Hệ thống tổ chức thi hành án hình sự và nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan thi hành án hình sự công an cấp tỉnh

Thi hành án hình sự là giai đoạn cuối cùng trong các hoạt động tố tụng của các cơ quan thực thi pháp luật, trong đó buộc người bị xử phạt tù phải chấp hành hình phạt mà Toà án đã quyết định. Trước hết, thi hành án được hiểu là hoạt động của cơ quan nhà nước có thẩm quyền được tiến hành theo thủ tục trình tự pháp luật quy định, nhằm thực hiện các bản án quyết định đã có hiệu lực pháp luật của tòa án.Theo quy định Điều 3 Luật Thi hành án hình sự năm 2010 quy định là: “Bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật và đã có quyết định thi hành bao gồm bản án hoặc phần bản án của Toà án cấp sơ thẩm không bị kháng cáo, kháng nghị theo trình tự phúc thẩm; bản án của Toà án cấp phúc thẩm; quyết định giám đốc thẩm hoặc tái thấm của Toà án”. Bản án, quyết định của toà án có hiệu lực pháp luật được thi hành trên thực tế nhằm bảo đảm việc truy cứu trách nhiệm hình sự của cơ quan bảo vệ pháp luật nhà nước có tác dụng trong việc phòng ngừa và đấu tranh chống lại tội phạm.Thi hành án hình sự là việc cơ quan có thẩm quyền và người có thẩm quyền theo quy định của pháp luật đem bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của toà án ra thi hành, buộc người phạm tội phải thực hiện hình phạt đã được toà án tuyên trong bản án hoặc quyết định.

A MỞ ĐẦU

B Nội DUNG

I Khái quát chung về thi hành án hình sự

1 Khái niệm thi hành án hình sự

Thi hành án hình sự là giai đoạn cuối cùng trong các hoạtđộng tố tụng của các cơ quan thực thi pháp luật, trong đó buộcngười bị xử phạt tù phải chấp hành hình phạt mà Toà án đãquyết định Trước hết, thi hành án được hiểu là hoạt động của

cơ quan nhà nước có thẩm quyền được tiến hành theo thủ tụctrình tự pháp luật quy định, nhằm thực hiện các bản án quyếtđịnh đã có hiệu lực pháp luật của tòa án

Theo quy định Điều 3 Luật Thi hành án hình sự năm 2010quy định là: “Bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật và đã cóquyết định thi hành bao gồm bản án hoặc phần bản án của Toà

án cấp sơ thẩm không bị kháng cáo, kháng nghị theo trình tựphúc thẩm; bản án của Toà án cấp phúc thẩm; quyết định giámđốc thẩm hoặc tái thấm của Toà án”

Bản án, quyết định của toà án có hiệu lực pháp luật được thihành trên thực tế nhằm bảo đảm việc truy cứu trách nhiệm hình

sự của cơ quan bảo vệ pháp luật nhà nước có tác dụng trongviệc phòng ngừa và đấu tranh chống lại tội phạm

Thi hành án hình sự là việc cơ quan có thẩm quyền và người

có thẩm quyền theo quy định của pháp luật đem bản án, quyếtđịnh có hiệu lực pháp luật của toà án ra thi hành, buộc ngườiphạm tội phải thực hiện hình phạt đã được toà án tuyên trongbản án hoặc quyết định

2 Đặc điểm của thi hành án hình sự

Bất cứ một hoạt động nào của cơ quan nhà nước đều mangtrong mình nhũng đặc điểm nhất định, đó có thể là những đặcđiểm chung trong hoạt động của các cơ quan quyền lực nhà

nước nói chung và đặc điểm riêng biệt chỉ có trong hoạt động

đó Thi hành án hình sụ cũng vậy, với vai trò là một hoạt độngcủa nhà nước, nó cũng mang trong mình những đặc điểm nhấtđịnh, cụ thể đó là:

Thứ nhất, thi hành án hình sự được tiến hành trên cơ sở quyđịnh của hiến pháp, bộ luật hình sự, bộ luật tố tụng hình sự, luậtthi hành án hình sự và những văn bản quy phạm pháp luật khác

có liên quan Những văn bản pháp luật nêu trên do các cơ quannhà nước có thẩm quyền ban hành theo một trình tự đặc biệt và

có hiệu lực bắt buộc đối với tất cả các cơ quan, tổ chức, cánhân Đây là nền tảng pháp lý cho hoạt động thi hành án hình

sự trong đó điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong toàn

bộ quá trình thi hành án hình sự

Thứ hai, thi hành án hình sự có tính bắt buộc thi hành đốivới người phạm tội đã bị toà án quyết định hình phạt quyếtđịnh hình phạt toà án thể hiện sự lên án của nhà nước đối vớingười phạm tội bản án đã tuyên hoặc quyết định có hiệu lựcpháp luật của toà án đều có liên quan đến hình phạt, biện phápcưỡng chế nghiêm khắc nhất của nhà nước đối với người phạmtội, có mục đích trừng phạt, cải tạo, giáo dục họ trở thành ngườitốt, có ích cho xã hội Do vậy, bản án, quyết định có hiệu lựcpháp luật của toà án phải được các cơ quan nhà nước có thẩmquyền, người có thẩm quyền và người bị kết án thi hành mộtcách nghiêm chỉnh và triệt để

Thứ ba, thi hành án hình sự có tính độc lập cao, thể hiệnbản chất của hoạt động này trong lĩnh vực tư pháp hình sự Thihành án hình sự liên quan đến nhiều hoạt động của các cơ quan

tư pháp khác nhau, cơ quan giám sát, kiểm sát độc lập Hoạtđộng của cá cơ quan thi hành án hình sự không phụ thuộc vềmặt hành chính với các cơ quan hành chính địa phương mà

được tổ chức bằng hệ thống ngành dọc từ trung ương đến địaphương Một số cơ quan ở địa phương như Uỷ ban nhân dân xã,phường, thị trấn được giao một số nhiệm vụ thi hành án hình sựnhưng vẫn thực hiện những quy định chặt chẽ trong luật thihành án hình sự và có tính giúp các cơ quan tư pháp thực hiệnnhiệm vụ thi hành án

Thứ tư, thi hành án hình sự có tính phối hợ giữa các cơ quannhà nước Thi hành án hình sự là quá trình thi hành bản án,quyết định có hiệu lực pháp luật của toà án, do nhiều cơ quan

tư pháp, cơ quan nhà nước thi hành, các cơ quan đó bao gồm:Toà án, cơ quan quản lý thi hành án hình sự, cơ quan thi hành

án hình sự trong công an nhân dân, quân đội nhân dân, uỷ bannhân dân xã, phường, thị trấn Hoạt động thi hành án có sựgiám sát của các cơ quan nhà nước và sự tham gia, kiểm sátcủa viện kiểm sát

3 Ý nghĩa của thi hành án hình sự

Thi hành án hình sự là hoạt động của cơ quan nhà nước cóthẩm quyền, thể hiện tính quyền lực nhà nước Thi đây là hoạtđộng có rất nhiều ý nghĩa, tuy nhiên nó có một số ý nghĩa lớnnhư sau:

Thứ nhất, bảo đảm bản án, quyết định Tòa án có lực được

thi hành một cách nghiêm chỉnh, đúng pháp luật Từ đó có thểbảo đảm công lý, công bằng cho xã hội, bảo vệ an ninh quốcgia, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, cơ quan, tổchức, cá nhân khác trong xã hội

Thứ hai, ngoài tính trừng trị, thi hành án hình sự còn có ý

nghĩa giáo dục, cải tạo người bị kết án để họ không phạm tộimới, trở thành người tốt có ích cho xã hội và trở về hoà nhập vớiđời sống xã hội đây là mục đích quan trọng hàng đầu của luậtthi hành án hình sự Ngoài ra, tạo mọi điều kiện để họ tái hòa

nhập cộng đồng, giảm thiểu tình trạng tái phạm tội sau khi chấphành án Điều mang ý nghĩa hết sức quan trọng trong công tácthi hành án hình sự, chính vì vậy cần thiết phải có sự vào cuộccủa tất cả các sở, ban, ngành địa phương, gia đình và toàn thểcộng đồng xã hội.

Thứ ba, nâng cao ý thức pháp luật trong nhân dân để nhằm

phòng ngừa tội phạm, khuyến khích nhân dân tham gia vàocông cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm Khi những bản ánhình sự có hiệu lực pháp luật được thi hành trên thực tế sẽ thểhiện được tính nghiêm khắc của pháp luật, từ đó làm cho ngườidân nâng cao được ý thức trong việc tuân thủ pháp luật đểkhông thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật Ngoài ra, hoạtđộng thi hành án được thực hiện tốt sẽ hạn chế sự kì thị củangười dân với những người chấp hành xong án phạt trở về địaphương cư trú và làm việc Khi hoạt động thi hành án được thựchiện tốt và đạt được những kết quả tốt thì người sau khi chấphành xong án đã được giáo dục, cải tạo và không còn nguyhiểm cho xã hội nữa, khi đó cộng đồng sẽ chào đón họ trở vềvới một cái nhìn thân thiện, không kì thị, xa lánh

II Hệ thống tổ chức thi hành án hình sự và nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan thi hành án hình sự công an cấp tỉnh

1 Hệ thống tổ chức thi hành án hình sự

Thi hành án hình sự là hoạt động đặc thù của một số cơquan nhà nước có chức năng, nhiệm vụ thi hành hình phạt vàcác biện pháp tư pháp do Tòa án quyết định hoặc tuyên trongbản án Đây là hoạt động rất phức tạp và khó khăn, đòi hỏi ởcác cơ quan thi hành án hình sự phải có dụ thống nhất về mặt

tổ chức, có hệ thống và tính chuyên nghiệp cao Các cơ quan có

thẩm quyền trong thi hành án hình sự đại diện cho nhà nướcthực hiện quyền tư pháp trong thi hành án hình sự có nhiệm vụđưa bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp và có quyết định thihành ea thi hành, bảo đảm quyền lực của nhà nước trong việcquản lý và bảo vệ các lợi ích xã hội.

Để bảo đảm thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Chính phủtrong thi hành án hình sự, Điều 10 Luật thi hành án hình sự năm

2010 quy định về hệ thống tổ chức thi hành án hình sự, baogồm:

1) Cơ quan quản lý thi hành án hình sự, bao gồm: Cơ quanquản lý thi hành án hình sự Bộ Công an và Cơ quan quản lý thihành án hình sự Bộ Quốc phòng

2) Cơ quan thi hành án hình sự bao gồm: trại giam thuộc BộCông an, trại giam thuộc Bộ Quốc phòng, trại giam thuộc quânkhu (gọi tắt là trại giam); cơ quan thi hành án hình sự công antỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (gọi tắt là cơ quan thihành án hình sự công an cấp tỉnh); cơ quan thi hành án hình sựcông an cấp quận, huyện, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh (gọitắt là cơ quan thi hành án hình sự cấp huyện); cơ quan thi hành

án hình sự quân khu và tương tương (gọi tắt là cơ quan thi hành

Có thể thấy rằng hệ thống tổ chức thi hành án hình sựđược tổ chức chặt chẽ từ trung ương đến địa phương với các cơ

quan làm nhiệm vụ quản lý, cơ quan trực tiếp thực hiện hoạtđộng thi hành án và một số cơ quan được giao nhiệm vụ thihành án hình sự.

2 Nhiệm vụ quyền hạn của cơ quan thi hành án hình sự công an cấp tỉnh

Cơ quan thi hành án hình sự công an cấp tỉnh có nhiện vụ

tổ chức thi hành các bản án, quyết định về hình sự đồng thời cóchức năng quanr lý, chỉ đạo về tổ chức, nghiệp vụ đối với cơquan thi hành án hình sự công an cấp huyện, trại giam Nhiệm

vụ, quyền hạn cụ thể của cơ quan thi hành án hình sự công ancấp tỉnh được quy định tại Điều 13 Luật thi hành án hình sự2010

2.1 Giúp Giám đốc Công an cấp tỉnh quản lý, chỉ đạo công tác thi hành án hình sự trên địa bàn cấp tỉnh.

Công tác quản lý và chỉ đạo công tác thi hành án hình sự làmột trong những nhiệm vụ, quyền hạn của Giám đốc công antỉnh Để thực hiện tốt được chức năng, nhiệm vụ đó cần có một

cơ quan làm nhiệm vụ giúp Giám đốc Công an cấp tỉnh quản lý,chỉ đạo công tác thi hành án hình sự trên địa bàn cấp tỉnh.Nhiệm vụ đó được giao cho cơ quan thi hành án hình sự công ancấp tỉnh Khi thực hiện nhiệm vụ giúp giám đốc công an cấp tỉnhquản lý, chỉ đạo công tác thi hành án hình sự, cơ quan thi hành

án hình sự công an cấp tỉnh thực hiện các công tác sau:

Thứ nhất, chỉ đạo nghiệp vụ và kiểm tra công tác thi hành

án hình sự đối với trại tạm giam, cơ quan thi hành án hình sựCông an cấp huyện Dưới sự phaan công, chỉ đạo của Giám đốcCông an cấp tỉnh cơ quan thi hành án hình sự công an cấp tỉnh

sẽ đưa ra các hướng dẫn, chỉ đạo nghiệp vụ thi hành án hình sự,ban hành văn bản hoặc trực tiếp đưa ra chỉ dẫn, giải đáp nhữngvấn đề về nghiệp vụ thi hành án hình sự hoặc chỉ đạo việc tổ

chức thi hành các bản án, quyết định trên cơ sở quy định củaLuật thi hành án hình sự và các văn bản pháp luật khác có liênquan.

Thứ hai, tổng kết công tác thi hành án hình sự và thực hiện

chế độ thống kê, báo cáo theo hướng dẫn của cơ quan quản lýthi hành án hình sự thuộc Bộ Công an Công tác thống kê trongthi hành án hình sự có ý nghĩa rất quan trọng nó góp phần vàoviệc đánh giá công tác thi hành án hình sự trên địa bàn Tỉnh để

từ đó đưa ra những chỉ đạo, hướng dẫn kịp thời nhằm nâng caohiệu quả công tác thi hành án hình sự, đồng thời cũng tạo cơ sởcho việc thực hiện công tác báo cáo của Giám đốc công an tỉnhvới cấp trên cũng như việc báo cáo với hội đồng nhân dân.Giámđốc Công an tỉnh căn cứ vào số liệu thống kê, tổng hợp thựctiễn quá trình thực hiện công tác thi hành án hình sự của Cơquan thi hành án hình sự cấp tỉnh để báo cáo kết quả nhiệm vụcủa cơ quan mình

2.2 Tiếp nhận quyết định thi hành án hình sự của Tòa án

có thẩm quyền; hoàn tất thủ tục, hồ sơ và danh sách người chấp hành án phạt tù để báo cáo, đề nghị cơ quan, người có thẩm quyền quyết định

Theo Điều 364 Bộ luật tố tụng hình sự 2015, Chánh án Tòa

án đã xét xử sơ thẩm có quyền ra quyết định thi hành án hoặc

ủy thác cho Chánh án Tòa án cùng cấp ra quyết định thi hành

án

Bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật,còn thời hạn thi hành án phải được đưa ra thi hành Bản án,quyết định và những phần của bản án, quyết định sơ thẩm củaTòa án không bị kháng cáo, kháng nghị thì có hiệu lực pháp luật

kể từ ngày hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị, tức là kể từngày tiếp theo sau thời điểm kết thúc thời hạn kháng cáo,

kháng nghị Bản án hình sự phúc thẩm có hiệu lực pháp luậtngay sau khi tuyên.

“Quyết định thi hành án phải ghi rõ họ tên, chức vụ người

ra quyết định; bản án, quyết định được thi hành; tên cơ quan cónhiệm vụ thi hành quyết định thi hành án; họ tên, ngày, tháng,năm sinh, nơi cư trú của người bị kết án; thời hạn chấp hành ánphạt tù, thời hạn chấp hành hình phạt bổ sung Trường hợpngười bị kết án đang tại ngoại, quyết định thi hành án phải ghi

rõ trong thời hạn 07 ngày, kể từ ngày nhận được quyết định,người bị kết án phải có mặt tại cơ quan thi hành án hình sựCông an cấp huyện nơi người đó cư trú, cơ quan thi hành ánhình sự cấp quân khu nơi người đó làm việc” (khoản 1 Điều 21Luật thi hành án hình sự 2010)

Trong thời hạn 03 ngày làm việc, kể từ ngày ra quyết địnhthi hành án phạt tù và hình phạt bổ sung, Tòa án đã ra quyếtđịnh phải gửi quyết định thi hành án cho cá nhân, cơ quan sauđây: Người chấp hành án; Viện kiểm sát cùng cấp; Cơ quan thihành án hình sự Công an cấp tỉnh, cơ quan thi hành án hình sựcấp quân khu; Trại tạm giam nơi người phải chấp hành án đang

bị tạm giam; Cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyệnnơi người phải chấp hành án đang bị tạm giam tại nhà tạm giữhoặc đang tại ngoại; Sở Tư pháp nơi Tòa án đã ra quyết định thihành án có trụ sở

Theo quy định tại khoản 1 Điều 22 Luật thi hành án hình sự

2010 thì: Trường hợp người bị kết án phạt tù đang bị tạm giamthì trong thời hạn 03 ngày làm việc, kể từ ngày nhận được quyếtđịnh thi hành án, trại tạm giam thuộc Công an cấp tỉnh, cơ quanthi hành án hình sự Công an cấp huyện phải tống đạt quyết địnhthi hành án cho người bị kết án và báo cáo cơ quan thi hành ánhình sự Công an cấp tỉnh Trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể

từ ngày nhận được báo cáo, cơ quan thi hành án hình sự Công

an cấp tỉnh hoàn chỉnh hồ sơ, lập danh sách người chấp hành ánphạt tù để báo cáo cơ quan quản lý thi hành án hình sự thuộc

Bộ Công an Trường hợp người bị kết án phạt tù đang bị tạmgiam tại trại tạm giam thuộc Bộ Công an thì trại tạm giam phảitống đạt quyết định thi hành án cho người bị kết án, hoàn chỉnh

hồ sơ và báo cáo cơ quan quản lý thi hành án hình sự thuộc BộCông an

Trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày nhận đượcbáo cáo của cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh hoặctrại tạm giam thuộc Bộ Công an, cơ quan quản lý thi hành ánhình sự thuộc Bộ Công an ra quyết định đưa người chấp hành án

đi chấp hành án

2.3 Đề nghị Tòa án có thẩm quyền xem xét, quyết định tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù, giảm thời hạn chấp hành án phạt tù

Tạm đình chỉ hình phạt tù là việc người đang chấp hànhhình phạt tù được tạm đình chỉ chấp hành hình phạt tù khi khi

có các căn cứ để tạm đình chỉ thi hành án phạt tù theo quy địnhcủa pháp luật

Theo quy định tại khoản 2 Điều 5 Thông tư liên tịch03/2013/BCA-TANDTC-VKSNDTC-BQP-BYT thì cơ quan thi hành

án hình sự Công an cấp tỉnh có thẩm quyền đề nghị tạm đìnhchỉ chấp hành án phạt tù cho phạm nhân đang chấp hành ánphạt tù tại trại tạm giam và cơ quan thi hành án hình sự Công

an cấp huyện do Công an cấp tỉnh quản lý

Những điều kiện có thể được tạm đình chỉ chấp hành ánphạt tù được quy định tại Đều 4 Thông tư liên tịch 03/2013/BCA-TANDTC-VKSNDTC-BQP-BYT:

Thứ nhất, phạm nhân bị bệnh nặng đến mức không thể tiếp

tục chấp hành án phạt tù và nếu phải chấp hành án phạt tù sẽnguy hiểm đến tính mạng của họ, do đó, cần thiết phải cho họtạm đình chỉ chấp hành án phạt tù để có điều kiện chữa bệnh,trừ người không có thân nhân hoặc không có nơi cư trú rõ ràng.Người bị bệnh nặng được quy định là người mắc một trongcác bệnh hiểm nghèo như: Ung thư giai đoạn cuối, liệt, lao nặngkháng thuốc, xơ gan cổ chướng, suy tim độ III trở lên, suy thận

độ IV trở lên, nhiễm HIV đã chuyển giai đoạn AIDS đang cónhiễm trùng cơ hội, không có khả năng tự phục vụ bản thân và

có tiên lượng xấu, nguy cơ tử vong cao hoặc mắc một trong cácbệnh khác được Hội đồng giám định y khoa, bệnh viện cấp tỉnhhoặc cấp quân khu trở lên kết luận bằng văn bản là bệnh hiểmnghèo, nguy hiểm đến tính mạng;

Thứ hai, nữ phạm nhân có thai hoặc đang nuôi con nhỏ dưới

36 tháng tuổi trong trại tạm giam, cơ quan thi hành án hình sựCông an cấp huyện, nếu họ bị xử phạt tù lần đầu và có nơi cưtrú rõ ràng;

Thứ ba, phạm nhân là người lao động có thu nhập duy nhất

trong gia đình, nếu họ tiếp tục chấp hành án phạt tù thì gia đình

sẽ gặp khó khăn đặc biệt (không có nguồn thu nhập nào khác,không có ai chăm sóc, nuôi dưỡng những người thân thích làngười già, trẻ em hoặc những người khác không có khả năng laođộng trong gia đình họ), trừ trường hợp người đó bị kết án vềcác tội xâm phạm an ninh quốc gia hoặc các tội khác là tội rấtnghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng;

Thứ tư, phạm nhân bị kết án phạt tù về tội ít nghiêm trọng

và do nhu cầu công vụ, cần thiết sự có mặt của họ để thực hiệncông vụ nhất định