liïn Xö trûúâc ăíy), böơphíơn coâ ăöơi nguô nhín viïnnhađ nûúâc ăöng ăaêo nhíịt cuêakhu vûơc nađy lađ giaâo duơc vađ ytïị, vúâi böơ maây quaên lyâ nhoê úêtrung ûúng Tuy nhiïn, coâ sûơkhaâc biïơt roô rïơt giûôa Ăöng Íuvađ Liïn Xö cuô, vúâi tyê lïơ nhínviïn nhađ nûúâc cuêa Liïn Xö cuôhoaơt ăöơng trong caâc lônh vûơcxaô höơi cao hún so vúâi Ăöng
Íu Trong möơt phaơm vi nhíịtắnh, nhûông sûơ khaâc biïơt coâtñnh chíịt tiïíu khu vûơc nađy töìntaơi trûúâc khi bûâc tûúđng Berlinsuơp ăöí vađo nùm 1989 Nhûngmöơt phíìn cuêa sûơ khaâc biïơt nađylađ do tûđ nùm 1990, caâc nûúâcĂöng Íu ăaô coâ nhûông nöî lûơclúân ăïí caêi thiïơn hiïơu quaê cungcíịp dõch vuơ y tïị vađ giaâo duơc,vađ úê phaơm vi nhíịt ắnh, ăiïìunađy lađm giaêm nhûông ăođi hoêivïì nhín sûơ
● Trong nhûông nùm 1980, söịlûúơng nhín viïn cuêa caâc cúquan chñnh quýìn ắa phûúngăaô tùng ăaâng kïí, gíìn bùìng söịlûúơng nhín viïn cuêa caâc cúquan chñnh quýìn trung ûúng
Roô rađng lađ, nhûông nöî lûơc caêithiïơn hoaơt ăöơng cöng vuơ seôkhöng ăíìy ăuê, nïịu khöng bao
Trang 9göìm caê nhûông cín nhùưc vïìchñnh quýìn ắa phûúng vađ ăöơinguô nhín viïn y tïị vađ giaâo duơc.
● Sûơ khaâc biïơt vïì ăöơi nguô nhínviïn nhađ nûúâc giûôa caâc nûúâc lađphaơm truđ duy nhíịt khöng coâ sûơkhaâc biïơt giûôa caâc nûúâc cöngnghiïơp vađ caâc nûúâc ăang phaâttriïín Ăiïìu nađy cho thíịy, phaơm
vi lûơa choơn liïn quan ăïịn vai
trođ cuêa nhađ nûúâc khöng tùngcuông khöng giaêm cuđng vúâi sûơtùng trûúêng kinh tïị
Cuöịi cuđng, ăiïìu quan troơng lađ
cíìn phaêi caênh baâo laơi möơt líìnnûôa rùìng, nhûông sûơ khaâc biïơttrong quy mö cuêa ăöơi nguô nhínviïn nhađ nûúâc, tûơ chuâng, cho
thíịy nhûông khuynh hûúâng chñnhvađ coâ thïí gíy lo ngaơi, nhûngkhöng thïí ặúơc duđng ăïí lađm cúsúê cho viïơc ặa ra caâc khuýịnnghõ vïì mùơt chñnh saâch Viïơcphín tñch möơt caâch síu sùưc ăiïìukiïơn cuơ thïí cuêa möîi nûúâc lađ ríịtcíìn thiïịt ăïí biïơn minh cho bíịt cûâkhuýịn nghõ nađo liïn quan ăïịnquy mö cuêa ăöơi nguô nhín viïnnhađ nûúâc
Söị nûúâc Chñnh quýìn Caâc cú quan quaên lyâ nhađ nûúâc Y tïị vađ
noâi chung Trung ûúng Ăõa phûúng giaâo duơc
Nguöìn: Phuơ luơc thöịng kï Tíịt caê caâc giaâ trõ trung bònh khöng bõ vûúơt quaâ
Baêng 10.1 Ăöơi nguô viïn chûâc trong böơ maây chñnh quýìn ăíìu nhûông nùm 1990
(tñnh theo phíìn trùm dín söị)
Trang 10Tiïìn lûúng
Baêng 10.2 vađ hònh 10.2 cho thíịy
gaânh nùơng tađi chñnh cuêa tiïìn lûúng
úê chñnh quýìn trung ûúng vađ mûâc
lûúng trung bònh so vúâi GDP tñnh
theo ăíìu ngûúđi vađ trong möịi quan
hïơ vúâi caâc mûâc lûúng thuöơc khu
vûơc tû nhín (Nhûng lûu yâ rùìng
trong phíìn phuơ luơc, chuâng töi ăaô
giaêi thñch vïì nhûông khoâ khùn cuêa
viïơc so saânh mûâc lûúng tûúng ăöịi
cuêa caâc viïn chûâc nhađ nûúâc trïn
phaơm vi quöịc tïị Ngoađi ra, cuông lûu
yâ thïm rùìng, trong khi söị liïơu vïì tyê
lïơ töíng quyô lûúng vađ lûúng trung
bònh so vúâi GDP lađ caâc giaâ trõ trung
bònh cuêa hún 90 nûúâc - vađ do ăoâ coâ
tñnh ăaơi diïơn ríịt cao - thò tyê lïơ tiïìn
lûúng giûôa khu vûơc cöng vađ khuvûơc tû nhín chó ặúơc ruât ra tûđ möơtsöị caâc nûúâc coâ thïí thu thíơp ặúơc dûôliïơu vïì tyê lïơ nađy) Ngûúđi ăoơc khöngnïn xem tíịt caê caâc söị liïơu nađy - vađăùơc biïơt lađ nhûông söị liïơu úê cöơt cuöịicuđng - lađ hoađn toađn ăaâng tin cíơy
Moơi sûơ ăo ăïịm vïì söị liïơu tiïìn lûúngtûúng ăöịi, úê möơt mûâc ăöơ nađo ăoâ,ăïìu khöng hoađn thiïơn, trûđ möơt söị ñttrûúđng húơp khi coâ thïí so saânh ặúơcvúâi mûâc lûúng cuêa khu vûơc tûnhín, vađ nhûông trûúđng húơp ăoâ laơikhöng thïí ặúơc xem lađ coâ thïí ăaơidiïơn cho caâc nûúâc khaâc Tuy nhiïn,tíịt caê caâc biïơn phaâp ăo ăïịm ăïìucho nhûông kïịt quaê giöịng nhau,ặúơc toâm tùưt dûúâi ăíy:
Hònh 10.1 Ăöơi nguô viïn chûâc trong böơ maây chñnh quýìn ăíìu nhûông nùm 1990
(trong nhûông nùm gíìn ăíy)
Chñnh quýìn trung ûúng Chñnh quýìn ắa phûúng Y tïị vađ giaâo duơc
Trang 11● Trïn phaơm vi toađn cíìu, töíngquyô lûúng chi cho ăöơi nguôviïn chûâc nhađ nûúâc úê chñnhquýìn trung ûúng chiïịm hún5% GDP Vúâi quyô lûúng dađnhcho viïn chûâc úê chñnh quýìnắa phûúng ặúơc ûúâc tñnh súböơ vađo khoaêng 3/4 so vúâi quyôlûúng dađnh cho ăöơi nguô viïnchûâc úê chñnh quýìn trungûúng (xem thöng tin vïì viïơcsûê duơng nhín lûơc úê baêng10.1), nhòn chung, tñnh trung
bònh trïn toađn thïị giúâi, töíngsöị lûúng dađnh cho viïn chûâcnhađ nûúâc chiïịm khoaêng 8%
töíng GDP
● Töíng quyô lûúng dađnh chochñnh quýìn trung ûúng chiïịmtyê troơng ngín saâch nhiïìu nhíịt úêcaâc nûúâc Trung Ăöng vađ BùưcPhi, vađo khoaêng gíìn 10% GDP,theo sau lađ chíu Phi vúâi 6,7%
GDP Chíu AÂ, caâc nûúâc OECDvađ Myô Latinh ăïìu coâ mûâc dûúâi5% GDP
● Khi tñnh theo böơi söị GDP trïnăíìu ngûúđi, lûúng tûúng ăöịicuêa viïn chûâc chñnh quýìntrung ûúng úê chíu Phi dûúđngnhû cao hún tíịt caê caâc khu vûơckhaâc, roô rađng lađ traâi ngûúơc vúâinhûông bùìng chûâng phöí biïịn vïìviïơc suy giaêm tiïìn lûúng thuöơckhu vûơc nhađ nûúâc úê chíu Phi
Tuy nhiïn, ăiïìu nađy chuê ýịu lađ
do tyê lïơ tham gia vađo thõ
trûúđng lao ăöơng chñnh thûâcthíịp vađ vai trođ quan troơng húncuêa caâc hònh thûâc saên xuíịtkhöng chñnh thûâc úê caâc quöịcgia chíu Phi Thïm vađo ăoâ,mûâc trung bònh trïn toađn luơcắa nađy bõ aênh hûúêng búêi mûâclûúng tûúng ăöịi cao úê caâc nûúâcchíu Phi noâi tiïịng Phaâp,thûúđng cao hún tûđ 7 ăïịn 11 líìnGDP theo ăíìu ngûúđi ÚÊ híìuhïịt phíìn laônh thöí cođn laơi cuêachíu Phi quan niïơm phöí biïịnvïì tiïìn lûúng thíịp möơt caâch töìitïơ lađ ăuâng
● Ngûúơc laơi, hïơ söị lûúng tûúngăöịi thíịp úê caâc nûúâc OECD liïnquan ăïịn tyê lïơ tham gia cao,GDP cao hún ríịt nhiïìu, vađ coâsûơ khaâc biïơt ríịt nhoê vïì kyô nùnggiûôa ăöơi nguô nhín viïn cöng vuơvađ lûơc lûúơng lao ăöơng cođn laơi.(Tyê lïơ thíịp cuêa caâc nûúâc ECA
möơt phíìn ặúơc giaêi thñch do sûơ
töìn taơi nhiïìu loaơi lúơi ñch bùìnghiïơn víơt, lađ nhûông khoaênkhöng ặúơc phaên aânh vađo dûôliïơu, nhûng thûơc tïị vïì tiïìnlûúng khöng tûúng xûâng cuêanhín viïn cöng vuơ úê caâc nûúâcthuöơc Liïn Xö cuô lađ möơt ăiïìukhöng thïí chöịi caôi.)
● ÚÊ Trung Ăöng vađ Bùưc Phi, tiïìnlûúng cuêa viïn chûâc nhađ nûúâclađ cao nhíịt, cao hún khoaêng1/3 so vúâi lûúng cuêa khu vûơc tûnhín
Trang 12Söë nûúác
Tiïìn lûúng úã chñnh quyïìn trung ûúng tñnh theo % GDP
Tiïìn lûúng trung bònh úã chñnh quyïìn trung ûúng laâ böåi söë cuãa GDP tñnh theo àêìu ngûúâi
Tyã lïå tiïìn lûúng giûäa khu vûåc nhaâ nûúác vaâ khu vûåc tû nhên
Hònh 10.2 Tiïìn lûúng trong chñnh quyïìn trung ûúng àêìu nhûäng nùm 1990
Tiïìn lûúng trong chñnh quyïìn trung ûúng
(tñnh theo phêìn trùm GDP)
Tiïìn lûúng trung bònh úã chñnh quyïìn trung ûúng
(tñnh theo böåi söë cuãa GDP theo àêìu ngûúâi)
Trang 13Nhûông thay ăöíi trong thíơp kyê qua
Baêng 10.3 vađ hònh 10.3 so saânhnhûông kïịt quaê cuêa möơt cuöơc ăiïìutra trûúâc ăíy úê khoaêng 50 nûúâc(Heller vađ Tait 1983) vúâi caâc kïịt quaêcuêa cuöơc ăiïìu tra gíìn ăíy, cuông úêcaâc nûúâc ăoâ (do víơy, chuâng ta seô coânhûông kïịt quaê khaâc nhau chûâkhöng phaêi nhoâm míîu lúân hún)
Trong thúđi gian ăíìu nhûông nùm
1980 ăïịn ăíìu nhûông nùm 1990:
● Roô rađng, coâ sûơ co laơi ríịt lúân caêtrong viïơc sûê duơng nhín lûơccuêa chñnh quýìn trung ûúng(trong möịi quan hïơ tûúng ăöịivúâi söị dín) vađ caê trong töíngquyô lûúng, vúâi quy mö tûúngăöịi cuêa chñnh quýìn trungûúng thu heơp laơi khoaêng 40%
nïịu tñnh theo mûâc ăöơ sûê duơngnhín lûơc vađ khoaêng 1/3 nïịutñnh theo töíng lûúng
● Ăöơi nguô nhín viïn cuêa chñnhquýìn trung ûúng giaêm toađndiïơn (theo nghôa tûúng ăöịi)trong nhûông nùm 1980, vúâi tyê lïơgiaêm khoaêng 1/3 úê caâc nûúâcOECD, chíu Phi vađ Myô Latinhvađ lïn ăïịn 60% ăöịi vúâi caâc nûúâcchíu AÂ Viïơc cùưt giaêm nađy chóặúơc cín bùìng möơt phíìn dotùng ăöơi nguô viïn chûâc úê chñnhquýìn ắa phûúng ÚÊ caâc nûúâcLAC, viïơc giaêm búât nhín viïn úêchñnh quýìn trung ûúng chuê
ýịu ặúơc giaêi thñch bùìng sûơthuýn chuýín ăaâng kïí nhínviïn tûđ chñnh quýìn trung ûúngvïì chñnh quýìn ắa phûúng ÚÊchíu Phi, coâ sûơ giaêm búât ăöìngthúđi ăöơi nguô nhín viïn caê úêchñnh quýìn trung ûúng vađchñnh quýìn ắa phûúng
● Tiïìn lûúng tûúng ăöịi cuêa viïnchûâc úê chñnh quýìn trungûúng giaêm khoaêng 15% Tyê lïơsuy giaêm lađ khöng ăaâng kïí úêcaâc nûúâc OECD, vađ tiïìn lûúngcuêa nhín viïn chñnh quýìngíìn nhû ặúơc giûô nguýn úêcaâc nûúâc Myô Latinh vađ chíu AÂ(khöng kïí ÍỊn Ăöơ, nûúâc mađtiïìn lûúng cuêa viïn chûâc chñnhquýìn ăaô tùng ăaâng kïí tûđ saunùm 1986) Nhû víơy, ýịu töịlađm giaêm suât tiïìn lûúng tûúngăöịi cuêa nhín viïn úê böơ maâychñnh quýìn trïn phaơm vi toađncíìu chuê ýịu lađ do sûơ giaêm suâttiïìn lûúng cuêa viïn chûâc chñnh
quýìn cuêa chíu Phi Hún nûôa,
sûơ suy giaêm tiïìn lûúng cuêanhín viïn cöng vuơ taơi chíu Phitrong möịi tûúng quan vúâi GDPdiïîn ra trong möơt thíơp kyê suygiaêm kinh tïị nghiïm troơng,trong khi caâc khu vûơc cođn laơicuêa thïị giúâi ăïìu coâ sûơ tùngtrûúêng kinh tïị nhíịt ắnh vađnïìn kinh tïị Ăöng AÂ ăang phaâttriïín möơt caâch buđng nöí Kïịtquaê lađ, trong khi phuâc lúơi kinh
Trang 14tïị trung bònh cuêa nhín viïn
cöng vuơ ặúơc caêi thiïơn chuât ñt
trïn toađn thïị giúâi, vađ ặúơc caêi
thiïơn ăaâng kïí úê chíu AÂ, thò laơi
bõ suy giaêm maơnh úê chíu Phi
● Do sûơ cùưt giaêm ăöơi nguô nhín
viïn chñnh quýìn trung ûúng
diïîn ra ăöìng thúđi, töíng tiïìn
lûúng cuêa chñnh quýìn trung
ûúng tñnh theo tyê lïơ vúâi GDP
ăaô suy giaêm úê chíu Phi trïn caê
hai phûúng diïơn Thïm vađo ăoâ
lađ sûơ suy giaêm töíng tiïìn lûúngcuêa chñnh quýìn trung ûúng úêcaê chíu AÂ vađ Myô Latinh (úê MyôLatinh lađ do phong trađo phi tíơptrung hoaâ) Ăöịi vúâi toađn böơ caâcnûúâc ăang phaât triïín, trongnhûông nùm 1980, töíng quyôlûúng cuêa chñnh quýìn trungûúng ăaô giaêm gíìn 30%
Nguöìn: Söị liïơu ăíìu nhûông nùm 1980, Heller vađ Tait (1983); söị liïơu ăíìu nhûông nùm 1990, Phuơ luơc thöịng kï.
* Lûu yâ rùìng, söị liïơu cuêa ăíìu nhûông nùm 1990 ặúơc giúâi haơn theo nhoâm míîu cuêa Heller vađ Tait Do víơy, caâc söị liïơu nađy khaâc vúâi söị liïơu cuêa nhûông nhoâm míîu lúân hún trong nghiïn cûâu nađy.
Baêng 10.3 Viïơc lađm vađ tiïìn lûúng úê khu vûơc nhađ nûúâc vađo ăíìu nhûông nùm 1980
vađ ăíìu nhûông nùm 1990
Söị nûúâc
Ăíìu nhûông nùm 1980
Ăíìu nhûông nùm 1990
Söị nûúâc
Ăíìu nhûông nùm 1980
Ăíìu nhûông nùm 1990
Söị nûúâc
Ăíìu nhûông nùm 1980
Ăíìu nhûông nùm 1990
Ăöơi nguô viïn chûâc úê chñnh quýìn trung ûúng tñnh theo phíìn trùm söị dín
Töíng quyô lûúng cuêa chñnh quýìn trung ûúng tñnh theo phíìn trùm GDP
Tiïìn lûúng trung bònh cuêa viïn chûâc thuöơc chñnh quýìn trung ûúng lađ böơi söị cuêa GDP theo ăíìu ngûúđi
Trang 15Hònh 10.3 Viïåc laâm vaâ tiïìn lûúng trong khu vûåc nhaâ nûúác, àêìu nhûäng nùm 1980
vaâ àêìu nhûäng nùm 1990
Viïåc laâm úã chñnh quyïìn trung ûúng
(tñnh theo phêìn trùm dên söë)
Töíng quyä lûúng cuãa chñnh quyïìn trung ûúng
(tñnh theo phêìn trùm GDP)
Tiïìn lûúng trung bònh cuãa viïn chûác chñnh quyïìn trung ûúng
(tñnh theo böåi söë cuãa GDP àêìu ngûúâi)
12 10 8 6 4 2 0
7 6 5 4 3 2 1 0
Trang 16Caâc ýịu töị quýịt ắnh quy mö
ăöơi nguô viïn chûâc nhađ nûúâc
Theo caâi goơi lađ luíơt Wagner
(xem Bird 1971), khu vûơc nhađ nûúâc
coâ khuynh hûúâng múê röơng nhanh
hún sûơ phaât triïín cuêa nïìn kinh tïị
-hay noâi caâch khaâc, sûơ tùng trûúêng
cuêa khu vûơc nhađ nûúâc coâ möịi quan
hïơ tûúng taâc thuíơn vúâi tyê lïơ chi
tiïu cöng trong GDP Caâch giaêi
thñch thöng thûúđng cho khuynh
hûúâng nađy lađ do nhu cíìu cuêa
chñnh phuê cíìn coâ ăöịi troơng ăöịi vúâi
sûâc maơnh cuêa caâc ngađnh cöng
nghiïơp lúân, caâc khoaên chi phñ cuêa
viïơc ăiïìu tiïịt möơt nïìn kinh tïị ngađy
cađng phûâc taơp, vađ giaê ắnh rùìng
ríịt nhiïìu loaơi hađng hoâa cöng lađ caâc
hađng hoâa mang tñnh xaô höơi cao Vaê
laơi, lyâ thuýịt vïì töí chûâc cho rùìng,
möơt khuynh hûúâng cöị hûôu cuêa tíịt
caê caâc töí chûâc lúân lađ ngađy cađng múê
röơng; do caâc hoaơt ăöơng cuêa nhađ
nûúâc coâ tñnh caơnh tranh thíịp hún,
ăiïìu nađy ríịt coâ thïí trúê thađnh sûơ
múê röơng thûơc tïị cuêa caâc töí chûâc
nhađ nûúâc
Coâ nhûông cùn cûâ thûơc nghiïơm
maơnh meô uêng höơ cho quan ăiïím
nađy (vñ duơ, Lindauer 1981, Martin
1982, Diamond 1977, vađ Bird 1971)
Chùưc chùưn lađ khöng phaêi ngíîu
nhiïn mađ ăöơi nguô viïn chûâc úê caâc
nûúâc OECD laơi cao gíịp hai líìn
(tñnh theo % dín söị so vúâi caâc khu
vûơc cođn laơi cuêa thïị giúâi (xem baêng
10.1) Tuy nhiïn, quy mö cuêa khu
vûơc nhađ nûúâc coâ thïí lađ hïơ quaê cuêa
nhiïìu ýịu töị khaâc nhau chûâ khöngchó lađ mûâc ăöơ phaât triïín kinh tïị
Caâc bùìng chûâng cho chuâng ta thíịymöơt söị víịn ăïì nhû sau.5
Bûâc tranh toađn cíìu
Yïịu töị coâ quan hïơ gíìn guôi nhíịt(tûúng taâc thuíơn) vúâi viïơc böị trñ ăöơinguô viïn chûâc nhađ nûúâc lađ thunhíơp theo ăíìu ngûúđi Khi böí sungvađo caâc kïịt quaê nghiïn cûâu trûúâcăíy (vñ duơ, Lindauer 1981, Hellervađ Tait 1983, Kraay vađ VanRijckeghem 1995), kïịt luíơn nađy aâpduơng cho möơt míîu lúân hún nhiïìuăaô loaơi boê tíịt caê möịi nghi ngúđ húơplyâ vïì tñnh xaâc thûơc cuêa quy luíơtWagner Tuy nhiïn, ăiïìu nađy laơikhöng ăuâng trong caâc nûúâc OECDvađ caâc nïìn kinh tïị chuýín ăöíi (xemdûúâi ăíy) Ăöìng thúđi, vò quy luíơtnađy coâ nhiïìu nghôa khaê dô khaâcnhau, nïn ăöơng lûơc thûơc sûơ trongmöịi quan hïơ giûôa tùng trûúêng vađquy mö chñnh quýìn víîn lađ ăiïìukhöng roô rađng
Möịi quan hïơ kïị tiïịp gíìn guôinhíịt (tyê lïơ nghõch) lađ giûôa ăöơi nguôviïn chûâc nhađ nûúâc trong böơ maâychñnh quýìn trung ûúng vađ tiïìnlûúng tûúng ăöịi, khùỉng ắnh ăiïìumađ ngûúđi ta thûúđng nghô lađ söịnhín viïn cađng tùng thò tiïìn lûúngcađng giaêm
Möơt ăiïìu thuâ võ lađ, ngoaơi trûđchíu Phi, tònh traơng thím huơt tađichñnh dûúđng nhû khöng liïn quanăïịn quy mö ăöơi nguô nhín viïncuêa chñnh quýìn Nhòn chung,
Trang 17nhûông aênh hûúêng cuêa ăöơi nguônhín viïn chñnh quýìn ăöịi vúâithím huơt tađi chñnh dûúđng nhûluön ặúơc buđ ăùưp chuê ýịu búêi viïơchaơ thíịp mûâc lûúng diïîn ra ăöìngthúđi Dô nhiïn, khaê nùng coâ nguöìntađi chñnh tûđ ngín saâch nhađ nûúâc(ặúơc nhíịn maơnh trong Kraay vađVan Rijckeghem 1995) coâ yâ nghôaquan troơng ăöịi vúâi quy mö ăöơinguô viïn chûâc hún ríịt nhiïìu so vúâibaên thín mûâc thím huơt ngín saâch.
Cuöịi cuđng, mùơc duđ möịi quanhïơ thöịng kï giûôa víịn ăïì dín söị vađviïơc lađm úê khu vûơc nhađ nûúâc nhònchung lađ múđ nhaơt, nhûng noâ laơi ríịtăíơm neât ăöịi vúâi chñnh quýìntrung ûúng úê caâc nûúâc OECD vađ úêkhu vûơc Myô Latinh Ăiïìu nađy gúơicho chuâng ta thíịy ặúơc sûơ töìn taơicuêa caâc nïìn kinh tïị coâ quy mö saênxuíịt lúân trong viïơc cung cíịp caâcdõch vuơ cöng, nhûng chó ăöịi vúâicaâc nûúâc coâ möơt quy mö nhíịt ắnhvađ chó ăöịi vúâi caâc chïị ăöơ quaên lyâhađnh chñnh trung ûúng phaât triïínhún Möơt dûơ ăoaân nûôa lađ cöngnghïơ thöng tin, vúâi nhûông thiïịt bõăùưt tiïìn vađ hiïơu quaê vö cuđng tolúân, lađ lyâ do chñnh giaêi thñch choýu cíìu vïì lao ăöơng tûúng ăöịithíịp trong böơ maây chñnh quýìn úêcaâc nûúâc phaât triïín giađu coâ
Bûâc tranh khu vûơc
Nhûông söị liïơu vïì viïn chûâc nhađnûúâc úê trïn toađn thïị giúâi híìu nhûchõu aênh hûúêng cuêa caâc nûúâc úêchíu Phi vađ khu vûơc Myô Latinh
Trong caâc nûúâc thuöơc nhoâmOECD, chó coâ möơt söị möịi liïn hïơăaâng kïí, ăoâ lađ möịi quan hïơ giûôachñnh quýìn trung ûúng vúâi dínsöị, vađ giûôa ăöơi nguô viïn chûâc cuêachñnh quýìn ắa phûúng vúâi thímhuơt tađi chñnh YÂ nghôa coâ thïí cuêamöịi quan hïơ thûâ nhíịt ăaô ặúơc giaêithñch úê trïn Möịi quan hïơ thûâ hai,giûôa khoaên thím huơt ngín saâchcuêa chñnh quýìn trung ûúng ngađycađng lúân vađ viïơc sûê duơng ăöơi nguônhín viïn úê chñnh quýìn ắa phûúng
ngađy cađng nhiïìu, lađ khöng roô rađng.Coâ möơt caâch giaêi thñch lađ, úê caâcnûúâc OECD, phi tíơp trung hoaâ coânghôa lađ chuýín caâc khoaên thu chocaâc cú quan, töí chûâc úê ắa phûúngnhiïìu hún traâch nhiïơm chi tiïuặúơc giao Ngûúơc laơi, úê caâc nûúâcăang phaât triïín, mûâc thím huơtngín saâch trung ûúng thíịp hún coâliïn quan túâi ăöơi nguô viïn chûâccuêa chñnh quýìn ắa phûúng lúânhún Ăiïìu nađy cho thíịy rùìng ăaô coâviïơc chuýín caâc víịn ăïì tađi chñnh tûđchñnh quýìn trung ûúng xuöịngchñnh quýìn ắa phûúng (XemChûúng 8 bađn vïì víịn ăïì tađi chñnhliïn bang)
Ăiïìu ăaâng ngaơc nhiïn hún lađkhöng coâ bíịt cûâ möịi liïn hïơ nađogiûôa víịn ăïì tiïìn lûúng tûúng ăöịivađ söị lûúơng nhín viïn cuêa böơ maâychñnh quýìn úê caâc nûúâc OECD Coâmöơt lúđi giaêi thñch khaê dô lađ úê caâcnûúâc phaât triïín coâ sûơ co giaôn ríịtcao vïì cíìu ăöịi vúâi nhín viïn chñnhquýìn, hoùơc coâ sûơ thoaê maôn vïì
Trang 18mùơt tím lyâ ríịt cao vúâi viïơc lađm
trong khu vûơc cöng - búêi vò úê caâc
nûúâc coâ thu nhíơp theo ăíìu ngûúđi
vađ tyê lïơ tham gia thõ trûúđng lao
ăöơng chñnh thûâc cao, thò mûâc
lûúng tûúng ặúng vúâi hïơ söị thíịp
cuêa khoaên thu nhíơp theo ăíìu
ngûúđi cho pheâp möơt gia ằnh coâ
hai ngûúđi ăi lađm lađ baêo ăaêm ặúơc
möơt cuöơc söịng khaâ ăíìy ăuê Nïịu
ăiïìu nađy ăuâng, bađi hoơc ruât ra lađ ríịt
quan troơng: khi nhín viïn cöng vuơ
ặúơc tin tûúêng vađ tön troơng, hoơ
sùĩn sađng chíịp nhíơn mûâc lûúng
thíịp Ăiïìu ngûúơc laơi cuông ăuâng:
viïơc khöng tin tûúêng vađ haơ thíịp sûơ
ăoâng goâp cuêa nhín viïn chñnh
quýìn ăïịn möơt thúđi ăiïím nađo ăoâ
seô díîn ăïịn ýu cíìu phaêi traê lûúng
cho hoơ cao hún
Thiïịu möịi quan hïơ giûôa quy
mö ăöơi nguô viïn chûâc nhađ nûúâc vađ
thu nhíơp ăíìu ngûúđi úê nhoâm caâc
nûúâc OECD cuông lađ möơt ăiïìu thuâ
võ ăaâng lûu yâ - vađ ăiïìu nađy laơi traâi
vúâi kïịt quaê nghiïn cûâu trûúâc ăíịy
(vñ duơ, Martin 1982) Ăiïìu nađy
hoùơc coâ nghôa lađ khuynh hûúâng
phaât triïín mađ luíơt Wagner phaât
biïíu ăaô bõ míịt taâc duơng do caâc
chñnh saâch vađo nhûông nùm 1980,
hoùơc khöng thïí aâp duơng luíơt
Wagner ăöịi vúâi möơt söị mûâc ăöơ
phaât triïín nhíịt ắnh - hoùơc lađ caê
hai ýịu töị nađy
Trong söị caâc nûúâc ăang phaât
triïín, caâc kïịt quaê gíy ngaơc nhiïn
nhíịt lađ úê chíu Phi, núi coâ bùìng cûâ
khùỉng ắnh rùìng, tyê lïơ ngûúđi ặúơc
tuýín duơng vađo lađm viïơc trong böơmaây chñnh quýìn trung ûúng sovúâi söị dín cađng cao khi thu nhíơptheo ăíìu ngûúđi vađ thím huơt tađichñnh cao vađ lûúng thíịp ÚÊ khu vûơcMyô Latinh, möịi quan hïơ giûôa quy
mö cuêa chñnh quýìn trung ûúng vađtiïìn lûúng híìu nhû giöịng vúâi úêchíu Phi Ngoađi ra, trong khikhöng coâ möịi liïn hïơ nađo giûôa thunhíơp theo ăíìu ngûúđi vađ quy möăöơi nguô nhín viïn úê caâc cú quanchñnh quýìn trung ûúng, thò quy
mö chñnh quýìn ắa phûúng laơitûúng ûâng vúâi mûâc thu nhíơp cuêamöơt nûúâc Nhòn chung, caâc nûúâcgiađu coâ hún úê khu vûơc Myô Latinhdûúđng nhû coâ nhûông tiïịn böơ xa húntrïn bûúâc ặúđng phi tíơp trung hoaâ
Lúđi kïịt
Liïn quan ăïịn víịn ăïì viïơc lađmvađ tiïìn lûúng cuêa böơ maây chñnhquýìn, ýịu töị quan troơng cíìn phaêinhíịn maơnh möơt líìn nûôa lađ nhûôngăiïím khaâc biïơt giûôa caâc nûúâc vïìquy mö böơ maây chñnh quýìn hoùơctiïìn lûúng tûúng ăöịi, tûơ noâ, chûathïí cho pheâp thiïịt líơp nïn cú súêcho viïơc ăïì xuíịt caâc khuýịn nghõchñnh saâch Quaê thíơt, nhûông söịliïơu hiïín nhiïn coâ thïí díîn ăïịn möơtcaâch hiïíu sai töìi tïơ nïịu ặúơc phíntñch möơt caâch biïơt líơp vađ dûơa vađonhûông giaâ trõ bïì ngoađi Theo ăoâ, vñduơ, Thuyơ Ăiïín coâ quy mö ăöơi nguôviïn chûâc nhađ nûúâc lúân nhíịt vađ coâtiïìn lûúng thíịp nhíịt trong tíịt caêcaâc nûúâc OECD, vađ trong khi,
Trang 19Italia nùìm úê mûâc trung bònh xeât vïìcaê hai phûúng diïơn Tûđ nhûôngthûơc tïị ăoâ, liïơu coâ ai coâ thïí maơnhdaơn kïịt luíơn rùìng, nïìn cöng vuơThuyơ Ăiïín bõ “phònh to” , bõ “traêlûúng thíịp” vađ “khöng coâ ăöơng cúkhuýịn khñch” so vúâi “mö hònh”
cuêa Italia hay khöng?
Liïn quan ăïịn viïơc lađm vađ tiïìnlûúng, seô lađ nguy hiïím khi ruât rasuy luíơn tûđ nhûông söị liïơu cuêanhoâm míîu ăiïìu tra rùìng tiïìnlûúng coâ thïí tùng (hoùơc giaêm) nïịuăöơi nguô viïn chûâc chñnh quýìngiaêm (hoùơc tùng) taơi möîi nûúâc cuơthïí bíịt kyđ nađo Tíịt caê nhûông gò mađ
ta coâ thïí noâi lađ viïơc giaêm quy mönhín sûơ coâ thïí ăem laơi khaê nùng caêi
thiïơn tiïìn lûúng cuêa nhín viïn,trong khi viïơc múê röơng ăöơi nguônhín viïn coâ thïí díîn ăïịn nguy cú
ríịt cao lađm cho lûúng thíịp Möơtthûơc tïị khöng may lađ ngûúđi tathûúđng khöng thïí cûúông laơi ặúơcmong muöịn ăún giaên hoaâ víịn ăïìkhi caâc dûô liïơu, sûơ kiïơn ặúơc ặa
ra, vađ khöng tñnh ăïịn sûơ thíơntroơng cíìn phaêi coâ Tuy nhiïn, chócoâ thïí hy voơng rùìng, viïơc ăún giaênhoaâ cađng gíy ñt töín haơi, thò ăöơ tincíơy cuêa caâc söị liïơu ặúơc duđng lađmcùn cûâ cađng tùng
CHÑNH SAÂCH NHÍN SÛƠ
Nhûông hïơ thöịng tuýín duơngnhín viïn cuêa chñnh quýìn vađ caâchoaơt ăöơng thûơc tiïîn, cuđng vúâinhûông khña caơnh khaâc cuêa chïị ăöơ
quaên lyâ nhín sûơ, seô ặúơc bađnluíơn úê Chûúng 11 Caâc víịn ăïìliïn quan ăïịn viïơc sûê duơng nhínlûơc ặúơc bađn úê ăíy do cùnnguýn chñnh saâch trûơc tiïịp vađaênh hûúêng cuêa chuâng
“Quy mö húơp lyâ” cuêa ăöơi nguô viïn chûâc nhađ nûúâc
“Quaâ nhiïìu viïn chûâc” lađ möơtkhaâi niïơm tûúng ăöịi Viïơc ăöơi nguôviïn chûâc úê chñnh quýìn trungûúng tûúng ăöịi cao trong möơtnûúâc cuơ thïí lađ “ăöịi tûúơng” coâ ñchcho viïơc phín tñch, nhûng tûơ baênthín ăiïìu nađy chûa chûâng minhặúơc ăiïìu gò Vai trođ cuêa chñnhquýìn coâ thïí lúân hún úê nûúâc ăoâ:cuöơc thaêo luíơn thñch húơp trongtrûúđng húơp nađy lađ vai trođ to lúâncuêa chñnh quýìn, chûâ khöng phaêilađ hïơ luíơn cuêa noâ lađ möơt ăöơi nguônhín viïn ăöng ăaêo Hoùơc, mûâcăöơ tíơp trung hoaâ chñnh quýìn coâthïí khaâc nhau: ăiïìu cíìn thaêo luíơn
úê ăíy lađ sûơ phín cíịp traâch nhiïơmcuêa nhađ nûúâc theo laônh thöí, chûâkhöng phaêi lađ tûơ thín quy mö cuêahoaơt ăöơng cöng vuơ Vñ duơ, trong söịcaâc nûúâc cöng nghiïơp, trong khinûúâc Phaâp lađ möơt trong söị caâcnûúâc coâ ăöơi nguô cöng chûâc chñnhquýìn trung ûúng lúân nhíịt vađVûúng quöịc Anh nùìm trong söịnhûông nûúâc coâ ăöơi nguô cöng chûâcnhoê nhíịt, nhûng töíng söị viïn chûâcnhađ nûúâc tñnh theo tyê lïơ vúâi söị dínlađ nhû nhau Nhû víơy, thíơm chñ
Trang 20möơt nïìn cöng vuơ ríịt nhoê cuông coâ
thïí bõ “thûđa nhín viïn” nïịu caâc
cú chïị vïì traâch nhiïơm giaêi trònh
keâm vađ kyô nùng líîn löơn díîn ăïịn
khaê nùng lađ möơt söị lûúơng nhín
viïn ñt hún cuông coâ thïí cung cíịp
möơt mûâc ăöơ vađ chíịt lûúơng dõch
vuơ cöng cöơng tûúng ặúng
Ngûúơc laơi, möơt söị lûúơng nhín
viïn tûúng ăöịi lúân víîn coâ thïí coi
lađ thiïịu nïịu quy mö vađ caâc kyô
nùng cuêa ăöơi nguô ăoâ khöng tûúng
xûâng vúâi traâch nhiïơm ặúơc nhín
dín giao phoâ
Khuön khöí ăiïìu tiïịt hoaơt ăöơng
cöng vuơ cuông lađ ýịu töị coâ liïn
quan: cuơ thïí, sûơ cú ăöơng vađ luín
chuýín trong phaơm vi nïìn cöng
vuơ cho pheâp coâ möơt lûúơng nhín
lûơc nhoê hún mađ khöng aênh hûúêng
ăïịn viïơc cung cíịp dõch vuơ (hoùơc coâ
thïí thûơc sûơ caêi thiïơn dõch vuơ hoùơc
ăöìng thúđi ăaơt ặúơc caê hai muơc tiïu
nađy) Möơt líìn nûôa, ăiïìu ngûúơc laơi
lađ ăuâng: viïơc haơn chïị tñnh cú ăöơng
coâ thïí díîn ăïịn sûơ cíìn thiïịt phaêi
múê röơng lûơc lûúơng lao ăöơng hoùơc
giaêm viïơc cung cíịp dõch vuơ Vađ
taâc ăöơng cuêa viïơc sûê duơng cöng
nghïơ tin hoơc vađ thöng tin trong
viïơc haơ thíịp ýu cíìu vïì lao ăöơng
khöng cíìn phaêi chûâng minh (xem
Chûúng 19)
Kïịt quaê lađ, viïơc ăaânh giaâ vïì quy
mö húơp lyâ cuêa ăöơi nguô viïn chûâc
nhađ nûúâc phaêi cùn cûâ vađo tònh
hònh cuơ thïí cuêa möîi nûúâc, vađ bïn
caơnh nhûông víịn ăïì khaâc, phaêi
xem xeât ăïịn caâc ýịu töị sau: caâcchûâc nùng mađ nhađ nûúâc ăaêm nhíơntrong nûúâc ăoâ, mûâc ăöơ tíơp trunghoaâ hađnh chñnh, caâc kyô nùng cúbaên cuêa nïìn cöng vuơ, caâc nguöìnlûơc vađ cöng nghïơ thöng tin sùĩn coâ,vađ caâc quy ắnh vïì nhín sûơ vađ haơnchïị vïì viïơc luín chuýín caân böơ
Cùưt giaêm biïn chïị: Nhûông caâch lađm ăuâng vađ sai
Khi nïìn cöng vuơ thûđa nhínviïn, viïơc cùưt giaêm biïn chïị, nïịuthûơc hiïơn möơt caâch ăuâng ăùưn, coâthïí cung cíịp möơt lûúơng tiïìn cíìnthiïịt ăïí caêi thiïơn ăöơng cú khuýịnkhñch ăöịi vúâi nhûông nhín viïncođn laơi, hoùơc taơo ra khoaên tiïịt kiïơmtađi chñnh rođng hoùơc caê hai Thïmvađo ăoâ, viïơc cùưt giaêm biïn chïị coâthïí thûơc sûơ níng cao tinh thíìn lađmviïơc (bùìng caâch ăaânh giaâ laơi dõchvuơ cöng) vađ kñch thñch viïơc hoađnthađnh nhiïơm vuơ cuêa nhûông nhínviïn cođn laơi Khöng gò coâ thïí huyêhoaơi ăaơo ặâc cuêa möơt ngûúđi lađmviïơc töịt hún lađ böị trñ hoơ lađm viïơccaơnh nhûông caâ nhín coâ cuđng cíịpbíơc vađ traâch nhiïơm trïn danhnghôa nhûng laơi keâm nùng lûơc,khöng hoađn thađnh nhiïơm vuơ, vađkhöng chõu traâch nhiïơm Tuynhiïn, kinh nghiïơm cho thíịy, viïơccùưt giaêm biïn chïị thûúđng bõ laơmduơng nhû möơt biïơn phaâp caêi caâch
Quaâ nhíịn maơnh ăïịn viïơc cùưt giaêmbiïn chïị (hoùơc ặa ra nhûôngkhuýịn nghõ maây moâc vïì viïơc cùưt
Trang 21giaêm nhín lûơc bùìng nhûông con söịăöơc ăoaân, thiïịu sûơ phín tñch vađcaâc cùn cûâ thûơc nghiïơm), coâ thïílađm cho nïìn cöng vuơ bõ mangtiïịng xíịu vađ lađm tùng thïm caên trúêăöịi vúâi caêi caâch Hún nûôa, viïơc cùưtgiaêm biïn chïị híìu nhû luön töịnkeâm vïì mùơt tađi chñnh trong thúđihaơn ngùưn, vađ nhûông khoaên tiïịtkiïơm tađi chñnh dađi haơn thûúđngkhöng thađnh hiïơn thûơc do tiïịnhađnh viïơc tuýín duơng múâi hoùơccaâc ăöơi nguô tû víịn, cöơng taâc viïnặúơc sûê duơng ríịt nhiïìu
Viïơc cùưt giaêm biïn chïị cuôngthûúđng phaêi traê giaâ ăùưt vïì mùơtchñnh trõ vađ xaô höơi, ăùơc biïơt khitònh traơng thíịt nghiïơp noâi chungcao vađ caâc cú höơi tòm kiïịm nghïìthay thïị lađ khan hiïịm Tuy nhiïn,nhûông töín thíịt vïì mùơt chñnh trõkhöng phaêi lađ ăiïìu khöng thïítraânh khoêi (Nhû Frederick Malekăaô noâi ra, ăöi luâc “nïìn chñnh trõ töịtnhíịt lađ chñnh quýìn töịt”) Coânhiïìu trûúđng húơp sûơ uêng höơ maơnhmeô cuêa cöng chuâng ăöịi vúâi viïơc cùưtgiaêm ăöơi nguô viïn chûâc nhađ nûúâcbuđ laơi sûơ phaên ăöịi cuêa nhûôngngûúđi bõ aênh hûúêng trûơc tiïịp cuêachñnh saâch - nhû úê ríịt nhiïìu nûúâcthuöơc Ăöng Íu vađ Liïn Xö cuô Ăíychùưc chùưn lađ trûúđng húơp cöngchuâng míịt niïìm tin vađo ăöơi nguôviïn chûâc nhađ nûúâc do viïơc cungcíịp dõch vuơ cöng khöng hiïơu quaêhoùơc tham nhuông Ngoađi ra, coâ thïíxoa dõu sûơ phaên ăöịi vïì chñnh trõ
nïịu viïơc thay ăöíi ặúơc quaên lyâ töịt,coâ lyâ do chñnh ăaâng, ặúơc giaêithñch húơp lyâ vađ cöng bùìng trongthûơc hiïơn
Tuy nhiïn, khi thûơc hiïơn khöngăuâng, viïơc cùưt giaêm biïn chïị coâ thïíríịt phaên taâc duơng:
● Nguy cú trûúâc mùưt lađ suy giaêmkyô nùng - nïịu chûúng trònhthûơc hiïơn khöng töịt seô vö tònhkhuýịn khñch nhûông ngûúđi gioêinhíịt ra ăi Cho thöi viïơc tûơnguýơn vađ vïì hûu súâm coâ thïítrúê thađnh víịn ăïì ăùơc biïơt nöíicöơm Ăiïìu khoâ khùn úê ăíy lađchñnh caâc biïơn phaâp nađy dïîquaên lyâ hún vïì mùơt hađnh chñnhnhûng coâ tñnh nhín ăaơo nhiïìuhún, vađ taâc ăöơng ăïịn baên thínăöơi nguô viïn chûâc nhađ nûúâc
● Nguy cú ngùưn haơn lađ sûơ trúê laơicuêa hiïơn tûúơng thûđa nhín viïn -nïịu thûơc tiïîn hoaơt ăöơng quaên lyânhín sûơ, thöng tin, vađ caâc hïơthöịng kiïím soaât khöng ặúơccuêng cöị trûúâc ăoâ hoùơc ăöìng thúđivúâi viïơc cùưt giaêm biïn chïị Nïịutiïìn lûúng ặúơc tùng trong thúđigian nađy nhùìm caêi thiïơn ăöơng
cú khuýịn khñch lađm viïơc, thòkïịt quaê nhû víơy seô lađm tùngchi phñ tađi chñnh cuêa viïơc sûêduơng ăöơi nguô viïn chûâc nhađnûúâc
● Nhûông nguy cú lúân hún tûđchûúng trònh cùưt giaêm biïn chïị
bõ xem nhû lađ ăöơc ăoaân vađkhöng minh baơch lađ tònh traơng
Trang 22xuöịng cíịp ăaơo ặâc cuêa nhín
viïn, chíịt lûúơng dõch vuơ giaêm
suât, vađ coâ thïí phaât sinh xung
ăöơt xaô höơi taơi nhûông nûúâc coâ sûơ
khaâc biïơt vïì sùưc töơc, tön giaâo, beđ
phaâi
Kïịt luíơn coâ tñnh töíng quan
khöng phaêi lađ cíìn traânh caâc biïơn
phaâp cùưt giaêm biïn chïị ÚÊ ríịt
nhiïìu nûúâc, viïơc cùưt giaêm quy mö
lađ do caâc nhu cíìu tađi chñnh ăođi hoêi;
úê möơt söị nûúâc khaâc, ăoâ lađ möơt böơ
phíơn quan troơng cuêa cuöơc caêi caâch
cíìn thiïịt vïì cú cíịu töí chûâc böơ maây
nhađ nûúâc Nhûng cíìn phaêi tiïịp
cíơn víịn ăïì cùưt giaêm biïn chïị nhû
lađ möơt phíìn cuêa cuöơc caêi caâch töíng
thïí nhùìm caêi thiïơn hiïơu quaê vađ
chíịt lûúơng thûơc hiïơn caâc chûâc
nùng cuêa chñnh quýìn, chûâ khöng
phaêi lađ biïơn phaâp cùưt giaêm chi phñ
riïng reô Quy mö húơp lyâ cuêa ăöơi
nguô viïn chûâc nhađ nûúâc phaêi xuíịt
phaât tûđ tíìm nhòn thñch húơp vïì vai
trođ cuêa nhađ nûúâc vađ viïơc rađ soaât
theo chûâc nùng cú cíịu töí chûâc coâ
hiïơu quaê cuêa chñnh quýìn Quy
mö húơp lyâ cuêa ăöơi nguô nhín viïn
chñnh quýìn khöng phaêi lađ muơc
ăñch tûơ thín, mađ lađ phûúng tiïơn
hûúâng túâi muơc tiïu cuöịi cuđng lađ
cung cíịp töịt hún caâc dõch vuơ cöng
Trong moơi trûúđng húơp, cho duđ dûơa
trïn cú súê nađo, kinh nghiïơm cho
thíịy caâc chûúng trònh cùưt giaêm
biïn chïị phaêi ặúơc thiïịt kïị ríịt
thíơn troơng, vađ viïơc thûơc hiïơn
chuâng phaêi cađng minh baơch cađng
töịt vađ phuđ húơp vúâi nhûông tiïu chñroô rađng, cuơ thïí ặúơc xaâc ắnhtrûúâc Thíơt khoâ coâ thïí cûúđng ăiïơutíìm quan troơng cuêa viïơc thöng tintrung thûơc vađ röơng raôi trong quaâtrònh nađy Do ăoâ, sûơ húơp taâc cuêaphûúng tiïơn thöng tin ăaơi chuâng lađríịt quan troơng
Nhûông bađi hoơc khaâc ruât ra tûđkinh nghiïơm quöịc tïị ặúơc xaâcắnh nhû sau (Xem Rama 1999,Haltiwanger vađ Singh 1996, vađRobbins 1996):
● Míịt maât vïì lûúng khöng phaêilađ thûúâc ăo ăíìy ăuê ăïí ăaânh giaâthiïơt haơi vïì kinh tïị mađ nhûôngngûúđi bõ thöi viïơc phaêi gaânhchõu, ăùơc biïơt ăöịi vúâi nhûôngviïn chûâc ruât khoêi lûơc lûúơng laoăöơng sau khi bõ taâch biïơt khoêihoaơt ăöơng trong böơ maây cuêachñnh quýìn
● Nhûông quy tùưc ăún giaên thûúđngặúơc sûê duơng ăïí xaâc ắnh caâckhoaên tiïìn lûúng troơn goâi liïnquan ăïịn möơt vađi hïơ söị lûúngtrong khu vûơc nhađ nûúâc Ăiïìunađy coâ thïí lađ möơt tiïu chuíín vöcuđng sai líìm, vò noâ ăaô boê quanhûông ăùơc tñnh riïng leê liïnquan ăïịn khoaên phuâc lúơi bõmíịt, chùỉng haơn nhû trònh ăöơgiaâo duơc hay söị ngûúđi söịngphuơ thuöơc
● Soaơn thaêo caâc chûúng trònh trúơcíịp thöi viïơc lađ viïơc lađm töịnkeâm vađ míịt thúđi gian Tuynhiïn, nhûông gò ăaơt ặúơc tûđ caâc
Trang 23chûúng trònh thöi viïơc ặúơcsoaơn thaêo töịt lađ lúân hún ríịtnhiïìu so vúâi chi phñ trong viïơcxaâc ắnh cuơ thïí ngûúđi nađo thûơcsûơ dû thûđa vađ mûâc trúơ cíịp thöiviïơc thoaê ăaâng.
● Nhûông cûơu viïn chûâc dûúđngnhû chõu thiïơt thođi nhiïìu hún
so vúâi ngûúđi thíịt nghiïơp úê ăöơtuöíi trung bònh Nguy cú thíịtnghiïơp ăùơc biïơt cao ăöịi vúâinhûông phuơ nûô ñt tuöíi vađ namgiúâi lúân tuöíi
● Caâc biïơn phaâp höî trúơ thu nhíơphoùơc ăađo taơo laơi coâ thïí lađ ăùơcbiïơt quan troơng ăöịi vúâi phuơ nûôtreê Viïơc cung cíịp söị vöịn khúêisûơ ban ăíìu ăïí tûơ taơo viïơc lađmcoâ thïí giaêm tònh traơng thíịtnghiïơp cuêa nam giúâi lúân tuöíi vađphuơ nûô Tuy nhiïn, viïơc ăađo taơolaơi phaêi phuđ húơp vúâi caâc ăođi hoêicuêa thõ trûúđng lao ăöơng bïnngoađi (khöng phaêi luâc nađo cuôngcoâ trûúđng húơp nađy)
● Nhûông nam giúâi treê hún vúâikhoaên trúơ cíịp thöi viïơc ñt húncoâ nhiïìu khaê nùng ặúơc tuýínduơng sau khi thöi viïơc, vađnhûông ngûúđi ặúơc nhíơn khoaêntrúơ cíịp thöi viïơc nhiïìu hún thòsûê duơng khoaên tiïìn nađy chuêýịu ăïí tûơ taơo viïơc lađm vađ nghóhûu
● Hûúâng viïơc cùưt giaêm biïn chïịdûơa trïn cú súê kyô nùng vađ tuöíitaâc, vađ sau ăoâ sûê duơng caâc giaêiphaâp lûơa choơn khaâc nhau ăïígiaêm búât ăöơi nguô nhín viïn
(cuông nhû kïịt húơp vúâi caâckhoaên tiïìn lûúng troơn goâi),dûúđng nhû haơn chïị ríịt nhiïìukhaê nùng taơo ra tònh traơng thíịtnghiïơp Nhû trong trûúđng húơpthöi viïơc coâ choơn loơc, nhûôngchûúng trònh muơc tiïu vađnhiïìu hûúâng nhû víơy lađ töịnkeâm, nhûng lúơi ñch thu ặúơc tûđnùng suíịt lao ăöơng cao vađ viïơcgiaêm búât chi phñ ăiïìu chónh lađlúân hún
● Nhûông chûúng trònh giaêmbiïn chïị ăöịi vúâi ngûúđi coâ thímniïn chùưc chùưn díîn ăïịn viïơcmíịt ăi nhûông ngûúđi coâ thímniïn líu hún, coâ trònh ăöơ giaâoduơc töịt hún, vađ coâ khaê nùnglađm viïơc hún
Bađi hoơc töíng kïịt ruât ra tûđ kinhnghiïơm nađy lađ haôy dađnh thúđigian vađ nguöìn lûơc cíìn thiïịt ăïíchuíín bõ kyô lûúông cho chûúngtrònh cùưt giaêm biïn chïị, thiïịt kïịviïơc traê trúơ cíịp thöi viïơc phuđ húơpvúâi nhûông ăùơc ăiïím cuêa nhínviïn; traânh viïơc cùưt giaêm hûúângvađo nhûông ngûúđi coâ thím niïn vađchi traê trúơ cíịp thöi viïơc cho ngûúđicoâ thím niïn; vađ baêo ăaêm rùìng coâcaâc biïơn phaâp sùĩn sađng ăïí ngùnchùơn viïơc taâi diïîn tònh traơng dûthûđa nhín viïn
Ăiïím kïịt thuâc cuöịi cuđng coâ thïíặúơc ặa ra lađ caâch thûâc cuêa NhíơtBaên trong viïơc giaêi quýịt caâc víịnăïì vïì quy mö cuêa nïìn cöng vuơ,ặúơc Anne - Marie Leroy goơi lađ
Trang 24phûúng phaâp tiïịp cíơn theo “nghïơ
thuíơt cíy caênh” (Bonsai) cuêa
(Höơp 10.1) Mùơc duđ coâ sûơ khaâc
biïơt quaâ lúân giûôa Nhíơt Baên vađ caâc
nûúâc khaâc, vađ ăùơc biïơt lađ caâc
nûúâc ăang phaât triïín, nhûng
caâch tiïịp cíơn “nghïơ thuíơt cíy
caênh” víîn ríịt ăaâng ặúơc caâc
nûúâc ăang phaât triïín xem xeât
nhû kïịt quaê cuöịi cuđng cuêa caâc
chûúng trònh cùưt giaêm biïn chïị
trong nïìn cöng vuơ
TIÏÌN LÛÚNG VAĐ CHÑNH SAÂCH KHUÝỊN KHÑCHNhûông ăiïím chung cíìn lûu yâ
Ăa söị caâc cuöơc caêi caâch nïìncöng vuơ thûúđng ặúơc tiïịn hađnhtrong ăiïìu kiïơn khuêng hoaêng tađichñnh (Coâ ríịt ñt trûúđng húơp tiïịnhađnh caêi caâch nïìn cöng vuơ mađ laơikhöng coâ aâp lûơc vïì tađi chñnh, vađchó nhùìm muơc ăñch caêi thiïơn dõchvuơ cöng vađ hiïơu quaê hoaơt ăöơng
Caâch tiïịp cíơn cuêa Nhíơt Baên
ăöịi vúâi nïìn cöng vuơ coâ thïí ặúơc
mö taê giöịng nhû “nghïơ thuíơt
cíy caênh” , lađ caâch chùm chuât
vađ nuöi dûúông möơt hïơ thöịng ríịt
nhoê vađ cín ăöịi hoađn haêo
Hïơ thöịng maơng thöng tin
thûơc tïị röơng lúân dûúđng nhû kïịt
nöịi nïìn cöng vuơ Nhíơt Baên vúâi
sûơ phaât triïín kinh tïị cuêa ăíịt
nûúâc nađy Noâi möơt caâch ngùưn
goơn, giúâi viïn chûâc Nhíơt Baên
göìm nhûông ngûúđi töịt nhíịt,
thöng minh nhíịt, lađm viïơc
nhiïìu giúđ trong möơt ngađy vađ
cíìn míîn Böơ maây hađnh chñnh lađ
ríịt nhoê vađ ặúơc cöị tònh giûô
nguýn nhû víơy Tònh traơng
tham nhuông vuơn vùơt lađ tûúng
ăöịi ñt Viïơc nghó hûu cuêa cöng
chûâc diïîn ra khaâ súâm vađ suön
seê, nhûông ngûúđi rúđi caâc võ trñ
cao nhíịt múê ra cú höơi cho caâc
viïn chûâc coâ ăöơi tuöíi tûđ böịn mûúi ăïịn nùm mûúi ăaêm nhiïơm võ trñ Ríịt nhiïìu viïn chûâc khi vïì hûu chuýín vađo lađm nhûông cöng viïơc múâi, bùìng caâch ăoâ, hoơ ăem nhûông kyô nùng cuêa mònh ăïí phuơc vuơ cho khu vûơc tû nhín (möơt hiïơn tûúơng ặúơc biïịt nhû lađ amaku- dari, hay cođn goơi lađ “cuêa trúđi cho”) Sûơ caơnh tranh giûôa caâc cú quan lađ ríịt quýịt liïơt; ăiïìu nađy hònh thađnh nïn khaê nùng saâng taơo vađ caơnh tranh trong toađn böơ nïìn cöng vuơ, lađ ăiïìu thûúđng thiïịu úê caâc cú quan nhađ nûúâc trong caâc nûúâc khaâc.
Hún nûôa, khuön khöí phaâp lyâ cuêa nïìn hađnh chñnh cöng taâch biïơt hoaơt ăöơng cöng vuơ vúâi chñnh trõ vađ viïơc thi hađnh phaâp luíơt, vađ noâ höî trúơ trong viïơc duy trò möơt ăöơi nguô caâc
nhín viïn cöng vuơ chuýn nghiïơp Viïơc tuýín duơng vađ ăïì baơt trong nïìn cöng vuơ ặúơc caâch ly vúâi sûơ baêo trúơ chñnh trõ, vađ caâc muơc tiïu nghïì nghiïơp cuêa nhín viïn cöng vuơ ặúơc hoađ húơp vúâi caâc muơc tiïu to lúân hún cuêa ăíịt nûúâc Nïìn cöng vuơ Nhíơt Baên ăaô ăoâng vai trođ quýịt ắnh vađ tiïn phong trong viïơc thuâc ăííy chiïịn lûúơc ăuöíi kõp vïì kinh tïị vađ kyô thuíơt cuêa Nhíơt Baên Hiïơu quaê hoaơt ăöơng töịt cuêa nïìn cöng vuơ Nhíơt Baên lađ nhúđ sûơ húơp taâc, thay vò tranh giađnh líîn nhau ăïí ăaơt ặúơc quýìn lûơc töịi cao, giûôa nïìn cöng vuơ vađ lônh vûơc tû nhín Stiglitz [1996] ăaô chó ra sûơ húơp taâc giûôa lônh vûơc tû nhín vađ nhađ nûúâc nhû lađ ýịu töị then chöịt taơo nïn sûơ “thíìn kyđ vïì kinh tïị” cuêa nûúâc Ăöng AÂ nađy.
Höơp 10.1 Nhíơt Baên: “Nghïơ thuíơt cíy caênh” - phûúng phaâp tiïịp cíơn möơt nïìn cöng vuơ nhoê
vađ hiïơu quaê
Trang 25cuêa nïìn cöng vuơ) Nhûông phaênûâng cuêa chñnh quýìn ăöịi vúâi cuöơckhuêng hoaêng vïì tađi chñnh thûúđngcoâ xu hûúâng traânh ăođi hoêi khùưcnghiïơt lađ giaêm biïn chïị, vađ thayvađo ăoâ giaêm tiïìn lûúng thûơc tïị cuêaviïn chûâc chñnh quýìn, thu heơpcaâc cú cíịu lûúng, vađ giaêm chi chocaâc ýịu töị ăíìu vađo mang tñnh phuơtrúơ Nhûông lúơi thïị tađi chñnh ngùưnhaơn tûđ viïơc haơn chïị tiïìn lûúng lađroô rađng nhûng khöng ặúơc trúêthađnh khuynh hûúâng chuê ăaơo cuêachñnh saâch tiïìn lûúng Dô nhiïn,trong trûúđng húơp tiïìn lûúng úê khuvûơc nhađ nûúâc lađ tûúng ăöịi cao sovúâi tiïìn lûúng thuöơc khu vûơc tûnhín, cùưt giaêm lûúng seô caêi thiïơnviïơc phín phöịi nguöìn lûơc cuôngnhû baêo ăaêm cöng bùìng Tuynhiïn, ngađy nay, úê caâc nûúâc ăangphaât triïín, tiïìn lûúng trong khuvûơc cöng ñt mang tñnh caơnh tranhhoùơc hoađn toađn khöng thoaê ăaâng.
Trong nhûông trûúđng húơp nađy,viïơc giaêm hún nûôa tiïìn lûúng thûơctïị seô ặa chuâng ta vađo vođng luíínquíín cuêa viïơc lađm suy giaêm ăöơng
cú lađm viïơc, khöng hoađn thađnhnhiïơm vuơ vađ do ăoâ laơi díîn ăïịnnhûông líơp luíơn biïơn minh choviïơc cíìn tiïịp tuơc giaêm lûúng
(Ăiïìu ngûúơc laơi cuông hoađn toađnăuâng: khi tiïìn lûúng ặúơc caêithiïơn, thíơm chñ chûa xûâng ăaâng,coâ thïí díîn ăïịn nhûông thay ăöíimang tñnh tñch cûơc.)
Coâ thïí thíịy ríịt roô kïịt cuơc cuêavođng xoaây nađy nhû: huyê hoaơi kyô
nùng cuêa lûơc lûúơng lao ăöơng, traêlûúng quaâ thíịp díîn ăïịn khöng thïíchöịng laơi nhûông caâm döî, hoaêng súơcûơc ăöơ khi ăöịi mùơt vúâi aâp lûơc tûđcaâc nhađ chñnh trõ vađ nhûông quýìnlúơi caâ nhín coâ aênh hûúêng, vađkhöng thïí hoađn thađnh cöng viïơc úêmûâc ăuâng ăùưn töịi thiïíu Hún nûôa,
do moơi ngûúđi ăïìu biïịt roô víịn ăïìtraê lûúng khöng tûúng xûâng vađtònh traơng tham nhuông vuơn vùơtặúơc dung tuâng úê khùưp núi, xaô höơikhöng nùưm bùưt ặúơc ăođi hoêi chñnhăaâng cuêa mònh ăöịi vúâi viïn chûâcnhađ nûúâc trong viïơc thûơc hiïơnnhiïơm vuơ möơt caâch ăuâng ăùưn vađtrung thûơc Ngoađi viïơc gíy ra tònhtraơng xuöịng cíịp trûơc tiïịp trongviïơc cung cíịp hađng hoaâ vađ dõchvuơ cöng, ăiïìu nađy cođn lađm töìi tïơdíìn bíìu khöng khñ kinh tïị ăöịi vúâikhu vûơc tû nhín, taơo ra thamnhuông, vađ lađm tùng caâc chi phñgiao dõch Ăíy lađ sûơ ăöịi líơp chñnhxaâc ăöịi vúâi kïịt quaê do tiïịn böơ vïìcöng nghïơ ăem laơi Kïịt luíơnchung úê ăíy lađ chöịng laơi khuynhhûúâng giaêi quýịt caâc víịn ăïì tađichñnh bùìng caâch lađm sai lïơchăöơng cú khuýịn khñch
Möịi quan hïơ chùơt cheô giûôa viïơctraê tiïìn lûúng vađ kïịt quaê thûơchiïơn cöng viïơc lađ ríịt phûâc taơp,nhûng híơu quaê cuêa viïơc giaêm tiïìnlûúng coâ thïí nhíơn thíịy úê khùưpmoơi núi - tùng tyê lïơ nhín viïn bõthay thïị vađ nghó lađm khöng lyâ do,tranh töịi tranh saâng, khoâ khùntrong viïơc tuýín duơng vađ giûô nhín
Trang 26viïn, tùng tònh traơng tham nhuông
vuơn vùơt, v.v Coâ möơt cíu thûúđng
ặúơc trñch díîn vïì tònh traơng úê
Uganăa trong nhûông nùm 1980
nhû sau: “Nhín viïn cöng vuơ hoùơc
coâ thïí töìn taơi ặúơc bùìng caâch haơ
thíịp tiïu chuíín ăaơo ặâc, kïịt quaê
hoađn thađnh cöng viïơc hoùơc nhiïơm
vuơ cuêa mònh, hoùơc tiïịp tuơc trung
thûơc vađ heâo uâa, tađn luơi Anh ta
choơn con ặúđng söịng.”6Víịn ăïì trúê
nïn phûâc taơp hún do viïơc thûúđng
xuýn thiïịu caâc bùìng chûâng vïì
tiïìn lûúng coâ thïí so saânh ặúơc
giûôa khu vûơc tû nhín vađ caâc doanh
nghiïơp nhađ nûúâc Ăiïìu nađy lađm cho
caâc nhín viïn cöng vuơ tin rùìng hoơ
bõ traê thíịp hún nhiïìu so vúâi thûơc tïị,
trong khi, cöng chuâng noâi chung laơi
coâ quan niïơm sai líìm ngûúơc laơi
rùìng, caâc nhín viïn chñnh quýìn
ặúơc traê lûúng quaâ cao
Möơt víịn ăïì kinh ăiïín trong chïị
ăöơ lûúng cuêa nhín viïn cöng vuơ
lađ lađm sao coâ thïí ăaânh giaâ ặúơc
lao ăöơng taơo ăíìu ra cuêa caâc nhín
viïn cöng vuơ, tñnh ăïịn möơt thûơc tïị
lađ kïịt quaê ăíìu ra ăoâ nhòn chung lađ
khöng thïí mua baân, ắnh giaâ theo
thõ trûúđng ặúơc Giaêi phaâp chung
lađ traê lûúng úê mûâc coâ thïí so saânh
ặúơc (khöng hoađn toađn ngang
bùìng) vúâi mûâc lûúng cho caâc kyô
nùng tûúng ặúng coâ thïí so saânh
theo thõ trûúđng, nghôa lađ theo sûơ
traê cöng cuêa khu vûơc tû nhín Ăíy
khöng phaêi lađ möơt víịn ăïì dïî
dađng Cuông nhû moơi víịn ăïì khaâc
trong khu vûơc nhađ nûúâc, quýịt
ắnh tiïìn lûúng cho viïn chûâckhöng thuíìn tuyâ lađ víịn ăïì kyôthuíơt, mađ ăiïìu nađy bõ aênh hûúêngbúêi bíìu khöng khñ chñnh trõ, caâcquy ắnh cuêa phaâp luíơt, vađ caâcquy tùưc, quy ắnh cuêa cú quanhađnh phaâp; ặúơc giaêi thñch vađ haơnchïị búêi caâc phaân quýịt vađ xem xeâtcuêa cú quan tû phaâp Thïm vađoăoâ, möơt söị chñnh saâch cöng cuônggíy aênh hûúêng ăïịn chïị ăöơ thuđ laocöng vuơ - viïơc thûúng lûúơng tíơpthïí, caâc ăaơo luíơt vïì tiïìn lûúng töịithiïíu, caâc quy ắnh vïì viïơc traêlûúng cöng bùìng vađ chöịng phínbiïơt ăöịi xûê, tiïu chuíín cuêa hoaơtăöơng cöng vuơ, v.v
Caâc muơc tiïu cuêa chñnh saâch tiïìn lûúng
Mùơc duđ trïn thûơc tïị coâ ríịt nhiïìuvíịn ăïì khùưt khe trong viïơc hònhthađnh möơt chñnh saâch tiïìn lûúngcoâ thïí ăaâp ûâng ặúơc tíịt caê caâc muơctiïu khaâc nhau, nhûng caâc muơctiïu tûơ noâ mang tñnh trûơc giaâc vađhúơp lyâ, trong phaơm vi nguýn tùưctöíng thïí vïì khaê nùng coâ thïí sosaânh ặúơc
● Muơc tiïu 1: Tiïìn lûúng bùìng nhau cho caâc cöng viïơc nhû nhau ặúơc thûơc hiïơn trong caâc ăiïìu kiïơn giöịng nhau Kinh nghiïơm thûơc
tiïîn cho thíịy, trong thûơc tïị,tònh hònh khöng phaêi luön nhûvíơy Trûúâc hïịt, caâc töí chûâc cöngăoađn maơnh ăöi luâc thađnh cöngtrong viïơc ăíịu tranh giađnh cho
Trang 27caâc thađnh viïn cuêa hoơ khoaêntiïìn lûúng cao hún so vúâinhûông ngûúđi coâ kyô nùng tûúngtûơ Thûâ hai, coâ thïí thoaât ly khoêinguýn tùưc tiïìn lûúng bùìngnhau cho cöng viïơc nhû nhau
vò nhûông ăiïìu kiïơn ăùơc biïơt,chùỉng haơn nhû khoaên thu nhíơptûúng ûâng cuêa caâ nhín theo söịlûúơng hoùơc chíịt lûúơng cuêa ăún
võ saên phíím vađ nhûông khaâcbiïơt trong ắa ăiïím cöng viïơc
Thûâ ba, caâc söị liïơu so saânh giûôacaâc lônh vûơc cho thíịy, caâc nhínviïn nûô thûúđng ặúơc traê ñt hún
so vúâi caâc ăöìng nghiïơp namcuêa hoơ Cuöịi cuđng, úê caâc nûúâccoâ böơ maây quaên lyâ nhađ nûúâcýịu keâm, sûơ baêo trúơ chñnh trõ vađbaêo trúơ caâ nhín díîn ăïịn, ngoađicaâc víịn ăïì khaâc, sûơ vi phaơm coâtñnh ăùơc thuđ ắa phûúng ăöịi vúâimuơc tiïu cú baên nađy
● Muơc tiïu 2: Tiïìn lûúng khaâc nhau cùn cûâ vađo nhûông khaâc biïơt vïì cöng viïơc ăaô hoađn thađnh, traâch nhiïơm ặúơc giao, vađ caâc ýu cíìu, phíím chíịt ăođi hoêi Caâc hïơ thöịng
xïịp loaơi theo cíịp bíơc (ặúơc bađnsau) lađ thñch húơp hún ăïí ăaơtặúơc muơc tiïu nađy theo khaênùng so saânh nöơi böơ, ăùơc biïơt lađchuâng coâ thïí thûơc hiïơn caâckhoaên chi traê khaâc nhau tyê lïơ
vúâi nhûông ăiïím khaâc nhautrong cöng viïơc
● Muơc tiïu 3: Tiïìn cöng cuêa chñnh quýìn cíìn ặúơc traê tûúng xûâng vúâi tiïìn cöng cuêa khu vûơc tû nhín.
Viïơc tñnh toaân möơt kïị hoaơchtiïìn lûúng phaêi tñnh ăïịn khñacaơnh bïn ngoađi vïì khaê nùng sosaânh nađy, ăïí böí sung cho khñacaơnh bïn trong ặúơc caâc hïơthöịng xïịp loaơi ăïì cíơp (xemHöơp 10.2) Lûu yâ rùìng, “tûúngxûâng” khöng coâ nghôa lađ ngangbùìng Trong nhûông trûúđng húơpkhi dõch vuơ cöng ăođi hoêi caâcphíím chíịt cao hún, vađ sûơ ăíìu tûtrûúâc ăoâ vađo giaâo duơc, thò tiïìnlûúng cuêa nhín viïn chñnhquýìn cao hún cöng viïơc tûúngặúng trong khu vûơc tû nhín coâthïí ặúơc xem lađ thoaê ăaâng (vñduơ, úê Xingapo) Trong nhûôngtrûúđng húơp ăiïín hònh hún, mûâcăöơ baêo ăaêm viïơc lađm lúân hún vađ(ăöi luâc) coâ danh giaâ hún cuêahoaơt ăöơng cöng vuơ biïơn minhcho khoaên thuđ lao thíịp hún.(Nhû chuâng ta ăaô nhíơn thíịytrûúâc ăíy, trong thûơc tïị, “mûâcchiïịt khíịu” cöng viïơc cuêa chñnhquýìn trung bònh thûúđng vađokhoaêng tûđ 20 ăïịn 30% - xemBaêng 10.2)
● Muơc tiïu thûâ 4: Caâc cú cíịu tiïìn lûúng cuêa chñnh quýìn phaêi ặúơc xem xeât ắnh kyđ vađ rađ soaât laơi möơt caâch hïơ thöịng ăïí baêo ăaêm hiïơu lûơc liïn tuơc cuêa chuâng Kinh nghiïơm
cuêa möơt söị nûúâc chó ra rùìng,khöng phaêi luâc nađo ăiïìu nađycuông ặúơc thûơc hiïơn Vñ duơ, úêGiamaica, trong khi chó söị giaâcaê tiïu duđng tùng 470% tûđ nùm
1972 ăïịn nùm 1982, caâc mûâc
Trang 28lûúng úê ba bíơc cao nhíịt ăöịi vúâi
nhín viïn cöng vuơ chó tùng 40
ăïịn 90% Ngûúơc laơi, caâc mûâc
lûúng cuêa nhín viïn lađm cöng
ăún giaên trong böơ maây chñnh
quýìn ăaô tùng 360% trong cuđng
thúđi gian ăoâ ÚÊ Guyana, tûđ nùm
1986 ăïịn nùm 1991, tiïìn lûúng
thûơc tïị úê caâc cú quan chñnh
quýìn trung ûúng giaêm gíìn
20%, tyê lïơ giaêm nađy cođn cao hún
ăöịi vúâi nhín viïn thuöơc caâc bíơc
quaên lyâ, kyô thuíơt, chuýn
nghiïơp Tûúng tûơ, tiïìn lûúng
thûơc tïị úê Uganăa giaêm 20 ăïịn
33% möîi nùm trong thúđi gian tûđ
nùm 1975 ăïịn nùm 1983 ÚÊ
chíu Phi, trong khoaêng thúđi
gian ăoâ, tiïìn lûúng thûơc tïị bònh
quín ăíìu ngûúđi nhòn chung
giaêm, vađ sûơ suy giaêm nađy ăùơc
biïơt ăaâng lûu yâ úê Gana,
Nigiïria vađ Dùmbia Möơt caâchtûơ nhiïn, muơc ăñch cuêa viïơcxem xeât tiïìn lûúng ắnh kyđ chócoâ thïí ăaơt ặúơc möơt caâch hiïơuquaê khi cú cíịu tiïìn lûúng vađmûâc lûúng vađ coâ cuđng ăiïímxuíịt phaât húơp lyâ Trong möơt söịtrûúđng húơp hiïịm hoi, khi tiïìnlûúng cao hún mûâc cho pheâp,viïơc giaêm díìn giaâ trõ cuêa tiïìnlûúng qua laơm phaât coâ thïí lađcaâch töịt nhíịt ăïí ặa mûâc thuđlao trúê laơi bònh thûúđng Nhûngviïơc so saânh nöơi böơ caâc ýịu töịkhuýịn khñch phaêi ặúơc duy tròtrong quaâ trònh nađy, vađ möơtmûâc tiïu chuíín ặúơc ặa racöng khai lađ ýịu töị cú baên ăïíquýịt ắnh khi nađo cíìn phaêichíịm dûât viïơc suy giaêm tiïìnlûúng thûơc tïị
Möơt trong nhûông nöî lûơc
phûâc taơp, tinh tïị nhíịt nhùìm
thiïịt líơp caâc hïơ söị tiïìn lûúng
trong nïìn cöng vuơ theo caâc mûâc
traê tiïìn thuđ lao ngoađi khu vûơc
nhađ nûúâc ăaô ặúơc Cú quan
nghiïn cûâu vïì chïị ăöơ tiïìn
lûúng cho hoaơt ăöơng cöng vuơ
cuêa Vûúng quöịc Anh thûơc hiïơn.
Sûê duơng tiïu chñ so saânh cöng
bùìng vúâi tiïìn lûúng úê khu vûơc
tû nhín, caâc cuöơc ăiïìu tra
thûúđng xuýn vïì viïơc chi traê
tiïìn cöng ăaô xaâc ắnh ặúơc caâc hïơ söị lûúng chñnh ýịu cho möîi bíơc cú baên trong hoaơt ăöơng cöng vuơ (Liïn kïịt vúâi caâc bíơc cú baên nađy lađ ríịt nhiïìu bíơc ặúơc chia nhoê hún - ăïịn lûúơt mònh - caâc bíơc nhoê hún nađy coâ möơt söị nhoê caâc nhín viïn, sao cho qua möơt chu kyđ ăiïìu tra tiïìn lûúng, caâc hïơ söị cuêa tíịt caê caâc nhín viïn cöng vuơ phi cöng nghiïơp seô ặúơc tûơ ăöơng ăiïìu chónh).
Nhûông hoaơt ăöơng nađy ăaô lađm
tùng tiïìn lûúng cho caâc hoaơt ăöơng cöng vuơ, ăöi khi cođn cao hún caâc mûâc úê khu vûơc tû nhín Caâc hiïơp höơi viïn chûâc ăaô ăoâng vai trođ ríịt quan troơng trong viïơc thûơc hiïơn nhûông nghiïn cûâu liïn quan ăïịn tiïìn lûúng nađy (Tiïìn lûúng cuêa nhûông nhín viïn cöng vuơ hađng ăíìu úê Anh khöng ặúơc tñnh trong thoaê ûúâc lao ăöơng tíơp thïí - do Cú quan xem xeât caâc mûâc lûúng cao nhíịt íịn ắnh)
Höơp 10.2 Thuđ lao cho hoaơt ăöơng cöng vuơ úê Vûúng quöịc Anh
Trang 29Xíy dûơng möơt kïị hoaơch tiïìn lûúng
Coâ hai caâch tiïịp cíơn chñnh ăïíxaâc ắnh tiïìn lûúng cho hoaơt ăöơngcöng vuơ trong thûơc tïị Caâch thûânhíịt lađ thûê vađ sai – tûâc lađ xaâc ắnh
mûâc lûúng nađo seô thu huât vađ giûôặúơc nhûông nhín viïn coâ caâc kyônùng phuđ húơp Baên chíịt cuêaphûúng phaâp nađy lađ phûúng phaâphíơu kiïím vađ do víơy ñt coâ taâc duơng
Caâch tiïịp cíơn thûâ hai, ặúơc sûêduơng röơng raôi hún, lađ so saânh vúâi khu vûơc tû nhín Caê hai caâch tiïịp
cíơn nađy khöng phaêi lađ loaơi trûđ líînnhau; mađ traâi laơi, caâc phûúng phaâpnađy ăïìu coâ thïí caêi thiïơn líîn nhau
Ăiïím ăíìu tiïn trong viïơc xíydûơng kïị hoaơch tiïìn lûúng thûúđnglađ tiïịn hađnh phín loaơi cöng viïơc,
theo ăoâ, tiïịn hađnh miïu taê vađ sùưpxïịp möơt caâch hïơ thöịng caâc võ trñcöng viïơc Nhû ăaô trònh bađy, möơthïơ thöịng tiïìn lûúng lađnh maơnhphaêi baêo ăaêm tiïìn lûúng ngangnhau ăöịi vúâi cöng viïơc nhû nhau,vađ mûâc lûúng ngang nhau chonhûông cöng viïơc tûúng ặúngnhau Ăiïìu nađy laơi liïn quan ăïịnviïơc thu thíơp vađ phín tñch möơt söịlûúơng lúân thöng tin, nhû kyô nùngvađ traâch nhiïơm gùưn vúâi tûđng cöngviïơc; caâc nghôa vuơ cuơ thïí; mûâc ăöơgiaâm saât cíìn thiïịt; ăöơ khoâ, ăöơc haơi,hoùơc caâc ăùơc ăiïím khaâc cuêa möîinghïì nghiïơp Trïn cú súê caâc thöngtin ăoâ, caâc cöng viïơc tûúng tûơnhau ặúơc nhoâm thađnh caâc lúâp (vñ
duơ, thúơ lúơp nhađ); caâc lúâp bao göìmcaâc cöng viïơc tûúng tûơ nhau úê caâcăöơ khoâ vađ chïị ăöơ traâch nhiïơmkhaâc nhau ặúơc nhoâm thađnh caâc nghïì (vñ duơ, nghïì thúơ möơc); vađ caâc
nghïì ặúơc nhoâm thađnh caâc loaơi nghïì nghiïơp chñnh (vñ duơ, cöng
nhín xíy dûơng)
Coâ ríịt nhiïìu baêng phín loaơi,nhûng sûơ khaâc biïơt quan troơngnhíịt lađ giûôa caâc baêng phín loaơi
“theo ngaơch bíơc” vađ “khöng theongaơch bíơc” Viïơc xíy dûơng caâc
baêng phín loaơi theo ngaơch bíơc lađ ríịt
phûâc taơp vađ töịn keâm, vađ coâ nhûôngăùơc ăiïím sau:
● Coâ möơt trònh tûơ chñnh thûâc ăïí
ăo mûâc ăöơ khoâ khùn, nöî lûơc vađtraâch nhiïơm cuêa möîi lúâp võ trñcöng viïơc Caâc biïơn phaâp kyôthuíơt ặúơc sûê duơng ăïí ăo mûâcăöơ khoâ, nöî lûơc, vađ traâch nhiïơmcuêa möîi lúâp cöng viïơc göìm võtrñ xïịp haơng, ăiïím tyê lïơ, hïơ söị
so saânh vađ so saânh höîn húơp
● Xaâc ắnh caâc ngaơch bíơc (haycođn goơi lađ caâc mûâc kyô nùng),möîi ngaơch bíơc göìm möơt mûâc cuơthïí vïì ăöơ khoâ vađ traâch nhiïơm.Tíịt caê caâc lúâp trong möîi ngaơchbíơc ặúơc giaê ắnh lađ ăođi hoêicuđng ăöơ khoâ, nöî lûơc vađ traâchnhiïơm, khöng phín biïơt lúâp ăoâthuöơc vađo nghïì nađo
● Möơt biïn ăöơ tiïìn lûúng duynhíịt cho tíịt caê caâc võ trñ cöngviïơc thuöơc caâc lúâp gùưn vúâi möîingaơch bíơc, vađ khöng ặúơc
Trang 30truđng lùơp: khöng coâ ngaơch bíơc
nađo khaâc trong cuđng hïơ thöịng
chi traê lûúng sûê duơng mûâc tiïìn
lûúng ăoâ (mùơc duđ tiïìn lûúng töịi
ăa cuêa möơt ngaơch bíơc thûúđng
cao hún tiïìn lûúng töịi thiïíu cuêa
ngaơch bíơc kïị tiïịp)
Caâc kïị hoaơch phín loaơi theo
ngaơch bíơc baêo ăaêm tiïìn lûúng
bùìng nhau cho caâc cöng viïơc nhû
nhau trong phaơm vi möîi nghïì vađ
giûôa caâc nghïì khaâc nhau Ngoađi ra,
caâch phín loaơi nađy cođn coâ lúơi thïị lađ
öín ắnh vïì mùơt quaên lyâ hađnh
chñnh, vađ thñch húơp cho caâc töí chûâc
lúân coâ hađng trùm lúâp cöng viïơc,
búêi vò chó cíìn thiïịt líơp caâc mûâc chi
traê cho möơt söị lûúơng nhoê caâc
ngaơch bíơc Ngûúơc laơi, caâch phín
loaơi khöng theo ngaơch bíơc chó coâ
thïí traê tiïìn lûúng nhû nhau cho caâc
cöng viïơc nhû nhau trong phaơm vi
cuđng möơt nghïì Lúơi thïị cú baên cuêa
viïơc phín loaơi khöng theo ngaơch
bíơc lađ úê tñnh ăún giaên; do víơy, dïî
thiïịt kïị vađ aâp duơng Theo caâch
phín loaơi khöng dûơa vađo ngaơch
bíơc, coâ thïí thûơc hiïơn viïơc thay ăöíi
tiïìn cöng ăöịi vúâi möîi lúâp cöng viïơc
vađo bíịt kyđ luâc nađo coâ nhu cíìu, mađ
khöng lađm aênh hûúêng ăïịn toađn böơ
kïị hoaơch tiïìn lûúng
Caê hai caâch phín loaơi nađy ăïìu
thïí hiïơn nhûông ûu ăiïím cuông nhû
nhûúơc ăiïím Nhòn chung, sûơ buđ
trûđ lađ giûôa tñnh linh hoaơt trong caâc
kïị hoaơch traê lûúng khöng theo
ngaơch bíơc vúâi sûơ cöng bùìng trong
caâch phín loaơi theo ngaơch bíơc hoùơc, noâi möơt caâch khaâc, giûôa hiïơuquaê ngùưn haơn vađ dađi haơn Ngoađi
-ra, viïơc phín loaơi theo ngaơch bíơc chó coâ ûu thïị hún khi viïơc phín loaơi ăoâ lađ ăuâng Nïịu viïơc thûơc hiïơn laơi taơo ra
sûơ phín loaơi cöng viïơc giaê taơo hoùơcphuơc vuơ muơc ăñch caâ nhín (ăiïìunađy thónh thoaêng coâ xaêy ra trongthûơc tïị, ăùơc biïơt khi bõ ắnh hûúângbúêi caâc nhađ tađi trúơ hay caâc nhađ tûvíịn quöịc tïị), thò khoaên chi phñ lúânhún chûa chùưc ăaô mang laơi kïịt quaêtöịt hún Khi cín nhùưc moơi ăiïìu,caâc nûúâc ăang phaât triïín coâ thïítñnh ăïịn viïơc sûê duơng hïơ thöịngphín loaơi khöng theo ngaơch bíơctrong khi tûđng bûúâc tiïịn hađnh xíydûơng möơt kïị hoaơch phín loaơi theongaơch bíơc khaê thi vađ thûê nghiïơmmöơt caâch thađnh cöng kïị hoaơch ăoâ
Nöơi dung cuêa kïị hoaơch tiïìn lûúng
Moơi kïị hoaơch tiïìn lûúng ăöịi vúâinhín viïn cöng vuơ cíìn bao göìm,khöng ñt thò nhiïìu, nhûông víịn ăïìtheo tríơt tûơ sau:
● Xaâc ắnh caâc loaơi võ trñ cöngviïơc vađ ăöơi nguô nhín viïn ăïí coâthïí aâp duơng kïị hoaơch ăoâ;
● Trònh bađy chñnh saâch tiïìnlûúng cú baên - vñ duơ, trong möịiquan hïơ vúâi tiïìn thuđ lao úê khuvûơc tû nhín, hoùơc caâc loaơi thuđlao töíng húơp (göìm lûúng cúbaên, caâc khoaên phuơ cíịp vađ caâclúơi ñch khaâc);
Trang 31● Baêng thanh toaân tiïìn cöng, ghiroô caâc lúâp cöng viïơc vađ mûâc tiïìncöng tûúng ûâng vúâi möîi lúâp;
● Caâc baêng biïíu vïì tyê lïơ vađ quytùưc chi traê thïm bao göìm, vñ duơ,tiïìn lađm thïm giúđ, vađo ngađy lïî,ngađy nghó cuöịi tuíìn;
● Caâc quy tùưc xaâc ắnh khoaên tiïìntraê khi ặúơc ăïì baơt, thuýnchuýín, haơ chûâc, v.v.;
● Caâc quy tùưc chi traê trong nhûôngtrûúđng húơp ăùơc biïơt, vñ duơ, caâccöng viïơc kiïm nhiïơm trongcuđng lônh vûơc, caâc nhiïơm vuơtrong quín ăöơi hoùơc tham giaböìi thíím ăoađn, hoùơc trongnhûông tònh huöịng khíín cíịp dothúđi tiïịt gíy ra;
● Caâc quy tùưc liïn quan ăïịn tyê lïơchi traê ăùơc biïơt, vñ duơ, ăïí giaêmbúât khoâ khùn trong viïơc tuýínduơng ăöịi vúâi caâc võ trñ cöng viïơcthuöơc lúâp ăùơc biïơt;
● Caâc quy tùưc liïn quan ăïịn viïơc chitraê cho caâc hònh thûâc nghó viïơckhaâc nhau, vñ duơ, nghó ăeê; vađ
● Caâc quy tùưc giaêi quýịt nhûôngtònh huöịng bíịt thûúđng vađkhöng nhíịt quaân vađ giaêi quýịtnhûông khiïịu naơi cuêa nhín viïnvïì caâc quýịt ắnh traê cöng
Giaêi quýịt caâc lúơi ñch ngoađi lûúng
Xaâc ắnh vađ lûúơng hoaâ nhûônglúơi ñch ngoađi lûúng lađ möơt víịn ăïìlúân trong so viïơc saânh tiïìn thuđ laogiûôa khu vûơc nhađ nûúâc vađ khu vûơc
tû nhín vađ nhûông aênh hûúêng cuêaviïơc laơm phaât lađm suy giaêm tiïìnlûúng thûơc tïị Nhûông lúơi ñch ngoađilûúng coâ vö söị daơng, chùỉng haơn nhûcaâc khoaên trúơ cíịp cho vúơ/ chöìng vađnhûông ngûúđi phuơ thuöơc, lûúng hûu,baêo hiïím y tïị vađ traâch nhiïơm, caâcdõch vuơ xaô höơi vađ nhađ úê ặúơc baocíịp toađn böơ hoùơc möơt phíìn, bao cíịptoađn böơ hoùơc möơt phíìn tiïìn ùn, trúơcíịp tađu xe, nghó viïơc mađ víîn ặúơctraê lûúng, vađ vö söị nhûông thûâ khaâckhöng thïí ăïì cíơp hïịt Vñ duơ, úê Liïn
Xö cuô, caâc nhín viïn thûúđng ặúơccaâc töí chûâc mađ hoơ lađm viïơc cíịpnhađ úê miïîn phñ ÚÊ vuđng nöng thönPhaâp, nhiïìu chñnh quýìn ắaphûúng víîn chõu traâch nhiïơmcung cíịp nhađ úê cho giaâo viïn cuêatrûúđng cöng (Tiïìn lûúng cuêa giaâoviïn nöng thön thíịp hún ăaâng kïí
so vúâi giaâo viïn úê caâc thađnh phöịlúân.) ÚÊ ÍỊn Ăöơ cuông nhû víơy, caâcviïn chûâc nhađ nûúâc ặúơc bao cíịpmöơt phíìn nhađ úê, vađ möơt vađi chûâcvuơ, chùỉng haơn nhû giaâm thõ caâcnhađ tuđ, ặúơc cíịp nhađ úê khöng míịttiïìn Giaâo duơc vađ chùm soâc sûâckhoeê miïîn phñ cuông lađ nhûôngphûúng tiïơn phöí biïịn ăïí traê cöngcho nhín viïn cöng vuơ, caê úê Ăöng
Íu vađ Trung AÂ (núi mađ caâc doanhnghiïơp thuöơc súê hûôu nhađ nûúâcthûúđng cung cíịp nhûông dõch vuơnhû víơy) vađ úê nhûông núi khaâctrïn thïị giúâi Nhûông thûơc phíímặúơc trúơ cíịp trûơc tiïịp hoùơc giaântiïịp, tûđ caâc cûêa hađng thûơc phíím
Trang 32ặúơc bao cíịp vađ caâc nhađ hađng
phuơc vuơ nhín viïn ăïịn viïơc phaât
trûơc tiïịp miïîn phñ, cuông lađ nhûông
caâch lađm khaâ phöí biïịn Vñ duơ, úê
AÂpganixtan, nhín viïn cöng vuơ
ặúơc cíịp díìu thûơc víơt vađ böơt mò
khöng míịt tiïìn, cuđng vúâi möơt bûôa
ùn khöng míịt tiïìn möîi ngađy, thay
vò tùng lûúng ÚÊ caâc thuöơc ắa
trûúâc ăíy, nhûông lúơi ñch ăoâ lađ di
saên cuêa chuê nghôa thûơc dín, ặúơc
thiïịt kïị cho caâc nhađ quaên lyâ úê
thuöơc ắa nhûng ặúơc giûô laơi sau
khi hoơ giađnh ặúơc ăöơc líơp
Cuông cíìn phaêi nhùưc laơi rùìng, dô
nhiïn, caâc lúơi ñch phuơ ăoâ khöng
phaêi lađ khöng ặúơc biïịt ăïịn trong
khu vûơc tû nhín - tûđ xe ặa ăoân
nhín viïn ăi lađm cuêa cöng ty cho
ăïịn tû caâch thađnh viïn cíu laơc böơ
do sûơ böị trñ cuêa doanh nghiïơp, v.v
Trong khi möơt söị lúơi ñch ngoađi
lûúng coâ thïí coâ vai trođ tñch cûơc
trong möơt goâi töíng thïí caâc khoaên
thuđ lao ặúơc thiïịt kïị töịt, nhûng
nhûông lúơi ñch khaâc lađ khöng hiïơu
quaê vađ coâ thïí lađm suy giaêm ăöơng
cú lađm viïơc vađ biïịn daơng caâc ýịu
töị khuýịn khñch (Möơt loaơi trúơ cíịp
ăùơc biïơt khöng hiïơu quaê lađ tiïìn
tham dûơ höơi nghõ ặúơc sûê duơng taơi
möơt söị nûúâc, vñ duơ, cho ăïịn gíìn
ăíy víîn coâ úê Tandania Khöng coâ
gò ăaâng ngaơc nhiïn khi bïn caơnh
chi phñ cho viïơc töí chûâc höơi hoơp,
khoaên trúơ cíịp ăoâ díîn ăïịn coâ quaâ
nhiïìu caâc cuöơc höơi hoơp hađnh
chñnh vađ lađm giaêm töịi ăa chíịt
lûúơng vïì mùơt nöơi dung cuöơc hoơp,vađ ăoâ lađ caâch hoađn haêo ăïí canthiïơp vađo hiïơu quaê hoaơt ăöơng cuêanïìn hađnh chñnh quöịc gia.)
Tònh traơng giaâm saât caâc lúơi ñchngoađi lûúng cađng maơnh, thò tiïìnlûúng thûơc tïị cađng giaêm theophûúng thùỉng ặâng Caâc lúơi ñchbùìng hiïơn víơt coâ khuynh hûúângsinh söi naêy núê khi tiïìn lûúngthûơc tïị giaêm, búêi vò caâc chi phñngùưn haơn thûúđng ríịt nhoê mùơc duđhíơu quaê vïì tađi chñnh sau ăoâ lađ lúân
Tuy nhiïn, mùơc duđ coâ kyô cađng húntrong viïơc ăiïìu tra caâc khoaênphuâc lúơi phuơ, thò ăiïìu ăoâ khöngbaêo ăaêm thađnh cöng trong viïơckhaâm phaâ ra chuâng, vò nhûông lúơiñch ăoâ thûúđng cuơ thïí theo tûđngnûúâc, khu vûơc, töí chûâc hoùơc loaơidõch vuơ vađ thûúđng nùìm úê caâc xoâxónh, ngoâc ngaâch trong caâc tađi liïơuvïì ngín saâch Möơt söị khoaên phuâclúơi, nhû nhađ úê vađ ăi laơi miïîn phñ,coâ thïí ăïìu nùìm ngoađi ngín saâch
Trïn thûơc tïị, tònh traơng sinh söi,naêy núê caâc khoaên quyô ngoađi ngínsaâch, bïn caơnh viïơc lađm suy ýịusûơ thöịng nhíịt trong quaâ trònhquaên lyâ chi tiïu cöng cöơng(Schiavo - Campo vađ Tommasi,1999), cođn lađm biïịn daơng hïơthöịng thuđ lao cöng vuơ Thûơc tïị lađcaâc khoaên cho khöng nhû víơy ñtkhi ặúơc cöng khai cho ngûúđingoađi biïịt vađ do víơy, thuíơn tiïơncho caê ngûúđi phín phöịi vađ ngûúđithuơ hûúêng
Trang 33Caâc nûúâc nhû Böịtxoana,Inăönïxia, Libïria ăaô tiïịn hađnhmöơt söị biïơn phaâp ăöíi múâi, theoăoâ thay nhûông lúơi ñch bùìng hiïơnvíơt bùìng viïơc ăiïìu chónh khoaênthuđ lao vađo tiïìn cöng Ghinï loaơiboê caâc khííu phíìn gaơo, Camúrungiaêm caâc khoaên trúơ cíịp vïì nhađ úê,Bölivia boê caâc khoaên tiïìn thûúêngcho viïơc hoađn thađnh nhiïơm vuơăùơc biïơt trong nöî lûơc tiïìn tïơ hoaâvađ húơp lyâ hoaâ tiïìn cöng Tuynhiïn, aênh hûúêng cuêa caâc biïơnphaâp nađy cho ăïịn nay lađ chûaăaâng kïí Trong bíịt cûâ trûúđnghúơp nađo, cíìn aâp duơng caâc biïơnphaâp coâ hiïơu quaê nhùìm ngùnchùơn viïơc xuíịt hiïơn trúê laơi caâchònh thûâc lúơi ñch bùìng hiïơn víơt ăaôặúơc tiïìn tïơ hoaâ vađ böí sung vađotiïìn cöng cú baên Thöng thûúđng,hïơ thöịng tiïìn thuđ lao ăaô ặúơchúơp lyâ hoaâ súâm muöơn laơi quay vïìhïơ thöịng phûâc taơp vađ muđ múđtrûúâc ăoâ, vúâi mûâc tiïìn lûúng cúbaên cao hún.
Khoaêng caâch vïì giúâi
Sûơ bíịt bònh ăùỉng vïì tiïìn lûúnggiûôa nam vađ nûô lađ víịn ăïì ríịt daidùỉng Mùơc duđ ăiïìu nađy phaên aânhtònh traơng bíịt bònh ăùỉng vïì tiïìncöng trong möơt bònh diïơn xaô höơilúân hún, viïơc sûê duơng nhín lûơctrong böơ maây chñnh quýìn thûúđngthíịt baơi trong viïơc ặa ra mö hònhvađ vai trođ laônh ăaơo ăïí aâp duơngtrïn thûơc tïị sûơ cöng bùìng cú baên
vađ hiïơu quaê cuêa nguýn tùưc “tiïìncöng nhû nhau cho cöng viïơc nhûnhau” Ăíy víîn lađ ûu tiïn tiïịp tuơccuêa chñnh quýìn vađ caâc nhađ tađi trúơtûđ bïn ngoađi ăïí coâ sûơ nhíịt quaânhún trong viïơc traê cöng bònh ăùỉnggiûôa nam vađ nûô lađm viïơc tronglônh vûơc cöng vuơ - mùơc duđ theomöơt caâch thûâc coâ lûu tím ăïịn cíịutruâc xaô höơi vađ caâc tiïu chñ cuêa quöịcgia Khoaêng caâch vïì giúâi lađ lúânnhíịt úê caâc nûúâc ăang phaât triïín,nhûng víịn ăïì víîn cođn dai dùỉng úêcaâc nïìn kinh tïị cöng nghiïơp hoaâcao (xem Höơp 10.3)
Chïnh lïơch vïì mûâc lûúng
Víịn ăïì ăùơt ra
Ngoađi viïơc giaâ trõ tiïìn lûúng bõsuy giaêm, tònh traơng chïnh lïơch vïìmûâc lûúng lađ möơt víịn naơn kinhniïn khaâc trong cú cíịu tiïìn lûúngcho nhín viïn cöng vuơ úê ríịt nhiïìunûúâc Trïn bònh diïơn quöịc tïị, hïơ söị chïnh lïơch bíơc lûúng (hïơ söị tyê lïơ cuêa
mûâc trung bònh cuêa bíơc lûúng caonhíịt trïn mûâc trung bònh cuêa bíơclûúng thíịp nhíịt) dao ăöơng ríịtröơng, tûđ mûâc cao lađ 30:1 hoùơc húncho ăïịn mûâc thíịp lađ 2:1 - vúâi mûâcchïnh lïơch thûúđng gùơp trongkhoaêng tûđ 6 hoùơc 7:1 (Chuâ yâ rùìng,tùng tyê lïơ nađy coâ nghôa lađ giaêmmûâc chïnh lïơch trong cú cíịulûúng.) Trïn thûơc tïị, viïơc giaêmtiïìn lûúng thûúđng keâo theo nhûôngkhoaên cùưt giaêm theo möơt tyê lïơ lúânhún úê caâc mûâc cao nhíịt (hoùơc caâc
Trang 34mûâc lûúng tríìn hoùơc caê hai) Mùơc
duđ caâch tiïịp cíơn ăoâ lađ coâ thïí hiïíu
ặúơc tûđ quan ăiïím bònh ăùỉng
ngùưn haơn, nhûng aênh hûúêng dađi
haơn cuêa noâ lađ khöng coâ lúơi xeât vïì
caê hiïơu quaê hoaơt ăöơng vađ tñnh
cöng bùìng Cuơ thïí lađ, chïnh lïơch
vïì mûâc lûúng cuöịi cuđng seô díîn
ăïịn khaê nùng míịt ăi nhûông nhín
viïn coâ khaê nùng lûơa choơn caâc cú
höơi bïn ngoađi, nghôa lađ nhûôngnhín viïn töịt hún Kïịt quaê chothíịy, nhíịt lađ úê chíu Phi, giaêmchïnh lïơch vïì mûâc lûúng lađ muơctiïu quan troơng cuêa viïơc caêi caâchnïìn cöng vuơ Tyê lïơ chïnh lïơch vïìmûâc lûúng cuêa möơt söị nûúâc vađocuöịi nhûông nùm 1970 vađ ăíìu
1990 ặúơc thïí hiïơn úê Baêng 10.4nhû sau:
Mùơc duđ híìu hïịt caâc quöịc gia
hiïơn nay khùỉng ắnh dûât khoaât
cíịm sûơ phín biïơt ăöịi xûê cùn cûâ
vađo giúâi tñnh, nhûng víîn cođn
nhûông khaâc biïơt giûôa tiïìn lûúng
cuêa phuơ nûô vađ nam giúâi - ặúơc
goơi lađ “khoaêng caâch chi traê theo
giúâi” - trong ríịt nhiïìu lônh vûơc
vïì tiïìn thuđ lao cho caâc viïn
chûâc nhađ nûúâc Khoaêng caâch vïì
giúâi ăùơc biïơt lúân trong caâc nûúâc
ăang phaât triïín Nhûng thíơm
chñ úê caâc quöịc gia phaât triïín,
cuông cíìn chuâ yâ nhûông ăiïím
nhû sau :
● Theo truýìn thöịng, caâc cöng
viïơc cuêa phuơ nûô bõ ăaânh giaâ
thíịp vađ theo ăoâ, ặúơc traê
thíịp hún cöng viïơc cuêa nam
giúâi, díîn ăïịn caâc tònh
huöịng nhû trûúđng húơp úê
Denver, Colorado, khi caâc
nûô y taâ ặúơc traê thíịp hún
caâc thúơ xeân cíy.
● ÚÊ Myô, caâc söị liïơu cuêa giai
ăoaơn tûđ nùm 1960-1990 cuêa Böơ Thûúng maơi cho thíịy, caâc khoaên thu hoaơch trung bònh kiïịm ặúơc cuêa phuơ nûô giao ăöơng tûđ 57% ăïịn 70% tiïìn trung bònh kiïịm ặúơc cuêa nam giúâi.
● ÚÊ Öxtríylia, maôi ăïịn nùm
1972, nguýn tùưc traê bùìng nhau cho cöng viïơc nhû nhau múâi ặúơc thûđa nhíơn Thûơc sûơ rùìng, möơt quýịt ắnh nöíi tiïịng cuêa toađ aân trong möơt vuơ aân vađo nùm 1912 ăaô biïơn höơ vïì viïơc traê lûúng thíịp hún cho phuơ nûô vò, khöng giöịng nhû ăađn öng, nhòn chung, phuơ nûô khöng phaêi nuöi gia ằnh Phaân quýịt nađy múê ặúđng cho thöng lïơ tñnh tyê lïơ tiïìn lûúng cuêa phuơ nûô theo tyê lïơ phíìn trùm tiïìn lûúng cú baên cuêa nam giúâi Cho ăïịn nùm 1949, tyê lïơ nađy ặúơc chñnh thûâc íịn ắnh lađ 54%, vađ
vađo nùm ăoâ, tyê lïơ nađy ặúơc tùng lïn 75% Vađo cuöịi nhûông nùm 1970, tiïìn lûúng cú baên cuêa phuơ nûô ăaô tùng tûđ 74% lïn 94% so vúâi lûúng cuêa nam giúâi
● Niu Dilín chñnh thûâc thûđa nhíơn mûâc lûúng khaâc nhau giûôa phuơ nûô vađ nam giúâi vađo nùm 1903, vađ ặúơc chñnh thûâc ặúơc cöng nhíơn vađo nùm
1934 vađ nùm 1945 Chó ăïịn nùm 1972, Ăaơo luíơt vïì chi traê bònh ăùỉng múâi ặúơc ban hađnh Tiïìn lûúng theo giúđ cuêa phuơ nûô tùng tûđ 71,3% so vúâi tiïìn lûúng nam giúâi nùm 1973 lïn ăïịn 78,5% vađo nùm 1977.
● ÚÊ Anh, cuông coâ sûơ phín biïơt ăöịi xûê trong traê lûúng cùn cûâ vađo giúâi víîn ặúơc pheâp aâp duơng cho túâi nùm 1975, khi Ăaơo luíơt chi traê bònh ăùỉng ặúơc ban hađnh vađo nùm 1970 coâ hiïơu lûơc.
Höơp 10.3 Khoaêng caâch vïì giúâi
Trang 35ÚÊ Gana, Lađo, Mödùmbñch vađUganăa, viïơc giaêm chïnh lïơch trong
cú cíịu lûúng lađ do nhûông muơc tiïugiaêm chïnh lïơch mûâc lûúng cuơ thïítrong chûúng trònh caêi caâch chïị ăöơtiïìn lûúng Trong tònh hònh khöngcoâ caâc chûúng trònh caêi caâch nïìncöng vuơ, caâc khoâ khùn vïì kinh tïị vađnhûông haơn chïị khùưt khe vïì mùơt tađichñnh cuêa nhûông nùm 1980 coâkhuynh hûúâng buöơc tiïìn lûúngtrong khu vûơc nhađ nûúâc úê híìu hïịtcaâc nûúâc ăang phaât triïín trúê nïnchïnh lïơch hún vađ kïịt quaê lađ caâcbiïơn phaâp khuýịn khñch bõ töín haơi
Ăo mûâc ăöơ “chïnh lïơch”
Ăiïìu quan troơng khi xem xeâtcíịu truâc bïn trong cuêa tiïìn lûúnglađ chuâ yâ túâi caâc víịn ăïì phûúngphaâp luíơn Trûúâc hïịt, nhûông thayăöíi vïì tyê lïơ chïnh lïơch giûôa caâcăiïím trung bònh cuêa mûâc lûúngcao nhíịt vađ thíịp nhíịt coâ thïí chûachó ra ặúơc nhûông thay ăöíi trong
cú cíịu töíng thïí cuêa tiïìn lûúng Vñduơ, viïơc aâp ăùơt möơt mûâc tríìn lïnmûâc lûúng cao nhíịt seô giaêm chó söịvađ thûơc sûơ lađm giaêm ăöơng cúkhuýịn khñch ăöịi vúâi mûâc lûúng
Trang 36cao nhíịt (nhû trûúđng húơp úê Myô,
ăaô gíy ra taâc ăöơng ngûúơc laơi tñnh
lögic vađ sûơ víơn hađnh cuêa hïơ thöịng
cöng vuơ hađnh phaâp cíịp cao – xem
Chûúng 11), nhûng laơi khöng coâ
taâc duơng ăöịi vúâi phíìn cođn laơi cuêa
cú cíịu lûúng Thûâ hai, sûơ so saânh
quöịc tïị dûơa trïn tyê lïơ chïnh lïơch
vïì mûâc lûúng lađ ríịt khoâ, búêi vò
nhíịt ắnh seô coâ tyê lïơ cao hún nïịu
coâ nhiïìu bíơc lûúng hún, vađ caâc ýịu
töị khaâc lađ nhû nhau, mùơc duđ caâc
möịi quan hïơ bïn trong coâ thïí
giöịng hïơt nhau Nhû víơy, chñnh
quýìn coâ thïí dïî dađng chûng ra “sûơ
caêi thiïơn” trong caâc biïơn phaâp
khuýịn khñch bùìng caâch ăún giaên
nhín ăöi söị bíơc lûúng mađ khöng
phaêi thay ăöíi chuât nađo cú cíịu tiïìn
lûúng Phûúng phaâp töịt nhíịt ăïí
ăo "ăöơ chïnh lïơch” giûôa caâc mûâc
lûúng lađ hïơ söị biïịn ăöíi - ăöơ lïơch
chuíín cuêa caâc ăiïím trung bònh
theo bíơc lûúng ặúơc chia cho
lûúng trung bònh töíng thïí - vađ
ặúơc chia tiïịp cho söị lûúơng caâc
bíơc lûúng Mùơc duđ caâch tñnh nađy lađ
coâ quaâ nhiïìu ýu cíìu phûâc taơp ăïí
coâ thïí aâp duơng trong thûơc tïị cho
viïơc so saânh quöịc tïị úê phaơm vi
röơng, nhûng ăíy lađ ýu cíìu cuêa
bíịt kyđ nöî lûơc nghiïm tuâc nađo
nhùìm caêi caâch cú cíịu tiïìn lûúng
cuêa möơt quöịc gia nhíịt ắnh Trong
bíịt cûâ trûúđng húơp nađo, cíìn ghi nhúâ
nhûông ăiïím chûa hoađn thiïơn giûôa
caâc tyê lïơ chïnh lïơch thöng thûúđng
vïì mûâc lûúng khi giaêi thñch dûôliïơu Dô nhiïn, nïịu víịn ăïì cuơ thïí lađmöơt trong nhûông biïơn phaâpkhuýịn khñch bùìng tiïìn ăöịi vúâimöơt bíơc lûúng hoùơc möơt nghïìnghiïơp cuơ thïí, thò thûúâc ăo thñchhúơp lađ tyê lïơ ăiïím trung bònh mûâclûúng cuêa bíơc ăoâ ăöịi vúâi lûúng
trung bònh cuêa böơ hoùơc lônh vûơc,hoùơc toađn thïí nïìn cöng vuơ - tuyđthuöơc vađo muơc ăñch phín tñch
Laơm phaât bíơc lûúng vađ caâc biïơn phaâp khùưc phuơc taơm thúđi: Caâch phaên ûâng töìi nhíịt ăöịi vúâi caâc biïơn phaâp khuýịn khñch khöng thoaê ăaâng
Khi möơt nhađ quaên lyâ thuöơc khuvûơc cöng phaêi ăöịi mùơt vúâi nhûôngnhín viïn xûâng ăaâng nhûng coâmûâc lûúng quaâ thíịp thò ăiïìu thíơtdïî hiïíu lađ hoơ coâ gùưng ăïì baơt nhûôngngûúđi ăoâ lïn nhûông bíơc mađ hoơkhöng xûâng ăaâng, hoùơc aâp duơngcaâc biïơn phaâp coâ tñnh chíịt taơm thúđinhû lađ möơt caâch ngùn ngûđa sûơ suygiaêm tiïìn lûúng thûơc tïị cuêa nhínviïn ăoâ Tuy nhiïn, trong möơt thúđigian ríịt ngùưn, tònh traơng laơm phaâtcíịp bíơc (hoùơc caâc biïơn phaâp giaêiquýịt taơm thúđi) gíy ra ríịt nhiïìuăiïìu bíịt lúơi do caâc biïơn phaâpkhuýịn khñch khöng thñch ăaâng,vađ thïm vađo ăoâ lađm huyê hoaơi khaê
nùng cuêa chñnh quýìn trong viïơcquaên lyâ nguöìn nhín lûơc cuêa mònh
Coâ quaâ nhiïìu vñ duơ úê thïị giúâi caâcnûúâc ăang phaât triïín ÚÊ Túriniăaât
Trang 37vađ Töbagö, viïơc tùng nhûông khoaêntiïìn cöng traâ hònh bùìng caâch böị trñnhûông ngûúđi khöng ăuê nùng lûơcvađo nhûông võ trñ cođn khuýịt úê cíịptrung vađ cao vađ trao quýìn ăiïìuhađnh ăaô gíy ra sûơ míịt cín ăöịi tríìmtroơng trong viïơc sûê duơng nhín lûơc.
Guyana cuông phaêi chõu nhiïìu híơuquaê tûđ viïơc laơm phaât cíịp bíơc saukhi böị trñ nhûông ngûúđi khöng ăuêphíím chíịt, nùng lûơc vađo caâc võ trñcođn khuýịt úê cûúng võ quýìn ăiïìuhađnh Hún nûôa, viïơc chi traê nhûôngkhoaên lûúng vađ trúơ cíịp ăùơc biïơtcho nhín viïn úê möơt söị böơ nađy mađkhöng phaêi úê böơ khaâc ăaô gíy ra sûơ
oaân giíơn vađ lađm suy giaêm ăaơo ặâccuêa caâc nhín viïn cöng vuơ Viïơcnhíơn ngûúđi vađo lađm viïơc mađ khöngặúơc phï chuíín vađ thú mûúân taơmthúđi vúâi mûâc lûúng cao hún vađthöng qua viïơc kyâ kïịt húơp ăöìng ăaôlađm meâo moâ cú cíịu tiïìn lûúng ÚÊYïmen, viïơc ặa nhûông ngûúđi tûđbïn ngoađi khöng ăuê tiïu chuíínvađo giûô caâc võ trñ cao mađ hoơ hoađntoađn khöng phuđ húơp ăaô trúê nïnphöí biïịn, ăùơc biïơt sau khi thöịngnhíịt ăíịt nûúâc vađo nùm 1990, vađ ăoâchñnh lađ ýịu töị lađm giaêm chíịtlûúơng cuêa hoaơt ăöơng cöng vuơ tûđnùm 1992 (xem Höơp 10.4) Nhûông
Sau khi thöịng nhíịt Bùưc vađ
Nam Yïmen vađo nùm 1990, söị
lûúơng viïn chûâc trong chñnh
quýìn trung ûúng úê Yïmen úê
miïìn Bùưc tùng tûđ 65.000 trûúâc
nùm 1990 túâi gíìn nûêa triïơu
ngûúđi, hoùơc khoaêng 3% söị dín,
so vúâñ tyê lïơ 1,4% úê vuđng Trung
Ăöng vađ Bùưc Phi Sûơ tùng lïn
ban ăíìu lađ do viïơc thađnh líơp caâc
cú cíịu hađnh chñnh song song
vúâi nhûông truýìn thöịng khaâc
nhau vađ sûơ truđng lùơp chûâc nùng
lađ phöí biïịn, nhû lađ hïơ quaê cuêa
sûơ thöịng nhíịt vúâi miïìn Nam.
Ngoađi ra, chñnh phuê cođn phaêi
thu naơp ríịt nhiïìu nhín viïn cuô
cuêa caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc
úê miïìn Nam, vađ lađ ngûúđi sûê
duơng lao ăöơng cuöịi cuđng ăöịi
vúâi nhûông hoơc sinh vûđa töịt nghiïơp phöí thöng Cuöịi cuđng, ýịu töị gíy taâc haơi lúân nhíịt lađ viïơc ngađy cađng sûê duơng nïìn cöng vuơ nhû lađ möơt nguöìn baêo trúơ caâ nhín vađ baêo trúơ chñnh trõ.
Hïơ thöịng quaên lyâ nhín sûơ thûơc sûơ suơp ăöí Khöng thïí xaâc ắnh ặúơc coâ bao nhiïu ngûúđi nhíơn lûúng cuêa nhûông ngûúđi ăaô chïịt vađ trong möơt söị trûúđng húơp, coâ ngûúđi nhíơn nhiïìu lûúng khaâc nhau vúâi nhûông tû caâch khaâc nhau Theo baâo caâo, khoaêng möơt nûêa nhín viïn chñnh phuê khöng bao giúđ coâ mùơt taơi núi lađm viïơc hoùơc trong ngađy lađm viïơc chó coâ mùơt möơt luâc taơi cú quan Söị ngûúđi khöng ăuê trònh ăöơ ặúơc thú mûúân lïn túâi
hađng chuơc nghòn, vađ ăïìu ặúơc ăïì baơt möơt caâch thiïn võ Do nhûông khoâ khùn vïì tađi chñnh vađ danh saâch traê lûúng cho nhûông ngûúđi lađm viïơc trong böơ maây chñnh quýìn bõ thöíi phöìng, nïn mûâc lûúng thûơc tïị lađ ríịt thíịp vađ mûâc tiïìn lûúng cao nhíịt vađ thíịp nhíịt chïnh lïơch khöng ăaâng kïí Sûơ xoâi mođn ăöơng cú khuýịn khñch vađ khöng quan tím ăïịn trònh ăöơ vađ hiïơu quaê hoaơt ăöơng ăaô lađm suy giaêm chïị ăöơ kyê luíơt cuêa nhín viïn noâi chung, ăaơo ặâc vađ khaê nùng hoađn thađnh nhiïơm vuơ Hïơ quaê tiïịp theo lađ viïơc cung cíịp caâc dõch vuơ xaô höơi cho dín chuâng cuông bõ aênh hûúêng tríìm troơng.
Höơp 10.4 Yïmen: Ăöịi mùơt vúâi chi phñ hađnh chñnh cuêa viïơc thöịng nhíịt ăíịt nûúâc,
nöơi chiïịn, vađ sûơ baêo höơ
Trang 38caâch phaên ûâng coâ tñnh tònh thïị vađ
cuơc böơ nađy ăöịi vúâi víịn ăïì mûâc thuđ
lao khöng thoaê ăaâng ăaô phaâ huyê
hïơ thöịng coâ thïí xíy dûơng nïn caâc
biïơn phaâp khuýịn khñch ăíìy ăuê
hún trong tûúng lai
Búêi vò khöng coâ lyâ do húơp lyâ vađ
coâ tñnh thûơc tiïîn ăïí mong ăúơi caâc
nhađ quaên lyâ seô khöng hađnh xûê nhû
ngûúđi bònh thûúđng vađ cöị gùưng
dađnh nhûông ăöịi xûê thuíơn lúơi cho
caâc nhín viïn cuêa hoơ, nïn chó coâ
thïí ngùn ngûđa nhûông kïịt quaê tai
haơi cuêa viïơc laơm phaât cíịp bíơc vađ
nhûông biïơn phaâp taơm thúđi bùìng
caâch trûđng phaơt caâc nhađ quaên lyâ ăaô
lađm nhû víơy
Ăöơng cú khuýịn khñch
vò caâi gò?
Liïn kïịt giûôa ăöơng cú khuýịn
khñch vađ viïơc “hoađn thađnh nhiïơm vuơ”
Trong nhûông nùm gíìn ăíy, chuê
ýịu do nhíơn thûâc ặúơc nhûông bíịt
lúơi cuêa cíịu truâc tiïìn lûúng coâ sûơ
chïnh lïơch giûôa caâc mûâc lûúng,
nïn víịn ăïì hûúâng troơng tím vađo
viïơc tùng lûúng cho nhûông ngûúđi
coâ caâc kyô nùng hiïịm coâ hoùơc ăaêm
ặúng caâc chûâc nùng thiïịt ýịu ăaô
nöíi lïn thađnh víịn ăïì hađng ăíìu
trong möịi quan tím vïì chñnh
saâch.7Tûúng tûơ nhû víơy, hiïơn nay,
ăađo taơo ngađy cađng ặúơc xaâc ắnh
lađ biïơn phaâp troơng tím hún ăïí buđ
ăùưp nhûông kyô nùng thiïịu huơt thay
vò thûơc hiïơn möơt chûúng trònh ăađo
taơo töíng thïí nhùìm níng cao trònh
ăöơ chung cuêa lûơc lûúơng lao ăöơng(xem Chûúng 12) Ăíy lađ caâch tiïịpcíơn ăuâng ăùưn Vò thïị, nïn coânhûông cöị gùưng nhùìm taơo ra möịiliïn kïịt chùơt cheô hún giûôa hiïơu quaêcöng viïơc cuêa nhín viïn vađ caâcphíìn thûúêng bùìng tiïìn hoùơc hònhphaơt ăöịi vúâi hoơ Tuy nhiïn, trongthûơc tïị, sûơ cöị gùưng nađy gùơp phaêiăíìy ríîy nhûông khoâ khùn
Nhûông víịn ăïì vïì hiïơu quaê hoaơtăöơng trong lônh vûơc nhađ nûúâcặúơc bađn luíơn chi tiïịt úê Chûúng
18 ÚÊ ăíy, cíìn phaêi noâi möơt ăöi lúđi
vò coâ möịi liïn quan trûơc tiïịp giûôavíịn ăïì nađy vađ chñnh saâch tiïìnlûúng trong khu vûơc nhađ nûúâc Dônhiïn, úê möơt nghôa nađo ăoâ, tíịt caêcaâc khoaên chi traê phaêi gùưn vúâihiïơu quaê cöng viïơc Do víơy, caêmnhíơn möơt caâch trûơc giaâc lađ phaêiliïn kïịt caâc ýịu töị khuýịn khñchbùìng tiïìn vúâi nhûông kïịt quaê ăaơtặúơc hađng nùm cuêa nhín viïnặúơc ăaânh giaâ vïì mùơt söị lûúơng cuơthïí Thíơt khöng may, bùìng chûângvïì kinh nghiïơm thûơc tiïîn chothíịy, caâc kïị hoaơch traê lûúng theomûâc hoađn thađnh nhiïơm vuơ khöngtaâc ăöơng nhiïìu ăïịn viïơc níng caohiïơu quaê cöng viïơc (xem, chùỉnghaơn, Milkovich vađ Wigdor 1991),ăùơc biïơt lađ trong khu vûơc cöng, núimađ caâc saên phíím ăíìu ra ríịt khoâlûúơng hoaâ hoùơc nhûông kïịt quaêlûúơng hoaâ ặúơc ñt liïn quan túâimuơc ăñch hoaơt ăöơng Caâc khoaêntiïìn thûúêng vađ caâc biïơn phaâp
Trang 39tûúng tûơ coâ thïí lađ ýịu töị böí sungtrong cú chïị kiïím soaât chñnh trõăöịi vúâi nïìn cöng vuơ ÚÊ caâc nûúâcphaât triïín, ăiïìu nađy coâ thïí hoùơckhöng lađ víịn ăïì quan troơng; úê caâcnûúâc ăang phaât triïín thò ăíy lađmöịi quan ngaơi chñnh Hún nûôa, úênhûông xaô höơi ăa sùưc töơc, ăa töngiaâo, hoùơc dûơa vađo thõ töơc, caâc kïịhoaơch traê lûúng theo mûâc ăöơ hoađnthađnh nhiïơm vuơ coâ thïí lađm xaâotröơn sûơ cín bùìng xaô höơi vöịn ăangmong manh Thíơm chñ cho duđ caâckïị hoaơch ăoâ ặúơc quaên lyâ möơtcaâch cöng bùìng vađ húơp lyâ (ăiïìu ñtcoâ khaê nùng trong nhûông xaô höơiăoâ), thò quan niïơm cho rùìng víînkhoâ coâ thïí traânh khoêi sûơ thiïn võ.
Vñ duơ, nhûông ngûúđi Myô göịc Phi lađthađnh viïn cuêa Ăöơi ăùơc nhiïơm baêovïơ caâc ýịu nhín cuêa Myô tûđng chorùìng, viïơc thûúêng theo mûâc ăöơhoađn thađnh nhiïơm vuơ ặúơc thûơchiïơn möơt caâch khöng cöng bùìng
Ăiïìu muöịn noâi úê ăíy khöngnhùìm gaơt boê caâc giaêi phaâp traêlûúng theo hiïơu quaê cöng viïơc, mađặa ra möơt sûơ lûu yâ ăùơc biïơt
Tuy caâc kïị hoaơch traê lûúng theohiïơu quaê cöng viïơc nhòn chung lađkhöng thñch húơp trong khu vûơcnhađ nûúâc, nhûng caâc ýịu töị khuýịn khñch hoađn thađnh nhiïơm vuơ lađ cíìn
thiïịt Ăiïìu ăíìu tiïn vađ quan troơngnhíịt lađ toađn böơ cú cíịu tiïìn lûúng,chïị ăöơ tuýín duơng vađ hïơ thöịng ăïìbaơt phaêi hûúâng vađo viïơc thûúêngcho nhûông ngûúđi hoađn thađnh töịt
nhiïơm vuơ vađ trûđng phaơt (vađ caêithiïơn) viïơc khöng hoađn thađnhnhiïơm vuơ Khöng ăiïìu gò phaâ hoaơi
tû caâch ăaơo ặâc cuêa caâc cöng chûâctöịt vađ huyê hoaơi tñnh hiïơu quaê húnlađ sûơ thiïn võ vađ baêo trúơ trong viïơctuýín duơng vađ ăïì baơt Thïm vađoăoâ, con ngûúđi khöng chó söịngbùìng möîi baânh mò: sûơ khuýịnkhñch khöng phaêi bùìng tiïìn coâ thïíríịt quan troơng, ăùơc biïơt ăöịi vúâinhûông ngûúđi coâ trònh ăöơ chuýnnghiïơp cao Trong bíịt kyđ trûúđnghúơp nađo, sûơ ăaânh giaâ cöng bùìng,khöng thiïn võ, mang tñnh thi ăuavađ minh baơch cuêa nhûông ngûúđiquaên lyâ, giaâm saât lađ hođn ăaâ taêngcho bíịt kyđ hïơ thöịng khuýịn khñchnađo Caâc baên kï khai ăaânh giaâ mûâcăöơ hoađn thađnh nhiïơm vuơ chi tiïịtvađ höì sú giíịy túđ ăíìy ăuê khöngquan troơng bùìng sûơ ăaânh giaâkhöng chñnh thûâc vađ cöng bùìng
Chñnh saâch ăïì baơt
Möơt ýịu töị quan troơng trongăöơng cú vađ ăaơo ặâc cuêa caâc nhínviïn lađ cú höơi ặúơc thùng tiïịn lïncaâc mûâc cao hún Trong nhûôngýịu töị khaâc, quaên lyâ nghïì nghiïơplađ viïơc böị trñ ăuâng ngûúđi ăuângviïơc vađ sûê duơng töịi ăa caâc kyô nùngcuêa nhín viïn Nhûng viïơc ăïì baơtvúâi mûâc lûúng cao hún vađ, ăiïìuquan troơng khöng keâm, níng cao
võ trñ vađ traâch nhiïơm, víîn lađ chòakhoaâ cuêa viïơc taơo ăöơng cú vađ phíìnthûúêng cho cöng viïơc Caê nhín
Trang 40viïn vađ caâc chuýn gia nhín sûơ
xem viïơc ặúơc ăïì baơt tûđ hai ăïịn
böịn bíơc trong cuöơc ăúđi lađm viïơc
nhû lađ möơt tiïu chuíín Viïơc ăïì baơt
cíìn phaêi cùn cûâ vađo möơt söị ýịu töị
nhû: hiïơu quaê cöng viïơc, tiïìm
nùng, caâc kyô nùng, kiïịn thûâc vađ
thím niïn (biïíu hiïơn cho kinh
nghiïơm vađ khaê nùng ra quýịt
ắnh töịt) ÚÊ ríịt nhiïìu nûúâc, viïơc
ăïì baơt thûúđng haơn chïị vò phaêi coâ
chöî khuýịt úê bíơc tûúng ûâng, vađ
nhûông haơn chïị ăoâ thûúđng nghiïm
ngùơt hún úê caâc cíịp cao hún nhùìm
haơn chïị khaê nùng “luöìn loơt cíịp
bíơc” nhû lađ sûơ phaên ûâng ăöịi vúâi
nhûông khoaên tiïìn lûúng khöng
thoaê ăaâng hoùơc lađ kïịt quaê cuêa viïơc
quaên lyâ ýịu keâm, nhû ăaô ăïì cíơp úê
phíìn trûúâc
Coâ nhiïìu caâch tiïịp cíơn khaâc
nhau ăöịi vúâi víịn ăïì sûê duơng tiïu
chñ thím niïn vađ thađnh tñch trong
viïơc ăïì baơt Híìu hïịt caâc nûúâc phaât
triïín vađ ăang phaât triïín sûê duơng
phöịi húơp caê hai ýịu töị nađy Möơt vađi
nûúâc phaât triïín, vñ duơ Xingapo,
kiïn ắnh vúâi viïơc ăïì baơt nhín viïn
phaêi cùn cûâ hoađn toađn theo thađnh
tñch, trong khi híìu hïịt caâc nûúâc
ăang phaât triïín, vñ duơ ÍỊn Ăöơ, xem
ýịu töị thím niïn nùơng kyâ hún Hïơ
thöịng ăïì baơt dûơa theo thím niïn
coâ khuynh hûúâng lađm giaêm tñnh
hiïơu quaê hoaơt ăöơng theo thúđi gian
vađ lađm ýịu ăi caâc ăöơng cú khuýịn
khñch nöî lûơc vađ tûơ hoađn thiïơn
mònh Tuy nhiïn, nguýn tùưc thím
niïn líìn ăíìu tiïn ặúơc ặa ra vađokhoaêng cuöịi thïị kyê XIX úê ríịt nhiïìunûúâc phaât triïín nhû lađ möơt cuöơc caêi caâch cíìn thiïịt, ăïí chuýn nghiïơp
hoaâ nïìn cöng vuơ vađ taâch khoêi sûơthay ăöíi thíịt thûúđng cuêa nïìn chñnhtrõ hoùơc caâc möịi quan hïơ caâ nhíncuêa tûđng nhín viïn cöng vuơ
Nhûông nguy cú nađy coâ thïí gíìnnhû biïịn míịt úê caâc nûúâc phaâttriïín, nhûng víîn töìn taơi úê híìu hïịtcaâc nûúâc ăang phaât triïín, ăùơc biïơttrong caâc xaô höơi ăa sùưc töơc, hoùơcnhûông nûúâc coâ tònh traơng quaên lyânhađ nûúâc ýịu keâm Do ăoâ, khi cínnhùưc moơi ăiïìu, quan troơng lađ tûđngbûúâc phaât huy hún nûôa vai trođngađy cađng lúân hún cuêa ýịu töịthađnh tñch khi ăïì baơt trong nïìncöng vuơ, nhûng phaêi thûơc hiïơnmöơt caâch thíơn troơng vađ khöngặúơc boê qua nguýn tùưc thímniïn Khöng giöịng nhû hiïơu quaêcöng viïơc hay thađnh tñch, söị nùmlađm viïơc lađ tiïu chñ duy nhíịtkhöng phuơ thuöơc vađo sûơ giaêi thñchhay víơn ăöơng löi keâo vò lúơi ñch cuơcböơ hoùơc caâc cöng viïơc caâ nhín
Trïn thûơc tïị, híìu hïịt caâc nûúâcăïìu aâp duơng mö hònh thađnh líơpmöơt uyê ban vïì ăïì baơt trong möîi böơhay cú quan liïn quan Uyê ban nađychuíín bõ danh saâch nhûông ngûúđiặúơc ăïì baơt khi coâ caâc võ trñ bõkhuýịt Ăïí ăuê tiïu chuíín ặúơc ăïìbaơt, ûâng cûê viïn phaêi coâ möơt söịnùm töịi thiïíu phuơc vuơ úê bíơc hiïơnhađnh, hoađn thađnh möơt khöịi lûúơng