Được biết đến là nhà thơ của quê hương làng cảnh Việt Nam, Nguyễn Khuyến đã miêu tả đời sống nông thôn với ngòi bút giản dị, ấm áp. Thế nhưng, những vần thơ của ông còn gửi gắm tâm sự yêu nước, nỗi u hoài trước sự đổi thay của thời cuộc. Thế kỉ XIX với những khủng hoảng về tư tưởng và kinh tế khiến nhà thơ không khỏi cảm thấy bất lực. Tiến sĩ giấy là bài thơ trào phúng thể hiện cái nhìn mỉa mai, châm biếm của Tam nguyên Yên Đổ đối với hạng người mang danh khoa bảng mà không có thực chất, đồng thời cũng mang thoáng chút tự trào của tác giả.
Trang 1Đ bài: Phân tích bài th Ti n sĩ gi yề ơ ế ấ
Bài làm
Được bi t đ n là nhà th c a quê hế ế ơ ủ ương làng c nh Vi t Nam, Nguy n Khuy n đã miêuả ệ ễ ế
t đ i s ng nông thôn v i ngòi bút gi n d , m áp. Th nh ng, nh ng v n th c a ôngả ờ ố ớ ả ị ấ ế ư ữ ầ ơ ủ còn g i g m tâm s yêu nử ắ ự ước, n i u hoài trỗ ướ ự ổc s đ i thay c a th i cu c. Th k XIX v iủ ờ ộ ế ỉ ớ
nh ng kh ng ho ng v t tữ ủ ả ề ư ưởng và kinh t khi n nhà th không kh i c m th y b t l c.ế ế ơ ỏ ả ấ ấ ự
"Ti n sĩ gi y" là bài th trào phúng th hi n cái nhìn m a mai, châm bi m c a Tamế ấ ơ ể ệ ỉ ế ủ nguyên Yên Đ đ i v i h ng ngổ ố ớ ạ ười mang danh khoa b ng mà không có th c ch t, đ ngả ự ấ ồ
th i cũng mang thoáng chút t trào c a tác gi ờ ự ủ ả
Nhan đ bài th "Ti n sĩ gi y" v n đ miêu t m t nét đ p văn hóa c a dân t c ta. Đó làề ơ ế ấ ố ể ả ộ ẹ ủ ộ hình n m b ng gi y cho tr em ch i trung thu, gi hình ông ti n sĩ đ kh i d y tr emộ ằ ấ ẻ ơ ả ế ể ơ ậ ẻ lòng ham h c và ý th c theo con đọ ứ ường khoa c Tuy nhiên trong văn b n, "gi y" khôngử ả ấ
ch đ g i v ch t li u mà còn khi n ngỉ ể ợ ề ấ ệ ế ườ ọi đ c liên tưởng đ n tính ch t h danh. B iế ấ ư ở
v y, đ t tên tác ph m là "Ti n sĩ gi y", Nguy n Khuy n đã ng ý phê phán m t cáchậ ặ ẩ ế ấ ễ ế ụ ộ khéo léo tính ch t h danh c a h c v ti n sĩ trong th i bu i Hán h c suy tàn, Tây h cấ ư ủ ọ ị ế ờ ổ ọ ọ ngày càng l n át.ấ
M đ u bài th , hình tở ầ ơ ượng ông ti n sĩ gi y hi n lên v i nh ng nét phác h a khái quátế ấ ệ ớ ữ ọ
nh t:ấ
"Cũng c , cũng bi n, cũng cân đai ờ ể Cũng g i ông nghè có kém ai." ọ
Đ i tố ượng Nguy n Khuy n miêu t có "c ", có "bi n" t m bi n g in ch "ân t vinhễ ế ả ờ ể ấ ể ỗ ữ ứ quy", có "cân đai" khăn b t tóc đ đ i mũ và đai đeo ngang l ng. T t c nh ng th đó t oị ể ộ ư ấ ả ữ ứ ạ nên y ph c c a quan l i, quý t c l n th i phong ki n. Th nh ng đi p t "cũng" đụ ủ ạ ộ ớ ờ ế ế ư ệ ừ ượ c
nh c đi nh c l i đ n b n l n đ u m i dòng th khi n ngắ ắ ạ ế ố ầ ở ầ ỗ ơ ế ườ ọi đ c không th nghi ngể ờ
b n ch t c a đ i tả ấ ủ ố ượng. Tuy gi ng nh ng đó không ph i là ông ti n sĩ th t, hóa ra đó chố ư ả ế ậ ỉ
là ông ti n sĩ làm b ng gi y đ t o thành đ ch i cho tr con. Câu th vì th thoáng chútế ằ ấ ể ạ ồ ơ ẻ ơ ế
m a mai, châm bi m c a tác gi ỉ ế ủ ả
Đ n v i hai câu th c, hình dáng ti n sĩ gi y đế ớ ự ế ấ ược kh c h a rõ nét h n:ắ ọ ơ
"M nh gi y làm nên thân giáp b ng ả ấ ả
Trang 2Nét son đi m rõ m t văn khôi." ể ặ
Ti n sĩ gi y y ch c n vài m nh gi y là t o thành hình dáng, ch c n vài ba nét son là t oế ấ ấ ỉ ầ ả ấ ạ ỉ ầ ạ nên khuôn m t c a m t ngặ ủ ộ ườ ứi đ ng đ u làng văn. V y nh ng hàm ý c a Nguy n Khuy nầ ậ ư ủ ễ ế đâu d ng đó, câu th n sâu dừ ở ơ ẩ ưới nghĩa t th c là nghĩa n d Ph i chăng đ tr thànhả ự ẩ ụ ả ể ở
m t ti n sĩ, có danh khoa b ng sao mà d dàng đ n th , ch c n vài ba "m nh gi y" (ti nộ ế ả ễ ế ế ỉ ầ ả ấ ề
gi y) là có th làm đấ ể ược? B i v y, đ n hai câu th c, nhà th tr c ti p bày t c m xúcở ậ ế ự ơ ự ế ỏ ả
c a mình:ủ
"T m thân xiêm áo sao mà nh ấ ẹ Cái giá khoa danh y m i h i." ấ ớ ờ
Đ tr thành ti n sĩ mang danh khoa b ng, bao nhiêu gi t m hôi ph i đ trên trang sách,ể ở ế ả ọ ồ ả ổ bao ngày dùi mài kinh s c n m n, v y mà gi đây, "t m thân xiêm áo sao mà nh " đ nử ầ ẫ ậ ờ ấ ẹ ế
th Th c tr ng đ t nế ự ạ ấ ước lúc b y gi v i nh ng thay đ i v đấ ờ ớ ữ ổ ề ường hướng tuy n ch nể ọ nhân tài, t mua danh bán ch c di n ra ph bi n d n đ n xu t hi n nh ng k ch có hệ ứ ễ ổ ế ẫ ế ấ ệ ữ ẻ ỉ ư danh mà không có th c h c. H u qu là, nh ng ngự ọ ậ ả ữ ười có tài năng th c s , nh ng ngự ự ữ ườ i
b ng th c l c c a mình đ đ t cao cũng ch b ng nh ng k "ti n sĩ gi y". B i v y,ằ ự ự ủ ỗ ạ ỉ ằ ữ ẻ ế ấ ở ậ
gi ng đi u hai câu th , đ c bi t "cái giá khoa danh y m i h i" c t lên sao mà chua chát,ọ ệ ơ ặ ệ ấ ớ ờ ấ thoáng chút t trào c a nhà th Tác gi nh v a châm bi m m a mai th c tr ng xã h i,ự ủ ơ ả ư ừ ế ỉ ự ạ ộ
v a cừ ười người nh ng đ r i cư ể ồ ười mình, đ xót xa cho chính b n thân và cho c đ tể ả ả ấ
nước
Ti ng cế ườ ởi hai câu th c đã chua chát, sâu cay nh ng ph i đ n hai câu th k t, tính ch tự ư ả ế ơ ế ấ trào phúng c a bài th m i th c s đ t t i đ nh cao, nó phá tan th t th t gi gi các câuủ ơ ớ ự ự ạ ớ ỉ ậ ậ ả ả ở
th trơ ước:
"Gh chéo l ng xanh ng i b nh ch e ế ọ ồ ả ọ Nghĩ r ng đ th t hóa đ ch i." ằ ồ ậ ồ ơ
Ông ti n sĩ gi y hi n lên v i hành đ ng "ng i b nh ch e" g i dáng v oai v cùng l i ănế ấ ệ ớ ộ ồ ả ọ ợ ẻ ệ ố
m c đ y tính tr ng di n, k t h p v i "gh tréo" và "l ng xanh" oai nghiêm. Ta nh c mặ ầ ư ệ ế ợ ớ ế ọ ư ả
nh n đậ ược thái đ đ kích c a tác gi v i nh ng k nh có đ ng ti n lo lót mà mua quanộ ả ủ ả ớ ữ ẻ ờ ồ ề bán ch c, không ch v y nh ng k đó còn thích th hi n, ra oai. T t c làm nên ông ti n sĩứ ỉ ậ ữ ẻ ể ệ ấ ả ế
k ch c m, đáng khinh thệ ỡ ường. Đ r i, k t l i bài th , ông bày t quan đi m c a mìnhể ồ ế ạ ơ ỏ ể ủ
m t cách tr c ti p: "tộ ự ế ưởng r ng đ th t hóa đ ch i". C nghĩ là th t nh ng đ n đây m iằ ồ ậ ồ ơ ứ ậ ư ế ớ
Trang 3v òa ch là m t th đ ch i b ng gi y, k t thúc khi n bao b n đ c b t ng nh ng khiỡ ỉ ộ ứ ồ ơ ằ ấ ế ế ạ ọ ấ ờ ư xét đ n khía c nh t nhiên l i th y hoàn toàn h p lí. Nhà th nh đang l t t b n ch tế ạ ự ạ ấ ợ ơ ư ộ ả ả ấ
tr ng r ng, ch có h danh mà không có th c h c c a nh ng ông nghè có th c trong đ iố ỗ ỉ ư ự ọ ủ ữ ự ờ
s ng. Là ngố ười trong cu c, th y độ ấ ược b m t th t c a c xã h i b y gi , r ng nh ng kộ ặ ậ ủ ả ộ ấ ờ ằ ữ ẻ
có danh mà không có th c ngày càng đự ược đ cao, Nguy n Khuy n ch bi t b t l c m aề ễ ế ỉ ế ấ ự ỉ mai và t xót xa cho chính b n thân mình:ự ả
"Nghĩ mình cũng g m cho mình nh ớ ỉ
Th cũng bia xanh cũng b ng vàng" ế ả
(T trào)ự Bài th mơ ượn hình nh ti n sĩ gi y quen thu c t th c t đ i s ng đ phê phán h ngả ế ấ ộ ừ ự ế ờ ố ể ạ
người mang danh khoa b ng nh ng không có th c ch t, cùng đó th hi n thái đ t tràoả ư ự ấ ể ệ ộ ự
c a nhà th Không ph i ch trong th i đ i c a Nguy n Khuy n, hi n tủ ơ ả ỉ ờ ạ ủ ễ ế ệ ượng đó m i phớ ổ
bi n mà b t c th i đ i nào, đây v n là đ tài nóng b ng c a xã h i. Nhìn vào nh ngế ở ấ ứ ờ ạ ẫ ề ỏ ủ ộ ữ
m t trái c a th c t y đ kh c ph c, đó m i là m t xã h i bình đ ng và ti n b ặ ủ ự ế ấ ể ắ ụ ớ ộ ộ ẳ ế ộ