Bài giảng kinh tế môi trường

– Thông tin mờ Hidden information• Thị trường dành cho môi trường – Xác định quyền tài sản và thoả thuận về giá và lượng– Xác định giá thiệt hại xã hội – thuế xanh – Xác định lượng thiệt

– Thông tin mờ (Hidden information)

• Thị trường dành cho môi trường

– Xác định quyền tài sản và thoả thuận về giá và lượng– Xác định giá thiệt hại xã hội – thuế xanh

– Xác định lượng thiệt hại xã hội – hệ thống mua bán giấy phép xả

– Thông tin mờ (Hidden information)

– Xác định quyền tài sản và thoả thuận về giá và l−ợng– Xác định giá thiệt hại xã hội – thuế xanh

– Xác định l−ợng thiệt hại xã hội – hệ thống mua bán giấy phép xả

Kh¸i niÖm vÒ thÞ tr−êng

• ThÞ tr−êng: N¬i giao tiÕp

gi÷a ng−êi mua vµ b¸n

Các chức năng của kinh tế thị trường

• Tất cả các mối quan hệ kinh tế đều diễn ra dưới dạng trao đổi

ở thị trường (sức lao động, tiền, hàng, )

• Cơ chế điều chỉnh của thị trường hàng hoá là:

– Cung và cầu quyết định giá

– Nếu cung ít so với cầu thì giá tăng và ngược lại– Nếu giá tăng thì doanh nghiệp sản xuất nhiều hơn và cung tăng– Cơ chế giá sẽ quyết định sản xuất cái gì và bao nhiêu

• Chức năng của thị trường các yếu tố (lương, lãi suất) cũng

Các hình thức thất bại của thị trường

• Mất cân bằng kinh tế (thất nghiệp, lạm phát, khủng khoảng kinh

tế và mất cân đối trong cán cân xuất nhập khẩu)

• Phân phối thu nhập và tài sản không công bằng (Nghèo đói

trong hoàn cảnh kinh tế phát triển, không cùng cơ hội)

• Quyền lực kinh tế và điều khiển người tiêu dùng (hạ tiêu chuẩn,

định mức cũng như thay đổi hình ảnh của sản phẩm

• Không chi đủ cho các hàng hoá công cộng (người tiêu dùng

không sẵn sàng chi cho bảo hiểm sức khoẻ, giáo dục đào tạo, học hành, )

mức các tài nguyên thiên nhiên nên dẫn đến các tài nguyên không sử dụng được lâu dài)

Mô hình thị trường điển hình

• Cầu (hành vi của người mua):

Hàng hoá/dịch vụ mà người

mua có khả năng mua hoặc

sẵn sàng mua tại một mức giá

và thời gian nhất định

• Cung (hành vi của người bán):

Hàng hoá/dịch vụ mà người

bán sẵn sàng bán và có khả

năng cung cấp với mức giá và

thời gian nhất định

– Thông tin mờ (Hidden information)

– Xác định quyền tài sản và thoả thuận về giá và l−ợng– Xác định giá thiệt hại xã hội – thuế xanh

– Xác định l−ợng thiệt hại xã hội – hệ thống mua bán giấy phép xả

Thị trường

• Thị trường là kênh giao tiếp hiệu quả

• Thị trường sử dụng giá cả để giao tiếp kể cả qui luật

tự nhiên và qui luật của loài người

• Song thị trường cũng có thất bại

– Xã hội đã chứng kiến những rủi ro môi trường không thể chấp nhận được khi giá rớt trong giao tiếp giữa sự mong muốn của xã hội và giới hạn vật lý

– Giá phản ánh sai lệch giá trị kinh tế – Không tồn tại giá

– Thị trường có quá nhiều hoặc ít hàng hoá dịch vụ

Sức mạnh thị trường

• Thị trường là kênh giao tiếp hiệu quả

• Sức mạnh thị trường hoạt động hoàn hảo:

– Quá trình hoạt động phi tập trung và có trao đổi

– Không cần có người lập kế hoạch ở cấp trung ương với quyền lực vô hạn trong phân phối tài nguyên

– Giá đóng vai trò trong phân lại tài nguyên

• Lợi ích tương đối và lợi ích tuyệt đối

• Một thị trường thành công nếu như phân phối có hiệu

quả các tài nguyên Hiệu quả kinh tế ở đây là tối ưu Pareto

Quyền sở hữu

• Bốn đặc tính cơ bản của quyền sở hữu

– Tính tổng hợp (Comprehensive): được định nghĩa rõ ràng – Tính duy nhất (Exclusive): Mọi chi phí và lợi ích của việc sử

dụng tài nguyên đều do chủ sở hữu gánh chịu và hưởng.

– Tính chuyển đổi (Transferable): Chuyển đổi tự nguyện chủ sở

hữu Chủ sở hữu có động cơ bảo tồn và gìn giữ ngoài thời gian sử dụng.

– Tính bảo đảm (Secure): Bảo đảm trước sự chiếm đoạt của người khác

• Bốn đặc tính thể hiện kịch bản lý tưởng mà trong đó

mọi lợi ích thương mại đều được xác định

• Đối với môi trường thì thị trường hỗ trợ cho phân biệt

Cân bằng thị trường và lợi ích thương mại

• Nghiên cứu một thị trường đơn giản sau: Thị trường cho một bức tranh với 8 người

– Thông tin mờ (Hidden information)

– Xác định quyền tài sản và thoả thuận về giá và l−ợng– Xác định giá thiệt hại xã hội – thuế xanh

– Xác định l−ợng thiệt hại xã hội – hệ thống mua bán giấy phép xả

Thất bại của thị trường

• Thị trường có thể thất bại trong khi làm việc với tài

nguyên thiên nhiên

– Do không định nghĩa rõ ràng quyền tài sản – Do không có sự chuyển đổi tự do

– Không thể loại trừ bất cứ người nào ra khỏi sử dụng hàng hoá

– Không thể bảo vệ quyền mình trong việc sử dụng hàng hoá

• Chúng ta thiếu thị trường (Missing market), ví dụ mùi

hôi của trại lợn

• Ví dụ: các hộ ở thượng nguồn xả thải, các hộ ở hạ lưu

không nhận được tiền bồi thường Nước ô nhiễm làm giảm khả năng nuôi trồng thuỷ sản, giảm cơ hội nghỉ ngơi giải trí Như vậy các hộ ở thượng lưu đã gây “chi

phí ngoại” (External Cost) đối với các hộ ở hạ lưu.

4 lo¹i thÊt b¹i cña thÞ tr−êng

1 Ngo¹i øng (Externality)

– Tiªu cùc (Negative) – TÝch cùc (Positive) – Trùc tiÕp (Direct) – Sinh th¸i (Ecosystem)

2 Hµng ho¸ c«ng céng (Public good)

3 Tµi s¶n chung (Common)

4 Th«ng tin mê (Hidden information)

1 Ngoại ứng

• Bất kỳ một hoạt động nào đều gây ngoại ứng

• Ngoại ứng phát sinh nếu không bù đắp mọi

chi phí hoặc không nhận được mọi lợi ích do một hành động nào đó gây ra

• Ngoại ứng tồn tại khi giá thị trường hay chi phí

sản xuất không bao gồm trong đó những tác

động đối với xã hội như chi phí hay lợi ích.

• Vấn đề: Ai là người gây ngoại ứng hay ô

nhiễm (polluter) và ai là bị hại (pollutee)

Vì sao lại coi ô nhiễm là một ngoại ứng

• Ô nhiễm môi trường phụ thuộc vào tác động của chất

thải, đó là hiệu ứng vật lý đối với sinh động vật, phản ứng đối với con người (không hài lòng, buồn phiền, lo lắng, băn khoăn)

• Coi sự phản ứng của con người là sự giảm phúc lợi, ví

dụ sản xuất giấy có các khí thải như SO2, CO2, H2S,

Cl, có nước thải lẫn axit HCl, các chất thải rắn như

bùn, vôi, sơ sợi, làm chết các loài thuỷ sinh vật, thay đổi năng suất lúa, cây trồng trong vùng Dân cư

trong vùng chịu tác động của chất thải cũng bị suy giảm sức khoẻ, ốm đau.

Ngoại ứng tiêu cực

Ví dụ của ngành công nghiệp giấy

• Một DN giấy và bột giấy xả nước thải

xuống sông mà không phải trả một chi

phí nào Ô nhiễm làm ảnh hưởng đến

thuỷ sinh, giảm thu nhập của dân

• Đường cầu D thể hiện cầu về giấy

Trong trường hợp ngoại ứng = 0 thì

D=MPB=MSB

• Đường cung S thể hiện chi phí cá nhân

cận biên của việc sản xuất giấy DN xả

thải xuống sông và không phải trả gì

nên S=MPC

• Chi phí thiệt hại môi trường MEC

• Mức sản xuất tại Qm, QM và QS cũng

như giá PM và PS

• Nếu DN sản xuất ở mức QM thì sẽ gây

tổn thất bằng diện tích EAB

P (VNĐ)

B

A E

Sản lượng giấy (tấn)

MEC S=MPC MSC=MPC+MEC

Ngoại ứng tích cực

Ví dụ của một doanh nghiệp giấy bất kỳ

• Vì DN chấp nhận giá nên đường PM

của thị trường cũng chính là đường

cầu và doanh thu cận biên MR của

• DN đã sản xuất ra quá nhiều sản

phẩm, xả thải quá nhiều gây ô

nhiễm và tổn thất cho xã hội ở tam

P (VNĐ)

A E

MEC MC

Con người (cơ quan, hộ gia đình, làng xóm, ) cải tạo

cảnh quan làm cho người đi đường có cảm xúc đặc biệt

trước cái đẹp của thiên nhiên, phong cảnh, song họ

không được hưởng hay nhận một khoản thù lao nào.

Con người (cơ quan, hộ gia đình, làng xóm, ) cải tạo

cảnh quan làm cho người đi đường có cảm xúc đặc biệt

trước cái đẹp của thiên nhiên, phong cảnh, song họ

không được hưởng hay nhận một khoản thù lao nào.

Ví dụ của ngành lâm nghiệp

• Rừng được trồng với mục đích lấy gỗ, bảo vệ môi

trường, chống sói mòn, hạn hán, lũ lụt, bảo vệ lưu

vực sông,

• Giả thiết rừng không có ngoại ứng thì đường cung

S=MPC=MSC, cầu D=MB (lợi ích sử dụng gỗ)

• Tuy nhiên rừng còn tạo ra các lợi ích khác mà

không tính đến trong quyết định tiêu dùng, tức là

những lợi ích mà không được sẵn sàng chi trả

như săn bắn thú, nhặt nấm, nghỉ ngơi tham quan

thắng cảnh, MEB

• Lợi ích cận biên xã hội là tổng lợi ích cá nhân cận

biên và lợi ích ngoại ứng cận biên

MSB=MB+MEB

• Thay vì QS ta chỉ có QM Thị trường thất bại trong

việc đạt mức hoạt động kinh tế tối ưu Diện tích

tam giác AEB là phần được không của xã hội

P (VND)

A E

2 Hàng hoá công cộng

• Hàng hoá công cộng được coi là dạng đặc biệt

của ngoại ứng Hàng hoá công cộng tồn tại khi

không người nào bị loại khỏi tiêu dùng nó hoặc

người nào tiêu dùng nó thì không ảnh hưởng

người khác

• Hàng hoá cá nhân

– Tính chuyên dụng (excludable): của riêng trong

tiêu dùng – Tính cạnh tranh (rival): bị cạnh tranh trong tiêu

dùng

• Hàng hoá công cộng

– Phi chuyên hữu (non-excludable)

– Phi kình địch (non-rival)

• 2 loại hàng hoá công cộng là thuần tuý và phi

thuần tuý: sự khác nhau cơ bản là có kình địch

(đến tham quan phải mua vé, nhiều người tham

hµng ho¸ c«ng céng nµo?

• Iran - Desiccated wetlands, 2001 Ninety percent of wetlands

have dried up after 2 years of extreme drought Much of South

West Asia has experienced a prolonged three-year drought

that is unusual in its magnitude Out of 102 years of record,

1999, 2000, and 2001 rank as the fifth, third, and seventh

driest on record 1999-2000 was the driest winter on record.

• Pakistan - Longest drought on record, 1999-2001 The

prolonged three-year drought, which covers much of South

West Asia, has affected 2.2 million people and 16 million

livestock in Pakistan.

• Tajikistan - Lowest rainfall in 75 years, 2001 2001 marked

the third consecutive year of drought, which has destroyed

half the wheat crop.

• Korea - Worst drought in 100 years of record, 2001 It

coincided with an average annual temperature increase in

Asia?s temperate region, which includes Korea, by more than

1.8?F (1?C) over the past century The warming has been

most pronounced since 1970.

• China - Disappearing Lakes, 2001 More than half of the

4,000 lakes in the Qinghai province are disappearing due to

drought The severity of the impact is exacerbated by

overpumping of aquifers Annual average temperature in

3 “Free Ride”, “Prisoner’s dilemma”,

“Social trap” & “Tragedy of commons”

• “Free Ride”: ăn chùa, ăn theo, ăn không

• Common (cái chung): Hàng hoá công cộng

phi thuần tuý khi tài nguyên được định

nghĩa bằng việc tiêu dùng có kình địch và

phí chuyên hữu hay còn gọi là tiếp cận mở

(open access) và rộng mở cho mọi người

(free-for-all)

• “Prisoner’s dilemma”, “Social trap” và

“Tragedy of commons”: Trạng thái tiến

thoái lưỡng nam của người tù, cái bẫy xã

hội và thảm cảnh của cái chung

• Các nhà kinh tế có đưa ra câu hỏi về mức

tối ưu của hàng hoá công cộng để tối đa lợi

nhuận Mức tối ưu này được gọi là tối ưu

Phi hiệu quả trong sử dụng &

khai thác tài nguyên

• Ngư dân chỉ dừng đánh cá khi nào khi

chi phí tăng thêm tương đương với lợi

nhuận bình quân, hay lợi ích của ngư

dân bằng 0 Đấy là lợi ích tịnh, song giá

trị xã hội thì âm do cạn kiệt tài nguyên

• Phát triển bền vững trong trường hợp

này: nhiều người đánh cá và đánh được

4 Thông tin mờ

• Thất bại thị trường có thể xuất hiện khi một

người không biết được người khác đang làm

gì

– Rủi ro đạo đức (Moral hazard)

– Lựa chọn bất lợi (Adverse selection)

• Rủi ro đạo đức: nhà quản lý môi trường

không thể giám sát được việc xả của các

hộ Chính vì vậy các hộ trốn tránh việc giảm

thải ô nhiễm Thậm chí lại có tiêu cực ở

Trung Quốc

• Sự lựa chọn bất lợi cũng ảnh hưởng đến môi

trường Một khuyến cáo quan trọng của

chính sách môi trường là sản xuất bền vững

ra các sản phẩm, ví dụ sản xuất nông

nghiệp sinh thái (Ecological agriculture)

Song sản phẩm bền vững lại bán với giá

Almost 40% of the fruit and 12% of the vegetables consumed by Americans last year were imported With an increasing amount of fresh produce being imported, the pesticide picture is not improving Imported produce contains, on average, about three times the pesticide residue level found on domestically produced food Only about 1% of imported foods from Asia and Latin America gets tested by the FDA A number of recent food-borne illness outbreaks have also been associated with imported produce, such as hepatitis A from strawberries, Cyclospora from raspberries, and E coli- infection from alfalfa sprouts and lettuce.

Cống xả của nhà máy sơn

Thị trường dành cho môi trường

• Thất bại thị trường sẽ gây ra những vấn đề về môi

trường Song ngay cả khi thị trường thất bại chúng

ta vẫn có thể áp dụng những ý tưởng ẩn sau thị trường để giải quyết vấn đề nếu phát sinh.

• Ví dụ về Chính sách nông nghiệp của EU

• Có 3 cách thức cơ bản để tạo dựng thị trường

1. ấn định quyền tài sản cho tài sản môi trường và để mọi

người tự đàm phán

2. Thông qua nhà điều tiết (regulator) để đưa ra đơn giá thị

trường cho một đơn vị tài sản môi trường

3. Thông qua nhà điều tiết (regulator) để định số lượng tài

sản mà có thể mua bán được và để mọi người tự quyết xem sẵn sàng mua bao nhiêu

Một số dạng của đồ thị của hàm thiệt hại xả thải cận

biên MAC (The marginal emission damage function)

xả thải (tấn/năm)

(a)

Thiệt hại $

xả thải (lbs/năm) (b)

Thiệt hại $

nồng độ (đơn vị/năm)

(c)

Thiệt hại $

(d)

Một số dạng của đồ thị của hàm chi phí giảm thải cận biên MAC

(The marginal abatement cost function)

xả thải

(b)

Chi phí $

xả thải (c)

Mức xả thải hiệu quả x∙ hội

(The social efficient level of pollution)

w

e* e’ Xả thải (tấn/năm)

$

Mức xả thải hiệu quả xã hội là

mức mà tại đó thiệt hại cận biên

MD bằng chi phí giảm thải cận

biên MAC e* là mức xả thải hiệu

quả Tổng thiệt hại a bằng tổng

chi phí giảm thải cận biên b

Tổng của a+b là tổng chi phí xã

hội tại mức xả thải e*

Mức xả thải hiệu quả xã hội là

mức mà tại đó thiệt hại cận biên

MD bằng chi phí giảm thải cận

biên MAC e* là mức xả thải hiệu

quả Tổng thiệt hại a bằng tổng

chi phí giảm thải cận biên b

Tổng của a+b là tổng chi phí xã

hội tại mức xả thải e*

(The efficient levels for different pollutants)

Thay đổi mức xả thải theo thời gian

w

e* e’ Xả thải (tấn/năm)

$ MAC

MD1

MD2

– Thông tin mờ (Hidden information)

• Thị trường dành cho môi trường

– Xác định quyền tài sản và thoả thuận về giá và lượng

– Xác định giá thiệt hại xã hội – thuế xanh– Xác định lượng thiệt hại xã hội – hệ thống mua bán giấy phép xả

Định lý Coase

Bài báo “The Problems of Social Cost” (1960)

• Giải thích quyền tài sản và quan hệ giữa người nông dân (Farmer) và người

chăn bò (Cattle-raiser) ở hai mảnh đất liền kề.

• Nếu thiệt hại (Damage) xảy ra thì phải xử lý như thế nào? Vấn đề chính là

quyền tài sản (Liability) trong xảy ra tranh chấp xảy ra thiệt hại (damage).

Ví dụ của định lý Coase

• Ví dụ điển hình của Coase là tuyến đường sắt chạy qua cánh

đồng lúa Mỗi chuyến tàu chạy qua do bánh xe cọ sát vào

đường ray nên phát lửa và có khi gây cháy lúa của dân Nếu như quyền pháp lý thuộc về người dân thì họ buộc nhà tàu phải trang bị hệ thống giảm ma sát và hạn chế phát lửa Song nếu hệ thống đó đắt quá, đắt hơn cả số lúa bị cháy thì nhà tàu sẽ trả tiền bồi thường cho người dân Nếu quyền pháp lý lại thuộc về nhà tàu thì người dân phải chịu cảnh lúa cháy hay nếu giá lúa cao thì buộc họ phải đàm phán với nhà tàu để giảm bớt phát lửa Một trong hai cách, kết quả là có hiệu quả

xã hội (lắp đặt hệ thống giảm phát lửa hay để lúa cháy) thì

liệu cái gì sẽ xảy ra và quyền pháp lý xác định ai phải chi trả.

• Ví dụ khác về tổ hợp công nghiệp Dow Chemical (Mỹ) Nếu khung pháp lý giao quyền

không khí sạch cho người dân thì dân buộc Dow Chemical phải giảm lượng hàng sản xuất

ra hoặc đình chỉ hẳn việc sản xuất Song Dow Chemical sẵn sàng chi trả $5/sản phẩm để

có quyền xả thải vừa đủ lượng hàng nhất định nào đó Ngược lại, nếu quyền thuộc về Dow Chemical thì người dân phải trả tiền cho DN để họ giảm xả thải và người dân buộc phải sống chung với nó.

1910