Những danh tướng trong lịch sử Việt Nam: Phần 1

Những danh tướng trong lịch sử Việt Nam giới thiệu về tiểu sử và những đóng góp to lớn của các vị anh hùng, danh nhân trong lịch sử, nhằm đưa người dân đến gần hơn, hiểu rõ và tự hào về những chiến công của cha ông trong quá trình xây dựng đất nước. Phần 1 gồm các danh tướng như: Nguyễn Bặc - một vị tướng trung quân ái quốc, ngoại giáp Đinh Điền, đại thắng vương Nguyễn Nộn, danh tướng nông dân Phạm Ngũ Lão, danh tướng Yết Kiêu, nhập nội Tư mã Lý Triện,... Mời các bạn cùng tham khảo để nắm nội dung chi tiết.

NHÓM TRÍ THỨC V Ệ T Biên soạn

VlỆỈNaiĩilEìấtnôớc-Conngơòl v

NHỮNG DANHTƯ(^G

■mONG LỊCH SỬ

V IỆ T nià M

Nítững danh tướng trong lịch sử Việt Nam

TỦ SÁCH "VIỆT NAM ĐÁT Nước, CON NGƯỪI"

C 1

NHỮNG DANH TƯỚNG

TRONG LỊCH s ử VIỆT NAM

NHÓM TRÍ THỨC VIỆT biên soạn

NHÀ XUẤT BẢN LAO ĐỘNG

Lòi nói đầu

Troní) suốt chiều dài nhiều nỹhìn năm lịch sử cùa dân tộc Việt Nam, nhữn0 cuộc chiến tranh ỷiữ nưóc và cứu nưóc là nét nổi bật đặc ừưnt), hỏi các thể lực nỹoại bang luôn thèm khát mành dất giàu có tài nguyên thiên nhiên và là cửa ngỏ dể bành trướng về phía Nam, khống chế dường thuỷ từ Bắc A xuống Nam A Chính PÌ thế, suốt bao nhiêu thế kỳ, dân tộc Viêi Nam dã phài gồng mình gánh chịu bao cuộc chiến tranh xâm lược cùa các lực lượng kè thù phương Bắc hùng mạnh, rồi sau dó lại phài dương dầu với những kè thù phương T â y mạnh về kinh

tế, được trang bị vù khí tối tân Dân tộc Việt Nam dã phải trài gua bao nhiêu dau thương mất mát, nhưng dồng thời gua những cuộc chiến, nghệ thuật chiến tranh cùa dân tộc ta cũng dược hình thành và phát triển với nhiều danh tướng xuất chúng và luôn luôn chiến thắng những kẻ thù hùng mạnh hơn mình gấp nhiều lần.

Lịch sừ vinh guang cùa dân tộc Việt Nam gắn liền vói nhũng danh tướng dã x â y nên một cổ Loa thành kỳ vĩ từ trước Công nguyên, đến những chiến tích trên sông Bạch Đằng nhuộm dỏ màu kè thù, rồi những Chi Lăng, Đống Đa vùi chôn xác giặc Và tự hào thay, từ khi có Đảng dẫn lối dưa dường, Việt Nam dã làm chấn dộng địa cầu với "chín năm làm một Điện Biên/ Nên vành hoa thắm nên trang sừ vàng" (T ố Lỉữu] rồi đến Điện Biền phù trên không ngay tại Thù đô Hà Nội năm

19 72, và kết thúc hằng sự khải hoàn cùa chiến dịch Hồ Chí Minh mùa

xuân 1975 tiĩ dại.

Vì cuốn sách này nằm trong Tti sách "Việt Nam - dất nước con người", nên nhiều vị tướng lừng danh như L ý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo, Trịnh Tùng, M ạc Kính Điển, Quang Trung v.v dã có trong cuốn "Các danh thần ", "Đại công thần " nên không dưa vào dây, mong dộc già tìm dọc về họ trong những cuốn sách khác cùng trong Tủ sách này

N H Ó M B IÊ N S O Ạ N

Nhùng dạnh tướng trong ỈỊL'' sứ Việt Nam 1

NGUYỄN BẶC - M Ộ T VỊ TƯ Ớ N G

N guycn Bặc (924-979) là công thần khai quốc, T ể tướng nhà Đ in h , có còng giúp Đ in h T iê n H oàng đánh dcp, chấm dứt loạn 12 sứ quân ở giữa thế k ỷ X

N g u ycn Bặc người động H oa Lư, châu H ại H oàng (N in h

B ìn h ) T ừ thuở nhỏ, ông đã cùng kct bạn với Đ in h -ộ L ĩn h ,

Đ in h L )icn , T r ịn h T ú và Lưu C ơ

T h ầ n phả còn ghi ỏng C() 2 người anh là N guyễn Bồ và

N guyễn Phục, dều là tưcỉng đi theo Đ in h Bộ Lĩn h hùng cứ ở

H o a L ư thời nhà N gô C ả Đ in h Ỉ2ién T r ;n h T ú và Lưu C ơ cũng tham gia vào lực lượng này K h i Nam T ấ n V ương N gô Xương V ăn tử trận (9 6 5 ), các sứ quân nổi dậy A n h em

Năm 968, D in h Bộ Lĩn h lên ngôi, tức là D in h T iê n

H o àn g , N guyễn Bặc đưc;c phong làm D ịn h Q u ố c công, Đ in h

Đ iề n đưctc phong làm N goại giáp C h ín h sử không nói rõ 'hưng các gia phả họ N guyễn có giải th ích .thêm răng:

N guyễn Bặc làm Q u ố c công, cọi việc nội giáp, tức là việc nội

c h ín h , ccdn Đ in h ỉ)iề n làm N goại giáp C O ' vigc b ê n ngoài.Năm 9 7 9 , Đ in h T iê n H oàng và N am vương Đ in h

Liễn bị sát hại C h i hậu nội nhân là Đ ỗ T h íc h bị nghi là thủ

phạm hàng đầu, sụ hãi ân trốn T h e o Đọi Việt Sử ký Toàn thư,

ba n g ty sau, Đ ỗ 1 h ích khát quá thò tay ra hứng nước mưa

uốnj,, bj cung nữ phát hiện đi báo N guyễn Bặc lập tức bắt giết ngay ỉ ) ỗ T h íc h , ô n g cùng các đại thần tôn phò con nhỏ của Đ in h T iê n H oàng là V ệ V ương Đ in h T o à n lên ngôi, tiYc

là Đ in h Phế ỉ^c M ẹ Phế Đ ế là D ương V ân Nga trờ thành thái hậu

1 uy nhiên một số ý kiến của cac nhà nghiên cứu hiện nay lại cho rằng D o T h íc h là người bị oan và chù mưu ch ính

là Lê H oàn và Dưtm g hậu

T h e o Khâm định Việt sừ Thônt) íỊiám cươnc) mục, N guyễn Hặc,

Đ in h D iể n làm phụ ch ín h cho Phế Đ ế , nhưng lúc đó Dirơng thái hậu t f thông với T h ậ p đạo tướng quân Lê H oàn , cho Lê

H oàn làm Phó vương, nắm quyền ch ỉ huy quân đội, chuyên quyền, tự do ra vào cung cấm N guyễn Bặc lo lắng bàn với các tưóng:

"Lê H oàn sẽ bất lợi cho nhụ tử*” , chúng chiu ơn dày của ni'óc, nếu không tính trước đi, giữ cho xã tắc được yên

ih ì còn mặt mũi nào trông thấy T iê n đế ở suối vàng nữa.^"

Ô n g bèn cu.Tg D in h Đ iề i , Phạm H ạp khỏi b inh, chia hai đường thủy bộ cùng tiến danh Lê H oàn N guyễn Bặc và

D in h Đ iề n kéo quân từ châu Á i (T h a n h H o á ), định kéo thẳng đến kin h đô để g ết Lê H o à n D ương thái hậu nghe f' I, bảo Lê H oàn:

"Bọn pậc nổi loạn, >^^ua^ gia*^^ hãy còn thơ ấu, cáng đáng sao nổi giữa lúc quốc gia lám nạn này! ô n g nên tính đi"

8 Tủ sách "Việt Nam - đất nước, con người'

'' Nhụ tir Con nnỏ, tức Đinh Toàn

Quan gia: Đức vua, chi Dinh Toàn

Những danh tướng trong lịch sứ Việt Nam 9

Lê H o àn thưa:

'T ô i đây làm Phó vương, quyền giữ việc nước, dù sống chết cũng xin gánh lấy trách nhiệm"

Lê Hơàn liền sắp xếp quân đội, đánh nhau với Nguyễn Bặc,

Đ in h Đ iền ở Ái C hâu L c H oàn vốn là người giỏi dùng binh, Nguyễn Bặ và Đ in h lOicn không chống nổi, lại đcm quân thủy

ra đánh Lê Lloàn theo chiều gió, phóng lửa đốt cả thuyền chiến Đ in h Đ iền bị chết tại trận, còn Nguyễn Bặc bị bắt, đưa

về kinh đô T rư ớ c mặt N guycn Bặc, Lê Hoàn kể tội ông:

"f)ấn g T iê n đe mắc nạn, thần và người đều căm giận, ngươi lại nhân lúc tang tóc rối ren, đứng đầu làm giặc! Đạơ tôi con đâu có như thế?"

Rồi Lê H o àn giết hại ông Năm đó ông 56 tuổi, cùng sinh một năm và chết một năm với ỉ^inh 1 iên H oàng

C á c đạo quân chống đối bị tiêu diệt, Lê H oàn được sự

hỗ trợ của D ương thái hậu và tướng quân Phạm C ự Lạng,liền phế Đ in h T o à n làm V ệ vương như cũ, giành lấy ngaivàng, tức là vua Lê hDại H à n h , lập ra nhà T iề n Lê

/

N g ày nay ở N in h Bình còn rất nhiều đền thò N guyễn Bặc và Đ in h Đ iề n T h e o các nhà nghiên cứu, số đền thờ các trung thần nhà Đ in h nhiều hơn số đền thờ Lê H oàn và

D ương thái hậu phản ánh tình cảm của dân chúng đối vói các ông

Lê H o àn chết không được triều đình tôn miếu hiệu, cứ gọi tạm mãi là Lê Đ ạ i H à n h , chẳng đáng lạ sao?

T ro n g Đại Việt Sừ ký Toàn thư, N gô S ĩ Liên nhận định về

ông như sau:

C h u C ô n g là người vương thất rất thân, giúp vua nhỏ tuổi còn không tránh khỏi những lời gièm pha phao truyền

10 Tủ sách 'Việt Nam - đất nuác, can nguài'

I.è H oàn là đại thần k h á t họ, nắm giữ binh quyền, làm tô n g

v iệ t như C h u C ô n g , thường tình tò n ngờ v ự t, huống là

N guyễn iỉặ t ỏ t h ứ t thủ tướng và Đ in h Đ iề n là đại thần tù n g

họ hay sao? Bọn họ khỏi bm h khống phải làm loạn, mà là một lòng phù tá nhà Đ in h , vì giết H oàn không đ ư ợ t mà phải

th ế t, ấy là th ế t đúng th ỗ N a y xem lời Đ ại H àn h kê tội

N guyễn Bặt tựa như v ạ th tội m ình K h i B ặ t th ế t, ắt phải tó nói một lời đê bày tỏ th ín h nghĩa, nhưng không thấy sử

th é p , thế là bỏ sót

Sử ghi, ton Nguyễn Bặt là Nguyễn Đ ê (hay Độ^ lầm I,uan nhà 1 iền Lê và tham gia tùng Đ ào Cam M ộ t đưa L ý C ô n g Uẩn lên ngôi sau khi Lê Ngọa T riề u th ết Một số nguồn tài liệu gia phả kh át tòn ghi trong số tháu th ắt tủa ông tó tả Nguyễn

T liu y ê n (? - 1282), Nguyễn T rã i (1 380-1442)

C o n tháu tủ a N guyễn Đ ê di tư vào làng G ia M iêu, huyện T ố n g Sơn, T h a n h H óa và sinh ra nhiều th i họ

N guyễn, trong đó tó N guyễn K im (1 5 3 3 -1 5 4 5 ) - tổ tủ a t á t

th ú a N guyễn S á th Tiên nỹuỵên toát yếu phô tủa T ô n T h ấ t Llân

th o biết một số hậu duệ tù a N guyễn B ặt là N guyễn N ộn (khởi nghĩa khi T rầ n T h ủ Đ ộ tư ớ p ngôi nhà L ý ), N guyễn

C ô n g Duân (tô n g thần khỏi nghĩa Lam S ơ n ), N gưyễn Đ ứ t

1 rung (đại thần tham gia đưa Lê 1 h a.'h Lông lên ngô;)

Lăng N guyễn Bặt táng ở th ô '' V ĩ''h N in h , làng Đ ại Hữu (G ia V iê n , N in h B ìn h ) Lăng đưự^ rùng tu lần mói nhất vào năm K ỷ T ỵ (1 9 8 9 )

V e đền thờ, ông d ư ợ t thờ ở nhiều nơi;

C h ín h th ú t là ngôi từ đ ư ờ rg N guyễn T ộ t tại thôn V ĩn h

N in h (G ia V iễ n , N in h B ìn h )

T ạ i dền thờ vua LDinh T iê n H o àn g ỏ ,:a T rư ờ n g Yên (H o ? I-L", N in l B ìn h ) dựng từ thế k ỷ X L Đốn t ó 3 tòa: tòa

Những danh tuông trong lịch sứ Việt Nam

ngoài !à bái đường, tòa giữa gụi là T h iê n H ương thờ tứ trụ triều đình cùa nhà Đ in h : Đ in h F)iồn, N guyễn Bặc, 1 lịn h T ú , Lưu C ơ T o à trong cùng là c h ín h cung thờ Đ in h T iê n

H oàn g , Đ in h L iễ n , Đ in h T o à n và ỉ) in h H ạng Lang

T ạ i thôn V ân H à làng Đ ại H ữu (G ia V iễ n , N in h Bình)

có ngôi đền thờ 3 vị anh hùng đào viên kết nghĩa là Đ in h Bộ

L ĩn h , N guyễn Bặc và Đ in h H iề n

T ạ i làng T h a n h T r ì ngoại thành H à N ộ i, có ngôi đền chung của 3 xã: C ư ơ n g N gô, C ố H iế n, L)ồng T r ì thờ chung hai anh cm N guyễn Bặc và N guyễn Bơ, ngoài ra ỏ mỗi xã đều

có đình riêng thờ hai ông

T ạ i huyện H o a L ư (N in h B ìn h ) có hon thôn đều có đình thờ ông làm T h à n h hoàng, trong đỏ thôn N gô H ạ thờ tượng Năm C a n h T h â n (1 9 8 0 ) chi họ N guyễn H ìn h rước

tượng ngài về thờ ờ từ đường của chi họ (cùng thôn).

H cn thờ H ịn h Q u ố c công N g u ycn Bậc tại làng Phú C ố c ,

xã T h a n h L ợ i, huyện V ụ Bản, tinh Nam H ịn h

T ạ i kin h thành l’ hú Xuân (H u ế ) vua M in h M ệnh cho xây miếu L ;v h H ại H ế V ư ơ n g đc thờ các vj vua và các danh tướng qua các triều đại trong đó có N guyễn Bặc

Năm H ìn h Hậu (1917,1 ông được vua Khái H ịn h sắc phong

là H ộ quốc Tư ớ ng công T -á c võ Thư ợng đẳng Phúc thần

12 Tủ sách ‘ Việt Nam - đắt nuớc con nguôi'

NGOẠI GIÁP ĐINH ĐIÊN

Đ in h Đ iề n (92 4 -9 7 9 ) quê ỏ làng i)ạ i H ữ u , cùng làng vổi Vua Đ in h , nay là xã G ia 1’ huơng, huyện G ia V ic n , tinh N in h Bình T h â n phụ ông là Đ in h T h â n , mẹ là Du(Jng T h ị Liễu, quê ở Yê n Bạc, nay là xã Yên Phú, huyện Yên M ô , tỉnh N in h Bình K h i mới sinh D in h Đ iề n có tên gọi là P9inh T rà o (Đ in h

D iền là tên ch ữ ), ô n g với Vua Đ in h cùng tuổi (sinh năm

G iáp T h â n , 9 2 4 ) K h i còn là trẻ nhỏ, đi chăn trâu ỏ Th u n g ' Lau (G ia V iễ n ), Đ in h Đ iề n đã cùng lũ trè lấy hoa lau làm cờ, khoanh tay làm kiệu, suy tôn và ruỏc Đ in h Bộ L ĩn h làm

C húa Sau ông là một trong số những công thần khai quốc và

là nguôi tận trung với nhà Đ in h

Lớn lên, D in h Đ iề n cùng N guyễn Bặc, Luu C ơ , T r ịn h T ú theo phò Đ in h Bộ L ĩn h trấn giũ động H o a L u chống lại nhà

N gô, trong đó ông cùng N guyễn Bặc làm tuớng võ , còn Luu

C ơ và T r ịn h T ú làm tuớng văn

Năm 965, nhà N gô mất ô n g cùng các ch iến hữu giúp

D in h Bộ Lĩn h đánh dẹp loạn 12 sứ quân trong 3 năm, thống nhất giang sơn về một mối

T h e o sử sách, Đ in h D iền đuợc vua D in h cử giũ chức Ngoại giáp, nghĩa là coi việc bên ngoài, theo T h ầ n phả thì ông giữ chức N hập nội Kiểm giáo Đ ạ i T u đồ, Bình chuơng trọng sự

Năm K ỷ M ão (9 7 9 ), Đ in h T iê n H o àn g và N am V iệ t

V uơng Đ in h Liễn bị sát hại, triều đình tôn nguời con còn lại cùa T iên H oàng là V ệ V u on g D in h Loàn mới 6 tuổi lên ngôi

ké vị Lê H oàn làm N hiếp ch ín h đại thần, thuờng ra vào cung cấm tu thông với thái hậu D uơng thị là mẹ của ấu chúa

Nhũng danh tướng trong lịch sử Việt Nam 1 3

Sau đó, Lê H o àn lại tự xư n ịỉ là Phó vương, mọi việc trọng sự đều do tay Lê H t)àn sắp đặt

Đ in h Đ iề n ch o rằng Lê H oàn có ý đồ thoát đoạt, ô n g bàn với N guyễn Bặc và Phạm H ạp cùng một số trung thần

kh ác, bỏ quan về ỏ ẩn đc mưu tính đại sự ô n g tập kết các anh hào, tướng sĩ trung thành với nhà D in h để chuẩn bị đánh

L c H o àn

T h e o sách "D in h T ư D ồ sự tích" ỏ đền thờ D in h D iền bên cạnh chùa T h á p , thôn Yên Liên H ạ, xã K h á n h T h ịn h , huyện Y ê n M ô, thì sau khi bất hòa với Lê H o àn , D in h D iền đem vợ là T h ư ợ n g T râ n trưởng công chúa về với Kiều M ộc

T h iề n sư rút về làng Lều (Y ê n Liêu H ạ ) dựng chùa để tu hành, nhưng thực chất là xây dựng căn cứ, chiêu mộ binh mã chống lại Lê H o àn ô n g lập ra ch ín doanh trại, sau là chín làng thờ ông là: Yê n Lưu Th ư ợ n g , Yên Lưu H ạ, Phúc M ỹ ,

Y ê n T h ịn h , Y ê n Bắc, Yên Phó, V ăn G iá p , Yê n Lữ , (Y ê n

X u y ê n ) D in h Đ iề n thường ớ làng Lều và Yê n Lữ , quê mẹ của ông C ò n N guyễn Bặc rút quân vào C h â u A i (T h a n h H ó a ), kết hợp với D in h D iề n , chuẩn bị tấn công thành H oa LưLàng Lều bấy gi('j là một vùng đất mới bồi, cách kinh thành H oa L ư khoảng 20km theo đường chim bay, ở gần sông T r in h N ữ ĩ ừ dây có the rút lui vào (châu A i) theo cửa

be T h ầ n Phù một cách dễ dàng, cũng có the nhanh chóng tấn công kin h thành H oa Lư H iệ n nay ở đây còn một số địa danh có liên quan đến D in h D iề n như: làng Lều là nơi D in h

Đ iề n dựng lều trú quân, làng Lợn (sau đổi thành làng Luận)

là nơi nuôi lợn, cánh đồng V ăn G iá o là nơi cất giữ gưctm giáo

v v T ư ơ n g truyền D in h D iền dựng một ngôi chùa gian, sau gọi là chùa T h á p trên một khu đất rộng 7 sào ô n g cắm một khu đất ỏ xung quanh rộng 17 mẫu, một khu ruộng ,^() mẫu, có tên là "Th ần Đ iền " (nay thuộc xã K h án h Dưctng, Yên

14 Tú sách 'Việt Nam - đất nước con nguòí'

M ô ) L c H oàn đã nhiều lần cho mời Đ in h Đ iề n về triều nhận chức, n h ư ns ônị’ không vc T h á i hậu Í3ương V ân Nga lo lắng trước việc H ìn h D iề n , N guyễn Bặc "nổi loạn" liền bảo với Lê H oàn rằng: "Bọn Bặc dấy quân nổi loạn làm kin h động

N hà nưóc ta, vua còn nhỏ yếu không cáng đáng nổi hoạn nạn, bọn ông mau tính thế nào, ch ớ để mang họa về sau" Lê Lh)àn nói: "Th ần làm phó vưong nhiếp ch ín h , dù sống chết, họa biến thô nào đều phải chịu trách nhiệm " Rồi Lê H oàn xuất quân vào C h â u A i (T h a n h H ó a ) đánh Đ in h Đ iề n ,

N guyễn Bặc Tư ơ n g truyền quân hai bên đánh nhau 3 ngày, lực lượng của Đ in h Đ iề n , N guyễn Bặc quá mỏng, không đủ sức chống lại quân cùa triều đ ình Lê H oàn lọi dụng sức gió, đánh một trận hỏa công, đốt sạch thuyền bè của Đ in h Đ iề n ,

N guyễn Bặc Đ in h íOicn bị chết trận ngày 27-4 năm C a n h

T h â n (9 8 0 ) Bấy giờ vợ ông được K iề u M ộc thiền sư đưa lên Yên T ử tu hành, nghe tin D in h Đ iề n tử trận cũng tuấn tiết Kiều M ộng thiền sư thiêu xác bà và đưa ve chôn cùng xá lỵ

D in h Đ iề n ỏ tháp V ĩn h Báo (vĩn h viễn báo đáp) bên cạnh chìia Đ ến triều L ý , vua L ý T h á i T ổ sắc phong cho Đ in h

D iề n là "Lịch đại tiết nghĩa chủ long thần" và ch ứ c: "N hập nội Kiểm giáo T ư đồ Bình chương sự/ T ổ n g Q u ố c ch ín h đại vương" D o đó, dân gian thường gọi ông là Đ in h T ư Đ ồ Sau đó không lâu, N guyễn Bặc và Phạm H ạp cũng bị Lê LT)àn đánh bại, bị bắt và b| xừ tử

về th ờ i g ia n d iễ n ra trận ch iế n và c á i c h ế t của Đ in h

Đ iề n , cá c n g u ồ n tà i liệ u g h i k h á c n h a u : Sử sách thống nhất

ghi việc này diễn ra vào cuối năm 979 T h e o thần phả ở

N in h Bình, việc này diễn ra ngày 20 tháng 4 năm C a n h T h ìn

(9 8 0 ) M ột số thần phả khác, được Từ điển các nhân vật lịch sừ

Việt Nam dẫn lại, cho rằng ông cùng vợ là Phan M ôi N ương

bị thua trận, quân tan nát hết nên cùng nhau tự vẫn ngày 20

Nhũng danh tưởng trong lịch sứ Việt Nam 1 5

tháng I 1 âm Ik h nàm 979 chứ không phải ông bị tử trận.Nhân dân vô cùng thưtíng xót, coi ông là bậc trung thần, vì nghĩa cả quên mình nên đã thu nhặt hài cốt ông đcm về chùa Trúc Lâm , noi ông tu hành trưc>c để an táng Ngày nay c’j nhiều làng tại G ia V iễ n, H oa Lư C () đền thờ ()ng và Nguyễn Bặc

Đ m h Đ iề n đưcK pV '•g làm T h à n h hoàng của nhiều làng

ỏ Tiiền Bắc, đồn tbờ ông có nhiều c’j N in h Bình và H ưng Yê n, ticu biểu như:

Đ ề n K im Đ ằn g ỏ phường Lam Sơn, thị xã H ưng Y c n , là nơi Đ in h Đ iể n đã đỏng quân

Đ c n Đ in h Đ iề n ồ thị trấn huyện K iư Đ ộ n g , tỉnh LTrng

N goài ra ()ng còn được tht'j ỏ Phù Khcm g thuộc khu

hang động T rà n g A n , C(*) đ() H oa Lư, quê hương C)ng ả xã

G ia Phương (G ia V iễ n , N in h B ìn h ) v v

T h e o "N inh Bình theo dòng lịch sử văn hóa"

16 Tu sách 'Việt Nam - dắt nuác, con người'

ĐẠĨ THẮNG VƯ Ơ N G NGUYÊN NỘN^*^

Khi nhò Trồn mói ilược thành lập, NíỊuyễn Nộn và Đoàn Tbượn0 là hai thế lực lân nhất chếnt) lại triều đình, plĩò nhò Lý.

V ì kh ô n ịí thc đối phó cù n ịĩ lúc với cà hai kc đ ịch , T h á i

sư T rầ n T h ủ D ộ đã sắp đật gả C ô n g chúa Ngoạn T h iề m \;h o

N guyễn N ộn đc có thc dụ hàng thế lực chống đối này

N guyễn N ộn là ngưdi xã Phù I^ực, huycn T iê n Du nay là

xã Phù f)ổ n g , G ia Lâm , H à N ộ i T h c ‘o phả hệ họ N guyễn,

N guyễn N ộn là cháu năm đời của D ịn h Q u ố c còng N guyễn Rặc thời nhà Đ in h

T h e o những tư liệu được ghi lại trong "D ại V iệ t sừ lược" thì N guyễn Nộn là người có gương mặt đẹp trai lại có lòng bao dung, tính bình thản, thanh thoát C h o đen nay, sừ sách chép không thống nhất về xuất thế cùa N guyễn Nộn

T h e o các sách "V iệt sử T iê u án", "Đ ại V iệ t Sử k ý To àn thir", "Khâm định V iệ t sử T h ô n g giám C ư ơ n g mục" th'i

N guyễn N ộn vốn là cư sĩ ờ hương Phù Đ ổ n g

T h á n g 8/1218, N guyễn Nộn bắt được vàng và ngọc mà không đem dâng vua L ý Lluẹ T ô n g C h ín h bởi vậy, triều đình xuống chiếu bắt giam N guyễn N ộ n

T h á n g 2/1219, quyền thần T rầ n T ự K h á n h thấy N guyễn Nộn có tài, bèn tâu vua H uệ T ô n g xin tha cho ông và cho đi theo quân đánh giặc đê chuộc tội

Vua I luệ T ô n g bằng lòng vì thế N guyễn Nộn được tha tội, không bị giam cầm nữa T h á n g 10 năm 1219, T rầ n T ự

Tén bái nguyên là “Ngoạn Thiẻm còng chúa và kế mỹ nhàn của Trần Thủ Độ"

Những danh tướng trong lịch sú Việt Nam 1 7

K h á n h sai N guyễn N ộn đcm quân đi đánhi ng rời M an ở

N guyễn N ộn

T u y nhiên, theo như "D ại V iệ t sử Iưọc" chép ại thì

N guyễn N ộn vốn là bộ tướng cùa tướng 1 rần 1 ự K h án h

O n g đã theo T ự K h á n h tham gia vào những CIIIK ch inh chiến với các sứ (Ịuân và chống lại cả nhà L ý từ đầu thời L ý

1 luệ T ô n g chứ không phải tói năm 1218 mói xuất hiện trên

ch ín h trường

C ũ n g theo "Dại V iệ t sử lược" thì vào năm 1213, T rầ n T ự

K h á n h sai người sang nắc G ia n g lừa mòi N guyễn N ( n về triều N guyễn Nộn về dến noi, T rầ n l ự K h án h dùng dây thép trói lại 5 vòng, giam cầm ông

T u y nhiên, chưa rỏ vì lý do gì mà N guyên N ộn bị T ự

K h á n h bắt giam

D ến tháng 9 năm dó, T rầ n T ự K h á n h mỏ trói dây thép

cho N guyễn N ô n T u y ở trong cảnh ngục tù mà N guyễn

18 Tú sách 'Việt Nam - dất nuớc, con người'

thậm c h í là có phần hơn T rầ n l ự K h á n h vô tình trông thấy, iấy làm lạ, bèn thả N guyễn N ộn ra

T rầ n l ự K h á n h lại chơ N guyễn N ộn làm tướng và đcm người cơn gái cùa bà dì mà gà chơ Sau đó T ự K h án h lại trao cho ông hai ấp là 1 lần K h ê và C à Lũ

f)c n năm 1 2 I.T N guyễn N ộn cầm một cánh quân họ

T ra n chống lại (]iiân triều đình do đích thân l,ý H u ệ T ô n g và

T h á i sư f)à m D ĩ M òng ch ì huy ô n g cùng các tướng họ T rầ n đánh bại quân nhà L ý

Êm họ Trần T ư Khánh là Trần T h ù O ộ cùng T rầ n H iến

Sâm ỏ tà ngạn tiến dánh thắng quân triều đình N guycn Nộn từ

Q uốc O ai tiến đến chợ Dừa cùng Phan Lân đánh thắng các tướng ở H ồng Châụ là Đ oàn cấm , V ũ 1 lốt

L ý H uệ T ô n g thất thế phải ch ạy lên Lạng C h â ũ Sau trận

đó, ông được T rầ n T ự K h án h giao giữ vùng Bắc G ian g

T rầ n T ự K h á n h lên Lạng C h â u rước H u ệ T ô n g không được liền lập hoàng thân khác lên ngôi, tức là vua C à n N in h Năm 1214, anh cm họ Dơàn tấn công đất Bắc G ian g

H ai bên đánh nhau ỏ núi Đ ô n g C ứ u , G ia Lương, Bắc

N in h N guyễn N ộn giết chết được Đ oàn N guyễn nhưng cũng bị thương ở lưng

T u y nhiên, lúc đó nội bộ phc T ự K h á n h xảy ra phản loạn lớn lư ỡ n g (’| Cam G iá , Sơn T â y là Đ ỗ B| lại nổi lên chống cự

N hân thời cư đó, N guyễn N ộn cũng phản lại T ự K h á n h , xây dựn*g một thế lực rất lớn D ơ việc cát cứ của Đ ỗ Bj,

N guyễn N ộ n , kìn h thành Th ă n g Long bị uy hiếp

l ự K h á n h lấy hết vàng bạc, của cải các khơ và phóng hỏa dốt kinh dờ rồi dưa vua mỏi là C à n N in h xuống hành

Những danh tướng trong lịch sứ Việt Nam 19

cung L ý N hân, H à Nam N guyễn N ộn đcm binh đến T h ă n g Long đánh nhau với T ự K h án h

H u ệ T ô n g và thái hậu đang ỏ Nam Sách trờ về T h ă n g Long, phong cho N guyễn N ộn tước hầu đê mượn tay Nộn chống họ T rầ n

T ừ đó cục diộn trong niróc lúc này đại thể hình thành ba thc lực: phía Bắc là N guyổn N ộn, phía Đ ô n g là Đ oàn

Th ư ợ n g , phía Nam là T rầ n l ự Kh án h

T h á n g 1/1215, hai tướng của T rần l ự K h án h là N guyễn

Đ ư ờ ng và N guyễn Ciiai thông đồng với N guyễn N ộn đánh

T rầ n T ự K h á n h

T u y nhiên, N guyễn f)ư ờ n g và N guyễn G ia i lại hàng

T rầ n T ự K h á n h T h á n g 2/1215 N guyễn N ộn được phong tước V ương

T h á n g 3/1215, N g u ycn N ộn đánh thắng N guyễn Đ ường

và N guyễn G ia i Sau đ('), một loạt lực lượng cát cứ khác nổi dậy chiếm cứ các nơi Sau nhiều lần bôn tẩu, cuối cùng năm

1216, L ý H u ệ T ô n g buộc phải dựa vào anh vợ là T rầ n T ự

K h á n h là lực lượng mạnh hơn cả

T h á n g 6/1219, T rầ n T ự K h án h sai tướng V ư ơng Lê đem binh ve N am Sách đánh N guyễn N ộn Q uân hai bên giằng

co, T rầ n T ự K h á n h không thắng nổi quân của N ộn

Năm 1220, trong khi các sứ quân khác bị dẹp thì

N guyễn N ộn và Đ o àn T h ư ợ n g vẫn là hai sứ quân tồn tại chống lại triều đình lúc này dã r(Ji vào tay họ T rầ n

20 Tủ sách 'Việt Nam - đất nước, con nguùi'

Năm 1225, 1 rần T hù 1)0 th ủ xướng viộc nhà 1 rần thay nhà L ý và lo v iệ t đánh dẹp

I uy nhiên, bấy giờ N guyễn Nộn và Đ oàn I hượng binh thế còn mạnh, thưa dc hàng p h ụ t dirợ t, d rần T h ủ Đ ộ bèn phong th o Nộn làm H o ài D ạo V ưong, th ia t h (í t á t huyện hắt G ian g T hượng, B ắt G ia n g I lạ, D ông N gạn

V ậ y là , N guycn N ộn tùng VỚ I một người khác là D oàn Lhượng trờ thành hai lụ t lượng hìing mạnh đối đầu mãnh liệt vói nhà T rầ n

Biết rõ điều này, Trần T h ù D ộ tìm kế sáth dc tó thể ticu diệt từng thế lụt một Dang k ít lo lắng nuai toan thì tơ may đến

T h á n g 12/1228, N guyễn N ộn đánh bại gict th ế t Doàn

Th ư ợ n g N hân đó ông gộp tà quàn tủa T hượng, tu ó p bắt con trai, to n gái, tài sân, trâu ngựa dất H ồ n g C h âu

C o n tủa Th ư ợ n g là V ăn dcm gia ih u ộ t dcn hàng T h ế là trong chỗ không ngờ, kè thù N guyễn Nộn dã giúp triều T rầ n tiêu diệt bớt đối thủ m ạnh T u y nh icn , từ buổi đó, thanh thế của N guyễn Nộn rất lừng lẫy

Tran TTiù D ộ lo lắng, chia quân chống giữ và sai sứ đcm thư đến chúc mừng, gia phong Nộn làm Hoài D ạo Hiếu V ũ Viatng Dồng thời, T rần Th ủ D ộ cũng quvết đinh dcm Còng chúa Ngoạn TTiềm gà cho Nguyễn Nộn nhăm tìm cách liêu diột

T h e o "V iệt sù giai thoại" thì sú mạng tủ a C ô n g th ú a Ngoạn Th iỏm lú t này rất lớn

N hiệm vụ tủ a tò n g th ú a là phài làm sao de vừa từng hướt lung lạ t N guyễn N ộn vừa thường xuyên cung cấp tin túc về tình hình thố lự<- N guyễn Nộn th o triều đình rõ đê có thể có cách tiến hành đối phó th ích hơp T u y nhiên, nhiệm

vụ này tủa tô n g chúa Ngoạn rhiềm không hề de thục hiệnBời, dù là kẻ th ơ i bời chè chén bừa hãi nhưng N guyễn

Những danh tướng trong lịch sử Việt Nam 21

N ộn vẫn rất tỉnh táo và hết sức cảnh giác đối với công chúa Ngoạn [h iề m

T h e o những gì mà sách "Đ ại V iệ t sử ký toàn thư" chép thì N guyễn N ộn cho xây noi ỏ riêng cho Ngoạn T h iề m

K h ô n g những thế, ông còn cắt cử quân lính đê’ canh phòng một cách rất cẩn mật Đ iều này khiến cho công chúa Ngoạn T h iề m không sao thu thập được tin tức của N guyễn Nộn về báo cáo với triều (ím h

nể xoay chuyển tình thế, thay vì tiến hành thu thập thông tin mật gửi cho triều đ ình , công chúa Ngoạn T h iề m phải thực hiện cách thức làm tiêu hao sinh lực địch

V ậ y là, công chúa N goạn T h iề m cùng một toán người hầu xin h đẹp đã triệt để tận dụng sắc đẹp, khiến viên tướng háo sắc này mê mệt trong nhục dục

1 háng 3 năm 1229, N guyễn N ộn tự xưng là Đ ại Th ắ n g

V ưưng, ham choi buông thả, chè chén choi bời bừa bãi

T uy nhiên, N guyễn N ộn cũng tự Iưựng sức biết thế

m ình không thể cùng đối lập với nhà T rầ n , định đến tháng

10 sẽ vào chầu, song còn do dự chưa quyết

C u ố i năm đó N guyễn N ộn ốm nặng, triều đình sai nội nhân tói hỏi thăm , N guyễn N ộn cố gượng ăn com , phi ngựa

để tỏ ra còn khoẻ mạnh N hưng không bao lâu thì ông qua đòi Lự c lượng của N guyễn N ộn cũng nhanh chóng tan rã.Sau khi N guyễn N ộn mất thì các lực lượng chống đối nhà T rầ n cũng dần dần bị triều đinh tiêu diệt

T u y nhiên, cũng từ thời điểm N guyễn N ộn mất thì mọi thông tin về công chúa Ngoạn T h iề m cũng không còn được kru lai

T h e o Phunutodaỵ.vn

22 Tù sách 'Việt Nam - đất m úc, con ngucn'

PHẠM NGŨ LÃO - DANH TƯ Ớ N G NÔNG DÂN^’^

Vuoití) triều Trầu, mội vươuíỊ triều ưới lỉhiều võ cônỹ hiểu bách, có ubữuỊ] đóuỊ) ỹóp (ỊUÍĨU trọuỊ) về võu hiếu trouỊl tiếu trìuh phát triều cùíi dâu tộc Việt Nnm A1ộ( trouỊ) uhữut) uét ắậc sắc của triều Trầu là việc xuất hiệu uhữuỊ) vị tuóu(j vău võ SOUÍỊ toàu ò mọi tằug lớp, mà nỹười tiêu hiểu ubắt là ThuợuỊ) tuóuỹ cỊuâu Phạm Tlỹũ Lão, mội danh tưốU(J xuất thâu từ tằurl lóp uôutj dâu.

Hoàuh sóc ỹiauỊ) sau cáp kỷ thu

Tam (Ịuân tỳ ho khí thôu uỊjưu

Nam nhi vị liễu CÔU0 dauh trái

Tu thíuh nhâu ỹiau thuyết Vũ Hầu

( T h u ậ t ho à i - Phạm Ngũ Lão )

[S ơ lược tiểu sử

T h e o Tôy\ỹ phà K ỳ yếu Tân biêu của Phạm C ô n Sơn, dẫn

gia phả họ Phạm thì Phạm Ngũ Lão là cháu 8 đời của Phạm

H ạp , một bộ tướng và là một cận thần của vua Đ in h T iê n

H oàng N hưng đến đời Phạm Ngũ Lão, gia cảnh đã rất sa sút Bố mất sớm, mẹ bịnh yếu, nhà khô ng có ruộng đất gì cả, Phạm Ngũ Lão kiếm sống bằng nghề đan sọt ô n g là người con c h í hiếu luôn phụng dưỡng mẹ chu đáo D ù gia cảnh neo đơn và cuộc sống rất lam lũ cực nhọc nhưng Phạm N gũ Lão vẫn nổi tiế rg là người hiếu học, thông m inh, ham đọc sách

và siêng năng rèn luyện võ nghệ

Sin h ra và lớn lên rong thời ch iế n , Phạm Ngũ Lão luôn

Nguồn: http:l Iantgct.cand.com.vn

nuôi c h í được đcm tài trí để bảo vệ quê hương và an bang tế thế, xây dựng quốc gia no ấm hùng cường T h ế rồi một dịp tình cờ, một cơ m ay cùa ông mà cũng là cùa đất nước, đưa đến cuộc hội ngộ vói H ưng Đ ạo Đ ạ i Vương.

hlầu iict các danh tướng đời T rầ n đều ià những vương tôn, nhưng nhò tài năng xuất chúng nên f’ hạm Ngũ Lão dù không phải vương hầu, vẫn dược các triều vua T rầ n ric trọng

V ai trò và sự đóng góp cùa Phạm Ngũ Lão trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước thời T rầ n nổi bật trên ba lĩnh vực: chống ngoại xâm , bảo vệ lãnh thổ quốc gia và chống nội loạn bảo vệ vương triều

N h ờ có đức độ và tài thao lược hơn người, Phạm Ngũ Lão được T rầ n H ư n g Đ ạ o thương yêu như con và gả con gái cho V ớ i sự đào luyện và tiến cử của T rầ n H ư ng Đ ạo, Phạm Ngũ Lão trỏ thành võ tướng trụ cột của triều đình, ông ch ỉ huy quân T h á n h D ự c, bảo vệ vua và cấm thành Vua T rần phong cho ông đến chức Đ iệ n suý T h ư ợ n g tướng quân, cho lập phủ đệ ngay trong vương cung của kin h thành]' '

Phạm Ngũ Lão sinh năm At Mão (1255) tại làng Phù U ng (nay thuộc huyện Ân T h i, tỉnh H ưng Y ê n), lón lên đúng vào lúc vương triều T rần đang động viên sức dân cả nước chuẩn b| cho cuộc chiến đấu chống giặc Nguyên - M ông lần thứ 2 ô n g cùng tuổi với Thư ợng tướng quân T rầ n Nhật L)uật, hoàng tử thứ 6 của vua T rầ n T h á i Tô ng , chú ruột vua T rầ n Nhân Tô n g , cũng là một danh tướng quân kiệt xuất của vương triều

Sin h thời, hai ông đều mến mộ và kính trọng đức độ, tài năng của nhau Phạm Ngũ Lão thoạt tiên là gia tướng của

'' NBS thêm vào

24 Tú sách 'Việt Nam - đất nuúc, con nguài"

H ư ng Đ ạo V ương 1 rần Q u ố t 1 uấn, một vị thánh tướng của dân tộc V iệ t N am và thc giới C h ín h những ngày tháng dược rèn cặp dưới trướng Q uốc công đã giúp ông trưởng thành toàn diện, phát huy sỏ trường văn võ của m ình đê sau này trờ thành vị tướng tài nàng kiệt xuất

V ề việc xuất thân của ông dã trỏ thành huyền thoại dân gian, chàng trai làng Phù U ng - Đ ường H ào thuở nhỏ đã có

c h í k h í khác thường, tính tình khắng khái K h i ở làng có người đỗ tiến sĩ (Bùi C ô n g T iế n ) tổ chức ăn mừng, cả làng kéo đến, riêng Ngũ Lão thì không Người mẹ hỏi con tại sao không d'-n, Ngũ Lão thưa với mọ: c h í làm trai phải lập công danh rạng rỡ non sông mà con chưa lập được bằng người, đi mừng người ta nhục lắm

Cũng thời gian ấy, H ưng Đạo Vương có việc quân qua vùng dất Phù Llng, Ngũ Lão đang ngồi đan sọt ngoài đường mải nghĩ không biết quan quân trảy đến, một người lính dẹp đitờng quát mãi anh thanh niên vẫn cứ trầm tư bèn dùng giáo xuyên vào đùi kc cản đường, máu chảy đầm đìa, người lính không rút được giáo ra đang dùng dằng thì H ưng Đ ạo Vương lấy làm lạ hỏi đâu đuôi sự việc Q ua đối đáp trôi chảy của chàng trai nông dân, Đ ứ c O ng đã phát hiện đây sẽ là một vj lưrtng tướng của triều đình, và sau này đúng là như vậy

C ó thể hiểu, sự xuất thân của Phạm Ngũ Lão không qua khoa cử mà đi bằng con đường đặc biệt là lọt vào con mắt xanh của vị thánh tướng triều T rần đã cho thấy cách chiêu mộ hiền tài phong phú cùa vương triều bấy giờ là phát huy sức mạnh loàn dân Vvji tài năng bẩm sinh và c h í hướng đúng đắn của mình, lại được đ'ch thân Trần Q uốc Luẩn rèn cặp, Phạm Ngũ Lã( mau chóng trỏ thành một trong những vị tưóng xuất sắc nhất trong hai lần đánh tan giặc xâm Iươc N guyên - M ông Sau này, khi phò tá ba dời vua Lrần ông dã lâp chiến công, nhicu

Nhùng danh tuớng trong lịch s ứ Việt Nam 25

lần đánh dẹp quân A i Lao và quân C h iêm T h à n h cũng như các

tù trưởng phàn loạn nơi biên giói

Phạm Ngũ Lão được H ư ng Đ ạo Đ ại Vương gả con gái cho

Đ iều này rất hiếm xả y ra trong vương triều Trần Đê’ làm được điều đó một cách thuận tình đạt lý, T rầ n Q uốc Tuấn đã phải giáng con gái Anh Nguyên xuống làm con nuôi C h ỉ riêng điều

đó đã thấy sự nhìn xa trỏng rộng, phát hiện và trọng dụng hiền tài của H ưng Đ ạo V ư(jng Đ iều đó cũng khẳng định sự tiến bộ vượt bậc trong thuật dùng người hiền xuất thân từ tầng lớp bình dân đế phát huy sĩ k h í cả nước trong trị quốc và đánh giặc

Sử gia Phan H u y C h ú trong Lịch triều Hiến cbươnt) ỉoụi chí,

phần ghi chép và bàn về các vị tướng tài giỏi đã tôn vin h 16

vị tướng từ thời L ý đến thời Lê sơ, riêng triều T rầ n có 4 người là T rầ n Q u ố c T u ấ n , T rầ n N hật Duật, T rần K h á n h D ư

và í^hạm Ngũ Lão, điều đó cho th ấy ngay cả sử quan thrti phong kiến luôn bảo vệ tôn thất nhiều khi thiên lệch đã khách quan nhìn nhận tài năng quân sự của ông, xếp ông vào hàng danh tướng bậc nhất, đã khẳng định vai trò vị trí của ông trong các võ công hiển hách của vương triều T rầ n

về các chiến công cùa ông, theo sử chép thì chủ yếu là

trong các lần đánh dẹp A i Lao và C h iê m T h à n h , nhưng thực

ra, tài năng quân sự của ông đã được thổ hiện và khẳng định nổi trội ngay từ khi tham gia cuộc trường ch inh đánh quân

N guyên - M ông lần thứ hai

Th án g 9 năm 1284, để đối phó với tình hình căng thẳng từ sức ép chiêu hàng của triều đình nhà Nguyên và sự lung lay giữa đánh hay hòa của nội bộ triều T rầ n , T rần Q uốc Tuấn cho tổng duyệt các quân tại D ông Bộ Đầu để nâng cao sĩ k h í toàn quân, củng cố tinh thần chiến đấu của các vua T rầ n Tron g cuộc đai duyệt ấy, T rầ n Q u ố c Tuấn đã cắt cử bố phòng và điều

26 Tủ sách 'Việt Nam ' đất m ứ c can nguôi'

những tướng tài giỏi nhất Icn các mặt trận quân sự quan trọng,

í ’hạm Ngũ Lão được giao trọng trách bố trí quân đội bảo vệ vùng biên giới Đ ô ng Bắc, Thượng tướng quân T rầ n Nhật Duật bảo vệ vùng biên giới T â y Bắc cho thấy sự tin cậy tuyệt đối của Trần Q uốc Tuấn cũng như các vua T rầ n vào vị tướng trẻ không cùng dòng tộc Phạm Ngũ Lão (khi ấy ông mới 30 tuổi)

Bố trí Phạm Ngũ Lão phòng thù trên mặt trận Đ ô n g Bắc, nơi 50 vạn quân do Th o á t [ loan dẫn đầu chuân bị đánh sang

là một tính toán có tính chiến lược cao, xuất sắc của T rầ n

Q u ố c T u ấ n Bỏi nếu là một vị tướng tôn thất kh ác, trước thanh thế cực lớn của quân xâm lược sẽ rất dễ dao động

T rê n thực tế, những ngày đầu ch iến đấu chống lại đội quân xâm lược hùng m ạnh, quân ta thất lợi và licn tiếp phải lui binh chiến thuật, bảo toàn lực lượng ch ờ thời cơ phản kích Nếu không phải là một tướng g iỏ i, am tường ch iến lược chiến tranh lâu dài (m ột chủ trương hết sức đúng đắn của

T rầ n Q u ố c T u ấ n ) sẽ không thể thực hiện được và kh i ấy sự thất bại của cả một vương triều là không thê tránh khỏi (thực

tế lịch sử đã chứng m inh, nhiều tôn thất nhà T rầ n thời điểm này đã đầu hàng giặc mà điển hình là C h iê u Q u ố c vương

T rầ n ích T ắ c )

K h i nhận trọng trách phòng thủ hướng c h ín h diện mà tập đoàn quân T h o á t H oan tiến đánh ồ ạt như triều dâng thác đổ, Phạm Ngũ Lão đã bố phòng ở các cửa ải chặn giặc, cùng dân binh đánh những trận đầu ticn kh i chúng xâm phạm vào đất đai T ổ quốc, khôn kheo từng bước lui binh theo ý đồ chiến lược đã đ ịnh K h i được T rầ n H ư n g Đ ạ o tin tưởng, Phạm Ngũ Lão đã đem hết sở học và tài năng quân sự của m ình trong chiến cuộc lui oinh thần diệu sau kh i hết sức quả cảm đánh giặc tại các cửa ải N ộ i Bàng, C h i L ă n g và theo kế sách lui binh thành công về V ạn K iế p

Những danh tướng trang lịch sù Việt Nam 27

T ro n g cu()c lui binh chiến lưọc L Ó ý nghĩa sống còn này, Phạm Ngũ Lão đã bộc lộ là một tướng tài kiệt xuất K h i chiến sự tiếp tục bất lợi, 1 rần Q u ố c Tu ấ n phải phò hai vua

bỏ T h ă n g Long, cũng lúc ấy, đạo quân của T o a Đ ô từ C h ic m

T h à n h đánh ra phía Băc, phá vỡ ải N ghệ An đang tràn ra

T h a n h H óa khiến cục diện chiến tranh thập phần nguy ngập với quân ta Lú c đó, theo mệnh lệnh của I r a n Q uốc Tu ấn , Phạm Ngũ Lão lập tức đi tiên phong trong đội quân của

T h ư ợ n g tướng T rầ n Q uang K h ả i tác chiến trên mặt trận mới chống nhau vó i nguyên soái T o a D ô , một tướng tài lão luyện của quân N guyên - M ông

Ngoài sự cầm quân tài giỏi của T rầ n Quang Khải trên mặt trận này, phải nói đến công lao xuất sắc của Phạm Ngũ Lão

K h i ấy, danh tiếng tưóng quân Phạm Ngũ Lão khiến giặc luôn khiếp sợ, uy danh của ỏng đã vang xa sang cả phía địch quân Tro n g những tháng ngày tác chiến gian khổ vói đại quân To a

Đ ô , kinh nghiệm chiến tarờng cùng vói sự dày dạn chiến đấu của binh sĩ đã cho Phạm Ngũ Lão một niềm tin tất thắng C ụ c diện chiến tranh khi ấy đã ỏ vào thế giằng co và quân đjch sau thế thượng phong ban đầu đã sinh kiêu ngạo, bê trễ, khinh địch

- cái lẽ tồn vong của mọi cuộc chiến tranh

T h ờ i cơ tổng phản công đã tới, sau chiến thắng Hàm T ử quan trọng đập tan đội hải thuyền hùng hậu của nguyên soái

To a Đ ô , Trần Q u ố c Tuấn quyết định tập kích Chương Dương Phạm Ngũ Lão lĩnh ấn tiên phong dưới sự chỉ huy trực tiếp của TTiái sư Thư ợng tướng T rầ n Quang K h ả i sử dụng đường thủy tiến đánh Chương Dương, nơi tập trung phần lớn thủy quân và

k ỵ binh địch T rận đánh đã dicn ra hết sức khốc liệt, Phạm Ngũ Lão dẫn đầu các tráng sĩ cảm tử trên những chiến thuyền giấu sẵn chất nổ và đồ dẫn lửa xông thẳng vào những hạm thuyền của Nguyên - M ông mặc đại bác bắn như mưa, khói lửa mù mịt

28 Tủ sách 'Việt Nam - đất nuớc con nguàí'

trong tiếng Sát Th á t vang lên ghê rợn

Đ ộ i cảm tử áp sất đốt thuyền g iặt, những tiếng nổ kin h thiên động địa, lửa th á y , đầu r(Ji, máu th ả y , tả một biển lửa bùng lên Trong ánh lửa, Phạm tướng cỊuân tù n g những dũng

sĩ xông lèn thuyền đ ịth với một thố mạnh không gì ngăn nối Sau trận Chưttng D ưong, 1 rần Q u ố t 1 Liấn biết Th o á t H o an tất phải bỏ kinh thành tháo th ạ y , đã tắt tủ Phạm Ngũ Lão , dân quân mai p hụt bôn tán h rừng tửa ải N ội Hàng, truy k íth tàn quân tủa Th o át I loan T à n quân N guyên - M ông lại một phen táng dởm kinh hồn dưdi tài bố trận tủ a Phạm Ngũ Lão.Phạm Ngũ Lão là vị tướng luôn t ó mặt ỏ những trận quyết th iế n quan trọng và luôn tự m'mh xông lên giết g iặt làm gưong th o ha cỊuân tiróng sĩ C u ộ t đời ông là t u ộ t đời gắn liền vỏi th iế n trận và những th iế n tô n g vang dội T h e o tấm gưong tủa H irng F)ạo D ại V ư on g , ông luôn yèu lính như

to n , đồng tam tộ n g kho, trên th iế n trường thì t ự t k ỳ dũng tảm , kh i rèn quân lại hết sứ t nghiêm m inh, tự m ình làm gưong, biết phát huy t á t sờ trường, địa h ìn h , thời tiế t để giành th iế n thắng

Hàn về ông, Lê Q u ý Đ ò n từng nói: "Phạm Ngũ Lão là người trong trẻo, tứng rắn, tao thượng, thanh liêm , tó phong độ như kẻ sĩ quân tử dời Tây H án , thật không phải người tầm thưòng tổ thể theo kịp d ượt Hởi vì nhà T rầ n đãi ngộ sĩ phu rộng rãi mà không bó b u ột, hòa nhã mà tó lễ độ,

th o nên nhân vật trong một thòi t ó k h í tự lập, hào hiệp tao siêu, vững vàng vượt ra ngoài thói thường, làm rạng rỡ trong

sử sá th , trên không hổ với trời, dưới không thẹn dưới đất".Tài năng, đ ứ t độ, tô n g lao và uy tín tủ a T h ư ợ n g tướng quân Phạm Ngũ Lão dã đi vào lịth sử và d ư ợt nhân dân t á t thế hệ, nhất là què hưong ông tôn thờ mà đình ta o là lễ hội dền Phù Llng hang năm tường nhớ tò n g d ứ t tủa ông C ũ n g

Những danh tướng trong lịch sú Việt Nam 29

nhiều nơi cỏ thờ ônfí, đặc biệt trong các đền thờ H ư ng Đ ạo

Đ ại Vưong thường có cả tượng thò ỏng, một danh tướng xuất sắc được ỉ)ứ c T h á n h T rầ n phát hiộn và rèn cập, T ạ i đền ĩ^hù U n g ỏ T h ủ đò H à N ộ i, ncíi vọng thò Phạm Ngũ Lão có đôi câu dối cổ ca ngọi tài đức và sự nghiệp k ỳ v ĩ của ông:

Văn tbi thíìo lược, thiên cồ tịnh hiền hào, ắược thạch minh hi, hài

30 Tủ sách 'ViÊt Nam - dất nước, can người'

CH IÊU VĂN V Ư Ơ N G TRẦN NHẬT D U ẬT

ô n g là con thứ 6 cùa T rầ n T h á i T ô n g , sinh tháng 4 năm

At M ão (1 255) tại hoàng cung T h ă n g Long 30 năm sau, tháng 4 năm At Dậu, ông trở thành người anh hùng trong trận H àm T ử noi ticng

Sử cũ truycn răng, khi ỏng sinh ra, ờ cánh tay cỏ chữ

"C h iê u V ăn đồng tử", N hà vua bèn lấy chữ đó đặt tên hiệu cho ông Lt'ic l('fn Icn, ông rất thông m inh, có tiếng là người học rộng, hiêu biết nhiêu lĩnh vực tri thức

N hưng văn thư cùa triều đình phần nhiều do ông thảo

V u a A n h lô n g có hai miã vỏ, tức là mũ đe đội trong khi duyệt giảng võ mà chưa biết đặt tên là gì K h i A n h T ô n g đi đánh C h iê m T h à n h , dinh đội để đi, sai T rầ n N h ật D uật đặt tên, ông bèn đặt một cái là U y V ũ , một cái là U y Đ ứ c

N h ữn g tiết tấu âm nhạc, khúc điệu múa hát đều do ông làm

ra T iế c rằng những sáng tác âm nhạc cùa ông đều khô ng còn đến ngày nay

N h à ngoại giao tài ba

T rầ n N hật Duật nổi tiếng hiểu nhiều biết rộng N goài việc thông thạo nhiều ngoại ngữ, ông còn có sự hiểu biết sâu rộng về các nirck láng giềng H ụ c tiếng T ố n g và tiếng

C h iê m T h à n h , N hât Duât chẳng những sử dụng thành thạo các ngôn ngữ ấy mà còn am hiểu nhiều mặt của các nư<v dó,

kê cả phong t Ị i c tâp f|Lián của họ Đ ố i vói các dân tộc tiong nưổc, N hật Duật không những hiêu tiếng mà còn hiếu cà tâm tư ngirời khác

Ngoài 20 tuol, iv ầ n Nhật Duật đã được triều đình nhà

Nhũng danh tuớng trong lịch sù Việt Nam 3 1

1 rần giao đặc trách những công việc vỏ các dân tột C(') liên quan

K lii ticp xú< ''ói các sứ thần nhà N guyòn, ông vui v ì’, tir nhiên trò CI 1 ,ệ :i suốt cà một ngày, khiến sứ N guvcn clio

rằng N hật Duat là người Idán ở C h â n f)Ịn h (nước I riỌii ‘-ũì (gần P)ắ( K in h ' sang làm (Ịuan bên D ại V iệ t

N áin l.ìíiO ( h.úa dạo D à G iang (ih u ô c miõn loV Hăc ngày na\’ ) là I lịn h c iiác Mật nối lên ctr lai iricu d ìn li Cuing lúc dó nhà N guycn dang sửa soạn đại hinh dánh I )<ại Việt V('ji nhu cầu cấ|) íia th phài dcp ngav mối hát hòa trong lutíic, vua I rán phái Ira n N hật Duật làm " Ir a n thù D à c.iiang' ra -,ưân đi ùcp

I Ir.y tin, r ịn h C.I.H Mật hop thù hạ bhn kế cư ch icn

( iác Mát dinh am hại ông ncn sai người dưa thư du Tshât

D u ậ l: "Cuk luội hlKitg iláni hái lịnh Iriềii đình Nếu ân chù Iiiòt Iiúnh

một ni)ự,Ị ắtn Giác Akìí .Y I I I 1(7 hành C á c tư('mg can ngan c

G iá c M ật tráo trò, ông ch ỉ nói nếu có như vậy triều dinh sc

cử một virong khác t(')i làm tiróng, rồi ông một m ìnli một ngựa dcn trại Ciiác M ật, ch ì mang theo may tiêu d('mg cáp tráp di hầu I hàn nhiôi cli giữa lỏp lớp gưom giáo v<à dám lín h sắc phuc k ỳ d| cố ý phô trưítng uy hiếp cùa G iá c M ật,

N hật Duát n(')i V i_ i < hứa đạo hằng ch ín h ngòn ngữ và theo đúng plvm g tuc cirad ân tóc D à G ian g :

‘ Lù hai Jo!'i’ í II,: u' hhi lii íhtờiií) thì nónt) tai trái, vào ắây thì

nóni) lai l'•hài."

M ật đen các dầu mục dcu km h ngạc ti iróc sự am

hiim tic ig nói V'J í ì ô l r cùa (Ang Rcri G iá c Mật sai hưng mâm

rirơu h n ( Id£ Nláí iu'(i (Ang Lumg T rầ n N liât Duật không

ch iìt ngan ngìt, tâm thit ăn roi vừa nhai vừa ngiVa mặt, câm gáo rưou hầu lư ùr (!(’ )' vao mũi h cl sức thanh thao

1 r|iili Ciiác Mật kinh ngạc thốt Icn: "Chiêu Viìu VuơntJ là anh

nii vai ta lỏi' ,

Nhạt D iiậl n(')i: "ChúiiỢ ta xưa Hiiỵ vần là-anh m " I rụih k.iác

Mât nhanh clicnig cliỊU (Ịiiy thuận, kliiến nhà ! rần yên on được li;i n JỈI' M Ì íây lỉac (tè tập taing cliong (|uân Mining Nguyên

K l i i t n i vv kinh sư, (T rầ n N liât l)u ậ t) dcm ( ỉ nnlt C i i c l

v,ạt v,t V() con hăn vào châu Vua khen I goi ("ing mãi Sau Vua cho (1 rmh Ciiác) M ât về nhà, giử vo c m hắn lai (’( kinh

h : (<111 \h i '.n(!'u dinh han cho ho tưctc 1 hưong phàm, sai Iio ng <OI ao cá m(')t th'(i gian m(’<i dưa ve ()U<: nhà' '

! m nô ehu\en di trấn an Dà (.la n g này, 1 rần Nhât I )uật ( uiig dưoe m i)l ngưòi Mư(')ng tèm là Ma V ăn K h à i tặng m<^t 'Ịuyên sácl' dãt sử viết hăng Man ngữ do t(") 5 d<(i là Ma Văn

( ao soaii n(')i ve LUÔL dõi cùa ngiùũ 1 h("i lê-n I loáng Q u vn h

dưoi tii(!'U ký I han lò n g 1 rần N hậ' I )uát sau nàv d|ch tìi

M 111 ngừ ra chữ I lán V(ti nhan dC' ' lãn h Nam dàt sử' nám 12‘ >7 l) â v là IIK*)! h('i sách vi(í't theo loi tièài tliu y ế l dài I rung

1 loa rất Iv k ỳ chia ra làm 28 h(')i, giong như tiêSi ihuvet kiếm liK-p hiê-n dai, râl C('i giá trị về |ilurong diên dàn t()c, d|a l ý tir tLtídig và vàn h(')a hoc

I hói vua I ràn Nhân irm g , sứ già xứ Sách Ma I ích (7 ú>

li 1^ Sr, V'i|aya à vùng dào Sum atia) sang cony kh(' ng tiiii dưoc

n arói phien dich ( à 1 hăng Long chi c<) iik")! mmh I ran Nhàt

U u it dieh clưoc I'n') là v'i từ thòi lliLrong hoàng I r a n I hái long chang vLtong lừ 1 rần Nhát i )uát dã ( hiu kh(') giao du V('(1

ho Vd 1 oc (tưoc tiêng ĩiUctc ho K'I V'ua Nh^n 1(Siig thán Ịihục

."Ì2 Tú sách 'Viêt Nam - đất nuờc can nguàị'

■Oơ/ Viét sứ/r: toan thưíBór ký quyiùi n, t(7 10 a-bi

T- i : ìì Nìư.í Dudt lành Nam dul SI!'. NYuycii Tao dịch tir Hán văn, t;;i n.ni N u Traiii \’i“t, Or('goii u s

Những danh tướng trong lịch sứ Việt Nam 33

thường nói đùa: "Chiêu V ăn vương có iẽ không phải người Việt

mà là hậu thân của giống Phiên, Man"

Sự kiện trên xẩy ra vào cuối năm 1280, tức là năm mà

T rầ n N hật Duật mới 25 tuổi T h ậ t khó có thể tưởng tượng nổi, một chàng trai 25 tuổi cùa thế k ỷ thứ X lll lại dũng cảm

và tự tin, tài hoa và bản lĩnh cao cường đến thế T rầ n Nhật Duật trị dân bằng cách tự m ình khiên cho dân tin và kính phục mà vui theo ch ứ không bằng cách thị uy sức mạnh của người nắm trong tay quyền lực, khiến cho dân phải khiếp sợ

mà vâng lời

V õ tưóng tài năng

Sin h thời, thánh tướng T rầ n Q u ố c Tu ấ n , tài năng quân

sự kiệt xuất của V iệ t N am và thế giói rất yêu mến và tín nhiệm T rầ n N hật Duật T ro n g các mặt trận then chốt và những trận đánh quyết đ ịn h , 7 rần Q u ố c Tu ấn bao giờ cũng giao trọng trách cho T rầ n N hật Duật và ông H oàng Sáu đã không phụ sự trọng dụng của triều dinh

C h ín h sử ch ỉ chép k ỹ biệt tài quân sự của ông trong chiến thắng H àm T ử Q uan (tháng 5/1285) nhưng trên thực

tế tài cầm quân của ông đã sớm được thê’ hiện từ trước đó, đặc biệt là tư duy quân sự mang tính chiến lược sâu sắc, một

bộ óc quân sự phi thường phục vụ hết sức có hiệu quả trong các lần chiến thắng quân N guyên - M ông

N hãn quan quân sự của T h ư ợ n g tướng T rầ n N hật Duật rất uyên thâm T ro n g các lần kháng chiến chống quân

N guyên - M ông thứ hai và thứ ba ông đều cỏ công lớn Là vị danh tướng được nhân dân, đặc biệt là các tù trưởng vùng

T â y Bắc yêu kíríh và ngưỡng mộ nên ông thường xuyên được giao nhiệm vụ tác chiến vói quân N guyên - M ông ở địa bàn quen thuộc T â y Bắc

34 Ti/ sách 'Việt Nam - đất nước, con nguởí'

T ro n g hai lần thứ hai và thứ ba - quân N guyên - M ông tràn sang thì hướng vu hồi thường được th ú n g xuất phát từ

V ân Nam đánh xuống các tình T â y B ắt vào T h u V ật (thuộc

Yê n Bái ngày nay) do những viên tướng lão luyện, dày dạn trận mạc tầm đầu T ro n g khi hướng ch ín h qua ải Nam Q u an , Lạng Sơn, C h i Lăng quân chủ lực N guyên - M ông với k h í thế triều dâng thác đổ do các tướng lĩnh khét tiếng A L ý H ải

N ha, Nạp T ố t Lạt Đ in h , G iả o K ỳ , Đ ư ờ ng N gột Đ ả i, L ý

H ằng, L ý Q u á n phò thái tử T h o á t H oan tiến thẳng vào

T h ă n g Long và thường là ta bỏ trống kin h thành lánh giặc đợi thời tơ phản kíc h M ột hướng nữa theo đường biến V ân

Đ ồ n - Q uảng N in h (thưòng là th iế n thuyền và thuyền lương) tiến công tạo tnế gọng kìm v ấ n đề đặt ra là phải giải quyết tốt các bước tác chiến có tính sống còn Pên việc điều các tướng lĩnh chặn g iặt để lui binh chiến lược mà không đổ

vỡ đại cục là hết sứ t quan trọng T ro n g lần kháng chiến

th ố n g quân N guyên - M ông lần thứ hai, cũng là lần ác liệt nhất, T rầ n N hật Duật được H ư n g Đ ạo Đ ại vương T rầ n

Q u ố c Tu ấn - vị thống soái tối cao điều lên mặt trận T â y Bắc,

và ông đã không phụ lòng tin của triều đình và Q u ố c công

T iế t chế

K h i nhận trọng trách, Trần Nhật Duật bao giờ cũng có tách khu xử hết sức nhịp nhàng trong việc th ố n g giữ ô n g cầm quân thường rất nhàn nhã, ra trận thong dong đôi khi đem theo

cả dàn nhạt ( iiiU luôn nể phục và trân trọng tài năng quân sự của ông, đặc biệi là việc dùng các đạo binh dân tộc thiểu số trong hiệp đồng tác chiến hết sức hiệu quả Vùng biên giới T â y Bắc mênh mông rộng lón hầu như chỗ nào cũng có dấu chân đức ông Hoàng Sáu từ trước cả khi lũ xâm lăng phạm đến ô n g đánh thủy đánh bộ đều giỏi, dụng binh như thần, tướng sĩ kê cả một số bại tướng vong quốc nhà T ố n g dều một lòng một dạ

Nhũng danh tưởng trang lịch sứ Việt Nam 35

th iế n đấu dưới ngọn tờ tủa C h iêu V ăn vương như danh tướng Triệ u Tru n g , ô n g cũng rất hiểu tình thế ngàn cân treo sợi tóc của triều đình và những lo lắng khôn cùng của Trần Q uốc Tuấn C ó thể hiêu ông như một cánh tay đắc lực của Q uốc công T iế t chế trong san sẻ những ý đồ chiến lược Đ iều ông lên tác chiến với địch vùng T â y Bắc là một tính toán hết sức hợp lý của T rần Q u ố c Tu ấn (K h i kháng chiến Nguyên - M ông lần thứ hai, T rầ n N hật ỉ^uật mới trổn ^0 tuổi) Dám tin tưởng vào các tài năng trê dù trong tôn thất hay những tài năng phát hiện

từ nhân dân cho thấy cách dùng người đã đạt đến độ thượng thừa của vương triều T rần mà công lao lớn nhất thuộc về Trần

Q uốc Tuấn

G án h trọng trách trấn nhậm vùng T â y Bắc, T rầ n N hật Duật hiêu được rồi đây cuộc chiến sẽ hết sức khố c liệt, các mặt trận ch ín h sẽ bị vỡ trước sức mạnh ban đầu không thê càn được của đế chế N guyên - M ông N hưng việc quan trọng có tính quyết định là phải bảo toàn được lực lượng, phải giấu nhẹm được ý đồ chiến lược của ta mà không mất đi

sĩ k h í đánh giặc, nuôi dưỡng lòng dân không khiếp sợ để tạo

cơ hội phản công sau này C á c tướng lĩn h kiệt xuất triều

T rầ n thời ấy tuy tác chiến độc lập và không thê có thông tin nhanh như thời hiện đại nhưng dưòng như họ có thuật tâm truyền và thực thi các ý đồ đã định hết sức ch ín h xác và quả cảm C h ín h điều này đã góp phần tạo nên những võ công của dân tộc Đ ạ i V iệ t T ro n g tác chiến vói cánh quân của địch tràn vào hưóng T â y Bắc, T rầ n N hật D uật đã bảo toàn được lực lượng, từng bước lui binh chiến thuật về Bạch H ạc (V iệ t T r ì ngày n ay), làm lễ tuyên thệ nâng cao sĩ k h í, nắm vững ý đồ tác chiến toàn cục và đặc biệt là luôn tin tưởng vào sự tất thắng cùa đội quàn c h ín h nghĩa

C u ố i năm 1284, quân Nguyên chia hai đường ồ ạt kéo sang

36 Tủ sách 'Việt Nam - đất nước, con người'

xâm lược Đ ại V iệt iần thứ hai Trần N hật Duật đang trấn thù lộ

Q u y H oá (bây giờ là Tuyên Q uang) T m ớ c thế mạnh của quân giặc từ Vân Nam tiến đánh quân Đại V iệ t ỏ trại T h u Vật (thuộc tỉnh Yên lỉái ngày nay, ông đã thực hiện cuộc rút lui chiến lược theo con đường từ Ycn Hình về Hạch H ạc (Phú T h ợ ) rồi vượt qua vùng các dân tộc thiêu số rút về chỗ vua T rầ n đóng quân.Năm 1285, T rầ n N hật Duật được trao trọng trách ch ỉ huy một cánh quân lớn cùa nhà T rầ n , đóng giữ ỏ vùng

T u y ê n Q uang ngày nav, đánh chặn để cản bước tiến ồ ạt của đạo quân M ông-N guyên khổng lồ do T h o á t H oan trực tiếp cầm đầu Ô n g và tướng sĩ duói quyền đã đánh nhiều trận xuất sắc, gây cho giặc nhiều tổn thất lớn

T a rớ c sức mạnh áp đảo của quân M ông-Nguyên, đê tránh những thiệt hại không cần thiết, theo lệnh của H ưng Đạo Vương T rần Q uốc Tuấn, ông đã đem lực lượng tiến vào Nam chi viện cho cánh quân của hai cha con T rần Q uốc Khang và

T rần Kiện đang đóng giữ ỏ vùng thuộc T h a n h H óa và Nghệ

An ngày nay Nhưng, ỏng chưa tới nơi thì T rầ n K iện đã đầu hàng giặc T ìn h hình vùng này trỏ nên phức tạp và nghiêm trụng hơn bao giờ hết Trần Nhật Duật phải tìm đù mọi cách chống đỡ, sau nhờ có thêm sự chi viện của cánh quân do anh ông là T rầ n Q uang Khải chỉ huy, cục diện chiến trường mới thay đổi dần theo chiều hướng có lợi cho ta Đ ạo quân giặc đông ngót mười vạn tên do viên tướng khét tiếng tàn bạo và thiện chiến là To a Đ ô chỉ huy đã buộc phải sa lầy tại vùng đất này H oạt động phối hợp cùa đạo quân T o a Đ ô đối với đại binh của Th o át Hoan kể như đã bị vô hiệu hóa

Mùa hè năm 1285, quân ta to chức phản công T ro n g năm chiến djch lỏn nhất của cuộc phản công chiến lược này (gồm có: chiến dịch T â y K ế t lần thứ nhất, chiến dịch

C h ư ơ n g D ư ơ ng , chiến djch H àm T ử , chiến dịch T â y K ế t lần thứ hai và chiến dịch T h ă n g Lo n g ), T rầ n N hật Duật có vin h

dự được cử làm tirớng ch ỉ huy một chiến d ịch , đó là chiến dịch H àm T ử Bấy giờ, ngoài lực lượng vốn có của m ình,

T rầ n N hật Duật đã quy tụ được không ít những người T ru n g

Q u ố c lưu vong H ụ bị thất bại trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược M ông-N guyên nên đã chạy sang lánh nạn ỏ nước ta '" H ọ kín h trọng tài năng quân sự và đặc biệt

là tài thòng thạo tiếng T ru n g Q u ố c của T rầ n N hật Duật nên

đã tình nguyện chiến đấu dưới trướng của T rầ n N hật Duật

V u a T rầ n N hân T ô n g gọi hụ là "quân T h á t của C h icu Văn"'^' Đ iề u này đã khiến cho quân M ông-N guyên rất bất ngờ C ó kẻ hốt hoảng vì nghĩ rằng đỏ là đội liên quân của nhà 1 ống với ta

T ro n g chiến công lừng lẫy H àm T ử (nay thuộc huyện

K h o á i C h â u , tỉnh H ư ng Y ê n ) khi ông là người được giao tổng ch ỉ huy trận đánh với sự tin tưởng tuyệt đối của hai vua

và T rầ n Q u ố c T u ấ n đánh thắng đ ịch mạnh tạo đà cho chuỗi

ch iến thắng tiếp theo đuổi giặc Bắc ôm đầu máu ra khỏi biên giới D ạ i V iệ t C ụ c diện chiến tranh trước trận H àm T ử , ta và

đ ịch đang ở thế giằng co K h i ấy địch luôn nghĩ chúng mạnh hơn ta kể từ kh i T o a Đ ô phá vỡ ải N ghệ A n đang tính nước

cờ hội sư vó i T h o á t H oan tại đất thang mộc T h iê n Trư ờ n g cũng là ý đồ bắt sống hai vua cùng toàn bộ bộ ch ỉ h u y vương

Công cuộc thôn tính Trung Quốc của quân Mông-Nguyên hoàn tất vào năm 1278, tức là trước cuộc xâm lăng này 7 năm Nhà Tống (960 - 1278) đến đó là dứt

Thát là Thát-đát, tức giặc Nguyên Vua Trần sợ quân sĩ của mình nhầm

họ vói số người Trung Quốc trong lực lượng của quân Nguyên để rồi có thể giết nhầm nên mới gọi như vậy

38 Ti/ sách "Việt Nam - đất nước, con người'

triều T rầ n K h i ấy T rầ n Q uang K h ả i đã có những chiến thắng cục hộ trong tác chiến với đội quân T o a Đ ô sau khi giặc phá vỡ cửa ải bắt đầu có phần mệt m ỏi, kh in h địch

K h i ấy, vói đầy đủ thông tin tình báo và diễn biến từ các mặt trận, T rần Q uốc Tuấn đã nghĩ tới một cuộc tổng phản công nhưng vấn đề là phải có một chiến thắng mang tính đột phá khẩu ngay trên đất Bắc và chiến thắng đó phải đủ sức làm thay đổi cục diện chiến tranh mang thế có lợi cho ta Tro n g số các tướng lĩnh tài danh lúc ấy, Trần Q uốc Tuấn và hai vua đã trao trọng trách cho T rần Nhật Duật đánh trận then chốt này, đánh thẳng vào Hàm T ử Hàm T ử khi ấy bao gồm toàn bộ binh thuyền, quân tưóng và một bộ phận sinh lực quân được Th o át Hoan cử đến do nguyên soái T o a Đ ô , hổ tướng Ô Mã N h i cùng hàng chục viên tướng lão luyện chỉ huy

N hận mệnh lệnh lên đường, T rầ n N hật D uật ngả cờ im trống lặng lẽ tiến quân Bộ phận tiền quân xuất phát trước đó gom các chiến thuyền đã được giấu trong dân trong cuộc lui binh chiến thuật Sức mạnh lòng dân thật lớn lao như trời biển K h ô n g những không thiếu một chiếc thuyền nhỏ nào

mà dân còn đóng sẵn hàng trăm ch iếc thuyền sung cho đội quân ch ín h nghĩa N ơi các đình chùa, nhân dân nô nức sửa soạn tòng quân K h í giới, quân nhu nhiều như nước ch ả y và đặc biệt là k h í thế đánh giặc thì vô cùng sôi sục N hận mệnh lệnh lên đường vói hơn một vạn quân nhưng khi đến Hàm

T ử thì đội quân của T rầ n N hật D uật đã lên tới trên năm vạn người vđi gần bốn trăm thuyền chiến lớn nhỏ C h iê u V ăn vương vô cùng xúc động trỏ xuống lòng sông thề rằng: "Ta

sẽ đại phá địch ở khúc sông này T h ề sống chết vói giặc ở đây C á c ngươi hãy nhớ lấy"

T iế n g hô sát T h á t vang rền mặt sông Đ ộ i T ố n g

Những danh tướng trong lịch sứ Việt Nam 39

binh của tướng T riệ u T ru n g đang chuẩn bị nhận lệnh tiên phong đánh đ ịch C ũ n g c h ín h lúc ấy, vương nhận được thông tin toàn bộ hải thuyền của T o a Đ ô đang tiến đến gần

và bọn chúng vẫn chưa biết đại quân ta sẵn sàng nghênh chiến Bình tĩnh để đoàn thuyền nặng nề của nguyên soái lừng danh T o a Đ ô tiến hẳn vào trận địa, T rầ n N h ật Duật mới cho nổ pháo lệnh và trút đại bác lên thuyền địch Q u á bất ngờ, quân T o a Đ ô lúng túng kin h hãi không hiểu quân nhà

T rầ n ở đâu như từ trên trời rơi xuống, dưới lòng sông chui lên nhan nhản trút bão lửa xuống đầu chúng C à n g kin h hãi hơn khi sau những loạt đại bác là một đoàn quân T ố n g , quần

áo T ố n g , cờ hiệu T ố n g ào ạt, vun vút trên những thuyền nhỏ lăn xả vào soái thuyền T o a Đ ô Q uân ta càng đánh càng hăng, giặc càng đánh càng núng thế

T ro n g lúc giặc thập phần nguy ngập thì Ô Mã N hi kịp đến viện trợ T o a Đ ô Đ ã có tính toán từ trước, T rần N hật Duật tung đội quân do hổ tướng Nguyễn Khoái dẫn đầu xông thẳng vào đoàn quân cứu viện của Ô M ã N hi vói k h í thế không gì cản nổi T rậ n đánh ngày càng ác liệt, tỷ lệ quân số ta và địch sít soát nhau nhưng ta dần thắng thế vì lòng quân mỗi lúc một hăng và dân binh ùn ùn kéo đến tiếp viện Kết thúc trận đánh, ta tiêu diệt và bắt sống địch ưdc chừng hơn ba vạn, chiến thuyền gần hai trăm, binh k h í chất cao như một ngọn đồi, To a Đ ô và Ô

Mã N h i phải bỏ lính chạy tháo thân gây nên một thảm cảnh kinh hoàng cũng là tiền đề cho nhữr.g chuỗi thất bại kế tiế p

T h e o sách Đại Việi Sử ký Toàn ihu: "Công đánh giặc Nguyên, Nhật

Duật lập được nhiều hơn cả".

C h iế n thắng H àm T ử Q uan là một trong những trận đánh nổi tiếng trong cuộc kháng chiến chống quân M ông

N guyên và trong cả lịch sử V iệ t N am

T h ậ t đúng là:

Trần Hưnt) Đạo đã anh hùn0,

Mà Trần Nhật Duật kểcônỹ cũnt) nhiều"^^l

T ro n g cuộc kháng chiến lần thứ ba (1 2 8 8 ), danh tướng

T rần N hật Duật (lúc này đã 33 tuổi) lại một lần nữa, lập nhiều chiến công xuất sắc, góp phần to lón vào thắng lợi trọn vẹn của cả dân tộc ta ô n g có vin h dự được chia sẻ trách nhiệm với vị tổng ch ỉ huy thiên tài của quân đội ta lúc

‘■ấy giờ là H ư ng Đ ạo V ương T rầ n Q u ố c T u ấ n , nhưng cũng

ch ính vì luôn ở bên cạnh nguồn sáng k ỳ diệu này mà tên tuổi của ông có phần hị mờ nhạt đi

Đ ạ i thần nhà T rầ n

Năm 1302, vua T rầ n A n h T ô n g phong C h iê u V ăn Vương T rầ n N hật D uật làm T h á i ú y Q u ố c công cùng vua trông coi việc nước Đ ế n đời M in h T ô n g năm 1324 phong thành T á thánh T h á i sư, năm 1329 lại phong Đ ạ i vương,

ô n g là bậc thân vương tôn quý, làm quan trải bốn triều, ba lần coi giữ trấn lớn, đã từng là hoàng tử lưu thủ kin h thành khi vua T rầ n và T rầ n Q u an g K h ả i tuần du phương Nam

T rầ n N hật Duật cũng là người có công nuôi dạy hoàng tử

M ạnh từ bé (về sau lên ngôi thành vua T rầ n M in h T ô n g )

D ù đã có nhiều công lao, lại là hoàng tử nhà T rầ n nhưng

T rầ n N hật D uật là người làm việc giỏi và ngay thẳng V ợ ông là T r in h T ú c phu nhân có lần nhờ ông một việc riêng,

ô n g gật đầu, nhưng đến kh i ra phủ, người giúp việc đem việc ấy ra trìn h , ông không cho

T rầ n N h ật D uật là người nhã nhặn, độ lượng, khoan dung, mừng giận không lộ ra sắc mặt T ro n g nhà không chứa

40 Tỉi sách 'Việt Nam - đất m ác, con nguôi'

Lê Ngô Cát và Phạm Đình Toái: Đại Nam Quốc sử diễn ca.

Những danh tướng trong lịch sử Việt Nam 41

roi vọt đê đánh gia nô

M ột lần có kẻ kiện gia tỳ của ông với Q u ố c phụ (tức Q uốc phụ Thượng tê T rầ n Q u ố c C h ẩ n ) Q uốc phụ sai người đến bắt Người gia tỳ chạy vào trong phủ Người đi bắt đuổi đến giữa nhà, bắt trói ầm ỹ Phu nhân kh(3c, nói: 'Ôn^ là tê tuớnt) mà Bình chương cũní) là tê tuóntj, ch! vì ân chúiì nhân từ nhu nhược nên niỊuời ta

người bảo gia tỳ rằng: "NtỊươi cứ ra, đâu đâu cũn0 đều có phép nước".

Ô n g mất năm C a n h N gọ (1 ,TT)) đời T rầ n H iế n T ô n g , thọ 77 tuổi T ê n tuổi và sự nghiệp của ông gắn liền vói chặng đường vinh quang nhất của triều T rầ n

T h e o G S V ũ N gọc Khánh - Đ ỗ T h ị H ảo;

N guyễn Đ ứ c H iệ p ; Phùng V ăn Khai

và Bách khoa toàn th ư m ở W ikipedia

42 Tủ sách 'Việt Nam - đất nước, can nguài'

T ừ BẢN ÁN THÔNG DÂM

ĐẾN NGHỀ BUÔN NÓN, BÁN THAN KHÔNG NHOÈ DANH ĐẠI TƯỚNG

"Ônỹ nt)ười huyện Chí Linh, vì là liònt) dõi tôn thất nên được phong tới tước Nhân Huệ Vương Lúc giặc Nguyên mói vào cướp phả lần đầu, ông thường bất ngờ cho Ợuân ra đánh úp (nên sau đó] dược vua Trần Thánh Tông khen là hậc có trí và dũng, cho tàm Thiên tử Nghĩa nam Sau ông đi đánh dân man ỏ núi, giành đại thắng nên được han chức Phiêu kỵ Đại tướng cỊuân Chức này, nếu không phải là Hoàng từ thì không dược phong, nhưng vì ông là Thiên tử Nghĩa nam nên mới được, ô n g dược vua yêu nên dược phong tói mấy lần, lên tới tưóc Thượng Vị Hầu, dược mặc áo tía".

Phan H u y C h ú ( L ịc h triều hiến ch ươn g h ạ i chíý ^

T rầ n K h án h D ư có công không nhc) trong công cuộc giữ vững đất nước mở rộng bờ cõi ô n g trực tiếp tham gia kháng chiến chống qụân M an, quân C h iê m T h à n h đặc biệt với 3 lần phá tan quân M ông N guyên T u y là bậc hiền tài, tinh thông thao lược, là một vicn hổ tướng dũng mãnh giữa trận mạc nhưng T rầ n K h á n h D ư có vướng vào bản án thông dâm,

có "sở thích" nghề nghiệp khiến người đời không ngờ tới