Ngày soạn: 29/ 10/ 2006 Ngày giảng: ./ / 2006 Tiết 1. ch ơng i . một số khái niệm cơ sở trong ngôn ngữ lập trình và ngôn ngữ lập trình pascal bài 1: phân loại ngôn ngữ lập trình bài 2: ch ơng trình dịch bài 3: các thành phần của ngôn ngữ lập trình I. Mục tiêu 1. Kiến thức - Biết khái niệm ngôn ngữ lập trình, ngôn ngữ máy, hợp ngữ, ngôn ngữ bậc cao; - Biết vai trò chơng trình dịch; - Biết các thành phần của ngôn ngữ lập trình; - Hiểu và phân biệt đợc nội dung của 3 thành phần trong ngôn ngữ lập trình. 2. Thái độ - Học sinh nhận thức đợc quá trình phát triển nỗ lực phát triển của tin học. Ham muốn học một môn ngôn ngữ lập trình để có khả năng giải bài toán bằng máy tính điện tử. II. Ph ơng tiện dạy và học 1. Chuẩn bị của GV - Bài soạn, SGK. 2. Chuẩn bị của HS - III. Cách thức tiến hành - Đọc SGK, thuyết trình, hỏi- đáp IV. Tiến trình bài giảng 1. ổ n định tổ chức . . . 2 Kiểm tra bài cũ - Không kiểm tra 3 Bài mới Hoạt động của Gv Hoạt động của hs 1 - Các em đã đợc tìm hiểu sự phát triển của tin học ở lớp 10, lên lớp 11 các em đợc tìm hiểu một nội dung mới đó là ngôn ngữ lập trình Pascal. Để phục vụ cho việc học đạt kết quả, trớc tiên thầy trò chúng ta đi tìm hiểu một số khái niệm cơ sở của ngôn ngữ lập trình này. * Hoạt động 1 (tìm hiểu phân loại ngôn ngữ lập trình) - Nhắc lại: Chơng trình là kết quả diễn đạt thuật toàn, các ngôn ngữ dùng để viết chơng trình gọi là ngôn ngữ lập trình. - Có mấy loại ngôn ngữ lập trình? - Chúng ta đi tìm hiểu khái niệm của các ngôn ngữ lập trình. - Yêu cầu h/s đọc mục 1 SGK- 3 - Cho biết ngôn ngữ máy là gì? - Cho biết u, nhợc điểm của loại ngôn ngữ này? - Để khắc phục nhợc điểm của ngôn ngữ máy, một số ngôn ngữ lập trình khác đã đợc phát triển. - Yêu cầu h/s đọc SGK- 4 - Hợp ngữ là gì? - Ví dụ: Cộng dữ liệu thanh ghi AX, BX ADD AX, BX (ADD là viết tắt của phép cộng) A. Phân loại ngôn ngữ lập trình - Có 3 loại ngôn ngữ lập trình: + Ngôn ngữ máy + Hợp ngữ + Ngôn ngữ bậc cao 1. Ngôn ngữ máy - Đọc SGK - Ngôn ngữ máy là ngôn ngữ duy nhất máy tính có thể hiểu và thực hiện đợc chơng trình. - Một số ngôn ngữ khác muốn máy tính hiểu đợc và thực hiện đợc phải đ- ợc dịch ra ngôn ngữ máy thông qua chơng trình dịch. - Trả lời câu hỏi 2. Hợp ngữ - Đọc SGK - Hợp ngữ là ngôn ngữ sử dụng câu lệnh viết tắt của tiếng Anh để viết ch- ơng trình. 2 - Để máy tính hiểu đợc và thực hiện đợc từ ngôn ngữ này thì phải đợc dịch ra ngôn ngữ nào? - Do nhu cầu về tính thông dụng của ngôn ngữ mà một loại ngôn ngữ khác xuất hiện, đó là ngôn ngữ máy. - Yêu cầu h/s đọc mục 3 SGK- 4 - Đối với loại ngôn ngữ này đã thích với với số đông ngời lập trình bởi ngôn ngữ của nó tự nhiện, gợi nghĩa - Ngôn ngữ lập trình là gì? - Cũng nh Hợp ngữ, viết chơng trình bằng ngôn ngữ này cần phải dịch ra ngôn ngữ máy thì máy tính mới có thể hiểu và thực hiện đợc. - Ví dụ một số ngôn ngữ lập trình bậc cao: Pascal, Foxpro, C, C ++ , Java * Hoạt động 2 (Tìm hiểu vai trò của ch- ơng trình dịch) - Đọc SGK- 4, 5 - Chơng trình dịch là gì? - Chơng trình dịch có mấy cách dịch? * Hoạt động 3 (tìm hiểu các thành phần của ngôn ngữ lập trình) - Yêu cầu h/s đọc sách. - Mỗi loại ngôn ngữ lập trình thờng có ba thành phần cơ bản: bảng chữ cái, cú pháp và ngữ nghĩa. - Phải đợc dịch ra ngôn ngữ máy bằng chơng trình dịch. 3. Ngôn ngữ bậc cao - Đọc SGK - Ngôn ngữ bậc cao là ngôn ngữ sử dụng câu lệnh gần với tự nhiên, có tính độc lập cao, ít phụ thuọc vào loại máy cụ thể. B. Ch ơng trình dịch - Đọc SGK - Chơng trình dịch là dịch chơng trình từ chơng trình khác ra ngôn ngữ máy. - Có hai cách dịch: + Biên dịch . + Thông dịch. C. Các thành phần của ngôn ngữ lập trình - Đọc SGK - Bảng chữ cái là tập các kí tự đợc 3 - Bảng chữ cái là gì? - Khi viết chơng trình ta sử dụng kí tự @, đùng hay sai? - Cú pháp là gì? - Ví dụ: a + b (cộng hai số thực) j + i (cộng hai số nguyên) - Ngữ nghĩa là gì? dùng khi viết chơng trình. - Không đợc phép dùng bất kì kí tự nào ngoài các kí tự qui định trong bảng chữ cái. - Trả lời câu hỏi - Cú pháp là bộ qui tắc để viết chơng trình. - Ngữ ngữa là xác định tính chất, thuộc tính của các tổ hợp kí tự trong chơng trình. 4. Củng cố - Để mày tính hiểu đợc và thực hiện đợc chơng trình từ ngôn ngữ bậc cao hay hợp ngữ phải đợc dịch ra ngôn ngữ máy bằng chơng trình dịch. - Các thành phần trong ngôn ngữ lập trình (bảng chữ cái, cú pháp và ngữ nghĩa). 5. Bài tập về nhà - Học bài theo câu hỏi cuối bài. - Đọc trớc bài 4. Ngày soạn: 5/ 11/ 2006 Ngày giảng: ./ / 2006 4 Tiết 2 . bài 4: Các thành phần cơ sở của ngôn ngữ pascal I. Mục tiêu 1. Kiến thức - Biết các thành phần cơ sở của ngôn ngữ Pascal: Bảng chữ cái, tên, tên chuẩn, tên dành riêng (từ khoá), hằng và biến. 2. Ký năng - Ghi nhớ các qui định về tên, hằng và biến - Biết cách đặt tên đúng và nhận biết đợc tên sai qui định 2. Thái độ - Có ý thức rèn luyện và tu duy để phục cho việc lập trình riêng của bản thân. II. Ph ơng tiện dạy và học 1. Chuẩn bị của GV - Bài soạn, SGK, bảng phụ. 2. Chuẩn bị của HS - III. Cách thức tiến hành - Đọc SGK, thuyết trình, hỏi- đáp IV. Tiến trình bài giảng 1. ổ n định tổ chức . . . 2 Kiểm tra bài cũ - Em hiểu ngôn ngữ lập trình là? Chơng trình dịch dùng để làm gì? Các thành phần của ngôn ngữ lập trình? 3 Bài mới Hoạt động của Gv Hoạt động của hs - Bài trớc chúng ta đã đợc tìm hiểu ngôn ngữ lập trình và các thành phần của ngôn ngữ lập trình, hôm nay chúng ta đi tìm hiểu cụ thể các thành phần cơ sở của ngôn ngữ lập trình Pascal. * Hoạt động 1 (Giới thiệu một ví dự đợc viết bằng ngôn ngữ Pascal 5 - Dùng bảng phụ trình bày. * Hoạt động 2 (Tìm hiểu bảng chữ cái của Pascal) - Dùng bảng phụ giới thiệu bảng chữ cái của TP. - Khái niệm bảng chữ cái? * Hoạt động 3 (Tìm hiểu tên trong ngôn ngữ Pascal) - Yêu cầu h/s đọc mục 2 SKG- 7 - Ví dụ: A; Delta; ABS; - Tên là gì? - Lấy ví dụ tên trong TP? - Tên trong TP không biệt chữ hoa hoặc chữ thờng. - Tên trong TP ba loại tên, chúng ta đi tìm hiểu từng loại. - Tên dành riêng đợc sử dụng nh thế nào? Ví dụ: PROGRAM, VAR, - Tên chuẩn đợc sử dụng nh thế nào? Ví dụ: ABS, SQRT, INTEGER, - Tên chuẩn đợc sử dụng nh thế nào? Ví dụ: A1, Delta, * Hoạt động 4 (Tìm hiểu khái niệm - Nghe và t duy 1. Bảng chữ cái của Turbo Pascal (TP) - Nghe và ghi bài - Bảng chữ cái là tập các kí tự đợc dùng khi viết chơng trình. 2. Tên - Đọc SKG - Tên trong TP là một dãy liên tiếp không quá 127 kí tự bao gồm chữ số, chữ cái, dấu gạch dới nhng phải bắt đầu bằng chữ cái hoặc dấu gạch dới. - _AB; X_Y a) Tên dành riêng - Tên đợc dùng với ý nghĩa xác định, ngời lập trình không đợc dùng với ý nghĩa khác. b) Tên chuẩn - Tên đợc dùng với ý nghĩa nhất định, nhng có thể dùng với ý nghĩa khác. c) Tên do ng ời lập trình đặt + Tên đợc dùng với ý nghĩa riêng, cần khai báo trớc khi sử dụng. 3. Hằng và biến 6 Hằng, Biến và chú thích) - Yêu cầu h/s đọc mục SGK- 8,8 - Trong các bài toán có những giá trị thay đổi và có những giá trị giữ nguyên trong xuốt quá trình thực hiện. - Hằng là gì? - Hằng trong TP có hai loại: (ghi lên bảng) + Hằng số học là các số nguyên và các số thực. Ví dụ: 1, 2, -4, + Hằng xâu là chuỗi kí tự bất kì và đợc đặt trong dấu nháy đơn. Ví dụ: TIN HOC, A, . - Biến là giá trị nh thế nào trong quá trình thực hiện bài toán? - Ví dụ: Max, Min, i, j, - Trong chơng trình có thể dụng một chú thích đợc đặt trong dấu (* giải thích *), { giải thích }. Chú thích không ảnh hởng đến chơng trình. - Đọc SGK a) Hằng - Hằng là đại lợng có giá trị không thay đổi trong quá trình thực hiện ch- ơng trình. - Nghe, t duy và ghi bài b) Biến - Biến là đại lợng đợc đặt tên và giá trị có thể thay đổi trong quá trình thực hiện chơng trình. 4. Chú thích - Nghe, t duy 4. Củng cố - Khái niệm bảng chữ cái, Tên, Hằng, Biến trong Pascal. 5. Bài tập về nhà - Học bài theo câu hỏi cuối bài SGK- 11. - Đọc bài đọc thêm 1, đọc trớc bài 1 của chơng II. Ngày soạn: 14/ 11/ 2006 Ngày giảng: ./ / 2006 7 Tiết 3. ch ơng ii . Ch ơng trình turbo pascal đơn giản bài 1: cấu trúc ch ơng trình tp bài 2: một số kiểu dữ liệu chuẩn bài 3: khai báo biến I. Mục tiêu 1. Kiến thức - Hiểu cấu trúc chơng trình chung và các thành phần của TP. - Hiểu khái niệm về kiểu dữ liệu chuẩn. - Hiểu cách khai báo biến. 2. Kỹ năng - Ghi nhớ cấu trúc chơng trình, một số kiểu dữ liệu chuẩn trong TP 3. Thái độ - Xác định thái độ nghiêm túc học tập khi tiếp xúc với nhiều qui định nghiêm ngặt trong lập trình. - Có ý thức cố gắng học tập ham muốn giải bài toán trên máy tính. II. Ph ơng tiện dạy và học 1. Chuẩn bị của GV - Bài soạn, SGK, bảng phụ, phiếu học tập. 2. Chuẩn bị của HS - Bảng phụ, đồ dùng học tập. III. Cách thức tiến hành - Đọc SGK, thuyết trình, hỏi- đáp, hoạt động nhóm IV. Tiến trình bài giảng 1. ổ n định tổ chức . . . 2 Kiểm tra bài cũ - Không kiểm tra 3 Bài mới Hoạt động của Gv Hoạt động của hs 8 - Chúng ta đã đợc làm quen một số thành phần cơ bản trong TP để hiểu rõ hơn chức năng của chơng trình này thày trò chúng ta cùng nhau đi tìm hiểu nội dung bài học ngày hôm nay. * Hoạt động 1 (Tìm hiểu cấu trúc chơng trình TP) - Cấu trúc của một bài văn gồm những phần nào? - Để giải một bài toán trên máy tính ta phải có chơng trình, để viết viết đợc chơng trình cần phải tuân theo một qui định của chơng trình đó. - Cho biết khái niệm cấu trúc chơng trình? Nhấn mạnh: - Để phân biệt các thành phần của ngôn ngữ lập trình với giải thích về siêu ngữ ta đặt các mô tả giữa dấu <và>. Các thành phần có thể có hoặc không đợc đặt trong cặp dấu {Và }. Với qui ớc nh vậy cấu trúc của một chơng trình TP có thể mô tả bằng siêu ngữ nh sau: (Dùng bảng phụ trình bày- H1 ) * Hoạt động 2 (Tìm hiểu các thành phần trong chơng trình) - Phần tên đợc qui định nh thế nào? - Ghi cú pháp lên bảng PROGRAM <Tên chơng trình> - Ví dụ: PROGRAM Bai_tap; A. Cấu trúc ch ơng trình TP 1. Cấu trúc chung - Trả lời: - Chơng trình gồm ba phần: phần tên, phần khai báo, phần thân chơng trình. Phần thân chơng trình nhất thiết phải có. Phàn tên không nhất thiết phải có, phần khai báo có thể có hoặc không tuỳ theo từng chơng trình cụ thể. - Nghe, t duy và ghi bài 2. Các thành phần ch ơng trình a) Phần tên - Phần tên phải bắt đầu bằng từ khoá PROGRAM, tiếp đến là tên chơng trình, tên chơng trình là tên do ngời lập trình đặt theo đúng qui định về tên. - Ghi bài b) Phần khai báo 9 - Cho biết qui định trong phần khai báo? - Trình bày cú pháp khai báo th viện (ghi lên bảng) USES <Danh sách các th viện>; - Ví dụ: USES CRT; - Tiếp theo còn khai báo gì? - Cú pháp khai báo hằng (ghi lên bảng) CONST <Tên> = <Giá trị>; - Ví dụ: CONST Pi = 3.1416; KQ = Ket qua; - Phần khai báo biến thầy trò chúng ta sẽ tìm hiểu kỹ hơn. - Trong chơng trình phần này có phải là phần quan trọng nhất không? - Trình bày lên bảng cấu trúc phần thân ch- ơng trình. BEGIN {<Các câu lệnh>} END. Nhấn mạnh: - Trong phần thân chơng trình có hai tên danh riêng có nghĩa là bắt đầu và kết thúc, sau END phải có dấu chấm để kết thúc ch- ơng trình. - Trình bày dạng cấu trúc chung một chơng trình đơn giản trong TP. (Dùng bảng phụ H2) * Hoạt động 3 (Tìm hiểu một số ví dụ về những chơng trình đơn giản) - Trình bày ví dụ 1 (dùng bảng phụ) - Trình bày ví dụ 2 (dùng bảng phụ) - Trình bày ví dụ 3 (dùng bảng phụ) - Phần khai báo thờng đợc mở đầu bằng khai báo các th viện cần dùng. - Ghi bài - Tiếp theo là khai báo hằng và khai báo biến. - Ghi bài c) Phần thân ch ơng trình - Trả lời - Ghi bài - Nghe, ghi nhớ - Nghe, t duy, ghi bài. 3. Ch ơng trình đơn giản - Xét ví dụ 1 - Nghe giảng, ghi bài - Xét ví dụ 2 - Nghe giảng, ghi bài - Xét ví dụ 3 - Nghe giảng, ghi bài 10 [...]... biểu thức quan hệ) - VD: 2 +1 > 3 + 2 - Ghi bài - Biểu thức quan hệ là biểu thức nh thế 4 Biểu thức quan hệ nào? - Biểu thức quan hệ đợc thực hiện theo - Hai biểu thức cùng kiểu liên kết với trình tự: nhau bởi phép toán quan hệ cho ta + Tính giá trị các biểu thức một biểu thức quan hệ + Thực hiện phép quan hệ Kết quả của biểu thức quan hệ là giá trị TRUE hoặc FALSE - Lấy ví dụ về biểu thức quan hệ? Cho... bài - Trình bày ví dụ minh học (dùng bảng phụ) * Hoạt động 8 (Tìm hiểu thủ tục đa thông - Ghi bài tin ra màn hình) - TP cung cấp thủ tục chuẩn WRITE và 2 Đa thông tin ra màn hình WRITELN, thủ tục có dạng nh thế nào? WRITE (); - Danh sách kết quả ra có thể thể là tên Hoặc WRITELN(); phụ)... bài VAR : ; - Em hiểu Danh sách biến và Kiểu dữ liệu - Danh sách biến là một hoặc nhiều nh thế nào? tên biến, các tên biến đợc phân cách nhau bởi dấu phẩy - Kiểu dữ liệu là một trong những kiểu dữ liệu chuẩn trong TP - Nhấn mạnh: + Tất cả các biến đều phải đợc khai báo + Mỗi tên biến chỉ đợc khai báo một lần - Nghe, ghi nhớ, ghi bài + Có thể khai báo nhiều danh sách biến... NOT (x < 1) thể hiện x không nhỏ hơn 1 và điều này tờng với biểu thức quan hệ x > = 1 - Tham khảo thêm VD trong SGK- 25 * Hoạt động 6 (Tìm hiểu câu lệnh gán) - VD: x:= a + b * 2 - Lệnh gán dùng để làm gì? - Ghi cú pháp câu lệnh gán lên bảng : = - Biểu thức lo giác các biểu thức logic đơn giản, các biểu thức quan hệ liên kết với nhau bởi phép toán logic Giá trị biểu thức logic là... 10 MOD 3, 10 DIV 3 - Phép toán quan hệ là phép toán nh thế - Nghe, ghi bài nào? - Trong TP các phép toán quan hệ đợc kí * Phép toán quan hệ - Là các phép toán: , =, # hiệu tơng ứng: =, = , - VD: a >= 0, b 0 - Phép toán logic là phép toán nh thế nào? - Nghe, ghi bài * Phép toán logic - Trong TP các phép toán logíc đợc kí hiệu tơng ứng: NOT, OR, AND - Là các phép toán: phủ định,... theo ta dùng dấu chấm phẩy - Lấy ví dụ về lệnh gán? - x1= (-b- SQRT(b*b- 4*a*c))/ (2*a); - x2 = -b/ a- x1; * Hoạt động 7 (Tìm hiểu thủ tục chuẩn nhập thông tin) B Tổ chức vào/ ra đơn giản - Việc nhập thông tin từ bàn phím đợc thực 1 Nhập thông tin từ bàn phím hiện bằng các thủ tục chuẩn READ/ READLN có dạng nh thế nào? - Khi thực hiện thủ tục này, trên màn hình sẽ xuất hiện con trỏ, sau khi gõ giá... chức vào / ra đơn giản I Mục tiêu 1 Kiến thức - Hiểu mô tả các thao tác trong thuật toàn: phép toán, biểu thức số học, hàm số học chuẩn, biểu thức quan hệ và biểu thức logic - Hiểu thủ tục chuẩn vào/ ra đơn giản để nhập thông tin vào từ bàn phím hoặc đa thông tin ra màn hình 2 Kỹ năng - Biết cách viết câu lệnh gán - Biết sử dụng thủ tục chuẩn vào/ ra đơn giản 3 Thái độ - Có ý thức chăm lo đến giao diện... hiểu kiểu kí tự, kiểu 3 Kiểu Kí tự (Char) logic, kiểu miền con) - Em hiểu kiểu kí tự là nh thế nào? - Kiểu kí tự có tập giá trị là các kí tự thuộc bảng mã ASCII, có tất cả 256 kí tự 4 Kiểu Logic (Boolean) - Kiểu logic chỉ có hai giá trị là False và True, đợc dùng khi kiểm tra điều kiện hoặc - Nghe, t duy, ghi bài tìm giá trị của một phép so sánh 5 Kiểu miền con - Kiểu miền con có dạng: ... SGK- c) Dịch và sửa lỗi cú pháp 33 21 - Yêu cầu thử các giá trị khác nhau hoặc d) Thực hiện chơng trình theo giá trị SGK e) Sửa lại chơng trình trên 4 Củng cố - Để có đợc chơng trình trên TP thao tác quan trọng nhất là soạn thảo chơng trình và dịch chơng trình 5 Bài tập về nhà - Đọc trớc bài 1 chơng IIII Ngày soạn: 11/ 12/ 2006 Ngày giảng: / / 2006 Tiết 7 chơng iII Tổ chức rẽ nhánh và lặp bài 1: Tổ... TP dùng câu lệnh IF- THEN để mô tả việc rẽ nhánh * Dạng thiếu - Câu lệnh ở dạng thiếu có lệnh nh thế nào? IF THEN ; - Giải thích: + Điều kiện trong câu lệnh thờng là biểu thức quan hệ + Niếu biểu thức nhận giá trin TRUE thì - Nghe, t duy, ghi bài câu lệnh sau THEN đợc thực hiện - VD: IF Delta = 0 WRITELN ( PT có nghiệm kép); THEN - Từ mệnh đề trên em hãy mô tả cú pháp * Dạng đủ . chuẩn, biểu thức quan hệ và biểu thức logic. - Hiểu thủ tục chuẩn vào/ ra đơn giản để nhập thông tin vào từ bàn phím hoặc đa thông tin ra màn hình. 2 Hoạt động 4 (Tìm hiểu biểu thức quan hệ) - VD: 2 +1 > 3 + 2 - Biểu thức quan hệ là biểu thức nh thế nào? - Biểu thức quan hệ đợc thực hiện theo trình tự: