D:Xuan_Quynh.doc

Cũng giống nh hầu hết các nữ sĩ Đông Tây Kim Cổ, Xuân Quỳnh làm thơ cốt để diễn tả cuộc sống của chính mình về tất cả mọi phơng diện: những khát khao, những tình cảm, những suy nghĩ, và

Trang 1

Lời tựaXuân Quỳnh (1942-1988) là nhà thơ nữ tiêu biêu của thế hệ nhà thơ sinh ở thập

Đối với họ, các thi nhân thời tiền chiến và thời kỳ khánh chiến chống Pháp là những bậc thầy, những ngời anh, ngời chị Nhng có lẽ không một ai trong số họ

có ý tởng "giẫm vào vết chân" của các bậc tiền bối đáng kính ấy Mặt khác, do

đầu óc họ còn quá trong trẻo, trí tuệ của họ lại đợc mở mang tơng đối toàn diện,

họ không trở thành những nhà thơ "minh hoạ" Trái lại, một số lớn thơ của họ viết về cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nớc, ra đời trong cảnh đạn bom khốc liệt, lại đầy ắp rung cảm chân thực, đầy ắp tính nhân bản mà rất ít tính chấtt giáo điều.

Tựa nh "những mạch nớc ngầm sục sôi", họ thầm lặng dồn sức lực cho một cuộc cách tân thơ trong giai đoạn mới Trên thực tế, những sáng tạo và cống hiến của các nhà thơ thuộc thế hệ những năm 60 này là không thể phủ nhận Đã xuất hiện những tài năng thơ thực thụ mà Xuân Quỳnh không phải là gơng mặt duy nhất Đã có những dịch giả thơ cự phách Đã có những tác phẩm thơ u tú.

Có thể nói thế hệ các nhà thơ nhà văn trẻ này là lực lợng sáng tác quan trọng của văn học Việt Nam suốt bốn thập kỉ qua.

Một vài ngời trong số họ đã là nguyên nhân gây nên "những cơn sóng gió" trên diễn đàn văn học, làm tốn khá nhiều giâý mực và hơi sức của các nhà phê bình văn học Chúng ta tin rằng tất cả những điều đó sẽ đợc lịch sử văn học tổng kết

đánh giá một cách thoả đáng trong một tơng lai không xa.

Tuy nhiên thế hệ các nhà thơ này cũng đã phải trải qua những bớc đi dò dẫm, cũng mang trong mình không ít nhợc điểm, cũng đã từng nếm mùi thất bại Một số ngời, trên thực tế chỉ đợc vài ba bớc đầu tiên rồi chững lại, hụt hững và mất hớng.

Tại sao vậy? Bởi vì họ cha biết khơi "một dòng thông" giữa "ào chuôm thơ" của họ với bể nguồn vô tận của thi ca: đó là số phận hàm chứa cái đẹp của con ngời thời đại, của dân tộc và nhân loại.

Một số nhà thơ "nhiếp ảnh" thờng chỉ phù du trên bề mặt của một cuộc sống nhỏ hẹp, đến lúc nào đó bỗng cảm thấy bị cạn kiệt cả về đề tài và lẫn "hồn thơ".

Trang 2

Một số khá đông khác không hiểu thấu rằng một bài thơ hay đợc quyết định bởi cái "linh hồn chất đọng" trong đó Thiếu hụt cả ý lẫn tình, họ sa vào bệnh hình thức chủ nghĩa, thích "gây cảm giác lạ" bằng cách dùng nhiều câu chữ kì cục Một số ngời bất cập với sự sáng tạo, quay về mô phỏng thơ xa, nhiều nhất là mô phỏng thơ Nguyễn Bính Thơ lục bát nở rộ ở giai đoạn mới, tuy nhiên nội dung cha đợc phong phú Những bài thơ lục bát diễn tả "những nỗi buồn chán" và nỗi "thất tình" chiếm tỷ lệ hơi nhiều.

Nhìn tổng quát, chúng ta có thể thấy một "căn bệnh nặng" của thơ giai đoạn này là: rất nhiều bài thơ không hề đợc xây dựng trên một hình tợng văn học mang chất thơ, một dòng ý tởng đậm đặc hoặc một luồng cảm xúc tập trung nào Trái lại cả bài thơ chỉ là một cuộc kể lể dài dòng những suy nghĩ tản mạn,

đôi khi ngoắt ngoéo, khiến ngời đọc dù kiên nhẫn đến mấy cũng phải mệt mỏi Chính vì vậy một yêu cầu bức xúc "nâng cao thơ" đang đợc đặt ra, và các nhà thơ "trẻ" cũng đang không ngừng tu dỡng, tự điều chỉnh, để có những bài thơ thực sự có gía trị.

Xuân Quỳnh, một cô gái mồ côi nghèo khổ lớn lên giữa một thời kỳ đất nớc phải đơng đầu với vô vàn khó khăn về kinh tế, về chiến tranh nhng Xuân Quỳnh, khác nào một cây xơng rồng kiên cờng và kì diệu trên sa mạc, đã vắt kiệt mình để nở những bông hoa tuyệt quí cho cuộc đời.

Cũng giống nh hầu hết các nữ sĩ Đông Tây Kim Cổ, Xuân Quỳnh làm thơ cốt để diễn tả cuộc sống của chính mình về tất cả mọi phơng diện: những khát khao, những tình cảm, những suy nghĩ, và "sự sống" của một ngời phụ nữ Vì lẽ đó hầu hết thơ của chị đều là thơ chữ tình Đất nớc, thiên nhiên, thời đại đều đợc phản ánh vào thơ chị thông qua cái lăng kính chữ tình đó Thơ Xuân Quỳnh khác nào một cuốn nhật ký bỏ ngỏ và ai ngờ, chính vì vậy mà thơ chị đợc đông

đảo quần chúng - nam, phụ, lão, ấu và cả lính nữa -ân uvà nồng nhiệt đón nhận Họ bị thu hút bởi những gì rất "Hồ Xuân Hơng" nơi chị: Một ngời phụ nữ xinh đẹp, chân thật, đôn hậu, rất mực yêu đời và vui tính nhng cũng rất mực sắc sảo và "đáo để", còn thơ thì thật là "cực kì"!

Léc môntốp, văn hào Nga thế kỉ XIX, đã hóm hỉnh chia đàn bà ra làm hai hạng Thứ nhất là hạng đàn bà "man rợ", tức là những đàn bà "hồn nhiên, chỉ có tình cảm mà thiếu hụt về trí tuệ Thứ hai là hạng đàn bà "trí tuệ", tức là những đan

Trang 3

bà khôn ngoan, trí xảo, nhng lại thiếu hụt về tình cảm Nhà văn hào Nga đã vô cùng thất vọng vì không kiếm đâu ra một ngời đàn bà nào có đủ cả hai phẩm chất tình cảm và trí tuệ.

Xuân Quỳnh của chúng ta, đáng quí thay, là mẫu phụ nữ viên mãn cả về tình cảm lẫn trí tuệ Và không chỉ thế, chị còn là mẫu mực của ngời phụ nữ đức hạnh, điều mà văn hào Lécmôntốp hình nh "không dám" đòi hỏi ở phụ nữ quí tộc Nga thời đại ông.

Với bản chất thông minh, với trí tuệ phát triển cap, Xuân Quỳnh đã ứng xử và giải quyết, Xuân Quỳnh đã ứng xử và giải quyết mọi vấn đề phức tạp mà cuộc sống đặt ra Chị đã định hớng dứt khoát cho con đờng sự nghiệp của mình: đó

là nghiệp thơ Chị quyết định chấm dứt một cuộc hôn nhân mà chị biết là mình

đã lạ lẫm Chị quyết định xây dựng tình yêu và hôn nhân với "chú đại bàng non trẻ" Lu Quang Vũ mà chị biết chắc trong đó có tình yêu và hạnh phúc đích thực.

Chúng ta hãy xem chất "trí tuệ" của Xuân Quỳnh thể hiện qua thơ nh thế nào:

Chẳng dại gì em ớc nó bằng vàng

Trái tim em, anh đã từng biết đấy

Anh là ngời coi thờng của cải

Nên nếu cần, anh bán nó đi ngay .

(Tự hát).

Với những dòng thơ sau đây, Xuân Quỳnh thổ lộ tâm t nhng chính là để tự khẳng định mình trớc một ngời chồng mà chị biết anh ta vốn không phải là hạng "gà mờ"

Em trở về đúng nghĩa trái tim em

Biết khao khát những điều anh mơ ớc.

Biết xúc động qua nhiều nhận thức

Biết yêu anh và biết đợc anh yêu.

Cổ nhân nói "nhất cố khuynh nhân thành, tái cổ khuynh nhân quốc" (ngó một lần nghiêng thành ngời, ngó lần nữa đổ nớc ngời), để khẳng định cái mãnh lực bất khả kháng của sắc đẹp Riêng Xuân Quỳnh thể hiện cái mãnh lực của những lời nói sâu sắc Những lời nói nh của Xuân Quỳnh, theo cách ví von của Vônte, có thể làm cho những trái tim bằng đồng cũng phải mềm nhũn ra!

Giàu trí tuệ, nên cũng nh Hồ Xuân Hơng xa kia, Xuân Quỳnh đã đóng vai trò tham mu đắc lực, đã san sẻ "cái khôn" cho chị em cùng giới, để đối đáp và xử sự với phái mày râu:

Những cái chính chúng ta thờng chả nói

Mà bọn con gái mình hay nói xấu nhau

Bọn con trai nghe lỏm đôi câu

Họ khinh chúng ta và lời cửa miệng:

"Chuyện đàn bà"

Trang 4

Ta yêu ngời con trai không phải vì mình

Mà họ yêu ta vì họ yêu chính họ

Đợc yêu hai lần, họ cao lên một bậc

Ta không đợc yêu cảm thấy thấp dần đi

Vì chính ra cũng chẳng yêu ta

(Thơ viết cho mình và những ngời con gái khác)

Xuân Quỳnh nhận thức đợc tính bi kịch vĩnh cửu của cuộc sống: đó là sự ngắn ngủi của đời ngời Hình nh chị còn tiên lợng đợc số phận của mình: Rất có thể Xuân Quỳnh - đoá hoa quỳnh mùa xuân - sẽ chỉ nở và toả hơng đợc vài giờ trong đêm tối rồi tàn lụi Bởi thế, chị đã sống hối hả, nồng cháy, sống hết mình với cuộc đời, với thơ và tình yêu, với hạnh phúc và gia đình, nh sợ tất cả những

điều quá tốt đẹp ấy sẽ vụt qua nh ánh chớp.

Chi chút thời gian từng phút từng giờ

Nh kẻ khó tính từng hào keo kiệt

Tôi biết chắc mùa xuân rồi cũng hết

Hôm nay non, mai cỏ sẽ già

(Có một thời nh thế)

Ngoài đạo đức cao quí và tình cảm sâu sắc, chính trí tuệ sáng suốt, lành mạnh,

là ức mạnh thần kỳ đã nâng đỡ Xuân Quỳnh trong những bớc khó khăn, giúp chị tồn tại, chịu đựng đợc những chà xát của cuộc sống trần gian, làm cho tài năng của chị thăng hoa Xuân Quỳnh là ngời đã chiến thắng tất cả, vợt qua tất cả để hớng về phía hạnh phúc chói lọi và tuyệt vời của tình yêu và sự nghiệp Chị cũng là ngời biết giữ gìn và biết tận hởng hạnh phúc cuộc sống ở mức tối đa

có thể đợc hởng Xuân Quỳnh chính là đỉnh cao của những con ngời "nhân bản chủ nghĩa" thời hiện đại.

Thơ tình tôi viết cho tôi

Qua cay đắng với buồn vui đã nhiều

Vẫn còn nguyên vẹn niềm yêu

Nh cây tứ quí đất nghèo nở hoa.

đợc nh thi hào Nguyễn Du mô tả:

Thuý Kiều sắc sảo khôn ngoan

Vô duyên là phận hồng nhan đã đành,

Lại mang lấy một chữ tình

Kh kh mình buộc lấy mình vào trong.

Vậy nên những chốn thong dong,

Trang 5

ở không yên ổn, ngồi không vững vàng,

Ma dẫn lối, quỉ đa đờng

Lại tìm những chốn đoạn trờng mà đi

Xuân Quỳnh không giấu giếm bản chất ấy của mình:

Nếu tôi yêu đợc một ngời

Tôi yêu anh ta hơn anh ta yêu tôi nhiều lắm

Tôi yêu anh dẫu ngàn lần cay đắng

Xuân Quỳnh là ngời hành động nên chị nhất định không chấp nhận kiểu sống

"đói lòng ngồi gốc cây sung" Trái lại chị đã "đi khắp chốn tìm ngời tôi yêu",

đồng thời gạt bỏ những gì chỉ là "mạo danh tình yêu" Và khi đã đạt đợc tình yêu rồi thị chị sống với tất cả chiều sâu thăm thẳm của trái tim:

Ôi con sóng nhớ bờ

Ngày đêm không ngủ đợc

Lòng em nhớ đến anh

Cả trong mơ còn thức.

(Sóng)

Khi anh nói yêu em, trái tim em đập chừng mạnh qúa.

Mạnh đến nỗi em tởng là nghe rõ

Tiếng tim anh đang đập vì em.

Em yêu anh, yêu anh nh điên

Khác hẳn những ngời đàn bà "sống trong vơng quốc của tình yêu mà không biết đợc biên giới của vơng quốc ấy" Xuân Quỳnh là một phụ nữ không những

có khát vọng mà còn có đủ khả năng đi đến tận cùng biên giới và tận cùng đáy sâu của vơng quốc tình yêu Phải chăng ở những điểm tận cùng đó mà những câu thơ tuyệt tác đã ra đời:

Chỉ có thuyền mới hiểu

Biển mênh mông nhờng nào

Chỉ có biển mới biết

Thuyền đi đâu về đâu.

Ngày nào không gặp nhau

Biển bạc đầu thơng nhớ

Những ngày không gặp nhau

Lòng thuyền đau - rạn vỡ

(Thuyền và biển).

Một điều nổi bật trong thơ Xuân Quỳnh là chị không chỉ yêu say đắm mà còn

đặt tình yêu ấy lên ngai vàng của sự tôn thờ tuyệt đối Xuân Quỳnh rất có lí: ở cõi đời này Tình yêu chẳng phải là điều thực sự đáng tôn thờ hay sao? Vả chăng Xuân quỳnh, bằng tất cả những phẩm chất hội tụ trong con ngời mình, chị đã đạt đợc một tình yêu đáng tôn thờ Ngời chồng, trong mắt Xuân Quỳnh,

Trang 6

lúc nào cũng nh một ngời tình mà chị yêu đắm đuối, cũng cảm thấy nh "chàng"

có thể vuột khỏi tay:

Tới thăm anh rồi em lại ra đi

Đôi mắt lo âu, lời âu yếm xẻ chia

Lúc anh đến, anh đi thành quá khứ

Anh thuộc về những ngời ngoài cánh cửa

(Thời gian trắng)

Anh, con đờng xa ngái

Anh, bức vẽ không màu

Anh, nghìn nỗi lo âu

Anh, dòng thơ nổi gió

Mà em ngời đời thờng

Biết là anh có ở!

(Anh)

Cũng vì tôn thờ tình yêu thái quá, có lúc Xuân Quỳnh đã có linh cảm chẳng lành về hạnh phúc của mình Thơ tình của chị đã đã đẩy tình yêu lên tầm bi kịch: Tình yêu tuyệt đích có thể sẽ kết thúc cách nào đó thật bất ngờ, trớc khi tuổi già sộc đến:

Đọc bài thơ yêu em thấy sự chia xa.

Em trở về đúng nghĩa

Là máu thịt, đời thờng ai chẳng có

Vẫn ngừng đập lúc cuộc đời không còn nữa

Nhng biết yêu anh cả khi chết đi rồi.

Và rồi cái điều bất ngờ nhất đã xảy ra với Xuân Quỳnh Chị đã đột ngột từ giã chúng ta ra đi vĩnh viễn cùng với chồng và con qua một tai nạn thảm thơng, để lại biết bao thơng tiếc cho tất cả những ai yêu thơ chị, yêu kịch Lu Quang Vũ.

Trang 7

Thế nhng chính sự kết thúc ấy đã khiến cho tình yêu mà chị tôn thờ trở thành bất tử, đã làm Xuân Quỳnh và Thơ Xuân Quỳnh dờng nh càng đẹp ngời thêm lên bởi một vừng sáng kì diệu của huyền thoại.

Thôi đừng buồn nữa anh

Tấm rèm cửa màu xanh

Trang thơ còn viết dở

Tách nớc nóng trên bàn

Và lòng em thơng nhớ

ở ngoài kia trời gió

ở ngoài kia trời ma

Cây bàng đêm ngẩn ngơ

Nớc qua đờng chảy xiết

Tóc anh thì ớt đẫm

Lòng anh thì cô đơn

Anh cần chi nơi em

Sao mà anh chẳng nói

Anh, con đờng xa ngái

Anh, bức vẽ không màu

Anh, nghìn nỗi lo âu

Biết là anh có ở !

19-7-1973.

Trang 8

Bàn tay em

Gia tài em chỉ có bàn tay

Em trao tặng cho anh từ ngày ấy

Những năm tháng cùng nhau em chỉ thấy Quá khứ dài là mái tóc em đen

Vui, buồn trong tiếng nói, nụ cời em Qua gơng mặt anh hiểu điều lo lắng

Qua ánh mắt anh hiểu điều mong ngóng Anh nghĩ gì khi nhìn xuống bàn tay ? Bàn tay em ngón chẳng thon dài

Vết chai cũ, đờng gân xanh vất vả

Em đánh chắt chơi chuyền thuở nhỏ Hái rau rền rau rệu nấu canh

Tập vá may, tết tóc một mình

Rồi úp mặt lên bàn tay khóc mẹ.

Đờng tít tắp không gian nh bể

Anh chờ em cho em vịn bàn tay

Trong tay anh, tay của em đây

Biết lặng lẽ vun trồng gìn giữ

Trời ma lạnh tay em khép cửa

Em phơi mền vá áo cho anh

Tay cắm hoa, tay để treo tranh

Tay thắp sáng ngọn đèn đêm anh đọc Năm tháng qua đi mái đầu cực nhọc Tay em dừng trên vầng trán lo âu.

Em nhẹ nhàng xoa dịu nỗi đau

Và góp nhặt niềm vui từ mọi ngả

Khi anh vắng bàn tay anh biết nhớ

Lấy thời gian đan thành áo mong chờ Lấy thời gian em viết những dòng thơ

Để thấy đợc chúng mình không chắc trở Bàn tay em, gia tài bé nhỏ

Em trao anh cùng với cuộc đời

Bao giờ ngâu nở hoa

Nắp đàn khoá sợi dây vẫn hát

Bao giờ ngâu nở hoa

Trang 9

Tình yêu đến bất ngờ

Em đâu biết bao giờ

Mùa hoa ngâu ấy nở

Anh nh cây đèn khoá

Sợi dây còn âm vang

Đi qua đờng là phải trông xe

Chị biết Quỳnh rất hay vô ý

Bao giờ chị cũng dặn em thế

Chăm cho em từng việc hàng ngày

Chị trách em - khi nắm cổ tay:

- Quỳnh gầy thế chẳng chịu ăn gì cả!

Thấy em buồn chị buồn hơn nỗi buồn của chị Thấy em vui chị vui hơn nỗi vui của em

Lớn rồi mà chị chẳng tin

Chị vẫn coi em nh ngày còn bé

Em đã lớn vợt xa điều chị nghĩ

Khổ hơn nhiều cái khổ chị lo

Trang 10

Vui hơn nhiều cái vui chị cho

Trên đờng đi bớc thành bớc bại

Nhng mỗi bận em buồn, chị hỏi

Em bảo rằng: "em mệt chút thôi".

Khi đi xa giữa bom đạn tơi bời

Th em viết: "nơi này yên tĩnh quá".

Em thơng chị bao lâu rồi vất vả

Đêm soạn bài, ngôi trờng gió hoang sơ Giữa tiếng bom thù và dới những báo ma Cơn sốt cháu võ vàng đôi mắt chị

Đêm tháng năm hoa phợng nở bên hè Trang giấy trắng bộn bè bao ký ức

Ngọn đèn khuya một mình anh thức Nghe tin đài báo nóng, lại thơng con Anh yêu ơi, hãy tha lỗi cho em

Nếu đôi lúc giận hờn ânh vô cớ

Những bực dọc trong ngày vất vả

Làm anh buòn mà em có vui đâu

Chỉ riêng điều đợc sống cùng nhau

Niềm sung sớng với em là lớn nhất

Trái tim nhỏ nằm trong lồng ngực

Giấy phút nào tim đập chẳng vì anh Một trời xanh, một biển tận cùng xanh

Và gió thổi và mây bay về núi

Trang 11

Lời thơng nhớ ngàn lần em muốn nói Nhng bây giờ chỉ có sóng và em

Quảnh Ninh 5-1983

Chồi biếc

Dới hai hàng cây

Tay ấm trong tay

Cho đất thêm màu

Có mất đi đâu

Nhựa lên chồi biếc)

Này anh, em biết

Cho chồi thêm xanh

Và đời mai sau

Chuồn chuồn báo bão

Lại gặp lại cánh chuồn ngày thơ bé

Bay đan nhau dệt mảnh nắng cuối cùng Con chuồn ngô hay làm dáng

Chao mình soi mặt ao trong

Trang 12

Đốt cháy lòng một nét chờ mong

Con chuồn đỏ thân ngời nh ngọn lửa

Con chuồn vằn mang những điều kì lạ Với đứa trẻ nào cha biết bơi

ơi cánh chuồn gợi những buồn vui

Cánh chuồn nào bay vào những nỗi nhớ? Ngon sào tha cánh buồm ai ngái ngủ

Những cánh buồm mỏng mảnh nh tình yêu! Gió heo may hôm nay về chăng

Mà chuồn chuồn bay về dăng dăng

Báo cơn bão phơng nào thổi tới?

Đờng sẽ vắng nếu trời bão nổi

Cánh cửa nhà sập lại trớc khi ma

Con chim tìm tránh bão sẽ về xa

Con kiến nhỏ cũng ẩn mình trong tổ

Không còn trời xanh chỉ ma và gió

Những dòng sông không nhà cửa miên man

Và mây, mây khắp chốn lang thang

Chặn bốn phía những cỏ cây tội nghiệp Cho cơn lốc dữ tợn về bẻ nát

Trái đất này sẽ nhấn chìm trong ma

Không tìm đâu một chỗ nơng nhờ!

Mỏng manh thế chịu làm sao nổi

Chuồn chuồn ơi báo làm chi bão tới

Trời bão lên rồi mày ở đâu ?

Cố đô

Với vết chân của bầy dã thú

In trên nền gạch cũ trớc lăng vua

Với dòng sông nh không chảy bao giờ

Vẫn mờ ảo ngàn năm màu sơng khói

Tà áo trắng bay về đâu vời vợi

Con thuyền khuya trăng gọi phía nguồn xa Màu nắng in trong mắt tự ngàn xa

Căn nhà cũ, mảnh vờng hơng ngày cũ

Trang 13

Dẫu hiện tại mà nh quá khứ

Là quê hơng dù không phải quê hơng Dờng nh đây, tôi có nỗi buồn

Có hạnh phúc, có một thời thơ bé

Có khát vọng những năm còn rất trẻ Tôi thuộc từ ngọn cỏ đến nhành cây Tôi thơng về vời vợi những trời mây Nhịp tim đập tiếng chuông ngày nắng xế.

Đờng xa ngái cho lòng da diết thế

Con nớc nào ra bể chiều nay

Đến nao lòng là giờ phút chia tay

Con sông cũ mảnh vờn xa ngày cũ

Nh vĩnh biệt tuổi thơ và quá khứ

Bạn bè ơi dẫu tôi sẽ quay về

Nhng chắc rằng tất cả chẳng nh xa

Tôi sẽ khác, cố đô rồi cũng khác.

Huế, 11-1984

Có một thời nh thế

Có một thời vừa mới bớc ra

Mùa xuân đã gọi mời trớc cửa

Chẳng ngoái lại vết chân trên cỏ

Vờn hoa nào cũng ở phía mình đi

Đờng chẳng xa, núi không mấy cách chia Trong đáy mắt trời xanh là vĩnh viễn Trang nhật kí xé trăm lần lại viết

Tình yêu nào cũng tha thiết nh nhau

Có một thời ngay cả nỗi đau

Cùng mạnh mẽ ồn ào không giấu nổi Mơ ớc viển vông, niềm vui thơ dại

Tuổi xuân mình tởng mãi vẫn tơi xanh

Và tình yêu không ai khác ngoài anh Ngời trai mới vài lần thoáng gặp

Luôn hi vọng để rồi luôn thất vọng

Tôi đã cời đã khóc những không đâu Một vầng trăng niên thiếu ở trên đầu Một vạt đất cỏ xanh rờn trớc mặt

Mái tóc xanh bắt đầu pha sợi bạc

Nỗi vui buồn cũng khác những ngày xa

Trang 14

Tôi biết chắc mùa xuân rồi cũng hết Hôm nay non, mai cỏ sẽ già.

Tôi đã đi mấy chặng đờng xa

Vợt mấy núi mấy rừng qua mấy biển Niềm mơ ớc gửi vào trang viết

Nỗi đau buồn dồn xuống đáy tâm t

Em yêu anh hơn cả thời xa

(Cái thời tởng chết vì tình ái)

Em chẳng chét vì anh, em chẳng đổi

Em cộng anh vào với cuộc đời em

Em biết quên những chuyện đáng quên

Em biết nhớ những điều em phải nhớ Hoa cúc tím trong bài hát cũ

Dẫu vẫn là cung bậc của ngày xa

Quá khứ đáng yêu, quá khứ đáng tôn thờ Nhng đâu phải là điều em luyến tiếc 11-1984.

Con chả biết đợc đâu (Thơ xuân cho con)

Tặng Quỳnh - Thơ

Mẹ đan tấm áo nhỏ

Bây giờ đang màu xuân

Mẹ thêu vào chiếc khăn

Cái áo và cái lá

Cỏ bờ đê rất lạ

Xanh nh là chiêm bao

Kìa bãi ngô, bãi dâu

Thoáng tiếng cời đâu đó.

Trang 15

Từ hạt cây trong rừng

Từ cánh buồm trên biển

Thờng trong nhiều câu chuyện

Bố vẫn nhắc về con

Bố mới mua chiếc chăn

Dành riêng cho con đắp

áo con bố đã giặt

Thơ con bố viết rồi

Các anh con hỏi hoài:

- Bao giờ sinh em bé?

Cả nhà mong con thế

Con chả biết đợc đâu

Mẹ ghi lại để sau

Lớn lên rồi con đọc

1-1975

Con yêu mẹ

(Thơ xuân cho con)

- Con yêu mẹ bằng ông trời

Rộng lắm không bao giờ hết

- Thế thì làm sao con biết

Là trời ở những đâu đâu

Trời rất rộng lại rất cao

Mẹ mong bao giờ con tới!

- Con yêu mẹ bằng Hà Nội

- Con yêu mẹ bằng trờng học

Suốt ngày con ở đấy thôi

Lúc con học, lúc con chơi

Là con cũng đều có mẹ

- Nhng tối con về nhà ngủ

Thế là con lại xa trờng

Trang 16

Luôn trong bao diêm con đây

Mở ra là con thấy ngay

Con yêu mẹ bằng con dế.

Dẫu em biết chắc rằng anh trở lại

Thị trấn nào anh đấn chiều nay

Mảnh tờng vắng, mùa đông giá rét

Dẫu em biết không phải là vĩnh biệt

Vẫn thấy lòng da diết lúc chia xa

Xóm nào anh sẽ đi qua

Những đồng lúa, vờn cây, bờ bãi

Dẫu em biết rằng anh trở lại

Ngọn gió buồn vẫn thổi phía không anh.

Thời gian trôi theo cánh cửa một mình

Hạt ma bụi rơi thầm trên mái ngói

Tờ lịch mỏng bay theo lòng ngóng đợi

Một con đờng vời vợi núi cùng sông

Gọi ngàn lần tên anh vẫn là không

Chỉ lá rụng dạt dào lối phố

Dẫu em biết rằng anh, anh cũng nhớ.

Nhng lòng em nào có lúc nguôi quên.

6-3-1985

Đêm cuối năm

Đã mùa hoa cúc vàng

Lại một năm sắp hết

Thời gian sao trôi nhanh

Ngổn ngang nhiều công việc

Thế là ba cái tết

Hai chúng mình có nhau

Trang 17

Dù cha phải là lâu

Nhng cũng không ngắn ngủi

Hạnh phúc tính bằng năm

Cây tính bằng mùa trái

Dẫu lòng em không quên

Con đờng ga cát bụi

Bóng anh đi lầm lụi

Sông đôi bờ cách xa

Dẫu lòng em cha qua

Những hồi còi báo động

Qua bao ngày lửa đạn

Đất về với mùa xuân

Nh em về với anh

Qua những ngày sóng gió

ở ngoài kia đờng phố

Màu áo chen màu hoa

Anh có nghe: ngoài ga

Tiếng con tàu đang gọi

Đêm đầu tiên tôi trở về quê cũ

Cha thấy mặt ngời thân, cha gặp đợc xóm làng Chỉ ánh sao, mùi cỏ cháy hun thuyền

Một nhành cây đập khẽ vào cửa sổ

Có thể là ngọn gió

Lá rào rào nớc rơi

Hay một cánh chim bay

Thuỷ triều lớn đang ngập tràn khắp bãi

Trang 18

Những tảng đá vôi trắng tinh nh muối

Những tảng đá xanh lấp lánh rong mềm

Tôi mở cửa ra vờn

Bốn bề xào xạc

Từ cành thấp lên cành cao

Từ cây này sang cây khác

Tiếng thì thầm lan mãi đến xa xôi

Có lẽ nào cây đã nhận ra tôi?

Chân tôi bớc trên đất và trên cỏ

Tôi nghe tiếng chim đêm, tôi chạm vào tảng đá Lòng bỗng xạc xào run rẩy nh cây

Trời sáng mau đi cho tôi gặp mặt ngời

Hai mơi năm hai mơi năm mong nhớ

Hai mơi năm tôi mới có một khung cửa sổ

Để mở ra là gặp quê nhà.

Ôi mùi thơm của những bông hoa

Những nhành cây nh bàn tay trìu mến

Của quê nhà đang ngả xuống vai tôi

Nớc mắt hoà với giọt ma vui

Gà gáy sáng, vòm xan nắng dậy!

Đà Nẵng, 1975

Chồi biếc

Dới hai hàng cây

Tay ấm trong tay

Trang 19

Cho đất thêm màu

Có mất đi đâu

Nhựa lên chồi biếc)

Này anh, em biết

Cho chồi thêm xanh

Và đời mai sau

Ngày mai tôi xa rồi

Biết bao giờ trở lại

Ôi thành phố tôi yêu

Dới một trời nắng dãi

Nắng nh màu lửa cháy

Sém lòng một vết thơng

Mai dù đi tới đâu

Vẫn mang màu nắng ấy.

Ngày mai tôi xa rồi

Lòng tôi còn ở lại

Một chút tình yêu tôi

Nh vệt đèn le lói

Lẫn trong triệu ánh đèn

Trang 20

Lẫn trong màu áo mới

Lẫn trong những ngã t

Tiếng còi xe giục gọi

Tình yêu nh hạt bụi

Vớng lối chân ngời qua

Tình tôi nh màu hoa

Trong mảnh vờn đã tối

Nh tiếng vang hòn sỏi

Giữa biển đời mênh mông

Dẫu có cũng bằng không

Chỉ riêng mình tôi biết

Bạn bè đâu vắng hết

Cửa khoá đờng phố đông

Những chiếc cầu qua sông

Xa lộ dài tít tắp

Ôi cái thành phố nắng

Tình yêu tôi nhỏ nhoi

ở đấy chỉ cha tôi

Cuối đờng ra tới chợ

Tiếng gậy ngời âm vang

Giữa nhịp sống đua chen

Tôi vẫn còn nghe rõ:

Trang 21

Trời đêm nghiêng xuống mái nhà

Biển xanh kia cũng đã mơ đất liền.

Anh mơ anh có thấy em

Thấy bông cúc nhỏ nơi triền đất quê

Chiếc mo rơi ở bờ tre

Thời gian nh gió thoảng qua

Tình yêu là cánh đồng hoa giữa trời

Tay ta nắm lấy tay ngời

Dẫu qua trăm suối ngàn đồi cũng qua

Hát ru chồng những đêm khó ngủ

Anh không ngủ đợc anh?

Để em mở quạt quấn mành lên cho

Lặng sao cái gió mặt hồ

Ghét sao cái nóng đầu mùa đã ghê!

Đoàn thơng binh mới trở về

Đánh nhau trớc cửa hàng bia lúc chiều

Anh không ngủ đợc anh yêu?

Nghe chi con lũ đang chiều nớc dâng

Ngày mai cây lúa lên đòng

Lại xanh nh đã từng không mất mùa

Con sông bạn với con đò

Con ngời bạn với câu hò trên sông.

Gió không thổi nữa anh ơi yên lòng

Thơng gì ngời đói lang thang

Xin ăn trên khắp phố phờng ngoài kia

Ngủ đi anh hãy ngủ yên

Trang 22

Rồi mai họ sẽ trở về quê thôi

Lòng thơng chỉ nói bằng lời

Lấy đâu ra gạo cho ngời đợc no

Khuya rồi anh hãy ngủ đi

Để em trở dậy em che bớt đèn

Đứa nào nó nói cùng anh

Cái tin chết của bạn mình vừa xong

Chắc là đờng đất khó khăn

Nên th từ chẳng thể năng gửi về

Anh ơi anh hãy ngủ đi

Thằng con ta nó nằm mê đó mà

Ngày chơi súng giả ba lô

Làm anh giải phóng hét hò suốt thôi

Mời năm sau lớn lên rồi

Sẽ quên đi những trò chơi bây giờ

Ngủ đi anh, hãy ngủ đi

1974

Hát với con tàu

Mùa xuân đất nớc mênh mông

Con tàu đi giữa muôn lòng thơng yêu

Tàu qua những sớm những chiều

Những sông, những núi, những đèo tàu qua Nơi nào cũng muốn là ga

Một bàn tay vẫy tha thiết con tàu

Một lời hát gửi theo sau

Một bình minh ở trên đầu cùng đi

Biển xanh là nỗi nhớ quê

Trời xanh nh những cách chia đã lìa

Phố xanh trong những ánh đèn

Làng xanh đang xoá những miền thép gai

Em không nói đợc nên lời

Giấu trong đáy mắt tiếng cời của em

Những rừng những núi cha quen

Những làng những phố biết em lần đầu

Mà em đã nhớ từ lâu

Mà em vẫn ớc cùng nhau trở về

Con tàu nối lại trăm quê

Những tên xa vợi nay nghe hoá gần

Trang 23

"Đờng vô xứ Huế quanh quanh"

Mà sông Hơng với Ngự Bình là đây

Con tàuđi giữa biển mây

Hải Vân ta biết có ngày ta qua

Con tàu nh cũng nói lời thiết tha

Qua rồi bao nỗi cách xa

Quê anh giờ cũng đã là quê em

Cỏ cây, ngọn gió cũng quen

Vừa nghe tiếng nói đã nên mặn mà

Thơ em đã có bóng dừa

Có dòng kênh với con đò quê anh

Có bao trai gái đất mình

Ra đi, giờ cũng nh anh trở về

Này anh, em hát anh nghe

Dẫu không hay cũng đừng chê đừng cời Mùa xuân tôi hát với ngời

Với con tàu - hát những lời thơng yêu Mùa xuân 1976

Hoa cỏ may

Cát vắng, sông đầy, cây ngẩn ngơ

Không gian xao xuyến chuyển sang mùa Tên mình ai gọi sau vòm lá

Lối cũ em về nay đã thu

Mây trắng bay đi cùng với gió

Lòng nh trời biếc lúc nguyên sơ

Đắng cay gửi lại bao mùa cũ

Thơ viết đôi dòng theo gió xa.

Khắp nẻo dâng đầy hoa cỏ may

áo em sơ ý cỏ găm dầy

Lời yêu mỏng mảnh nh màu khói

Ai biết lòng anh có đổi thay?

Trang 24

Hoa cúc

Có thay đổi gì không cái màu hoa ấy Mùa hạ qua rồi lại đến mùa thu

Thời gian đi màu hoa cũ về đâu

Nay trở lại vẫn còn nh mới mẻ

Bao mùa thu hoa vẫn vàng nh thế Chỉ em là đã khác với em xa

Nắng nhạt vàng, ngày đã quá tra

Nào đâu những biển chờ nơi cuối đất Bao ngày tháng đi về trên mái tóc Chỉ em là đã khác với em thôi

Nhng màu hoa đâu dễ quên nguôi Thành phố ngợp ngày nao chiều gió dậy Gơng mặt ấy lời yêu thuở ấy

Màu hoa vàng vẫn cháy ở trong em 1980

Hoa cúc xanh

Hoa cúc xanh có hay là không có

Trong lầm lầy tuổi nhỏ của anh xa Một dòng sông lặng chảy từ xa

Thung lũng vắng sơng bay đầy cửa sổ Hoa cúc xanh có hay là không có

Một ngôi trờng bé nhỏ cuối ngàn xa Mơ ớc của ngời hay mơ ớc của hoa

Mà tơi mát mà dịu dàng đến thế

Cỏ mới mọc con chim rừng thơ bé

Nớc trong ngần thầm thì với ngàn lau Trái tim ta nh nắng thuở ban đầu

Cha chút gợn một lần cay đắng

Trên thềm cũ mùa thu vàng gió nắng

Đời yên bình cha có những chia xa Khắp mặt đầm xanh biếc một màu hoa Hơng thơm ngát cả một vùng xứ sở Những cô gái da mịn màng nh lụa

Những chàng trai đang đọ tuổi hai mơi Ngời yêu ngời, yêu hoa cỏ đất đai

Trang 25

Những câu chuyện xoay quanh mùa hái quả Hoa cúc xanh có hay là không có

Tháng năm nào ấp ủ thuở ngây thơ

Có hay không thung lũng của ngày xa

Anh đã ở và em thờng tới đó

Châu chấu xanh, chuồn chuồn kim thắm đỏ Những ngả đờng phơ phất gió heo may

Cả một vùng vơng quốc tuổi thơ ngây

Bao mơ ớc mợt mà nh lá cỏ

Anh đã nghĩ chắc là hoa đã có

Mọc xanh đầy thung lũng của ta xa.

1964 - 1987

Hoa dại núi Hoàng Liên

Một ngày đờng từ miền đất trung du

Tôi chỉ gặp bụi bay và nắng gắt

Sang thu rồi gió vẫn nồng da mặt

Tiếng ve nào còn sót trong lùm cây

Nghe nhói lòng nỗi nhớ cuối tình yêu

Chợt thấy lạc giữa bốn bề vắng ngắt

Lên cao lên cao nắng nh dần nhạt

Bỗng vui mừng bắt gặp một nhành hoa

Khắp Hoàng Liên trên một ngàn thớc nuí

Hoa nép mong manh trớc tầm gió thổi

Hoa diếp vàng cô độc giữa thâm u

Và bên đờng hoa nghệ dại ngẩn ngơ

Hoa sim tím một nỗi buồn hoang dã

Hoa lay ơn góc vờn xa còn nhớ

Mà thấy ngời cành lá khẽ lung lay

Hoa mọc dới chân ngời, hoa mọc đến chân mây (Có nhiều thứ hoa còn cha biết rõ )

Anh đừng hỏi tên hoa làm chi nữa

Những hoa này chỉ hoa dại mà thôi!

Không phải hoa đợc ở cùng ngời

Đợc chăm sóc những mảnh vờn sạch cỏ

Đợc khoe đến muôn màu sắc lạ

Và đợc đời chiêm ngỡng mùi hơng

Không phải hoa đợc cắm trên bàn

Trong ngày hội của những niềm vui mới

Trang 26

Những hoa này lại nở cho triền núi

Lại nở cho vẻ đẹp của rừng chung

Nên ít ai để ý sắc từng bông

Chỉ thấy núi muôn màu rực rỡ

Đôi khi giẫm lên hoa mà chẳng nhớ

Những hoa này chỉ hoa dại mà thôi.

Hoa tờng vi

Trắng với hồng và tim tím nhạt

Tựa màu mây phiêu lãng cuối trời xa

Hoa tờng vi nh thực lại nh mơ

Cùng tôi sống suốt một thời trẻ dại

Vóc nhỏ nhắn trớc tấm gió thổi

Tôi hiểu điều trong lá nói lao xao

ở nơi nào hỡi điệu ca dao

Từng ca ngợi một loài hoa cha có

Hoa phảng phất mối tình trong chuyện cổ

Mang lỡ lầm oan ức đã xa xôi.

Hoa tòng vi thời trẻ dại của tôi

Bên mái rạ một mảnh vờn hẻo lánh

Ngày ma bụi khắp nẻo đờng vừa tạnh

Những cụm hồng, cụm tím lẫn màu xanh

Tôi có hoa bè bạn bên mình

Hoa hiểu cả những điều tôi chẳng nói.

Tôi đã qua bao thác ghềnh đá núi

Qua thời gian - tóc thoáng sợi màu ma

Hoa tờng vi của những ngày xa

Tôi vẫn nhớ một màu mây phiêu lãng

Trang 27

Tựa nh "những mạch nớc ngầm sục sôi", họ thầm lặng dồn sức lực cho một cuộc cách tân thơ trong giai đoạn mới Trên thực tế, những sáng tạo và cống hiến của các nhà thơ thuộc thế hệ những năm 60 này là không thể phủ nhận Đã xuất hiện những tài năng thơ thực thụ mà Xuân Quỳnh không phải là gơng mặt duy nhất Đã có những dịch giả thơ cự phách Đã có những tác phẩm thơ u tú

Một số nhà thơ "nhiếp ảnh" thờng chỉ phù du trên bề mặt của một cuộc sống nhỏ hẹp, đến lúc nào đó bỗng cảm thấy bị cạn kiệt cả về đề tài và lẫn "hồn thơ" Một số khá đông khác không hiểu thấu rằng một bài thơ hay đợc quyết định bởi cái "linh hồn chất đọng" trong đó Thiếu hụt cả ý lẫn tình, họ sa vào bệnh hình thức chủ nghĩa, thích "gây cảm giác lạ" bằng cách dùng nhiều câu chữ kì cục Một số ngời bất cập với sự sáng tạo, quay về mô phỏng thơ xa, nhiều nhất là mô phỏng thơ Nguyễn Bính Thơ lục bát nở rộ ở giai đoạn mới, tuy nhiên nội dung cha đợc phong phú Những bài thơ lục bát diễn tả "những nỗi buồn chán" và nỗi "thất tình" chiếm tỷ lệ hơi nhiều.

Nhìn tổng quát, chúng ta có thể thấy một "căn bệnh nặng" của thơ giai đoạn này là: rất nhiều bài thơ không hề đợc xây dựng trên một hình tợng văn học mang chất thơ, một dòng ý tởng đậm đặc hoặc một luồng cảm xúc tập trung

Trang 28

nào Trái lại cả bài thơ chỉ là một cuộc kể lể dài dòng những suy nghĩ tản mạn,