khoa luan tot nghiep ve dao duc

Người cách mạng phải có đạo đức cáchmạng mới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng, tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh có vị trí đặc biệt quan trọng trong sự nghiệp cách mạng, công cuộc xây dựng

MỤC LỤC



Trang

Trang phụ bìa i

Lời cam đoan ii

Lời cảm ơn iii

Mục lục 1

PHẦN MỞ ĐẦU 4

Chương 1 TƯ TƯỞNG CƠ BẢN CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC VÀ TẦM QUAN TRỌNG CỦA GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC THANH NIÊN 1.1 Tầm quan trọng của đạo đức 10

1.1.1 Khái niệm đạo đức 10

1.1.2 Vai trò của đạo đức 11

1.2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về Thanh niên và giáo dục đạo đức thanh niên 14

1.2.1 Khái niệm thanh niên 14

1.2.2 Vai trò và nhiệm vụ của thanh niên trong sự nghiệp giải phóng dân tộc xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc và công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước .17 1.2.3 Hồ Chí Minh luôn đứng trên quan điểm toàn diện để đánh giá về thanh niên 21

1.2.4 Những nội dung giáo dục đạo đức thanh niên trong tư tưởng Hồ Chí Minh 22

1.2.5 Phương châm và phương pháp giáo dục đạo đức thanh niên 30

Chương 2 THỰC TRẠNG ĐẠO ĐỨC VÀ CÔNG TÁC GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO THANH NIÊN THÀNH PHỐ CAO LÃNH TỈNH ĐỒNG THÁP HIỆN NAY 2.1 Đặc điểm của Thành phố Cao Lãnh 38

2.2 Khái quát thực trạng đạo đức thanh niên Thành Phố Cao Lãnh

trong giai đoạn hiện nay 39 2.2.1 Thực trạng đạo đức thanh niên Thành Phố Cao Lãnh 39 2.2.2 Những kết quả đạt được trong công tác giáo dục thanh niên

Thành Phố Cao Lãnh 462.3 Nguyên nhân của những thành tựu và hạn chế trong việc giáo dục đạo đức thanh niên thành phố Cao Lãnh tỉnh Đồng Tháp 50

2.3.1 Nguyên nhân đạt được thành tựu 50 2.3.2 Nguyên nhân dẫn đến hạn chế 512.4 Những vấn đề đặt ra cho công tác giáo dục đạo đức thanh niên thành phố

Cao Lãnh tỉnh Đồng Tháp hiện nay 52 2.4.1 Vấn đề đặt ra trong công tác của Đoàn 52 2.4.2 Mặt trái của kinh tế thị trường 53

Chương 3MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO THANH NIÊNTHÀNH PHỐ CAO LÃNH TỈNH ĐỒNG THÁP TRONG GIAI ĐOẠN

HIỆN NAY3.1 Các nội dung giáo dục đạo đức cho thanh niên Thành phố Cao Lãnh

tỉnh Đồng Tháp trong giai đoạn hiện nay 55 3.1.1 Giáo dục tinh thần yêu nước và lòng tự hào dân tộc cho thanh niên 55

3.1.2 Giáo dục ý thức cộng đồng ,cố kết gia đình – dòng họ, lối xóm 563.1.3 Giáo dục tinh thần năng động, thông minh, sáng tạo trong học tập

và lao động cho thanh niên 57

3.1.4 Giáo dục lòng nhân ái khoan dung, ứng xử có văn hóa

với mọi người 58

3.1.5 Giáo dục thanh niên hành động học tập theo tấm gương đạo đức

Hồ Chí Minh và theo pháp luật 60

3.1.6 Giáo dục cho thanh niên tinh thần vượt khó, ham học hỏi, cầu tiến trong cuộc sống và trong công việc 61

3.1.7 Giáo dục cho thanh niên biết kết hợp tinh thần dân tộc và đoàn kết quốc tế 623.2 Một số hình thức giáo dục đạo đức cho thanh niên thành phố Cao Lãnh

tỉnh Đồng Tháp trong giai đoạn hiện nay 64

3.2.1 Thông qua hình thức hoạt động xã hội 643.2.2 Thông qua các Đoàn thể , khu phố 653.2.3 Thông qua hình thức nêu gương người tốt việc tốt, những tấm gươngđiển hình trong học tập và lao động 663.3 Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác giáo dục đạođức cho thanh niên thành phố Cao Lãnh tỉnh Đồng Tháp

trong giai đoạn hiện nay 67

3.3.1 Làm công tác giáo dục tư tưởng chính trị 673.3.2 Kết hợp giáo dục đạo đức truyền thống và những giá trị

đạo đức mới 70

3.3.3 Phát huy vai trò của tổ chức Đảng, Đoàn thanh niên, tổ dân phố 713.3.4 Xây dựng môi trường lành mạnh 753.3.5 Gắn giáo dục đạo đức với hoạt động kinh tế, mang lại hiệu quả cao 76PHẦN KẾT LUẬN 79DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 81PHẦN PHỤ LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU



I Tính cấp thiết của đề tài

Chủ tịch Hồ Chí Minh là một nhà tư tưởng, nhà lãnh đạo cách mạng kiệtxuất, nhà văn hóa lớn của dân tộc và thời đại Người đã để lại những di sản vô giácho thế hệ sau, trong đó có một kho tàng riêng về mặt giáo dục, bồi dưỡng thanhniên vì sự nghiệp độc lập dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội Người đặc biệtquan tâm nhiều đến vấn đề đạo đức và có những cống hiến trong việc phát triển tưtưởng đạo đức mới, Người coi đạo đức là nền tảng của người cách mạng, cũnggiống như gốc của cây, ngọn nguồn của sông, của suối Như đối với con người, sức

có mạnh mới gánh được nặng và đi được xa Người cách mạng phải có đạo đức cáchmạng mới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng, tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh có

vị trí đặc biệt quan trọng trong sự nghiệp cách mạng, công cuộc xây dựng con ngườimới và đặc biệt là giáo dục đạo đức thanh niên, sinh thời Chủ Tịch Hồ Chí Minhkính yêu đã dành cho thanh niên Việt Nam tình cảm thân thương và sự quan tâm sâusắc Người thường xuyên động viên thế hệ trẻ phải ra sức rèn luyện tinh thần, tudưỡng đạo đức, không ngừng học tập vươn lên để xứng đáng là người chủ tương laicủa nước nhà Người nhắc nhở Đảng và chính quyền các cấp phải đặc biệt quan tâmđến việc đào tạo bồi dưỡng thế hệ trẻ

Trước khi vĩnh biệt chúng ta, trong “Di chúc”, Người khẳng định và căn dặn “Đoàn viên thanh niên ta nói chung là tốt, mọi việc đều hăng hái xung phong, khôngngại khó khăn, có chí tiến thủ Đảng cần chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng cho

họ, đào tạo họ thành những người kế thừa xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa “hồng”vừa “chuyên” Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là việc rất quan trọng và rấtcần thiết”[24, tr.13]

Đánh giá rất cao vai trò của thế hệ trẻ, Hồ Chí Minh viết: “Một năm khởi đầu

từ mùa xuân Một đời khởi đầu từ tuổi trẻ Tuổi trẻ là mùa xuân của xã hội Đầynhiệt huyết, có sức sống tràn trề và năng lực sáng tạo , đó là thế mạnh, là vốn quýcủa tuổi trẻ Với tư cách là đội ngũ dự bị, lực lượng kế cận hùng hậu của cách mạng

và là những người chủ tương lai của nước nhà, các thế hệ trẻ - trước hết là thanhniên, có trách nhiệm kế tục sự nghiệp cách mạng, thực hiện sứ mệnh lịch sử vẻ vang

mà lớp người đi trước đã chuyển giao vào tay mình Coi vận mệnh của nước nhà

thịnh hay suy, yếu hay mạnh một phần lớn là do thanh niên, Hồ Chí Minh khẳngđịnh, thanh niên phải trở thành một lực lượng to lớn, vững chắc trong công cuộckháng chiến và kiến quốc, phải là người tiếp sức cách mạng cho thế hệ thanh niêngià, là người xung phong trong công cuộc phát triển kinh tế và văn hóa, trong sựnghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội”[20, tr 488].

Hiện nay trên con đường thực hiện toàn cầu hóa Nước ta đã trở thànhthành viên của tổ chức Thương mại thế giới, nền kinh tế nước ta ngày càng hội nhậpsâu rộng với nền kinh tế thế giới Cơ cấu xã hội cũng đang trong quá trình biến đổi,phân hóa giàu nghèo, phân tầng xã hội diễn ra phức tạp Tình hình trên đã và đangtác động đến thanh niên về ý thức chính trị, tâm trạng đạo đức lối sống,… Trongquá trình công nghiệp hóa đất nước, mở cửa, hội nhập kinh tế quốc tế đang làm chonhững tác động đó càng mạnh mẽ và sâu rộng hơn Một số thanh niên chạy theo lốisống thực dụng, sa ngã, hư hỏng, xa rời các giá trị đạo đức tốt đẹp của dân tộc, xuấthiện một bộ phận thanh niên tôn thờ chủ nghĩa cá nhân, sống ích kỷ, chạy theo lợiích vật chất, coi đồng tiền là trên hết Xuất hiện tình trạng thanh niên phạm vào các

tệ nạn xã hội, vi phạm pháp luật, suy đồi về đạo đức, nhạt phai lí tưởng, sống giảdối, khoe khoang, lười biếng, xa xỉ, kiêu căng Những biểu hiện đó là do thiếu sựquan tâm giáo dục đạo đức, lối sống cho thanh niên trước những biến đổi to lớn củađất nước Vì vậy tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức và giáo dục đạo đức thanh niênngày càng trở nên có ý nghĩa hơn bao giờ hết, từ đó đòi hỏi cần phải nâng cao việcgiáo dục đạo đức, lối sống cho thanh niên hiện nay và đây chính là trách nhiệm của

cả hệ thống chính trị, của các đoàn thể, nhà trường của cả gia đình và của toàn xãhội Nhận thức được tầm quan trọng của việc giáo dục đạo đức thanh niên nói chung

và giáo dục đạo đức thanh niên thành phố Cao Lãnh tỉnh Đồng Tháp nói riêng nên

chúng tôi chọn đề tài “Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào việc giáo dục đạo đức thanh niên- học sinh, sinh viên trên địa bàn thành phố Cao Lãnh tỉnh Đồng Tháp trong giai đoạn hiện nay” để nghiên cứu.

II Tình hình nghiên cứu của đề tài

Vấn đề đạo đức và giáo dục đạo đức cho thanh niên đã được một số tác giả đisâu tìm hiểu, nghiên cứu Nhưng việc tìm hiểu và đánh giá thực trạng đạo đức, từ đó

đề ra các biện pháp, hình thức giáo dục cho thanh niên - học sinh, sinh viên ThànhPhố Cao Lãnh là một vấn đề hoàn toàn mới Để làm rõ vấn đề đó, chủ đề tài đã kế

thừa và phát triển một số nội dung phù hợp với thực tế của Thành Phố Cao Lãnhtrong một số tài liệu và công trình nghiên cứu sau:

Văn Tùng (1999), Tìm hiểu Tư Tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên,

Nhà xuất bản Thanh Niên Cuốn sách này đề cập đến những nhận thức, tư duy, quanđiểm lý luận, phương pháp, phương châm cơ bản của Bác Hồ về các vấn đề: nhìnnhận, đánh giá, dự báo tình hình, vai trò vị trí của thanh niên trong các giai đoạncách mạng, các thời kỳ lịch sử Đường lối, nội dung, phương thức bồi dưỡng, giáodục, đào tạo thanh niên trở thành lớp người kế tục sự nghiệp xây dựng tổ chức Đoànthanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, thực hiện nhiệm vụ chính trị của Đảng và Nhànước Chính sách đào tạo bồi dưỡng, phát huy nhân tài và nguồn lực thanh niên quacác phong trào cách mạng

Dương Tự Đam (1999), Những phương pháp tiếp cận thanh niên hiện nay,

Nhà xuất bản Thanh Niên Trong cuốn sách này, tác giả đã phân tích sơ lược vềnhững đặc điểm của thanh niên trong giai đoạn hiện nay qua cách tiếp cận giá trịnhân cách của thanh niên, từ đó tìm hiểu thực trạng và sự chuyển đổi về định hướnggiá trị đạo đức và đề ra những biện pháp để giáo dục định hướng giá trị đạo đức chothanh niên

Phạm Đình Nghiệp (2000), Giáo dục tư tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ Việt Nam trong tình hình mới, Nhà xuất bản Thanh Niên Tác giả muốn cung cấp cho

bạn đọc những thông tin chính xác về thực trạng của việc giác ngộ lý tưởng cáchmạng của thế hệ trẻ Việt Nam, thực trạng của công tác giáo dục lý tưởng cách mạngcho thế hệ trẻ, cùng một số những dự báo và các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quảcủa công tác giáo dục lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ Việt Nam trong tình hìnhmới

GS, TSKH Huỳnh Khái Vinh (Chủ biên) (2001), Một số vấn đề về lối sống,đạo đức, chuẩn giá trị xã hội, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội Trong cuốnsách này, tác giả đã phân tích sơ lược những lí luận về lối sống, đạo đức, chuẩn giátrị xã hội và những nhân tố tác động trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóađất nước, xác định thực trạng, đề ra những phương hướng, quan điểm, giải pháp xâydựng lối sống, đạo đức và chuẩn giá trị xã hội

Trần Quy Nhơn (2005), Tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò thanh niên trong

cách mạng Việt Nam, Nhà xuất bản Thanh Niên Tác giả đã làm rõ được tư tưởng

của Hồ Chí Minh về thanh niên từ cơ sở hình thành đến những quan điểm cơ bản vềvai trò thanh niên trong những điều kiện cụ thể của lịch sử dân tộc, quá trình ĐảngCộng sản Việt Nam vận dụng tư tưởng của Người về vai trò thanh niên trong lãnhđạo sự nghiệp cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân và xây dựng đất nước theo conđường xã hội chủ nghĩa.

Những tài liệu và công trình nghiên cứu trên đây là cơ sở để chủ đề tài thamkhảo, kế thừa và phát triển những nội dung phù hợp với mục đích của công trìnhnghiên cứu

III Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

1 Mục đích nghiên cứu của đề tài:

Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức thanh niên và việcvận dụng những tư tưởng ấy để giáo dục đạo đức thanh niên – học sinh, sinh viênthành phố Cao Lãnh tỉnh Đồng Tháp trong giai đoạn hiện nay

2 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

- Nghiên cứu vấn đề đạo đức và giáo dục đạo đức thanh niên trong tư tưởng

IV Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

1 Đối tượng nghiên cứu

- Vấn đề đạo đức của thanh niên – học sinh, sinh viên Thành phố Cao Lãnh

2 Phạm vi nghiên cứu

- Thanh niên- học sinh, sinh viên Thành phố Cao Lãnh tỉnh Đồng Tháp hiệnnay

V Cơ sở lí luận và phương pháp nghiên cứu của đề tài

1 Cơ sở lí luận của đề tài

- Là chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về việc giáo dục đạo đứccho thanh niên

- Quan điểm của Đảng và Nhà nước về giáo dục đạo đức thanh niên

- Nội dung giáo dục đạo đức của Trung Ương Đoàn thanh niên cộng sản HồChí Minh, Hội sinh viên Việt Nam.

2 Cơ sở thực tiễn của đề tài

- Là kết quả tìm hiểu, điều tra về các khía cạnh liên quan tới đạo đức củathanh niên – học sinh, sinh viên Thành phố Cao Lãnh

3 Phương pháp nghiên cứu của đề tài

Đề tài thực hiện dựa trên cơ sở thế giới quan và phương pháp luận của chủnghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử Đồng thời còn sử dụng kếthợp một số phương pháp sau:

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu

- Phương pháp thống kê, so sánh

- Phương pháp phân tích, tổng hợp

- Phương pháp logic- lịch sử…

- Phương pháp điều tra xã hội học

- Và kết hợp với các phương pháp nghiên cứu liên ngành khác

VI Ý nghĩa lí luận và thực tiễn của đề tài

- Xác định thực trạng đạo đức và tầm quan trọng của việc giáo dục đạo đứcthanh niên, qua đó góp phần nâng cao nhận thức của bản thân về tầm quan trọng củaviệc giáo dục đạo đức thanh niên nói chung và thanh niên – học sinh, sinh viênthành phố Cao Lãnh tỉnh Đồng Tháp nói riêng trong giai đoạn công nghiệp hóa,hiện đại hóa đất nước hiện nay

- Trên cơ sở một số giải pháp đề xuất có thể được các cấp, các cơ quan banngành đoàn thể, các tổ chức Đoàn thanh niên sử dụng nhằm phát huy những phẩmchất đạo đức tốt đẹp, khắc phục những hạn chế về đạo đức ở một bộ phận thanh niên– học sinh, sinh viên thành phố Cao Lãnh tỉnh Đồng Tháp trong giai đoạn hiện nay

- Đề tài thực hiện thành công sẽ là nguồn tài liệu tham khảo cho các bạn đoànviên thanh niên và những ai muốn quan tâm tìm hiểu

VII Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nộidung của đề tài được chia làm ba chương:

Chương 1: Tư tưởng cơ bản của Hồ Chí Minh về đạo đức và tầm quan

trọng của giáo dục đạo đức thanh niên

Chương 2: Thực trạng đạo đức và công tác giáo dục đạo đức cho thanh

niên thành phố Cao Lãnh tỉnh Đồng Tháp hiện nay

Chương 3: Một số giải pháp nhằm giáo dục đạo đức cho thanh niên thành

phố Cao Lãnh tỉnh Đồng Tháp hiện nay

PHẦN NỘI DUNG



Chương 1

TƯ TƯỞNG CƠ BẢN CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC

VÀ TẦM QUAN TRỌNG CỦA GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC THANH NIÊN 1.1 Tầm quan trọng của đạo đức trong đời sống của con người và xã hội

1.1.1 Khái niệm đạo đức

Trong lịch sử đã có rất nhiều quan niệm khác nhau về đạo đức, nhưng vớikhuynh hướng tư tưởng chủ đạo thì đạo đức luôn được xem xét trong mối quan hệchặt chẽ với đời sống xã hội, là những quy tắc, chuẩn mực chung được dùng để điềuchỉnh các mối quan hệ Cùng với sự phát triển của xã hội, đạo đức cũng khôngngừng vận động và phát triển Ban đầu, nó chỉ là những chuẩn mực có tác dụng tốithiểu dùng để ngăn cấm mỗi thành viên không được vi phạm, tiếp đến giai đoạnphát triển cao hơn, những chuẩn mực đạo đức mới được bổ sung có thêm tác dụngkhuyến khích con người tích cực phấn đấu, tự giác hành động vì cái thiện để manglại lợi ích cho cộng đồng, nhân đạo hóa đời sống xã hội

Đạo là đường đi, hướng đi, lẽ phải trong lối sống, làm việc hay ăn ở của conngười Còn đức là những biểu hiện tốt đẹp trong tính cách, hành xử của con ngườivới nhau Đạo đức: Là những tiêu chuẩn, nguyên tắc xử lý các mối quan hệ tronggia đình, cộng đồng hay xã hội, được thừa nhận rộng rãi Đạo đức quy định hành vi,quan hệ của con người đối với nhau và đối với xã hội nói chung, là những nguyên lý(nguyên tắc) phải tuân theo trong quan hệ giữa người với người, giữa cá nhân với xãhội, phù hợp yêu cầu của mỗi chế độ chính trị và kinh tế xã hội nhất định

Từ góc độ triết học, đạo đức được hiểu là một hình thái ý thức xã hội đượctạo nên bởi “tổng số các nguyên tắc, các chuẩn mực mà con người phải tuân theotrong hành vi của mình” hoặc “đạo đức là hình thái ý thức xã hội, là tập hợp nhữngnguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực xã hội nhằm điều chỉnh và đánh giá hành vi của conngười trong mối quan hệ với nhau, quan hệ với xã hội, chúng được thực hiện bởiniềm tin cá nhân, bởi truyền thống và sức mạnh của dư luận xã hội”[2, tr.8]

Như vậy, đạo đức là sản phẩm của hoạt động xã hội của con người Tronghoạt động đó, con người là chủ thể của hoạt động có ý thức, nên tư tưởng và hành viđạo đức luôn có mối quan hệ chặt chẽ với nhau Bởi vậy, với quan niệm chung nhấtcủa nó, đạo đức cần được nhận thức là một hiện tượng xã hội thuộc lĩnh vực đời

sống xã hội để điều chỉnh hành vi ứng xử của con người (giữa người với người, giữa

cá nhân với cộng đồng, giữa con người với tự nhiên…) được thực hiện bởi sứcmạnh của phong tục, tập quán, dư luận xã hội và lương tâm của mỗi người cho phùhợp với lợi ích xã hội, hạnh phúc của con người và tiến bộ của toàn nhân loại [2,tr.11-12]

1.1.2 Vai trò của đạo đức trong đời sống xã hội:

Những quan niệm về đạo đức xuất hiện rất sớm trong lịch sử xã hội loàingười và thường được trộn lẫn với tư tưởng triết học của các triết gia đương thờichính vì vậy mà các nhà triết gia lúc bấy giờ chưa có cái nhìn nhận đúng về đạo đức

Ở phương Đông mà cụ thể là triết học phương Đông cổ đại thì Đạo là năm mối quan

hệ cơ bản trong xã hội lúc bấy giờ: Vua – tôi, cha – con, chồng – vợ, anh – em, bạn

bè gọi chung lại là Ngũ thường Trong đó ba mối quan hệ quan trọng nhất theo thứ

tự sẽ là vua – tôi, cha – con, vợ - chồng Được gọi là Tam cương Còn “Đức” theokhổng Tử là trí, nhân, dũng Ở phương Tây, thuật ngữ đạo đức xuất phát từ phạm trù

“luân lí” Thoạt đầu phạm trù “luân lí” bao quát toàn bộ các nguyên tắc hoạt động

và ứng xử của con người trong cộng đồng Đạo đức gắn liền với thói quen, tập quánsống nên ý nghĩa của nó thường xuyên biến đổi theo tiến trình phát triển của nhânloại

Là người kế tục một cách xuất sắc những tư tưởng về đạo đức của Mác,Ănghhen, Lênin, đồng thời Hồ Chí Minh còn tiếp thu một cách có chọn lọc tinh hoađạo đức nhân loại chứa đựng trong các học thuyết của Nho giáo, Phật giáo,Thiênchúa giáo Đó là điều nhân,và đạo tu nhân của Nho giáo, là tư tưởng từ bi, cứu khổ,cứu nạn của Phật giáo, là tư tưởng bác ái của đức chúa Giêsu Những giá trị truyềnthống của dân tộc như nhân đức, thủy chung, sống có tình có nghĩa… Cũng được

Hồ Chí Minh tiếp thu một cách xuất sắc Chính hoạt động thực tiễn càng củng cố vàlàm vững chắc hơn cơ sở lý luận ấy Chủ tịch Hồ Chí Minh là người đặt nền móngxây dựng nền đạo đức mới – đạo đức cách mạng Việt Nam Người đã dành cả cuộcđời mình cho dân tộc, cho nhân dân và cho toàn nhân loại Người đã trở thành mộttấm gương đạo đức mẫu mực, trọn vẹn và trong sáng tuyệt vời Người đã reo lênsung sướng khi bắt gặp luận cương của Lênin và lệ người đã rơi trên chữ của LêninNgười hạnh phúc khi đã tìm ra con đường giải phóng cho dân tộc đưa dân tộc thoátkhỏi kiếp nô lệ Sinh thời, Người chỉ có một mơ ước: “tôi chỉ có một sự ham muốn,

ham muốn tột bậc là làm sao cho đất nước ta hoàn toàn độc lập, dân ta được tự do,đồng bào ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành” Hồ Chí Minh luônđưa nội dung giáo dục đạo đức lên hàng đầu và coi đạo đức là gốc, là nền tảng củangười cách mạng “cũng như sông phải có nguồn mới có nước, không có nguồn thìsông cạn, cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo Người cách mạng phải có đạođức cách mạng, không có đạo đức cách mạng thì dù tài giỏi đến mấy cũng khônglãnh đạo nhân dân” Bởi vì theo Hồ Chí Minh cuộc cách mạng của nhân dân ta tiếnhành “là công việc to tát nặng nề, là cuộc chiến đấu khổng lồ” Cho nên không cóđạo đức cách mạng thì không thể hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng to lớn.Người nói: “Có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó, có tài mà không cóđức thì bỏ đi”.

Đạo đức có vai trò rất lớn trong đời sống xã hội, trong đời sống của conngười, đạo đức là vấn đề thường xuyên được đặt ra và giải quyết nhằm đảm bảo cho

cá nhân và cộng đồng tồn tại phát triển Sống trong xã hội, người ta ai cũng phải suynghĩ về những vấn đề đạo đức để tìm ra những con đường, cách thức và phương tiệnhoạt động nhằm kết hợp lợi ích của mình và cộng đồng, từ đó bảo đảm cho sự tồntại, phát triển của chính mình và cộng đồng

Trong sự vận động phát triển của xã hội loài người suy cho cùng nhân tố kinh

tế là cái chủ yếu quyết định Tuy nhiên, nếu tuyệt đối hóa cái “chủ yếu” này thànhcái “duy nhất” thì sẽ dẫn tư duy và hành động đến những lầm lạc đáng tiếc Sự tiến

bộ của xã hội, sự phát triển của xã hội không thể thiếu vai trò của đạo đức Và khi

xã hội loài người có giai cấp, có áp bức, có bất công, chiến đấu cho cái thiện đẩy lùicái ác đã trở thành ước mơ, khát vọng, đã trở thành chất men, thành động lực kíchthích, cổ vũ nhân loại vượt lên, tiến lên Đạo đức đã trở thành mục tiêu đồng thờicũng là động lực để phát triển xã hội

Ngày nay để xây dựng xã hội mới, chúng ta đang cần có những con ngườimới Những con người phát triển toàn diện cả đức và tài Tuy nhiên, cần chú ý trongquan hệ giữa đức và tài hôm nay, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn luôn lưu ý, nhắc nhởchúng ta phải coi trọng cả tài và đức nhưng phải lấy đức là gốc Bởi lẽ tài năng chỉ

có thể phát triển lâu bền trên nền của đức và tài năng chỉ có thể hướng thiện trên gốccủa đức

Giả như con người không có nền đạo đức nào làm chuẩn mực để hướng dẫnnhững hành vi của mình thì con người cũng giống như bao nhiêu sinh vật khác vậy,không hơn không kém Con người khác với con vật là ở chỗ, con người có tình yêuthương được thể hiện trong quan hệ giữa người với người Những tiêu chuẩn hướngdẫn hành vi giúp con người sống đúng với hữu thể có lý trí và linh hồn Một xã hội

mà trong đó con người không tôn trọng nhau, nghĩa là không được xây dựng trênnhững giá trị đạo đức thì xã hội ấy không còn là xã hội đúng như tên gọi của nó nữa.Một xã hội trong đó mọi người tôn trọng nhau, cư xử với nhau có trên có dưới thì xãhội đó mới thực là xã hội của con người

“Đạo đức là cốt ở sống hợp với bản tính của con người Các triết gia khôngđồng ý với nhau, khi cần phải định bản tính của con người là gì, điều này tùy thuộcvào quan niệm siêu hình của từng môn phái, nhưng tất cả đều đồng ý mà quả quyếtrằng đời sống đạo đức là cốt ở sự thực hiện cứu cánh của con người đúng theo chânbản tính của nó Như thế đạo đức không phải là gò ép con người và làm cho nó suygiảm, trái lại đạo đức là làm nảy nở tất cả những gì có giá trị nơi con người Vậyđạo đức rất là quan trọng, không có đạo đức, người ta có thể làm một kỹ sư hay mộtthương gia tài giỏi, nhưng không có đạo đức thì không thể trở nên một con ngườihoàn hảo và không thể phát triển tất cả những gì cao quý tốt đẹp của bản thân chúng

ta ”[4, tr.19]

Có thời kỳ lịch sử vai trò của đạo đức rất mạnh, nó có thể vượt lên trên cảpháp luật, tiền bạc Thậm chí con người có thể chết nhưng không để mất danh dự,mất phẩm chất Trước đây, thời thủ công con người lao động chủ yếu bằng chân tayvới công cụ thô sơ, đơn giản Cộng đồng người quây quần theo thôn xóm, làng xã.Cuộc sống như vậy đã tạo ra một môi trường giao tiếp rất thuận lợi: gần gũi và trựctiếp Câu nói: tối lửa tắt đèn có nhau cũng thể hiện rất rõ quan hệ gần gũi, thân thiết

đó Người ta lo giúp nhau trong cưới xin, ma chay, xây nhà dựng cửa Như vậy thửhỏi có câu chuyện vui buồn nào của một thành viên mà làng quê không biết, để màchia sẻ, để mà khen chê Bấy giờ nhu cầu vui chơi giải trí công cộng chưa cao,những cuộc cúng lễ hội hè nơi làng quê thì cũng là giữa những người quen biết Môitrường cuộc sống như vậy đạo đức có thể phát huy cao giá trị và tác dụng của mình.Mỗi thành viên phải luôn tự điều chỉnh hành vi của mình mới mong tồn tại, mớimong hoà nhập được với cộng đồng vững chắc đó

Trong cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc nhiều chiến sĩ cách mạng cho dùkhông còn liên lạc được với tổ chức, với cấp trên, cho dù bị tra tấn, tù đày nhưng họvẫn giữ vững tinh thần chiến đấu, bảo vệ sự trong sáng của mình Đó là đạo đức Cótình cảm nào gắn bó tha thiết hơn tình mẫu tử, nhưng người mẹ vẫn tiễn con rachiến trường, vào chỗ sinh tử Đó là đạo đức Trong chiến tranh nhiều người phụ nữcòn ra chiến trường để bảo vệ đất nước Đó là đạo đức Như vậy có thể thấy đượcrằng đạo đức có vai trò rất quan trọng trong đời sống con người và xã hội, những tưtưởng cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và Đảng Cộng SảnViệt Nam hợp lại thành cơ sở lí luận khoa học vững chắc để hướng dẫn hoạt độngnhận thức và thực hành đạo đức mới cho mỗi người Những quan điểm đó cũngchính là những định hướng cho việc thực hiện công tác giáo dục đạo đức cho mỗingười đặc biệt là thanh niên.

1.2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về Thanh niên và giáo dục đạo đức thanh niên

1.2.1 Khái niệm thanh niên:

Thanh niên là đối tượng được nhiều bộ môn khoa học quan tâm nghiên cứutrong đó đáng chú ý là sinh lý học, tâm lý học, xã hội học Ở mỗi thời kỳ trong đờisống con người, sự phát triển về thể chất và tâm lý và cả nhân cách có quy luậtriêng Thanh niên là thời kỳ kế tiếp của lứa tuổi thiếu niên nhưng đây là giai đoạnphát triển rất cao về thể chất và có nhiều diễn biến tâm lý…

Các nhà sinh học coi tuổi thanh niên là một giai đoạn trong tiến trình tiến hóacủa cơ thể trong đó thấy rõ sự tráng cường về thể lực, sự phát triển về trí tuệ, trưởngthành về sinh dục, tính dục

Các nhà tâm lý học quan tâm tới các quy luật phát triển tâm lý của lứa tuổithanh niên mà đặc trưng là sự tự ý thức, tự khẳng định, sự hăng say hoạt động vàsáng tạo…

Các nhà xã hội học coi thanh niên là một giai đoạn của quá trình xã hội hóa,chuyển biến từ tuổi thơ lệ thuộc sang giai đoạn hoạt động độc lập, từng bước hìnhthành ý thức trách nhiệm công dân, chuẩn bị và tự nâng cao kiến thức để lao động,cống hiến

Về mặt kinh tế - chính trị, các nhà nghiên cứu nhìn nhận thanh niên là mộtlực lượng lao động xã hội hùng hậu, là nguồn lực thường xuyên bổ sung cho đội ngũlao động trên mọi lĩnh vực, là bộ phận quan trọng cấu thành lực lượng sản xuất, rấtnăng động, gắn bó với tiến trình phát triển xã hội, đi đầu trong cuộc đấu tranh sángtạo mới, tham gia xây dựng giai cấp công nhân, xây dựng các lực lượng vũtrang.Thanh niên được hiểu như là một lực lượng lao động dự trữ, một tiềm năng vôgiá, một tài nguyên lớn của quốc gia, dân tộc Nghị Quyết Ban Chấp Hành TW4khóa VII đã khẳng định: “Thanh niên là lực lượng xã hội to lớn, có tiềm năng hùnghậu, kế thừa tinh hoa truyền thống của dân tộc và những thành quả của cách mạng.Thanh niên có mặt mạnh cơ bản là trình độ học vấn cao hơn trước, tầm nhìn rộng,nhạy cảm với thời cuộc, giàu lòng yêu nước, có khát vọng mau chóng đưa đất nướcvượt qua nghèo nàn lạc hậu, thực hiện dân giàu nước mạnh xã hội công bằng và vănminh Thanh niên đồng tình ủng hộ và hăng hái tham gia sự nghiệp đổi mới, xâydựng và bảo vệ tổ quốc xã hội chủ nghĩa, đã và đang xuất hiện nhiều tài năng trẻ,nhiều tấm gương trong sản xuất kinh doanh, bảo vệ chủ quyền và an ninh đất nước,trong học tập và hoạt động khoa học kỹ thuật, văn hóa nghệ thuật và thể thao, trongcông tác xã hội”.

Những nét đặc trưng của thanh niên hoàn toàn không giống với các nhóm xãhội khác Thanh niên được phân chia theo độ tuổi, gắn với giai cấp, các tầng lớp xãhội Tùy thuộc vào hoàn cảnh lịch sử cụ thể mà ở mỗi nước cách tính độ tuổi thanhniên có khác nhau Ở nước ta tuổi thanh niên hiện nay là 16 – 30 tuổi

Tùy theo môi trường hoạt động, đặc điểm nghề nghiệp, người ta chia thanhniên thành các nhóm đối tượng khác nhau: thanh niên công nhân, thanh niên nôngthôn, thanh niên học sinh - sinh viên, thanh niên tri thức, thanh niên các lực lượng

vũ trang…

Thanh niên là lớp người có sự phát triển cao về thể chất, được coi là lứa tuổiphát triển hoàn thiện về thể chất Sự hoàn thiện về thể chất của lứa tuổi thanh niênthể hiện trên tất cả các mặt: chiều cao, cân nặng, sự hoàn thiện về hệ xương, hệ cơ,

hệ thần kinh cũng như các chức năng sinh lý khác Sau tuổi thanh niên, giai đoạn kếtiếp là trung niên Trong thực tế giai đoạn trung niên không còn sự phát triển nàođáng kể mà con người có những mặt đã dần đi vào thời kỳ lão hóa (về sinh học)

Khoa học đã kết luận là sự phát triển của các nơ - ron thần kinh ở lứa tuổi thanh niênđạt tới đỉnh cao nhất.

Trong cuộc đời của mỗi người, không có thời kỳ nào đạt được sức sống mạnh

mẽ và cơ thể đẹp như thanh niên Sự phát triển về thể chất là điều rất có ý nghĩa để

từ đó thấy được sức mạnh, vai trò của họ trước yêu cầu của đời sống tự thân cũngnhư gia đình và xã hội, nhất là những khả năng và nhiệm vụ mà họ phải đảm đương

Thanh niên là lớp người có sự phát triển mạnh về trí tuệ và nhân cách.Tuy nhiên, bên cạnh những khả năng to lớn, sự mạnh dạn, lòng dũng cảm, tinh thầndám nghĩ, dám làm, trong cả thế hệ thanh niên cũng như trong từng cá thể, sự hạnchế và các nhược điểm về mặt thiếu kinh nghiệm, thiếu từng trải, tính bồng bột,thậm chí có lúc còn phiêu lưu, liều lĩnh… luôn phải được cảnh giác, phải được khắcphục bằng chính sự rèn luyện, phấn đấu không ngừng của bản thân thanh niên và có

sự hướng dẫn, giúp đỡ của các chủ thể xã hội

Như vậy có thể hiểu thanh niên là một nhóm xã hội nhân khẩu đặc thù baogồm những người trong một độ tuổi nhất định, có sự phát triển nhanh chóng về thểchất, tâm lý, trí tuệ, có mặt trong mọi lĩnh vực hoạt động của xã hội, có mối quan hệgắn bó mật thiết với tất cả các giai cấp, tầng lớp trong xã hội, là lực lượng xã hội tolớn đóng vai trò quyết định đối với sự phát triển trong tương lai của mỗi quốc gia,dân tộc

Suốt nửa thế kỷ giáo dục, tổ chức, rèn luyện các thế hệ thanh niên nước tathành lớp người kế tục trung thành, xuất sắc sự nghiệp vẻ vang của Đảng, dân tộc,chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu đã đưa ra nhiều khái niệm thanh niên mang tính xãhội, nhân văn sâu sắc Người nói rằng: “Thanh niên là người chủ tương lai của nướcnhà” Bác giải thích khái niệm đó trên cơ sở khẳng định: “Nước nhà thịnh hay suy,yếu hay mạnh một phần lớn là do các thanh niên” và thanh niên phải “Tham gia ýkiến vào công việc của chính phủ, chiến đấu giữ lấy nền độc lập và tự rèn luyệnngay từ bây giờ để sau này lên thay những thủ lĩnh mà gánh vác việc trọng đại củanước nhà” “Một năm khởi đầu từ mùa xuân, một đời khởi đầu từ tuổi trẻ, tuổi trẻ làmùa xuân của xã hội” Bác chỉ ra thanh niên là thời kỳ đẹp nhất, sống động nhất nhưmùa xuân trăm hoa đua nở, tràn đầy nhựa sống, mùa xuân của những cánh én ngang

dọc bầu trời Đó là hình ảnh nói lên sức trẻ có thể đào núi và lấp biển mà cả xã hội

và dân tộc luôn kỳ vọng, tin yêu

Bác dạy: “Thanh niên là người tiếp sức cách mạng cho thế hệ thanh niêngià, đồng thời là người phụ trách thế hệ thanh niên tương lai” Đây là một khái niệm

về vai trò và vị trí của thanh niên, về một quy luật của quá trình “bàn giao thế hệ”

Từ khái niệm thanh niên này Bác muốn nhắc nhở, căn dặn một điều mà trước khi đi

xa Người đã ghi lại trong bản di chúc thiêng liêng Điều ấy vô cùng quan trọngquyết định vận mệnh của dân tộc, vận mệnh của giai cấp công nhân, của Đảng

1.2.2 Vai trò và nhiệm vụ của thanh niên trong sự nghiệp giải phóng dân tộc xây dựng bảo vệ Tổ Quốc và công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

1.2.2.1 Vai trò và nhiệm vụ của thanh niên trong sự nghiệp giải phóng dân tộc xây dựng bảo vệ Tổ Quốc

Ở bất kì quốc gia nào cũng vậy để phát triển đất nước thì bên cạnh nguồn lực

về tự nhiên thì các quốc gia cần phải chú trọng nguồn lực về xã hội Trong nguồnlực xã hội thì yếu tố con người là yếu tố quan trọng nhất, đóng vai trò quyết địnhcho sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người Trong đó thanh niên là lực lượng

có vị trí, vai trò quan trọng nhất đảm bảo cho sự tồn tại và phát triển không ngừngcủa xã hội Các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác – Lênin đã đề cập nhiều đến thanhniên Các ông cho rằng mỗi thế hệ tuổi trẻ có sứ mệnh lịch sử và vai trò, vị trí của

họ đối với dân tộc mình và thời đại mình

Mác nói: “ Bộ phận giác ngộ nhất của giai cấp công nhân ý thức rõ rằngtương lai của giai cấp họ và do đó tương lai của cả loài người hoàn toàn phụ thuộcvào việc giáo dục công nhân đang lớn lên”[4, tr 8]

Lênin thì kêu gọi Đảng hãy cộng tác, hãy lôi kéo mạnh mẽ hơn nữa thanhniên về phía mình, vì họ là một lực lượng to lớn luôn tìm đến với những tư tưởngtiến bộ, Lênin nói: “ Nhiệm vụ thực sự sáng tạo ra xã hội cộng sản chủ nghĩa chính

là của thanh niên…”[4, tr.8] Đánh giá đúng bản chất và khả năng cách mạng củathanh niên, Đảng ta và Hồ Chủ tịch đã thấy rõ vai trò vị trí của thanh niên Việt Nam

trong tiến trình cách mạng của dân tộc Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng, "tuổi trẻ là mùa xuân của cuộc đời", tuổi trẻ là lực lượng quyết định vận mệnh của dân tộc, sự

phát triển của đất nước Người sớm phát hiện được và tin tưởng ở tiềm năng, sứcmạnh to lớn của thế hệ trẻ trong cuộc đấu tranh cách mạng và sự phát triển xã hội

Người nhận thấy tuổi trẻ Việt Nam là lực lượng đông đảo, hùng hậu, dũng cảm; cónhững ưu thế nổi trội: trẻ, khoẻ, chiếm số đông trong xã hội, hăng hái nhiệt tình,nhanh nhạy trong tiếp thu cái mới Thế hệ trẻ tiêu biểu cho sức sống, sức phát triểncủa dân tộc, nếu được chăm sóc, rèn luyện có thể đóng vai trò quan trọng trong sựnghiệp giải phóng dân tộc Nhưng, Người cũng nhận thấy, trong quá trình thống trịĐông Dương và Việt Nam, thực dân Pháp đã thực hiện chính sách ngu dân, áp đặtnền văn hoá nô dịch đã làm tàn tạ, mê muội thế hệ trẻ Việt Nam Đó là điều hết sức

nguy hiểm Vì thế, trong tác phẩm nổi tiếng Bản án chế độ thực dân Pháp, xuất bản năm 1925, Người đã viết: "Hỡi Đông Dương đáng thương hại! Người sẽ chết mất, nếu đám thanh niên già cỗi của Người không sớm hồi sinh.".Chủ tịch Hồ Chí Minh

chỉ ra rằng, chỉ có thể giành độc lập dân tộc khi giác ngộ được quần chúng nhân

dân, mà trước hết là thức tỉnh, giác ngộ thanh niên, hướng cuộc đấu tranh của họ điđúng quỹ đạo của cách mạng vô sản, từ đó thức tỉnh dân tộc Chủ tịch Hồ Chí Minhcũng sớm thấy được sức mạnh của tuổi trẻ trong sự nghiệp xây dựng đất nước Ngaytrong ngày khai trường đầu tiên của nước Việt Nam dân chủ cộng hoà, tháng 9 năm

1945, Hồ Chí Minh đã tin tưởng gửi gắm vào thế hệ trẻ, rằng tương lai của non sông

Việt Nam phụ thuộc "một phần lớn ở công học tập của các cháu."

Người cũng chỉ rõ, hạt nhân để tập hợp thanh niên, giáo dục thanh niên là

Đoàn thanh niên Cộng sản Bác chỉ ra rằng: "Đoàn thanh niên là cánh tay và đội hậu bị của Đảng, là người phụ trách dìu dắt nhi đồng" Để thực hiện tốt nhiệm vụ

trên, Đoàn thanh niên cần phải thường xuyên quan tâm công tác xây dựng Đoànvững mạnh, Đoàn phải tìm ra nhiều phương thức hoạt động để tổ chức, tập hợp rộngrãi thanh niên Đảng phải chăm lo giáo dục cho họ, đào tạo họ trở thành người kếthừa xây dựng chủ nghĩa xã hội

Thực tế cách mạng Việt Nam đã chứng minh thanh niên là một bộ phậnkhông thể thiếu, một lực lượng quan trọng trong việc bảo vệ và xây dựng đất nướcqua chín năm kháng chiến chống Pháp và hơn hai mươi năm kháng chiến chống

Mỹ Ngay trong thời kì đất nước còn chìm trong đêm nô lệ, phần đông thanh niên ta

mù chữ và bị đầu độc, Hồ Chủ Tịch đã mạnh mẽ khẳng định vai trò và lực lượngcủa thanh niên trong cách mạng Đối lập với cách nhìn tiêu cực của nhiều sĩ phu yêunước về thanh niên, người nêu lên quan điểm muốn thức tỉnh một dân tộc thì trướchết phải thức tỉnh thanh niên Khi cách mạng tháng Tám mới thành công, Hồ Chủ

Tịch tiếp tục khẳng định vai trò to lớn của thanh niên trong mối quan hệ tồn vong,hưng thịnh của nước nhà, Người chỉ ra cho thanh niên và nhân dân ta thấy: “… nonsông Việt Nam có trở nên vẻ vang hay không, dân tộc Việt Nam có được vẻ vangsánh vai cùng các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn

ở công học tập của các cháu…”

Kháng chiến chống Mỹ cứu nước là cuộc đụng đầu lịch sử của dân tộc, chúng

ta phải chống lại kẻ thù có tiềm lực kinh tế, quân sự hơn gấp nhiều lần Vừa khángchiến chống Mỹ cứu nước, thực hiện thống nhất nước nhà, vừa tiến hành xây dựngchủ nghĩa xã hội ở miền Bắc- một công việc hết sức mới mẻ và phức tạp đòi hỏi cần

có sự nổ lực phi thường của cả dân tộc, phát huy đến mức cao nhất sức mạnh toànĐảng, toàn dân Thanh niên là lớp người có tinh thần quả cảm, đứng mũi chịu sào,dám nghĩ dám làm kể cả những việc khó khăn gian khổ nhất “đâu cần thanh niên có,việc gì khó có thanh niên”, và đây chính là lực lượng đóng vai trò xung kích trên haimặt trận chiến lược đó Trong những thời điểm khốc liệt, đen tối, Hồ Chí Minh vẫntin tưởng vào sự vươn lên mãnh liệt của lớp trẻ miền Nam trong cuộc đối đầu trựctiếp này Người nói: “Các cháu thanh niên miền Nam sinh ra và lớn lên trong haicuộc đấu tranh yêu nước, đã rèn luyện thành một thế hệ thanh niên vô cùng gan dạ,thông minh không sợ gian khổ, hy sinh, quyết chiến, quyết thắng”[26, tr.78]

Việc nhìn nhận đúng vai trò quyết định của thanh niên trên mỗi chặngđường phát triển của dân tộc qua những gì mà lực lượng thanh niên đã làm, Hồ ChíMinh hoàn toàn lạc quan vào tiền đồ tươi sáng của đất nước: “Bác rất tự hào, sungsướng, và thấy mình như trẻ lại, thấy tương lai của dân tộc ta vô cùng vững chắc và

vẻ vang” Niềm tin đó được dựa trên cơ sở khoa học “với một thế hệ thanh niênhăng hái kiên cường, chúng ta nhất định thành công trong sự nghiệp bảo vệ miềnBắc, thống nhất nước nhà”

1.2.2.2 Vai trò của thanh niên trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Như đã nói dù ở bất kì lúc nào con người vẫn luôn là lực lượng quan trọngnhất trong đó thanh niên là một phận không thể thiếu Trong hai cuộc trường kìkháng chiến để bảo vệ quốc gia, dân tộc thanh niên ta đã hoàn thành xuất sắc nhiệm

vụ mà Đảng, Tổ quốc và nhân dân giao phó Hiện nay khi đất nước đã bước vào thời

kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa thì thanh niên vẫn là một bộ phận không thể thiếu

trong cuộc trường chinh mới của dân tộc Công nghiệp hóa, hiện đại hóa là quá trìnhthay đổi cơ bản và toàn diện các hoạt động sản xuất, kinh doanh dịch vụ và quản lý,

là quá trình chuyển đổi từ lao động thủ công sang lao động với trang bị máy móc,công cụ, phương tiện công nghệ hiện đại, phương pháp quản lý tiên tiến, tạo nênnăng suất lao động xã hội cao

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa không chỉ đổi mới công nghệ mà còn thúcđẩy mở thị trường ngày càng lớn để có thể áp dụng rộng rãi sản xuất lớn với dâychuyền sản xuất hàng loạt nhằm giảm giá thành sản phẩm hàng hóa đã được tiêuchuẩn hóa Con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa của mỗi nước tùy thuộc vàođặc thù về nguồn lao động và tài nguyên của nước đó Yêu cầu của công nghiệphóa, hiện đại hóa ở nước ta đã đặt thanh niên vào vị trí quan trọng hàng đầu Thanhniên, nếu được đào tạo và rèn luyện tốt, sẽ là lực lượng xung kích trong quá trìnhchuyển đổi căn bản và toàn diện của các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ,quản lý trên toàn xã hội Nói cách khác, sự thành công của quá trình công nghiệphóa, hiện đại với đất nước tùy thuộc rất lớn vào chất lượng đào tạo của thanh niên vìthanh niên là nguồn nhân lực tích cực, năng động và sáng tạo trong quá trình sảnxuất, xây dựng đất nước, là lực lượng đi đầu trong cách mạng khoa học kỹ thuật,đưa tiến bộ công nghệ mới vào trong sản xuất, quản lý, kinh doanh, tạo ra hiệu quảkinh tế lớn Nghị quyết Trung ương IV (khóa VII) đã khẳng định: “Thanh niên làlực lượng xã hội to lớn, có tiềm năng hùng hậu, kế thừa tinh hoa truyền thống của cảdân tộc và những thành quả cách mạng Thanh niên có mặt mạnh là trình độ học vấncao hơn trước, tầm nhìn rộng, nhạy cảm với thời cuộc, giàu lòng yêu nước, có khátvọng mau chóng đưa đất nước vượt qua nghèo nàn, lạc hậu, thực hiện dân giàu nướcmạnh, xã hội công bằng văn minh”[11, tr.27] Trên thực tế, thanh niên hiện nay rấttích cực tham gia vào công cuộc đổi mới đất nước Họ ủng hộ đường lối cách mạngcủa Đảng, sẳn sàng đi vào công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đồng tình chấp nhận chínhsách mở cửa để đưa đất nước hòa nhập trong khu vực và cộng đồng quốc tế, nhằmphát triển nhanh nền kinh tế xã hội, hướng tới mục tiêu: “Dân giàu, nước mạnh, xãhội công bằng văn minh”, đó là sự định hướng lý tưởng của tuổi trẻ và là cương lĩnhhành động của thanh niên hiện nay

Sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đất nước là nhiệm vụ lịch sử hếtsức to lớn và mới mẻ Nhưng chúng ta hoàn toàn có thể tin tưởng vào sự thành công

không xa của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa vì chúng ta có một lực lượngthanh niên hùng hậu, nhanh nhạy trước thời cuộc, trước những biến đổi của xã hội,

có khả năng tiếp thu cái mới, những kiến thức của khoa học – kỹ thuật và công nghệtiên tiến, hiện đại, vận dụng những kiến thức, hiểu biết ấy vào trong quá trình sảnsuất để cải tạo và phát triển đất nước Sức mạnh của một quốc gia, một dân tộc thểhiện ở lực lượng thanh niên, là rường cột của nước nhà, là mùa xuân của nhân loại.Xác định được vị trí, vai trò của thanh niên đối với tương lai của đất nước, Chủ tịch

Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: “Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà Thật vậy,nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh, phần lớn là do các thanh niên” [19, tr.185]

1.2.3 Hồ Chí Minh luôn đứng trên quan điểm toàn diện để đánh giá về thanh niên

Theo Hồ Chí Minh, nhìn nhận thanh niên phải toàn diện, bao gồm cả ưu

điểm, nhược điểm Một mặt Hồ Chí Minh đánh giá rất cao thanh niên coi họ là “bộphận quan trọng của dân tộc”, là “lực lượng nồng cốt xây dựng xã hội mới”, nhưngđồng thời, Người cũng chỉ ra những mặt yếu kém, nhược điểm của thanh niên Đó là

sự thiếu từng trải trong cuộc sống, một số chưa chịu khó học tập, mắc bệnh thànhtích cá nhân, tự cao tự đại Bác đã yêu cầu thanh niên chống tự tư, tự lợi chỉ lo cholợi ích riêng và sinh hoạt riêng của mình, chống tâm lí ham sung sướng và tránh khónhọc, chống thói coi khinh lao động, nhất là lao động chân tay, chống lười biếng xa

xỉ, chống kiêu ngạo, giả dối, khoe khoang…

Phát huy mặt tích cực, khắc phục mặt yếu kém là con đường đi đến sự hoànthiện của con người trong đó có thanh niên Theo Hồ Chí Minh nhìn nhận thanhniên phải theo quan điểm phát triển, theo từng hoàn cảnh và điều kiện kinh tế, xã hộicủa từng giai đoạn Là bộ phận quan trọng của dân tộc, do đó lợi ích của thanh niênkhông thể tách rời lợi ích của dân tộc, mà là gắn liền với lợi ích của dân tộc Đấtnước bị nô dịch hay giành được độc lập tự do hạnh phúc có quan hệ mật thiết đếnnhững quyền cơ bản và nhu cầu chính đáng để thanh niên phát triển Người nói:

“Dân tộc bị nô lệ thì thanh niên cũng bị nô lệ Dân tộc được giải phóng thì thanhniên mới được giải phóng”; “Từ cách mạng tháng Tám đến nay, thanh niên có cơhội phát triển rộng rãi và nhanh chóng hơn” Tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ

II, Người nói: “Phải quan tâm đến đời sống công tác và học tập của thanh niên, đó làcách tốt nhất để củng cố và phát triển Đoàn”

Theo Hồ Chí Minh thanh niên là lớp người đang trong quá trình trưởngthành, do đó phải nhìn nhận họ một cách biện chứng, không được xem thường,thành kiến, hẹp hòi Người nói: “Không nên xem xét thanh niên một cách cứng nhắctrước sao, nay vậy” Người căn dặn những người làm công tác thanh niên, cần phải

đi sâu vào đời sống, hiểu rõ tâm lý của các lớp thanh niên và giúp đỡ họ, giải quyếtmột cách thiết thực” để họ trở thành những công dân có ích cho xã hội

Từ sự đánh giá đúng đắn khả năng cách mạng của thanh niên, Bác đã truyềnniềm tin yêu ấy đến cho toàn dân Bác khẳng định: “Với một thế hệ thanh niên hănghái, kiên cường”, Bác “thấy tương lai của dân tộc ta vô cùng vững chắc và vẻvang”… Đây không phải chỉ là tình cảm, là lòng mong mỏi của Bác mà là một luậnđiểm khoa học của Bác về sự đánh giá thanh niên ta [12, tr 7]

1.2.4 Những nội dung giáo dục đạo đức thanh niên trong tư tưởng Hồ Chí Minh

1.2.4.1 Giáo dục đạo đức cách mạng và đạo đức lối sống cho thanh niên:

Xuất phát từ sự nhìn nhận, đánh giá đúng đắn khách quan vai trò và vị trícủa thanh niên trong cách mạng, Chủ Tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm vấn đềgiáo dục, bồi dưỡng đạo đức cách mạng cho thanh niên Trước hết, theo Người, việcgiáo dục, bồi dưỡng đạo đức cách mạng cho tuổi trẻ là nhằm giúp họ trở thànhnhững công dân tốt, người lao động tốt, người chiến sĩ tốt, người chủ xứng đáng củađất nước và là người cách mạng chân chính…Đó là những con người “vừa có đứcvừa có tài” hoặc “vừa hồng vừa chuyên” Đạo đức và tài năng là hai nội dung khôngthể thiếu được trong bồi dưỡng giáo dục, trong đó đạo đức là yếu tố gốc Người nói:

"Dạy cũng như học phải biết chú trọng cả tài lẫn đức Đức là đạo đức cách mạng.Vậy thì cái bản chất nhất, cốt lõi nhất trong đạo đức cách mạng là gì? Đó là…

“Quyết tâm suốt đời đấu tranh cho Đảng, cho cách mạng Đó là điều chủ chốtnhất…[27, tr.62] Từ điều “chủ chốt nhất”, Người nêu lên những nội dung cụ thểcủa quá trình tu dưỡng, rèn luyện đạo đức cách mạng cho thanh niên là :

Người nói rằng: “Đạo đức cách mạng không phải trên trời sa xuống Nó đấutranh bền bỉ hằng ngày mà phát triển củng cố” Đạo đức cách mạng là ra sức phấnđấu để thực hiện mục tiêu của Đảng… Tuyệt đối không thể lưng chừng, cách mạng

là sự nghiệp lâu dài đầy khó khăn, thử thách của nhiều thế hệ Trong mỗi chặng

đường của cách mạng, Đảng và nhà nước ta luôn xác định những mục tiêu cụ thể để

từ đó phấn đấu đạt tới mục tiêu chung

Người căn dặn mỗi đoàn viên thanh niên dù ở bất cứ cương vị nào cũng cần

ra sức góp phần đắc lực vào việc thực hiện mục tiêu của Đảng và Nhà nước giaophó, phải coi đó là trách nhiệm của bản thân Mục tiêu của Đảng không gì khác hơn

là đem lại hạnh phúc trong cuộc sống cho nhân dân ta Ngày nay mục tiêu đó là dângiàu nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh Bác dạy rằng: “tuyệt đối không thểlưng chừng” dù khó khăn đến mấy, khi đã xác định rõ mục tiêu thì phải thực hiệnđến nơi đến chốn Đó chính là bản chất của đạo đức cách mạng, là điều mà mọingười cách mạng phải ra sức phấn đấu để đạt được

Đạo đức cách mạng còn thể hiện ở chổ dù khó khăn đến mức nào đi nữa cũngkiên quyết làm đúng chính sách và Nghị quyết của Đảng Chính sách, nghị quyết,nghị định của Đảng và Nhà nước là sự thể hiện mục tiêu phấn đấu của toàn Đảng,toàn dân ta qua hệ thống thể chế, cơ chế mà mọi người buộc phải tuân thủ để làmviệc có hiệu quả, bảo đảm sự hài hòa giữa lợi ích chung và lợi ích của từng cá nhân.Người thường căn dặn cán bộ Đảng viên, đoàn viên phải gương mẫu trong việc thựchiện chính sách và Nghị quyết của Đảng, Nhà nước Đảng ta phấn đấu vì lợi íchchính đáng của giai cấp và dân tộc Nhà nước ta là nhà nước của dân, do dân, vì dâncho nên các chính sách của Đảng và Nhà nước bao giờ cũng xuất phát từ mục tiêuphục vụ lợi ích của nhân dân, của đất nước Đạo đức cách mạng được đánh giá quasuy nghĩ và hành động của các cán bộ Đảng viên, đoàn viên, thanh niên trong quátrình thực hiện các chính sách, nghị quyết của Đảng, Bác dạy rằng :… “ tự do hànhđộng trái với tổ chức và kỷ luật của Đảng, dù muốn hay không muốn, hành độngcủa những đồng chí ấy làm giảm sút uy tín và ngăn trở sự nghiệp của Đảng, ngăn trởbước tiến của cách mạng” Chính vì vậy đoàn viên, thanh niên phải thực hiện đúngquy định đó chính là đạo đức của người cách mạng Đạo đức cách mạng là hòa mìnhvới quần chúng thành một khối, tin quần chúng, hiểu quần chúng, lắng nghe ý kiếncủa quần chúng Trong cuộc sống trong công tác và học tập hằng ngày không ai cóthể tránh được khuyết điểm, sai lầm Người dạy rằng “chúng ta không sợ sai lầm,chỉ sợ sai lầm mà không quyết tâm sửa chữa Muốn sửa chữa cho tốt thì phải sẵnsàng nghe quần chúng phê bình và thật thà phê bình” Người phê phán những kẻ: “tựcho mình cái gì cũng giỏi, xa rời quần chúng, không muốn học hỏi quần chúng mà

chỉ muốn làm thầy quần chúng” Bác khẳng định rằng những kẻ đó đã “mắc bệnhquan liêu, mệnh lệnh Kết quả là quần chúng không tin, không phục, càng khôngyêu họ” Bác căn dặn cán bộ “tuyệt đối không được lên mặt quan cách mạng, ralệnh, ra oai” Những lời chỉ dẫn hết sức sâu sắc này về đạo đức cách mạng thật cầnthiết đối với thanh niên một bộ phận quan trọng đảm bảo cho sự thành công của sựnghiệp đổi mới đất nước.

Đạo đức cách mạng luôn đối lập với chủ nghĩa cá nhân và phải chiến thắngchủ nghĩa cá nhân Người dạy rằng : “Chủ nghĩa cá nhân là việc gì cũng chỉ lo cholợi ích riêng của mình… Nó là mẹ đẻ ra tất cả mọi tính hư, nét xấu như lười biếng,suy bì, kiêu căng, kèn cựa, nhút nhát, lãng phí, tham ô Bác dạy rằng : “Chủ nghĩa

cá nhân là kẻ thù hung ác của đạo đức cách mạng” Người còn căn dặn thanh niên :

“phải thật thà, ngay thẳng, phải chí công vô tư và coi tham ô, lãng phí tài sản củaNhà nước, của tập thể, của nhân dân là hành động trộm cắp mà ai cũng phải thùghét, phải trừ bỏ” Ngày nay, Đảng ta đang chủ trương tiến hành cuộc vận động đấutranh chống tham nhũng, coi đây như là quốc nạn làm mất lòng dân Cán bộ, đoànviên, thanh niên bất kỳ ở cương vị công tác nào cũng phải ra sức góp phần tích cựcvào cuộc đấu tranh trên

Học tập đạo đức cách mạng là học tập tính cần, kiệm, liêm, chính, chí công

vô tư Thanh niên phải cần cù say mê, sáng tạo trong học tập, lao động và bảo vệ Tổquốc, thanh niên phải tiết kiệm, sống và sinh hoạt lành mạnh, không xa hoa lãngphí, đua đòi mà quên đi nhiệm vụ, phai nhạt lý tưởng của mình Thanh niên sốngngay thẳng, trong sáng sẵn sàng đấu tranh chống cái sai, cái ác, bảo vệ cái đúng, cáithiện Thanh niên luôn đặt cho mình phải cống hiến gì cho Tổ quốc chứ không phảiđòi hỏi Tổ quốc đãi ngộ những gì cho mình Thanh niên ngày nay phải vươn lên rấtnhiều, bộc lộ chính kiến, thể hiện bản lĩnh và phẩm chất của mình trong công việcvới trí tuệ cao Thanh niên có tinh thần đấu tranh làm thất bại mọi âm mưu diễn biếnhoà bình của các thế lực thù địch, đấu tranh để chiến thắng mọi sự cám dỗ thấp hèncủa tiêu cực và tệ nạn xã hội

Trước xu thế hội nhập, cùng với mặt trái của cơ chế thị trường đem lại, nhiềulối sống lệch lạc, xa rời đạo lí của dân tộc và những tệ nạn xã hội đang xâm nhập,tiêm nhiễm vào lớp trẻ (như thực dụng, tôn thờ đồng tiền, quay lưng lại với truyềnthống tốt đẹp của dân tộc, nghiện hút, cờ bạc,…) Đứng trước tình hình đó, việc xây

dựng đời sống văn hóa tinh thần lành mạnh đối với thế hệ thanh niên là việc cầnthiết, với mục đích tạo ra sân chơi lành mạnh, góp phần nâng cao đạo đức lối sống,môi trường sinh hoạt, rèn luyện tốt để thanh niên, sinh viên phát triển hài hòa vàtoàn diện, cường tráng về thể lực, phong phú về tâm hồn.

Với thực trạng hiện nay, chúng ta cần đẩy mạnh hơn nữa việc bài trừ các tệnạn xã hội, làm trong sạch môi trường sống, đặc biệt là môi trường học đường Cần

tổ chức rộng rãi, thường xuyên các hình thức nói chuyện, báo cáo chuyên đề, hộithảo, tọa đàm về các nội dung như: tệ nạn xã hội, đặc biệt là ma túy trong thanhniên, coi đó là sự thách thức lớn với thế hệ trẻ - những chủ nhân tương lai của đấtnước Tuyên truyền sâu rộng hơn nữa dưới hình thức quảng cáo, đặc biệt là ở nhữngvùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa để thanh niên có nhận thực nhất quán là: đẩy lùikhông cho ma túy, cờ bạc xâm nhập vào thôn bản và đặc biệt là không để cho nóxâm nhập vào học đường Tổ chức cho thanh niên, sinh viên ký cam kết không muabán, tàng trữ, sử dụng các chất ma túy và không sa vào các tệ nạn xã hội

Tích cực đấu tranh chống các hủ tục lạc hậu như: mê tín dị đoan, văn hóaphẩm độc hại bằng cách cung cấp cho thanh niên, sinh viên những món ăn tinh thần

bổ ích Đoàn thanh niên, Hội sinh viên phối hợp với các cơ quan chuyên môn để đẩymạnh tuyên truyền những nét đặc trưng của văn hóa dân tộc, của các vùng miền,phát động thanh niên tìm hiểu về văn hóa đặc thù của vùng, miền đang sống, tổ chứccác hoạt động văn hóa, văn nghệ, đa dạng hóa các hình thức lễ hội văn hóa trongsinh hoạt thanh niên, sinh viên để họ có ý thức giữ gìn các di sản văn hóa dân tộc

Tổ chức cổ vũ thanh niên tham gia thực hiện cuộc vận động “tuổi trẻ sốngđẹp”, “ sống và làm việc theo hiến pháp và pháp luật” bằng biện pháp tổ chức chothanh niên tìm hiểu về luật dân sự, luật hình sự… xây dựng chế độ tự quản trongthanh niên, đăng kí thực hiện các quy chế về nếp sống văn hóa trong thôn xóm, ngõphố trường học…

Đẩy mạnh các hoạt động thể thao trong thanh niên như tổ chức các giải bóng

đá, bóng chuyền…phát triển các loại hình văn hóa, văn nghệ mang tính quần chúngthành lập các câu lạc bộ theo sở thích, mở rộng các hoạt động giao lưu văn hóa, vănnghệ, thể thao, kết nghĩa với các đơn vị thanh niên, bộ đội, công an Thông qua cáchoạt động phong trào của đoàn thanh niên dạy cho thanh niên bản chất nhân văn của

cuộc sống làm cho họ có ý thức tự xây dựng lối sống của người có học thức, có đạođức, biết thể hiện mình một cách hài hòa với những yêu cầu của truyền thống vàhiện đại.

Cách thức tổ chức hoạt động trong phong trào thanh niên cần phải thiết thực,gần gũi với cuộc sống của họ Đó là trẻ trung, sôi động, trí tuệ và văn hóa đúng nhưhình ảnh thực của tinh thần tuổi trẻ Phải tránh xa hình thức giáo điều, hành chính,quan liêu, vốn làm cho họ nhàm chán, thụ động xơ cứng về tình cảm, môi trườngvăn hóa trẻ trung sôi động sẽ là động lực cho họ bộc lộ những gì ưu tú, tiềm ẩn củatuổi trẻ, làm cho họ không rơi vào những tật xấu như cá nhân chủ nghĩa, kiêu ngạo,háo danh…

1.2.4.2 Giáo dục lí tưởng cách mạng và chí khí cách mạng cho thanh niên:

“Những người Cộng sản chúng ta không được một phút nào quên được lýtưởng cao cả của mình là phấn đấu cho tổ quốc hoàn toàn độc lập, cho chủ nghĩa xãhội hoàn toàn thắng lợi trên đất nước ta và trên toàn thế giới” Đó là lời bác dạythanh niên về lý tưởng cách mạng Người chỉ rõ, giáo dục lý tưởng cho thế hệ trẻtức là phải dạy cho họ biết yêu nước thương nòi, biết tự lực tự cường, không chịuthua kém ai, làm cho thế hệ trẻ có nhận thức đúng đắn về chủ nghĩa xã hội và conđường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, xây dựng niềm tin ở tương lai của đấtnước, tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, sự giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin Người căn dặn: “Xây dựng chủ nghĩa xã hội phải có máy móc, có kỹ thuật, có vănhoá thanh niên phải học và học cho giỏi”

Hồ Chí Minh yêu cầu nhà trường trong khi giảng dạy phải coi trọng các mônkhoa học tự nhiên, khoa học xã hội, các môn kỹ thuật để có kiến thức toàn diệntham gia vào sự nghiệp xây dựng nước nhà Phải giáo dục thế hệ trẻ tình yêu laođộng, quý trọng người lao động, có thái độ trân trọng đối với người lao động Thậtvậy lý tưởng gắn bó với thanh niên như ánh sáng mặt trời với cuộc sống như chính

sự đòi hỏi tự thân Vì vậy nó luôn được ấp ủ, được hướng tới như Bác dạy: “Khôngmột chút nào quên được” Vì sao lý tưởng đối với tuổi trẻ lại quan trọng, quyết địnhđến như vậy? Trước hết, đó là xuất phát từ đặc điểm của tuổi thanh niên Thanh niênbao giờ cũng sống với những ước mơ, hoài bão, bao giờ cũng mang trong mình tâm

lí hướng tới cái cao đẹp và họ luôn cần đến một điểm tựa tin thần để giúp mình vượtqua những khó khăn, thử thách Trong di sản tư tưởng của mình, Hồ Chí Minh rấtquan tâm đến việc đào tạo bồi dưỡng các thế hệ thanh niên có lí tưỏng cách mạng.Người chỉ rõ: "Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng

và rất cần thiết"

Một trong những vấn đề luôn được Bác hồ căn dặn và quan tâm hàng đầuviệc bồi dưỡng, giáo dục cho thanh niên là “nâng cao chí khí cách mạng” Kháiniệm “chí khí” được người nhắc tới nhiều lần trong các bài viết, bài nói với thanhniên “Chí” mà Người nêu lên ở đây là ý chí, nghị lực, chí lớn “Khí” là khí phách,khí tiết, khí thiêng sông núi, khí hùng, khí dũng trong con người… Là người tiêubiểu cho tinh hoa văn hóa dân tộc Bác luôn mong muốn được trao truyền và pháthuy bản sắc truyền thống, tinh thần quý báu của dân tộc cho con cháu Chính vì vậy

mà người thường khuyên nhủ thanh niên tu dưỡng rèn luyện chí khí Bác thườngkhuyên nhủ thanh niên tiếp tục phát huy chí khí truyền thống một cách cụ thể tronghành động, nhưng lại rất mới mẽ bao quát, đầy đủ hơn, đó là “chí khí cách mạng”: “trung với nước, hiếu với dân, nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũngvượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng”

Đây chính là nội dung của chí khí cách mạng trong thời đại mới Bác đã đặt

rõ vấn đề để ai cũng có thể thấu hiểu được Muốn trung với nước, hiếu với dân, cầnphải có chí khí Muốn hoàn thành bất cứ nhiệm vụ nào cũng cần phải có chí khí.Muốn vượt qua mọi khó khăn, cần phải có chí khí Muốn đánh thắng kẻ thù thì yếu

tố chí khí là điều không thể thiếu được, chí khí của người cách mạng, muốn thựchiện lí tưởng đã lựa chọn lại cũng rất cần đến chí khí Ngày nay thanh niên ta đanghăng hái tham gia vào các phong trào như “Thanh niên lập nghiệp”, “tuổi trẻ giữnước”, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng văn minh, vì sự nghiệpcông nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, nếu thiếu đi chí khí thì không thể đươngđầu với những khó khăn thử thách Để khái quát lại tầm quan trọng của chí khí Bác

đã căn dặn thanh niên rằng :

“Không có việc gì khó

Chỉ sợ lòng không bềnĐào núi và lấp biểnQuyết chí ắt làm nên”.

Khi đề cập đến chí khí cách mạng thì Người cũng không quên đền cập đến cácđiều kiện cần thiết để phát huy sức mạnh của chí khí cách mạng, nghĩa là người đặtyếu tố tinh thần trong tổng thể những điều kiện cần có bao gồm cả điều kiện vậtchất Bác nói rằng “… Học thuyết của Khổng Tử có nhiều điều không đúng songnhững điều hay trong đó thì chúng ta nên học…” Điều mà Bác muốn nhắc đến khi

đề cập đến học thuyết của Khổng Tử đó là “trung” và “hiếu” Trung và hiếu lànhững khái niệm quan trọng mà Nho giáo đưa ra Nhưng trung, hiếu truyền thống,chỉ bó hẹp trong phạm vi hết lòng với vua, với ông bà, cha mẹ trong bất kì điều kiệnnào Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng sử dụng khái niệm “trung”, “hiếu”, để khuyên nhủthanh niên, nhưng khái niệm này đã được nâng cao phát triển mang tính giai cấp sâusắc Trước là trung với vua, nay là trung với nước, trung với Đảng trung với nướctrước hết là yêu nước nồng nàn, sâu sắc được thể hiện trong suy nghĩ hành độnghàng ngày vì lợi ích của đất nước, không làm điều gì phương hại đến thanh danh vàlợi ích của đất nước Bác dạy rằng: “… Yêu tổ quốc là cái gì trái với quyền lợi của

Tổ quốc, chúng ta kiên quyết chống lại” Tư tưởng quán xuyến của Người chính là,

Tổ quốc, luôn gắn liền với nhân dân, yêu nước hay trung với nước là làm sao cho

“dân giàu, nước mạnh” Một khái niệm hết sức thiết tha, gần gũi đã được Bác đưa ra

từ rất sớm Trung với Đảng theo lời dạy của Bác là … “Ngay thẳng, không có tàtâm, không làm việc bậy…Ngoài lợi ích của Đảng không có lợi ích riêng…lúc Đảnggiao cho việc thì bất kỳ to nhỏ đều ra sức làm cẩn thận…” Trung với Đảng còn là ýthức trách nhiệm đối với Đảng: “…Biết làm việc có lợi, tránh việc có hại cho Đảng,biết vì Đảng mà cất nhắc người tốt, đề phòng người gian…”

Đó là những nội dung hết sức sinh động, cụ thể vừa là thước đo vừa là sự chỉdẫn không chỉ riêng đối với thanh niên mà còn cho mọi người, cho tất cả những aiđang tự nguyện chiến đấu dưới ngọn cờ của Tổ quốc, của Đảng Đối với Hồ ChíMinh nước với dân luôn gắn bó mật thiết với nhau vì vậy Bác đặt vấn đề trung vớinước đi liền hiếu với dân Nho giáo chỉ giới hạn chữ hiếu đối với cha mẹ Bác Hồluôn nhắc nhở thanh niên phải kính trọng và thương yêu cha mẹ, song Người đã mở

rộng phạm vi chữ hiếu là hiếu với dân, kết hợp nhuần nhuyễn giữa gia đình và xãhội, cha mẹ anh chị em với đồng bào, đồng loại Hiếu với dân như Bác dạy là yêumến nhân dân, quý trọng nhân dân, học tập, làm việc, chiến đấu vì nhân dân, làmcho ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành Và phải yêu nhân dân vớitình thần trách nhiệm thường xuyên: “…Việc gì, hay người nào phạm đến lợi íchchung của nhân dân, chúng ta kiên quyết chống lại ” Quán triệt tư tưởng củaNgười, Đảng ta luôn nêu cao quan điểm việc gì cũng do dân, vì dân, lấy dân làmgốc và đại đoàn kết toàn dân vì sự nghiệp lớn.

Ngày nay hiếu với dân là chăm lo và bảo vệ lợi ích chính đáng của nhân dân,tích cực giúp đỡ nhân dân vượt qua khó khăn trong cuộc sống nhất là ở vùng xa,vùng cao để phát triển sản xuất, cải thiện đời sống thực hiện xóa đói, giảm nghèo,theo chủ trương của Đảng và Nhà nước Hiếu với dân còn có nghĩa là dám đấu tranhchống lại mọi biểu hiện sách nhiễu nhân dân, gây phiền hà cho nhân dân, “luôn dựavào quần chúng mà phát động mọi phong trào, làm cho quần chúng luôn phấn khởitin tưởng…” Mục tiêu của chủ nghĩa xã hội là “làm cho đời sống nhân dân ngàycàng sung sướng, ấm no…” Đây chính là mục tiêu trước mắt và lâu dài của côngcuộc đổi mới do Đảng ta đề xướng và lãnh đạo Song con đường đến ấm no, sungsướng hạnh phúc tuy đã rộng mở, song phía trước còn nhiều cam go thử thách nhưBác đã dự báo còn “nghìn điều, muôn loại, phức tạp, khó khăn” Chính vì vậy thanhniên phải có chí khí cách mạng và giữ vững chí khí ấy để đưa đất nước, dân tộc đến

ấm no, hạnh phúc như điều Bác Hồ đã mong muốn

1.2.4.3 Giáo dục thanh niên thành những người vừa “hồng” vừa “chuyên”

Tư tưởng Hồ Chí Minh là di sản tinh thần to lớn của Đảng và dân tộc ta, đặcbiệt là đối với thế hệ trẻ, lớp người tiếp bước cha anh kế tục sự nghiệp cách mạng vẻvang Sinh thời Người nói: “Nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh phần lớn do cácthanh niên”[22, tr.185] Trước lúc đi xa, trong Di chúc, Người căn dặn toàn Đảng,toàn dân: “Đoàn viên và thanh niên ta nói chung là tốt… Đảng cần phải chăm logiáo dục đạo đức cách mạng cho họ, đào tạo họ thành những người thừa kế xâydựng chủ nghĩa xã hội vừa hồng, vừa chuyên”[23, tr.510] Trong thời kỳ cách mạngmới, quán triệt và vận dụng Tư tưởng Hồ Chí Minh đối với sự nghiệp giáo dục thế

hệ trẻ mang ý nghĩa chiến lược quan trọng Tư tưởng của Bác về “hồng” và

“chuyên” phản ánh những quan điểm cơ bản của Người về quá trình hình thành thế

hệ con người mới đảm đương sứ mệnh xây dựng chủ nghĩa xã hội trên đất nướcchúng ta Giáo dục thanh niên thành những ngưòi vừa “hồng” vừa “chuyên” tức làphải giáo dục toàn diện về chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống, tri thức khoa học,chuyên môn nghiệp vụ, sức khỏe… để tạo dựng bản lĩnh cách mạng cho thế hệ trẻ.Nắm vững quan hệ biện chứng giữa “hồng” và “chuyên”, coi “hồng” là gốc

Ngày nay, với mục tiêu chiến lược là đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới,đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn liền với phát triển kinh tế tri thức, hộinhập kinh tế quốc tế nhằm sớm đưa nước ta ra khỏi tình trạng kém phát triển, đồngthời giữ vững mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, gìn giữ và phát huy nềnvăn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc thì vấn đề quan trọng và cầnthiết trong công tác thanh niên chính là tăng cường giáo dục, đào tạo thanh niênthành lớp người vừa “hồng” vừa “chuyên” Nói cách khác là phải nâng cao chấtlượng phong trào “rèn đức”, “luyện tài” để góp phần hình thành đội ngũ đông đảonhững người lao động trẻ - nguồn nhân lực trẻ - đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng

và bảo vệ Tổ quốc trong thời kỳ mới Rèn đức đòi hỏi tự thân nâng cao lòng yêunước, trung thành với Đảng, với nhân dân, ý thức tự lực, tự cường, tinh thần dũngcảm vượt qua khó khăn, xây dựng nếp sống, văn minh, tích cực đấu tranh chống các

tệ nạn xã hội, góp phần xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.Luyện tài là ra sức học tập, nâng cao trình độ chính trị, học vấn, khoa học, côngnghệ, quản lý, để phát triển tài năng cống hiến có hiệu quả, phục vụ đất nước, đưanước ta đi lên “sánh vai với các cường quốc năm châu” như Bác Hồ kính yêu hằngmong muốn và tin tưởng

1.2.5 Phương châm và phương pháp giáo dục đạo đức thanh niên

Kế tục và quyết tâm thực hiện thắng lợi sự nghiệp to lớn và cao cả đó củaNgười, Văn kiện Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp Hành Trung ương khoá VIII đã xácđịnh nhiệm vụ và mục đích cơ bản của giáo dục Việt Nam là “nhằm xây dựngnhững con người và thế hệ thiết tha gắn bó với lý tưởng độc lập dân tộc và chủnghĩa xã hội, có đạo đức trong sáng, có ý chí kiên cường xây dựng và bảo vệ Tổquốc, công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, gìn giữ và phát huy các giá trị vănhoá của dân tộc, có năng lực tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại phát huy tiềm năng

của dân tộc và con người Việt Nam, có ý thức cộng đồng và phát huy tính tích cựccủa cá nhân, làm chủ tri thức khoa học và công nghệ hiện đại, có tư duy sáng tạo, có

kỹ năng thực hành giỏi, có tác phong công nghiệp, có tính tổ chức và kỷ luật, có sứckhoẻ, là những người kế thừa xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa “hồng” vừa “chuyên”như lời căn dặn của Bác Hồ Và mới đây, tại Đại hội Đảng lần thứ IX, một lần nữaĐảng ta khẳng định: “Phát triển giáo dục và đào tạo là một trong những động lựcquan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, là điều kiện để pháthuy nguồn lực con người, yếu tố cơ bản để phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tếnhanh và bền vững”, “tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đổi mới nộidung, phương pháp dạy và học, hệ thống trường lớp và hệ thống quản lý giáo dục,thực hiện chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá Phát huy tinh thần độc lập suy nghĩ

và sáng tạo của học sinh, sinh viên, đề cao năng lực tự học, tự hoàn thiện học vấn vàtay nghề, đẩy mạnh phong trào học tập trong nhân dân bằng những hình thức giáodục chính quy và không chính quy, thực hiện “giáo dục cho mọi người”, “cả nướctrở thành một xã hội học tập”, thực hiện phương châm “học đi đôi với hành”, giáodục kết hợp với lao động sản xuất, nhà trường gắn với xã hội

Để thực hiện có hiệu quả các nội dung giáo dục nêu trên, Hồ Chí Minh chorằng cần phải đề ra được những phương châm, phương pháp tiến hành giáo dụcthanh niên một cách đúng đắn và khoa học Nói cách khác phải có công nghệ “trồngngười” phù hợp với thực tế nước ta, phù hợp đặc thù của thanh niên nước ta Nhữngphương châm và phương pháp cơ bản trong việc giáo dục đạo đức cho thanh niên:

1.2.5.1 Học đi đôi với hành

Hồ Chí Minh đã nêu lên một phương châm rất cơ bản về giáo dục thanh niên,

đó là: phải kết hợp chặt chẽ học đi đôi với hành, lý luận với thực tiễn, nhà trườnggắn liền với xã hội Theo Người, học và hành là hai khâu của quá trình nhận thức,luôn gắn bó khắn khít với nhau Hành bản thân nó là một phương pháp học Hànhkhông chỉ là vận dụng những điều đã học, mà còn là nguồn gốc của tri thức mới, làbiện pháp rèn luyện con người một cách toàn diện, dẫn đến sự xác minh tri thức,lòng quyết tâm thực hiện những điều đã học, một khi những điều đó được công nhận

là chân lý Chính vì vậy, Người luôn khuyên thanh niên: “Học thì phải hành, học đểhành, học mà không hành thì học vô ích Hành mà không học thì hành không trôi

chảy” Học đi đôi với hành cho phép cùng một lúc hình thành cả tri thức và kỹ năng,hành trở thành một hình thức chính của học, quá trình học xảy ra trong chính quátrình hành.

Hồ Chí Minh đã nhiều lần căn dặn giáo viên và học sinh cần gắn việc dạyhọc với thực tế của cuộc sống, với đời sống của nhân dân Thầy giáo và học sinh cầntham gia những công tác xã hội, ích nước lợi dân Người phê phán lối dạy sách vở,biến con người thành những con mọt sách, lối nói suông văn hoa chữ nghĩa màkhông có tác dụng gì Việc học tập phải tranh thủ ở mọi lúc mọi nơi, không chỉtrong nhà trường, trong sách vở mà còn học lẫn nhau và học nhân dân, không họcnhân dân là một thiếu sót lớn, học tập trong việc làm hàng ngày, trong việc lớn cũngnhư việc nhỏ, học tập trong kinh nghiệm thành công cũng như kinh nghiệm thất bại

Cũng trong sự kết hợp học với hành, Hồ Chí Minh còn chú trọng đến sự kếthợp nâng cao nhận thức với rèn luyện ý chí, bồi dưỡng thanh niên trở thành nhữngngười cán bộ tốt cho cách mạng Người khuyên thanh niên cố gắng học tập và họcthì phải hành, chỉ học thuộc lòng để lòe thiên hạ thì kiến thức ấy cũng vô ích Khinói chuyện với cán bộ giảng dạy và sinh viên Trường Đại học Sư phạm Hà Nội,Người khuyên: “Học phải suy nghĩ, học phải liên hệ với thực tế, phải có thí nghiệm

và thực hành Học với hành phải kết hợp với nhau” Đây là một sự chuyển hướng cơbản, cách mạng về phương châm đào tạo và là một đặc trưng cơ bản, chủ yếu đểphân biệt nhà trường mới với nhà trường dưới chế độ thực dân phong kiến

Trong giáo dục, Hồ Chí Minh rất quan tâm đến việc bồi dưỡng lý luận chothanh niên, nhằm mục đích nâng cao nhận thức để vận dụng vào thực tiễn chứkhông phải học lý luận vì lý luận Nắm chắc được mục đích đó, chính là để xác địnhđộng cơ học tập đúng đắn cho thanh niên Vì theo Người: Lý luận là sự tổng kếtnhững kinh nghiệm của loài người, là tổng hợp những tri thức về tự nhiên và xã hộitích trữ lại trong quá trình lịch sử còn lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin là sự tổngkết kinh nghiệm của phong trào công nhân từ trước đến nay của tất cả các nước.Như vậy, quan niệm lý luận của Hồ Chí Minh đã hàm chứa trong nó yếu tố thốngnhất giữa lý luận và thực tiễn, thể hiện được mối quan hệ biện chứng giữa thực tiễn

và lý luận cũng như yếu tố kế thừa của lý luận

Tư tưởng Hồ Chí Minh về phương châm giáo dục thanh niên học đi đôi vớihành, giáo dục gắn liền với xã hội có vai trò hết sức quan trọng trong việc giáo dục

thanh niên cả về mặt lí luận cũng như thực tiễn và cho đến nay vẫn còn nguyên giátrị.

1.2.5.2 Phối hợp nhà trường – gia đình - xã hội:

Hồ Chí Minh khẳng định: “Giáo dục trong nhà trường chỉ là một phần, còncần có sự giáo dục ngoài xã hội, trong gia đình để giúp cho việc giáo dục trong nhàtrường được tốt hơn” Công tác phối hợp nhà trường, gia đình và xã hội có ý nghĩaquan trọng đối với chất lượng giáo dục trẻ em, học sinh, sinh viên, và thanh niên nóichung Điều 93 Luật Giáo dục 2005 khẳng định “Nhà trường có trách nhiệm chủđộng phối hợp với gia đình và xã hội để thực hiện mục tiêu, nguyên lý giáo dục”

Môi trường giáo dục gia đình rất quan trọng, đặt cơ sở nền mống đầu tiên cho

sự hình thành và phát triển nhân cách của thế hệ trẻ Có thể nói “người mẹ là ngườithầy giáo đầu tiên”, gia đình là cái nôi nuôi dưỡng và làm nảy nở những tâm hồn tốtđẹp Hoàn cảnh điều kiện sống, bầu không khí văn hóa và các quan hệ trong giađình thường xuyên tác động ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cáchcon người

Giáo dục xã hội có vai trò hỗ trợ giáo dục nhà trường, gia đình bằng các hìnhthức đa dạng, phong phú Các quan hệ xã hội thường xuyên tác động trực tiếp hoặcgián tiếp qua nhiều kênh đến các cá nhân Các ảnh hưởng tác động của xã hội đến cánhân theo cả hai hướng tích cực và tiêu cực, những tác động tiêu cực của xã hội cókhi làm giảm hoặc trái ngược với giáo dục của nhà trường

Khi miền Bắc đã giải phóng, Hồ Chí Minh đã viết: “Tôi cũng mong các giađình liên lạc chặt chẽ với nhà trường, giúp nhà trường giáo dục và khuyến khích con

em chăm chỉ học tập, sinh hoạt lành mạnh và hăng hái giúp ích nhân dân”

Các đoàn thể là một yếu tố quan trọng trong việc đào tạo thế hệ trẻ, nhất làĐoàn thanh niên Vì vậy, Hồ Chí Minh viết: Trường học, gia đình và đoàn thể thanhniên cần phải chú ý đến giáo dục tư tưởng, thái độ, hoạt động và sinh hoạt hàngngày của thanh niên để kịp thời khuyến khích, uốn nắn, sửa chữa Trường học, giađình và các đoàn thể thanh niên phải liên hệ chặt chẽ trong việc giáo dục thanh niên

Thường xuyên giữ mối liên hệ với gia đình, cơ quan, tổ chức, đoàn thể cóliên quan để kịp thời xử lý thông tin thường xuyên, đột xuất liên quan đến học sinh,sinh viên Phối hợp trong việc tổ chức các hoạt động văn hoá, thể thao, vui chơi lành

mạnh trong nhà trường và tại địa phương, đặc biệt vào các dịp khai giảng, kết thúchọc kỳ, kết thúc năm học, nghỉ hè hằng năm

Nghiên cứu, tiếp thu các ý kiến từ phía gia đình, cơ quan, tổ chức, đoàn thể

có liên quan trong công tác nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ em, học sinh, sinhviên Xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, thân thiện, phát huy tính tích cựccủa học sinh trong học tập, rèn luyện và chủ động tham gia các hoạt động xã hội,rèn luyện kỹ năng sống và định hướng nghề nghiệp cho học sinh, tăng cường giáodục cho học sinh ý thức, thái độ học tập chủ động, nghiêm túc

Động viên, khuyến khích học sinh đến trường, thường xuyên có liên hệ vàphối hợp với gia đình, chính quyền địa phương quan tâm đến học sinh có hoàn cảnhkhó khăn, vùng sâu, vùng xa, động viên các em tới trường; bồi dưỡng kiến thức và

kỹ năng cho học sinh yếu, kém Tăng cường phát huy vai trò, trách nhiệm của các tổchức, đoàn thể trong trường: Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Sinhviên, Công đoàn và các tổ chức khác trong việc giáo dục tư tưởng chính trị, đạo đức,lối sống, pháp luật, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp cho học sinh, sinh viên

Có hình thức thích hợp thường xuyên liên hệ với gia đình để thông báo tìnhhình rèn luyện tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của học sinh, sinh viên Chủđộng phối hợp với các doanh nghiệp, đơn vị, tổ chức để học sinh, sinh viên tiếp cậnvới yêu cầu của thực tiễn nghề nghiệp đang được đào tạo và đáp ứng nhu cầu xã hộingay sau khi tốt nghiệp

Quá trình giáo dục con người diễn ra ở mọi nơi, mọi lúc Con người luônsống, hoạt động trong các môi trường gia đình, trường học và cộng đồng xã hội,luôn nhận được các tác động giáo dục từ nhiều phía, nhiều lực lượng Để nâng caohiệu quả giáo dục, hạn chế những mặt tiêu cực làm giảm kết quả giáo dục, cần phải

có sự thống nhất giữa giáo dục nhà trường, gia đình và xã hội Trong sự kết hợp cácmôi trường giáo dục trên thì giáo dục nhà trường đóng vai trò chủ đạo, bao hàmnhững tác động, nội dung giáo dục có mục đích, có kế hoạch và tổ chức chặt chẽ.Giáo dục nhà trường khai thác có lựa chọn những tác dộng giáo dục tích cực của giađình và xã hội, góp phần điều chỉnh những tác động tiêu cực từ gia đình và xã hội.Giáo dục nhà trường được tiến hành một cách khoa học do những nhà giáo dục có

năng lực sư phạm thực hiện nên đạt được hiệu quả cao trong việc hình thành, pháttriển nhân cách con người.

Thanh niên là tương lai của đất nước, là lực lượng xã hội hùng hậu, có tiềmnăng to lớn, xung kích trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Đào tạo, bồidưỡng và phát huy thanh niên là trách nhiệm của Nhà nước, gia đình và xã hội Nhànước có chính sách tạo điều kiện cho thanh niên học tập, lao động, giải trí, phát triểnthể lực, trí tuệ, bồi dưỡng về đạo đức, truyền thống dân tộc, ý thức công dân, ý chívươn lên phấn đấu vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, vănminh Cơ quan, tổ chức, gia đình, cá nhân có trách nhiệm góp phần tích cực vào việcchăm lo, đào tạo, bồi dưỡng và phát huy vai trò của thanh niên

1.2.5.3 Giáo dục đạo đức cho thanh niên thông qua “gương người tốt, việc tốt, lấy việc “tự giáo dục” là chính

Xuất phát từ việc nhìn nhận bản chất con người là tốt, nhất là thanh niên,lớp người sống có tâm hồn trong sáng, có nhiều hoài bão, Bác khuyên những ngườilàm công tác giáo dục phải kết hợp việc giáo dục và tự giáo dục đối với việc giáodục đạo đức cho thanh niên, mặt khác Bác khuyên thanh niên phải tự nỗ lực vươnlên trong cuộc sống “phải cải tạo để tiến bộ mãi”

Thanh niên là lớp người rất nhạy cảm trước hiện thực cuộc sống, ngưỡng

mộ các thần tượng, khát vọng vươn đến cái hay, cái đẹp trong cuộc sống, do đó, Bácdạy chúng ta “phải lấy gương người tốt để hàng ngày giáo dục lẫn nhau”, và chorằng “đây là một trong những cách tốt nhất để xây dựng cuộc sống mới, con ngườimới”

Trong thời kì đấu tranh giành độc lập dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội

ở miền Bắc, đã sản sinh ra nhiều tấm gương sáng ngời để lớp thanh niên noi theonhư Lý Tự Trọng, Võ Thị Sáu, La Văn Cầu, Nguyễn Văn Trỗi, Nguyễn Viết Xuân,

…và hàng trăm ngàn người khác Những con người bằng xương, bằng thịt đã đi vàothơ ca, văn học nghệ thuật, là biểu tượng sáng ngời của chủ nghĩa anh hùng cáchmạng, đã có tác dụng giáo dục lý tưởng cách mạng cho hàng chục triệu thanh niên

Việc giáo dục đạo đức theo gương “người tốt, việc tốt” không chỉ dừng lại

ở những tấm gương sáng ngời trong văn học nghệ thuật, mà Chủ Tịch Hồ Chí Minhcòn rất chú trọng nêu những gương người tốt, việc tốt trong sinh hoạt hàng ngày Đó

là em bé nhặt được của rơi trả lại người bị mất, cụ già chăm chỉ trồng cây non, thầy

giáo trẻ nhiệt tình tham gia xóa mù chữ ở vùng sâu, vùng xa,…người kịp thời viếtthư biểu dương những con người, những công việc đó, đồng thời yêu cầu cácphương tiện thông tin đại chúng kịp thời đưa tin, biểu dương họ để làm gương chomọi người.

Giáo dục đạo đức thông qua gương “người tốt, việc tốt” đã trở thành phongtrào quần chúng rộng lớn trong nhân dân, trong thanh niên, tạo nên một thế hệ thanhniên anh hùng trong chiến đấu và lao động sản xuất, giáo dục thanh niên qua nhữngtấm gương người tốt việc tốt là một biện pháp giáo dục rất sinh động, không chỉ gópphần to lớn vào cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc, đấu tranh thống nhất nước nhà,

mà còn có ý nghĩa thiết thực trong việc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta hiệnnay

1.2.5.4 Giáo dục đạo đức thanh niên trong tổ chức Đoàn thanh niên

Chủ Tịch Hồ Chí Minh là người sáng lập, rèn luyện tổ chức đoàn thanhniên cộng sản Hồ Chí Minh Mục đích của việc tổ chức ra Đoàn là để “tập hợpthanh niên, giác ngộ họ và đưa họ ra đấu tranh” Đoàn thanh niên là tổ chức có vaitrò rất quan trọng là nơi tập hợp thanh niên đoàn kết thanh niên thành một khốithống nhất có như vậy mới phát huy được sức mạnh của cả hệ thống Đoàn còn làcánh tay đắc lực của Đảng Tại Đại Hội toàn quốc lần thứ II (10-1956), Bác nói

“Đoàn thanh niên là một tổ chức giúp Đảng giáo dục thanh niên nên mọi đoàn viênphải gương mẫu, học tập chính trị, văn hóa, nghề nghiệp để tiến bộ mãi, để sẵn sàngtrở thành cán bộ tốt, Đảng viên tốt”

Muốn giáo dục thanh niên trước hết phải giáo dục họ trong tổ chức Chỉ cóđứng trong tổ chức, tham gia sinh hoạt trong tổ chức, hoạt động cho các chươngtrình, kế hoạch do tổ chức đề ra, thanh niên mới có điều kiện trở thành người tốt Vìvậy, Bác rất quan tâm giáo dục thanh niên trong tổ chức sinh hoạt đoàn, hội qua việcthực hiện các cuộc vận động, các phong trào cách mạng Người nói: “các tổ chứcthanh niên có vai trò rất quan trọng trong việc phải nghiên cứu tìm ra những hìnhthức, phương pháp thích hợp để tổ chức giáo dục thanh niên một cách rộng rãi vàvững chắc”[26, tr.163-164]

Hơn lúc nào hết việc nghiên cứu, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáodục thanh niên trên cơ sở quán triệt các Nghị quyết của Trung Ương Đảng đưavào cuộc sống đã trở thành nhiệm vụ cấp bách của các cấp, các ngành, nhất là đối

với Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh Đoàn cần có kế hoạch tổ chức họctập, nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí minh về vận động thanh niên một cách có hệthống không chỉ về mặt giáo dục mà còn về các mặt khác rất quan trọng như xâydựng Đoàn đoàn kết, tập hợp thanh niên thành lực lượng chính trị xung quanhĐảng, tổ chức, động viên phong trào hành động cách mạng trong thanh niên, đàotạo, phát huy nhân tài và nguồn lực trẻ,…Công tác nghiên cứu đòi hỏi phải có thờigian và đội ngũ cán bộ gồm những nhà khoa học, những chuyên gia trong và ngoài

hệ thống Đoàn có trình độ và nhiệt tình

Tư tưởng Hồ Chí Minh về vận động thanh niên hoàn toàn không phải lànhững giáo điều kinh viện mà là sự tổng kết thực tiễn sinh động được Người đúckết, khái quát thành những quy luật, những luận điểm có giá trị định hướng, chỉđạo rất cao Vì vậy việc nghiên cứu, tìm hiểu phải gắn chặt với quá trình vận dụng,truyền bá, phổ biến những kết quả ấy vào cuộc sống Tổ chức Đoàn phải tìm ra cácphương thức, giải pháp thích hợp nhằm đưa tư tưởng Hồ Chí Minh đến từng cán

bộ, đoàn viên, hội viên thanh niên và giúp họ suy nghĩ, hành động theo những chỉdẫn quý báu của Bác

Tư tưởng Hồ Chí Minh là ngọn cờ thắng lợi của cách mạng Việt Nam trongsuốt hơn nửa thế kỉ qua Tư tưởng Hồ Chí Minh về vận động thanh niên nói chung

và giáo dục, bồi dưỡng thanh niên nói riêng là nhân tố quan trọng quyết định sựthành công của quá trình đào tạo các thế hệ trẻ nước ta thành những chiến sĩ cáchmạng kiên cường, chiến đấu hy sinh vì độc lập, tự do và chủ nghĩa xã hội Ngàynay, tư tưởng Hồ Chí Minh đang định hướng và dẫn dắt chúng ta trong sự nghiệpđổi mới làm cho dân giàu nước mạnh xã hội công bằng văn minh, công nghiệphóa, hiện đại hóa đất nước

Chương 2 THỰC TRẠNG ĐẠO ĐỨC VÀ CÔNG TÁC GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO THANH NIÊN THÀNH PHỐ CAO LÃNH TỈNH ĐỒNG THÁP

HIỆN NAY 2.1 Đặc điểm của Thành phố Cao Lãnh

Vào ngày 16 tháng 01 năm 2007 Thị Xã Cao Lãnh được Chính phủ côngnhận là Thành phố thuộc tỉnh Đồng Tháp, với 15 đơn vị hành chính, gồm 08phường và 07 xã Thành phố hiện có 52 chi, Đảng bộ cơ sở trực thuộc với 2.185đảng viên.

Về giáo dục, có Trường Đại học sư phạm, Trường Cao đẳng cộng đồng,Trung tâm dạy nghề, Trường nghiệp vụ thể dục thể thao, Trường Trung học Y tế,

03 Trường trung học phổ thông, có 09 trường trung học cơ sở, hệ thống nhà trẻ,mẫu giáo được đầu tư khá hoàn chỉnh Ngành Y tế, có Bệnh viện đa khoa, bệnhviện Y học dân tộc, viện điều dưỡng cán bộ, Quân y viện, riêng hệ thống Y tế doThành phố quản lý có Phòng khám đa khoa khu vực và 15 trạm y tế tại cácphường, xã Về môi trường, luôn xanh, sạch, đẹp Luôn coi trọng việc xóa đóigiảm nghèo, năm 2000 từ 11,5% hộ nghèo đến 2006 còn 4,92%

Trong quá trình xây dựng và phát triển, thành phố Cao Lãnh từ hạ tầng cơ

sở kỹ thuật còn thấp so với mạng lưới đô thị trong khu vực, đến nay đã từng bướcchỉnh trang nâng cấp đô thị, với nhiều dự án xây dựng công trình, mạng lưới hạtầng kỹ thuật, đã và đang được thực hiện hoặc đang tiến hành lập các dự án, thiết

kế thi công

Thành phố Cao Lãnh sẽ là một đô thị văn minh, năng động, có hệ sinh tháibền vững, phát triển hài hòa giữa kiến trúc hiện đại với dân tộc và đặc thù về cảnhquan môi trường, đồng thời là vùng động lực phát triển kinh tế - xã hội khu vựcBắc sông Tiền Để đạt được điều đó, Thành phố sẽ tập trung mọi nguồn lực đểphát triển mạnh hạ tầng kỹ thuật, đẩy mạnh phát triển thương mại - dịch vụ, tạo bướctăng trưởng đột phá về kinh tế

Mặc dù là Thành phố trẻ, nhưng Thành phố Cao Lãnh sẽ là nơi “đất lành chimđậu”, nhờ hội tụ đầy đủ các điều kiện tự nhiên - xã hội và biết tạo ra môi trường bềnvững cho phát triển kinh tế, du lịch và thu hút các nhà đầu tư Đồng thời, ưu tiên pháttriển hạ tầng kỹ thuật, kinh tế, văn hoá, xã hội; giải quyết tốt các vấn đề xã hội và bảo

vệ môi trường; xây dựng hệ thống chính trị thật sự vững mạnh, xây dựng đội ngũ cán

bộ đủ năng lực quản lý và điều hành Đó là nền tảng cơ bản cho sự phát triển bềnvững của Thành phố Cao Lãnh trong hiện tại và tương lai

2.2 Khái quát thực trạng đạo đức thanh niên Thành Phố Cao Lãnh trong giai đoạn hiện nay

2.2.1 Thực trạng đạo đức của thanh niên Thành Phố Cao Lãnh

Ở phần này, chúng tôi đã tiến hành khảo sát bằng phiếu trưng cầu ý kiếnđối với 300 thanh niên, gồm những đối tượng: sinh viên trường Đại Học ĐồngTháp, sinh viên trường Cao Đẳng Cộng Đồng, học sinh trường THPT Thành PhốCao Lãnh Chúng tôi đã tiến hành xử lí số liệu, phân tích thực trạng đạo đức thanhniên qua những đối tượng nêu trên, kết quả cụ thể như sau:

Thanh niên nhận thức tầm quan trọng của giáo dục đạo đức trong giai đoạn hiện nay: Ở câu hỏi thứ nhất: Chúng tôi tìm hiểu về nhận thức của sinh viên

về tầm quan trọng của đạo đức thanh niên trong giai đoạn hiện nay Có73,7%thanh niên xác định vấn đề giáo dục hiện nay là rất cần thiết, 24,3% cho rằng làcần thiết và 2% còn lại cho là không cần thiết Điều này cho thấy đa số thanh niên

đã ý thức được tầm quan trọng của đạo đức trong sự phát triển và đặc biệt là rấtcần thiết trong giai đoạn mở cửa hội nhập như ngày nay Trong đó, sự nhận thứccủa thanh niên ở ba đối tượng: sinh viên ĐH Đồng Tháp, sinh viên trường CaoĐẳng Cộng Đồng và học sinh trường THPT Thành Phố Cao Lãnh có sự khácnhau: 91,3% Học sinh THPT cho rằng giáo dục đạo đức là rất cần thiết, 8,7% chorằng cần thiết, trong khi đó ở Đại Học 63,4% cho là rất cần thiết, ở cao đẳng có75% cho là rất cần thiết và 24% cho rằng cần thiết Đặc biệt, qua điều tra số liệuphản ánh có sự chênh lệch về nhận thức khi cho rằng cho rằng việc giáo dục đạođức là không cần thiết, cụ thể như sau: có 0% ở Học sinh, 1% ở Cao Đẳng, 3,8% ởĐại Học

Thái độ tham gia các hoạt động của Đoàn thanh niên, đội công tác xã hội: Từ câu số 2 đến câu số 3 chúng tôi tìm hiểu thái độ và mức độ tham gia của

thanh niên đối với hoạt động Đoàn, Hội, Đội công tác xã hội và câu lạc bộ học tập,

có 49,3% thanh niên cho rằng hứng thú với các hoạt động của Đoàn thanh niên,địa phương tổ chức, và cho rằng hoạt động xã hội vì cộng đồng như: hiến máunhân đạo, tuyên truyền phòng chống HIV – AIDS, an toàn giao thông, Thanh niêncho rằng hứng thú và nhiệt tình tham gia hoạt động mà tổ chức trên hoạt động và59% trả lời việc làm rất cần thiết Cụ thể ở các đối tượng như sau: 54,2% ở ĐạiHọc, 38% ở Cao Đẳng, 56,5% ở THPT cho rằng hứng thú trong hoạt động củaĐoàn, Hội và 70,2% ở Đại Học, 69%, ở Cao Đẳng, 65,2% ở THPT nhiệt tình thamgia hoạt động 54,2 % ở Đại Học, 53 % ở CĐ, 76,8% ở THPT cho rằng việc phát

động, tổ chức thanh niên tham gia các hoạt động xã hội của Đoàn, Hội, câu lạc bộhọc tập là rất cần thiết Bên cạnh những tinh thần hăng say, tích cực tham gia cáchoạt động thì có một bộ phận thanh niên lại thờ ơ trước những hoạt động trên, có3,7% thanh niên không hứng thú với các hoạt động của Đoàn, Hội và 6% thanhniên trả lời không tham gia bất cứ các hoạt động nào và 1, 7% cho rằng không cầnthiết

Nhìn chung trong nhiều năm qua công tác Đoàn và phong trào thanh thiếunhi của tỉnh ta có nhiều chuyển biến, Ban tư vấn tỉnh Đoàn đã kịp thời chỉ đạonhiều phong trào hành động cách mạng cụ thể phù hợp với đặc điểm tình hình, nhucầu thực tiễn của thanh niên

Các hoạt động nổi bật được thanh niên biết đến và hoạt động có hiệu quảnhất (Kết quả điều tra xã hội học đoàn viên, thanh niên trên địa bàn Thành PhốCao Lãnh tỉnh Đồng Tháp năm 2009) là Tháng thanh niên gần 40% tham gia; đợtsinh hoạt chính trị "tuổi trẻ với tư tưởng Hồ Chí Minh" trên 50%; chiến dịch mùa

hè tình nguyện 37%, tư vấn tuyển sinh; sàn giao dịch việc làm… Không có thanhniên nào không biết đến các hoạt động, các sự kiện chính trị trên của Đoàn Điều

đó chứng tỏ các hoạt động trọng tâm lớn do Ban tư vấn tỉnh Đoàn phát động đãchuyển tải và lan tỏa rộng lớn đến thanh niên toàn tỉnh, và được thanh niên đồng

tình hưởng ứng

Thanh niên sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật:Với câu hỏi

thứ 5, chúng tôi tìm hiểu thái độ của thanh niên thực hiện theo pháp luật của nhànước qua những thái độ, hành vi thực hiện những quy định của pháp luật về “trật tự

an toàn giao thông, trải qua thời gian điều tra chúng tôi thu được kết quả như sau:46,3% Nghiêm chỉnh thực hiện, 53,3% Thỉnh thoảng có vi phạm, 0,33% Khôngchấp hành Trong số 46,3% thanh niên có ý thức chấp hành nghiêm chỉnh nhữngquy định của pháp luật thì tỷ lệ này ở Đại Học, Cao Đẳng và THPT tương ứng là:56.5%, 20%, 65,2% Qua đây chúng tôi nhận thấy đa số thanh niên có ý thức trongviệc thực hiện học và làm theo pháp luật, nhưng vẫn tồn tại 1 ý kiến của thanh niêntrả lời không chấp hành theo quy định pháp luật, chiếm 0,33% đối với Học sinhTHPT

Thanh niên với lối sống thân thiện, thân ái, yêu thương mọi người: Khi

được hỏi: Quan hệ của bạn với các thầy cô giáo, bạn bè hiện nay như thế nào thì có