Phạm Tiến Duật xuất hiện trên thi đàn Việt Nam thời chống Mỹ, được bạn đọc đón chào hết sức nồng nhiệt. Những bài thơ của anh như: Bài thơ về tiểu đội xe không kính, Lửa đèn, Trường Sơn Đông Trường Sơn Tây, Gửi em cô thanh niên xung phong... in đậm chất văn xuôi, rất hào hùng, trẻ trung, đáng yêu và đáng nhớ. “Lửa đèn” được anh viết vào năm 1967, in trong tập thơ “Vầng trăng quầng lửa” (1970). “Lửa đèn” là ẩn dụ, biểu tượng nói lên sức sống mãnh liệt, tinh thần chiến đấu dũng cảm, kiên cường của quân và dân ta trong bom đạn dữ dội, ác liệt của giặc Mỹ xâm lược.
Trang 1Đ bài: Phân tích bài th "L a đèn” c a Ph m Ti n Du tề ơ ử ủ ạ ế ậ
Bài làm
Ph m Ti n Du t xu t hi n trên thi đàn Vi t Nam th i ch ng M , đạ ế ậ ấ ệ ệ ờ ố ỹ ược b n đ c đón chàoạ ọ
h t s c n ng nhi t. Nh ng bài th c a anh nh : Bài th v ti u đ i xe không kính, L aế ứ ồ ệ ữ ơ ủ ư ơ ề ể ộ ử đèn, Trường S n Đông Trơ ường S n Tây, G i em cô thanh niên xung phong in đ m ch tơ ử ậ ấ văn xuôi, r t hào hùng, tr trung, đáng yêu và đáng nh ấ ẻ ớ
“L a đèn” đử ược anh vi t vào năm 1967, in trong t p th “V ng trăng qu ng l a” (1970).ế ậ ơ ầ ầ ử
“L a đèn” là n d , bi u tử ẩ ụ ể ượng nói lên s c s ng mãnh li t, tinh th n chi n đ u dũngứ ố ệ ầ ế ấ
c m, kiên cả ường c a quân và dân ta trong bom đ n d d i, ác li t c a gi c M xâm lủ ạ ữ ộ ệ ủ ặ ỹ ược Bài th có ba ph n, m i ph n là m t n d , mang nhi u ý nghĩa c a bài ca s s ng, bài caơ ầ ỗ ầ ộ ẩ ụ ề ủ ự ố chi n đ u và bài ca hy v ng: Đèn T t l a – Th p lên.ế ấ ọ ắ ử ắ
M đ u m i bài ca là đi p khúc c t lên ng t ngào nh ti ng hát giao duyên c a l a đôiở ầ ỗ ệ ấ ọ ư ế ủ ứ trong mùa l h i:ễ ộ
"Anh cùng em sang bên kia c u ầ
N i có nh ng mi n quê yên ” ơ ữ ề ả
“Nh ng mi n quê yên ” y là quê hữ ề ả ấ ương đ t nấ ước ta, n i có nh ng vơ ữ ườn cây sum sê hoa trái. N i có nhi u qu chín “đ hoe” nh “nh ng ng n đèn th p trong k lá”. Là trái nhót,ơ ề ả ỏ ư ữ ọ ắ ẽ
là qu cà chua, là qu t Nhà th đã v n d ng l i ví von so sánh dân gian đ vi t nênả ả ớ ơ ậ ụ ố ể ế
nh ng v n th “ngon lành” v hoa trái trong vữ ầ ơ ề ườn quê:
“Trái nhót nh ng n đèn tín hi u ư ọ ệ
Tr l i sang mùa hè, ỏ ố
Qu cà chua nh cái đèn l ng nh xíu ả ư ồ ỏ
Th p mùa đông m nh ng đêm thâu, ắ ấ ữ
Trang 2Qu t nh ng n l a đèn d u ả ớ ư ọ ử ầ
Ch m đ u l ạ ầ ưỡ i ch m vào s c nóng…” ạ ứ
Ch có b xôi ru ng m t m i cho ta nh ng hoa trái ng n đèn, ng n l a y. Nh ngỉ ờ ộ ậ ớ ữ ọ ọ ử ấ ữ
“ng n đèn, ng n l a” hoa trái y cho th y s c s ng d i dào, mãnh li t c a quê họ ọ ử ấ ấ ứ ố ồ ệ ủ ương đ tấ
nước ta:
“M nh đ t ta d i dào s c s ng ả ấ ồ ứ ố Nên nhành cây cũng th p sáng quê h ắ ươ ng”
M t ý tộ ưởng r t đ p đấ ẹ ược bi u hi n b ng m t hình nh r t đ p. Ch “th p sáng” dùngể ệ ằ ộ ả ấ ẹ ữ ắ
r t sáng t o th hi n sâu s c lòng yêu nấ ạ ể ệ ắ ướ ực t hào
Lũ xâm lược đã tràn t i đ t nớ ấ ước ta. Chúng nh “lũ ma tr i” bay trên tr i cao, gieo ch tư ơ ờ ế chóc: “Gió th i t t đèn, bom r i máu a”. Ph m Ti n Du t đã g i l i nh ng tháng ngàyổ ắ ơ ứ ạ ế ậ ợ ạ ữ
d d i và kh c li t khi gi c M đ a hàng trăm hàng ngàn Th n S m, B52, Con Ma đánhữ ộ ố ệ ặ ỹ ư ầ ấ phá điên cu ng, d i hàng v n t n bom lên mi n B c nồ ộ ạ ấ ề ắ ước ta. C u c ng, đầ ố ường sá b tànị phá n ng n Nhi u nhà máy, xóm làng, thành ph ng p trong máu l a. Nh ng“Không cóặ ề ề ố ậ ử ư
gì quý h n đ c l p t do”, c dân t c ta nh t t đ ng d y. Hàng tri u trai tráng đã lênơ ộ ậ ự ả ộ ấ ề ứ ậ ệ
đường ra tr n. H u phậ ậ ương l n ra s c chi vi n cho ti n tuy n l n, quy t tâm đánh th ngớ ứ ệ ề ế ớ ế ắ
gi c M xâm lặ ỹ ược v i s c m nh truy n th ng yêu nớ ứ ạ ề ố ước b n nghìn năm:ố
“Trên đ t n ấ ướ c đêm đêm Sáng nh ng ng n đèn ữ ọ Mang l a t nghìn năm v tr ử ự ề ướ c”.
Gi c ác đ c và tham tàn, mu n đ a đ t nặ ộ ố ư ấ ước ta, dân t c ta tr l i th i kì đ đá, ph i quộ ở ạ ờ ồ ả ỳ
g i s ng nh c nhã trong đêm trố ố ụ ường nô l Nh ng trên nệ ư ước ta đêm đêm v n “sáng nh ngẫ ữ
ng n đèn” ng n đèn v i ánh l a b t di t c a tinh th n b t khu t, c a truy n th ng yêuọ ọ ớ ử ấ ệ ủ ầ ấ ấ ủ ề ố
nước ch ng xâm lăng. Ánh l a c a nh ng ng n đèn đó đã soi sáng dáng đ ng Vi t Nam:ố ử ủ ữ ọ ứ ệ
Trang 3“Chúng mu n đ t ta thành tro b i ố ố ụ
Ta hóa vàng nhân ph m, l ẩ ươ ng tâm Chúng mu n ta bán mình ô nh c ố ụ
Ta làm sen th m ngát gi a đ m" ơ ữ ầ
“Vi t Nam máu và hoa" T H uệ ố ữ
Ph m Ti n Du t đã xúc đ ng nói v nh ng “ng n l a " c a quê hạ ế ậ ộ ề ữ ọ ử ủ ương đ t nấ ước ta. Hình
nh n d hoán d “l a tim” đã th hi n th t sâu s c s c m nh nhân nghĩa Vi t Nam,
được hun đúc b ng l a và máu c a b n nghìn l p ngằ ử ủ ố ớ ười:
“Ôi ng n l a đèn ọ ử
Có n a cu c đ i ta trong y! ử ộ ờ ấ
Gi c mu n c ặ ố ướ p đi
Gi c mu n c ặ ố ướ ử p l a tim ta đ y“ ấ
Có th nói, hình tể ượng “nh ng ng n đèn trong th p trong k lá ", nh ng ng n đèn “mangữ ọ ắ ẽ ữ ọ
l a t nghìn năm v trử ự ề ước ", và “l a tim" là nh ng sáng t o ngh thu t đ c s c c a nhàử ữ ạ ệ ậ ặ ắ ủ
th chi n sĩ Ph m Ti n Du t.ơ ế ạ ế ậ
“Anh cùng em sang bên kia c u N i có nh ng mi n quê yên ” đ đ n nh ng “n i t tầ ơ ữ ề ả ể ế ữ ơ ắ
l a ”. Không ph i “lũ ma tr i" và bom t trử ả ơ ừ ường, bom t a đ c a gi c M đã gây raọ ộ ủ ặ ỹ
c nh t t l a, t i đèn. Ta ph i l y đêm làm ngày, ta ch đ ng t t l a đ đánh đ ch, đả ắ ử ố ả ấ ủ ộ ắ ử ể ị ể
“Bóng t i ph dày Che m t đ ch”.ố ủ ắ ị
Chàng lính tr hào hoa phong tình nói v chuy n “làm duyên ” c a trúc, c a cô gái, c aẻ ề ệ ủ ủ ủ bông hoa trong bóng t i màn đêm. Tác gi đã v n d ng ngh thu t dân gian trong bi nố ả ậ ụ ệ ậ ệ pháp nhân hóa và đi p ng khá hay và hóm h nh:ệ ữ ỉ
“Không nhìn th y gì đâu ấ
Trang 4Bóng t i che r i ố ồ Cây trúc làm duyên ph i nh gió th i ả ờ ổ
Cô gái làm duyên ph i dùng gi ng nói ả ọ Bông hoa duyên ph i l y h ả ụ ươ ng bay…”
Th i ch ng M , quân và dân ta ch đ ng “t t l a” đ đánh gi c, đ “che m t đ ch", đờ ố ỹ ủ ộ ắ ử ể ặ ể ắ ị ể kéo pháo lên tr n đ a d i bão l a xu ng đ u quân xâm lậ ị ộ ử ố ầ ược:
“N i t t l a là n i vang r n xe xích ơ ắ ử ơ ề Kéo pháo lên tr n đ a đ ng cao ” ậ ị ồ
“T t l a" đ hành quân ra ti n tuy n: ắ ử ể ề ế
"N i t t l a là n i in v t bánh ô tô ơ ắ ử ơ ế
Nh ng đoàn xe xích đi nh không bao gi h t ữ ư ờ ế Chi c sau n i chi c tr ế ố ế ướ c ì m” ầ
“T t l a” đ đoàn thanh niên xung phong ngân dài “ti ng hát” đ "phá đá s a đắ ử ể ế ể ử ường”, để
“nh ng đoàn quân xung kích đi qua”, ào ào ra tr n.ữ ậ
Theo ý chúng tôi, hình nh hoán d "bào thai” trong câu th "Bóng t i dâng đ y t a ng pả ụ ơ ố ầ ỏ ợ bao la Thành nh ng màn đen che bào thai chi n d ch” ch a h p lí. Nh ng so sánh:ữ ế ị ư ợ ữ
"Chi c sau n i chi c trế ố ế ước ì m – Nh đàn con tr ch i u ch i âm”, "N i t t l a là n iầ ư ẻ ơ ơ ơ ắ ử ơ dài ti ng hát ”, đ c bi t hoán d “Tóc lá s đâu đó v n bay hế ặ ệ ụ ả ẫ ương” bên nh ng h bomữ ố
đ y mùi khét là nh ng hình nh, nh ng câu th tuy t đ p th hi n tâm h n và c t cáchầ ữ ả ữ ơ ệ ẹ ể ệ ồ ố
Vi t Nam: l c quan và yêu đ i.ệ ạ ờ
Trong chi n đ u, có lúc có n i, ta "t t l a" nh ng cũng có khi ta "th p đèn”. Dù "gi c điênế ấ ơ ắ ử ư ắ ặ
cu ng b n phá” su t đêm ngày, tr em v n th p đèn đi h c, đ “xồ ắ ố ẻ ẫ ắ ọ ể ưởng máy thay cao v iờ
v i”, đ các trai làng "đ c nh ng lá th thăm”. Đi p ng “chui vào” th t hóm h nh khiợ ể ọ ữ ư ệ ữ ậ ỉ
Trang 5nhân hóa chi c đèn:ế
Chi c đèn chui vào ng nế ố ước
Chi c đèn chui vào lòng trái núiế
Chi c đèn chui vào chi u vào chănế ế
Có lúc, ta m u trí "th p đèn” đ đánh l a gi c:ư ắ ể ừ ặ
"Ta th p đèn lên trên đ nh núi ắ ỉ
G i quân thù đem bom đ n d i ọ ế ộ
Cho đá l đá lăn ở
L y đá kê c u, l y đá s a đ ấ ầ ấ ử ườ ng tàu”
Có lúc, ta m u trí "b t đèn”r i "t t đèn” quay xe đ “đánh l c hư ậ ồ ắ ể ạ ướng gi c!”. Đúng là kặ ỳ
m u, là thiên bi n v n hóa. Là ngư ế ạ ười lính đã chi n đ u trên con đế ấ ường chi n lế ượ c
Trường S n th i đánh M , nên Ph m Ti n Du t m i có th nói th t hay, th t sâu s cơ ờ ỹ ạ ế ậ ớ ể ậ ậ ắ
m i chuy n "t t đèn ”và "th p đèn” gi a th i máu l a c a quân và dân ta nh th ọ ệ ắ ắ ữ ờ ử ủ ư ế
Mười câu trong đo n cu i bài th , tác gi nói v “ngày mai”, m t tạ ố ơ ả ề ộ ương lai “hoàn toàn chi n th ng”. C đ t nế ắ ả ấ ước và dân t c s độ ẽ ược s ng yên vui trong hòa bình, ta s xâyố ẽ
d ng l i đ t nự ạ ấ ước ta đàng hoàng h n, to đ p h n. Ta s đơ ẹ ơ ẽ ượ ốc s ng trong ni m vui h nhề ạ phúc:
"Anh d t tay em, tr i chi chít sao giăng ắ ờ
Th p đèn ta s ch i trăng ngoài th m ắ ẽ ơ ề
Ta th p đèn l ng, th p c đèn sao năm cánh ắ ồ ắ ả
Ta d n nhau đ n ngôi nhà đèn hoa l p lánh ẫ ế ấ
N i y là phòng c ơ ấ ướ i chúng mình
Trang 6Ta s làm cây đèn kéo quân th t đ p”… ẽ ậ ẹ
Các đi p ng : “ngày mai ”, “ta th p đèn l ng”, “ta d n nhau ” r n ràng vang lên, nh pệ ữ ắ ồ ẫ ộ ị
th , gi ng th tr nên m áp, vui tơ ọ ơ ở ấ ươi, ng t ngào. “Th p đèn” là khúc tráng ca r t l cọ ắ ấ ạ quan, yêu đ i.ờ
“L a đèn” là m t bài th hay. C m h ng anh hùng và c m h ng tr tình lãng m n đử ộ ơ ả ứ ả ứ ữ ạ ượ c
k t h p m t cách hài hòa, đ y ch t th Tác gi đã v n d ng ngh thu t dân gian r t sángế ợ ộ ầ ấ ơ ả ậ ụ ệ ậ ấ
t o th hi n m t bút pháp tài hoa.ạ ể ệ ộ
“L a đèn” bài th sáng ng i trí tu , nhân nghĩa Vi t Nam trong th i đ i H Chí Minh.ử ơ ờ ệ ệ ờ ạ ồ