Phân tâm học nhập môn ( Q3 )

Coâ ríịt nhiïìu caêm giaâc, triïơu chûâng cuêa bïơnh naâo loaơn vïì thíìn kinh tíơp trung cuêa caâc cú quan khöng liïn quan gò ăïịn víịn ăïì sinh duơc caê vađ ăiïìu nađy cho ta biïịt vïì

MUÅC LUÅC

PHÊÌN 3 (TIÏËP) 2

PHÍÌN 3 (tiïịp)

Bïơnh naâo loaơn thíìn kinh thûúđng phaât sinh caâc triïơu chûâng úê khùưp caâc cú quan trong thín thïí vađ lađm röịi loaơn sûơ hoaơt ăöơng cuêa caâc cú quan nađy Trong chûâng bïơnh nađy coâ ăuê moơi khuynh hûúâng

sa ăoơa tòm caâch thay thïị cú quan sinh duơc bùìng nhûông cú quan khaâc, hoaơt ăöơng tûúng tûơ nhû cú quan sinh duơc Chñnh nhúđ khaêo saât triïơu chûâng cuêa bïơnh thíìn kinh nađy, chuâng ta múâi tòm ra ặúơc quan niïơm rùìng moơi cú quan trong thín thïí, ngoađi nhiïơm vuơ thöng thûúđng ra cođn giûô möơt vai trođ giöịng nhû cuêa cú quan sinh duơc, nhiïìu khi maơnh ăïịn nöîi lađm röịi loaơn caâc sûơ hoaơt ăöơng bònh thûúđng cuêa cú quan ăoâ Coâ ríịt nhiïìu caêm giaâc, triïơu chûâng cuêa bïơnh naâo loaơn vïì thíìn kinh tíơp trung cuêa caâc cú quan khöng liïn quan gò ăïịn víịn ăïì sinh duơc caê vađ ăiïìu nađy cho ta biïịt vïì tñnh chíịt cuêa chuâng: chuâng lađ sûơ thoêa maôn tònh duơc sa ăoơa bùìng nhûông cú quan khöng phaêi lađ cú quan tònh duơc nhûng hoaơt ăöơng nhû nhûông cú quan nađy Luön luön chuâng ta thíịy nhûông cú quan thu nhíơn ăöì ùn vađ cú quan bađi tiïịt trúê thađnh nhûông cú quan kñch ăöơng tònh duơc Nhíơn xeât nađy cuông tûúng tûơ nhû nhíơn xeât cuêa chuâng ta vïì sûơ sa ăoơa, chó coâ ăiïìu khaâc lađ trong sûơ sa ăoơa nhûông hađnh vi sa ăoơa coâ thïí nhíơn ặúơc thíịy möơt caâch dïî dađng, khöng sao líìm ặúơc trong khi trong sûơ naâo loaơn thíìn kinh, chuâng ta phaêi bùưt ăíìu bùìng caâch giaêi thñch nhûông triïơu chûâng, röìi cho nhûông khuynh hûúâng tònh duơc sa ăoơa nađy vađo trong vö thûâc chûâ khöng cho lađ chuâng coâ trong

yâ thûâc cuêa ngûúđi bïơnh

Trong söị caâc hònh thûâc cuêa bïơnh thíìn kinh bõ aâm aênh, hònh thûâc quan troơng nhíịt lađ nhûông hònh thûâc bõ aâp lûơc cuêa nhûông khuynh hûúâng sa ăoơa; nhûông triïơu chûâng nađy chñnh lađ nhûông phûúng phaâp chöịng laơi nhûông sûơ ham muöịn hay mö taê sûơ giùìng co giûôa yâ chñ thoêa maôn vađ yâ chñ chöịng laơi Nhûng sûơ thoêa maôn thay vò duđng con ặúđng ngùưn nhíịt ăïí ăaơt muơc ăñch laơi phaât hiïơn trong cûê chó cuêa ngûúđi bïơnh bùìng nhûông con ặúđng quanh co lađm cho ngûúđi bïơnh phaêi chõu biïịt bao nhiïu ăiïìu ăau khöí Nhûông hònh thûâc khaâc thûúđng phaât hiïơn bùìng nhûông cûê chó mađ ngûúđi bònh thûúđng chó lađm vúâi tñnh caâch sûêa soaơn trong viïơc giao cíịu: ngûúđi bïơnh

muöịn nhòn, súđ soaơng, tòm tođi trong nhûông núi thíìm kñn nhíịt Vò thïị nïn chuâng ta coâ thïí cùưt nghôa ặúơc taơi sao ngûúđi bïơnh laơi ríịt súơ khi coâ ngûúđi súđ moâ ăïịn mònh Coâ ríịt nhiïìu cûê chó cuêa nhûông ngûúđi bõ aâm aênh lùơp ăi lùơp laơi cûê chó thuê dím, vađ cûê chó thuê dím nhû caâc baơn daô biïịt, thûúđng ăi keđm vúâi nhiïìu hònh thûâc khaâc nhau cuêa nhûông hađnh vi tònh duơc ăi sai chiïìu hûúâng

Töi coâ thïí dïî dađng noâi ăïịn nhiïìu liïn quan nûôa giûôa sûơ sa ăoơa vađ chûâng bïơnh thíìn kinh, nhûng nhûông ăiïìu vûđa noâi ăuê duđng cho cöng viïơc cuêa chuâng ta röìi Nhûng chuâng ta khöng nïn gaân cho nhûông triïơu chûâng, sûơ coâ mùơt vađ cûúđng ăöơ cuêa khuynh hûúâng sa ăoơa cuêa loađi ngûúđi möơt tíìm quan troơng quaâ mûâc Chùưc caâc baơn coâ nghe noâi rùìng coâ ngûúđi mùưc bïơnh thíìn kinh chó vò khöng ặúơc thoêa maôn vïì tònh duơc Luâc ăoâ nhu cíìu vïì tònh duơc seô ăi vađo con ặúđng bíịt thûúđng Vïì sau caâc baơn seô biïịt sûơ viïơc trong nhûông trûúđng húơp nađy xaêy ra nhû thïị nađo, nhûng ngay tûđ bíy giúđ caâc baơn ăaô hiïíu rùìng nhûông khuynh hûúâng sa ăoơa sau khi bõ döìn eâp seô taâi xuíịt hiïơn maơnh meô hún lađ nïịu chuâng ta khöng gùơp trúê ngaơi trong viïơc thoêa maôn tònh duơc möơt caâch bònh thûúđng Ăöịi vúâi nhûông sûơ sa ăoơa roô rađng ngûúđi ta cuông nhíơn thíịy möơt aênh hûúêng tûúng tûơ Nhûông sûơ sa ăoơa nađy thûúđng xuíịt hiïơn trong trûúđng húơp sûơ thoêa maôn tònh duơc gùơp nhûông sûơ trúê ngaơi khöng vûúơt qua ặúơc vò möơt vađi nguýn nhín xaô höơi nhíịt thúđi hay coâ tñnh caâch líu dađi Coâ nhûông trûúđng húơp trong ăoâ sûơ sa ăoơa khöng liïn quan gò ăïịn nhûông ăiïìu kiïơn kïí trïn vađ chó lađ hònh thûâc bònh thûúđng cuêa caâ nhín trong viïơc thoêa maôn tònh duơc

Chùưc caâc baơn coâ caêm tûúêng rùìng thay vò vaơch roô nhûông liïn quan giûôa tònh duơc bònh thûúđng vađ tònh duơc sa ăoơa ra, chuâng ta chó cađng lađm cho chuâng töịi tùm thïm lïn thöi Caâc baơn haôy chó nghô ăïịn nhûông ăiïìu sau ăíy nïịu quaê ăuâng lađ trong nhûông ngûúđi khöng ặúơc thoêa maôn tònh duơc bònh thûúđng, chuâng ta thíịy xuíịt hiïơn nhûông khuynh hûúâng sa ăoơa vađ nhûông khuynh hûúâng nađy khöng thïí xuíịt hiïơn ặúơc nïịu khöng coâ viïơc ngùn trúê trong viïơc thoêa maôn tònh duơc thò chuâng ta phaêi cöng nhíơn lađ duđ sao trong nhûông ngûúđi noâi trïn cuông ăaô coâ sùĩn míìm möịng cuêa nhûông sûơ sa ăoơa ăoâ röìi, nghôa lađ nhûông sa ăoơa ăaô tiïìm tađng sùĩn trong ngûúđi hoơ tûđ líu Cöng nhíơn thïị xong, chuâng ta noâi ăïịn nhûông sûơ viïơc múâi khaâc mađ töi ăaô baâo trûúâc trong nhûông dođng trïn Phín tím hoơc phaêi chuâ troơng ăïịn ăúđi söịng tònh duơc cuêa treê con vò nhíơn thíịy rùìng nhûông kyê niïơm vïì yâ tûúêng xuíịt hiïơn trong nhûông ngûúđi bõ bïơnh

thíìn kinh bao giúđ cuông ặa hoơ quay trúê laơi nhûông nùm ăíìu tiïn cuêa thúđi thú íịu Kïịt luíơn cuêa chuâng ta ăïìu ặúơc chûâng minh bùìng nhûông ăiïìu quan saât ặúơc trong treê con Vađ chuâng ta thíịy rùìng tíịt caê nhûông khuynh hûúâng sa ăoơa nađy ăïìu bùưt nguöìn trong thúđi thú íịu, rùìng treê con coâ trong mònh chuâng nhûông míìm möịng cuêa caâc khuynh hûúâng sa ăoơa nađy Noâi toâm laơi, tònh duơc sa ăoơa khöng lađ gò khaâc hún lađ tònh duơc cuêa treê con ặúơc phoâng ăaơi vađ phín chia thađnh nhûông khuynh hûúâng ăùơc biïơt khaâc

Bíy giúđ hùỉn caâc baơn nhòn nhûông sûơ sa ăoơa bùìng con mùưt khaâc vađ khöng thïí khöng cöng nhíơn rùìng nhûông sûơ sa ăoơa quêa coâ liïn quan chùơt cheô vúâi ăúđi söịng tònh duơc cuêa con ngûúđi Nhûng caâc baơn chó ăïịn ặúơc ăoâ vúâi biïịt bao nhiïu sûơ ngaơc nhiïn vađ thíịt voơng Trûúâc hïịt caâc baơn coâ yâ muöịn phuê nhíơn hïịt: nađo sûơ kiïơn rùìng treê con cuông coâ möơt ăúđi söịng tònh duơc, nađo tñnh caâch ặâng ăùưn cuêa caâc sûơ tòm tođi cuêa chuâng ta, nađo quýìn cuêa töi ặúơc thíịy giûôa nhûông ăiïìu chuâng ta lïn aân nhû möơt sûơ sa ăoơa vađ thaâi ăöơ cuêa treê con coâ möơt caâi gò giöịng nhau Töi muöịn noâi cho caâc baơn roô vò lyâ do nađo caâc baơn muöịn phuê nhíơn hïịt röìi sau ăoâ seô noâi vïì toađn thïí nhûông ăiïìu nhíơn xeât cuêa töi Noâi rùìng treê con khöng coâ möơt ăúđi söịng tònh duơc - göìm ăuê moơi thûâ nhû kñch ăöơng tònh duơc, nhu cíìu thoêa maôn tònh duơc - vađ ăúđi söịng nađy chó ăöơt nhiïn xuíịt hiïơn vađo nùm chuâng 12 hay 14 tuöíi, tûâc lađ ặa ra möơt nhíơn xeât khöng thïí nađo coâ thûơc vïì phûúng diïơn sinh lyâ, chùỉng khaâc gò cho rùìng treê con khöng hïì coâ cú quan tònh duơc vađ cú quan nađy chó xuíịt hiïơn khi chuâng ăïịn tuöíi díơy thò thöi Ăiïìu xuíịt hiïơn vađo tuöíi díơy thò chó lađ cú nùng sinh saên duđng möơt guöìng maây thín thïí vađ tinh thíìn coâ sùĩn trong ặâa beâ ăïí ăaơt muơc ăñch Chñnh vò baơn líìm líîn tònh duơc vađ sinh duơc nïn baơn múâi khöng hiïíu ặúơc nhûông víịn ăïì tònh duơc, sa ăoơa vađ chûâng bïơnh thíìn kinh Ăiïìu líìm líîn nađy ríịt tai haơi Ăiïìu ngaơc nhiïn lađ ăiïìu líìm líîn nađy laơi bùưt nguöìn úê sûơ kiïơn rùìng caâc baơn cuông ăaô lađ treê con vađ chõu aênh hûúêng cuêa giaâo duơc ngùn cíịm baơn coâ nhûông yâ tûúêng ăoâ Vïì phûúng diïơn giaâo duơc, xaô höơi thûúđng tûơ gaân cho mònh nhiïơm vuơ chñnh lađ ngùn caên, kòm haôm baên nùng tònh duơc khi noâ xuíịt hiïơn nhû möơt nhu cíìu sinh saên, giúâi haơn sûơ hoaơt ăöơng cuêa noâ, eâp noâ phaêi theo yâ chñ cuêa möơt caâ nhín vađ sûơ ăeđ neân cuêa xaô höơi Xaô höơi cuông quan tím ăïịn viïơc ngùn chùơn sûơ phaât triïín cuêa baên nùng tònh duơc cho túâi khi ặâa beâ ăaơt túâi möơt trònh ăöơ chñn muđi nađo ăoâ trong xaô höơi vò khi ăïịn tuöíi ăoâ röìi, giaâo duơc khöng cođn aênh hûúêng

gò ăïịn ặâa beâ nûôa Nïịu xuíịt hiïơn quaâ súâm, tònh duơc seô gaơt boê nhûông hađng rađo ngùn caên vađ cuöịn ăi hïịt nhûông kïịt quaê mađ giaâo

duơc ăaô phaêi khoâ nhoơc lùưm múâi ăaơt ặúơc Nhiïơm vuơ ngùn chùơn baên nùng tònh duơc khöng phaêi lađ möơt cöng viïơc dïî dađng: coâ khi chuâng ặúơc thûơc hiïơn quaâ súâm hoùơc quaâ ñt Nïìn taêng cuêa xaô höơi loađi ngûúđi coâ tñnh caâch kinh tïị: vò khöng ăuê phûúng tiïơn ăïí cho moơi ngûúđi trong xaô höơi khöng lađm mađ cuông söịng ặúơc, xaô höơi bùưt buöơc phaêi haơn chïị söị ngûúđi söịng trong xaô höơi vađ lađm cho hoơ qún nhûông ăođi hoêi vïì tònh duơc, duđng nghõ lûơc vïì tònh duơc cho sûơ lađm viïơc Chuâng ta ặâng trûúâc nhu cíìu cíìn thiïịt ăïí söịng cuêa moơi thúđi, phaât sinh ra tûđ khi coâ loađi ngûúđi vađ töìn taơi maôi cho túâi bíy giúđ

Coâ leô kinh nghiïơm ăaô chûâng toê cho caâc nhađ giaâo duơc thíịy rùìng cöng viïơc kòm haôm tònh duơc cuêa thïị hïơ múâi chó lađm ặúơc khi ngûúđi ta khöng chúđ ăúơi tuöíi díơy thò mađ bùưt ăíìu ngay tûđ nhûông nùm ăíìu tiïn cuêa thúđi thú íịu, bùưt treê con phaêi chõu kòm haôm nhu cíìu tònh duơc ăïí sûêa soaơn cho tuöíi díơy thò Ăïí ăaơt muơc ăñch ăoâ ngûúđi ta ngùn cíịm khöng cho treê con hoaơt ăöơng tònh duơc, ăöíi hûúâng nhûông hoaơt ăöơng nađy vúâi hy voơng lađm cho ăúđi söịng cuêa chuâng ta trúê thađnh vö duơc, ăïí röìi díìn díìn ngûúđi ta tin tûúêng rùìng ăúđi söịng treê con khöng coâ tònh duơc thûơc Lođng tin tûúêng nađy ăaô ặúơc khoa hoơc xaâc nhíơn Ăïí cho nhûông ăiïìu mònh daơy khoêi míu thuíîn vúâi ăiïìu mònh muöịn, ngûúđi ta ăaô khöng ăïí yâ gò ăïịn hoaơt ăöơng tònh duơc cuêa treê con - vađ ăiïìu nađy khöng dïî gò thûơc hiïơn nöíi - hoùơc ngûúđi ta lađm cho khoa hoơc coâ möơt quan ăiïím khaâc vïì víịn ăïì Ăûâa beâ ặúơc coi nhû trong saơch, ngíy thú vađ keê nađo noâi traâi laơi seô

bõ coi lađ keê phaơm thûúơng, phaơm ăïịn nhûông tònh caêm thiïng liïng vađ íu ýịm nhíịt cuêa nhín loaơi

Chó coâ treê con múâi khöng bõ lûđa búêi nhûông quy ûúâc ăoâ; chuâng luön luön ăođi hoêi quýìn lúơi cuêa chuâng vađ chûâng toê rùìng, ăöịi vúâi chuâng, con ặúđng trong saơch lađ con ặúđng dađi chûa ăi ăïịn Coâ ăiïìu laơ lađ ngay caê nhûông ngûúđi khöng chõu cöng nhíơn lađ treê con cuông coâ duơc tònh laơi lađ nhûông ngûúđi ăïí yâ nhíịt ăïịn viïơc giaâo duơc chuâng vïì tònh duơc vađ lïn aân gùưt gao nhûông sûơ phaât hiïơn cuêa duơc tònh núi chuâng Ngoađi ra, vïì phûúng diïơn lyâ thuýịt thûơc thuâ võ khi nghôa rùìng nùm nùm ăíìu tiïn trong thúđi thú íịu, vađo tuöíi mađ treê con ñt coâ thađnh kiïịn hún vïì tònh duơc laơi lađ nhûông nùm bõ míy múđ cuêa sûơ míịt trñ nhúâ che phuê nhiïìu nhíịt, ăaâm míy múđ nađy chó coâ phín tím hoơc múâi queât ăi ặúơc Tuy víơy tuöíi nađy lađ tuöíi coâ thïí coâ möơt vađi hònh thûâc giíịc mú

Vađ bíy giúđ, töi muöịn trònh bađy cho caâc baơn nghe möơt caâch roô rađng hún vïì nhûông ăiïìu khaêo cûâu vïì ăúđi söịng tònh duơc cuêa treê con

Ăïí ăaơt muơc ăñch ăoâ xin pheâp caâc baơn cho töi noâi ăïịn khaâi niïơm cuêa sûơ khaât duơc (libido) Sûơ khaât duơc giöịng nhû sûơ ăoâi ùn noâi chung Ngûúđi ta ăoâi tûâc lađ baên nùng tiïu thuơ ăöì ùn cíìn ặúơc thoêa maôn, cuông nhû ngûúđi ta khaât duơc khi baên nùng nhuơc duơc cíìn ặúơc thoêa maôn Chuâng ta khöng cíìn cùưt nghôa nhûông khaâi niïơm khaâc nhû sûơ kñch ăöơng vađ sûơ thoêa maôn tònh duơc Caâc baơn seô phaên ăöịi töi bùìng caâch noâi rùìng, nhûông hoaơt ăöơng tònh duơc cuêa treê con múê cho chuâng

ta möơt möi trûúđng giaêi thñch ríịt röơng híìu nhû bíịt tíơn Chuâng ta tiïịn túâi ặúơc nhûông sûơ giaêi thñch nađy bùìng caâch phín tñch thuơt luđi Nhûông phaât hiïơn ăíìu tiïn cuêa tònh duơc trong ặâa beâ sú sinh cuông gùưn liïìn vađo nhiïìu cöng viïơc khaâc cuêa ăúđi söịng Quan tím chñnh cuêa ặâa beâ lađ tiïu thuơ ăöì ùn Möîi khi ùn xong ặâa beâ lùn ra nguê trong lođng meơ, mùơt löơ veê sung sûúâng thoêa maôn mađ vïì sau nađy ngûúđi ta thíịy giöịng y nhû veê sung sûúâng thoêa maôn cuêa ngûúđi lúân sau khi thoêa maôn tònh duơc Nhûng noâi thïị chûa ăuê ăïí ăi ăïịn möơt kïịt luíơn ặúơc Nhûng ngay caê khi ặâa beâ no röìi chuâng ta víîn thíịy noâ muöịn ùn nûôa khöng phaêi vò cíìn ùn, mađ chó vò muöịn tòm khoaâi laơc trong cöng viïơc nađy thöi Luâc ăoâ ặâa beâ chó muât chûâ khöng ùn Muât xong laơi lùn ra nguê vúâi veê sung sûúâng thoêa maôn trïn neât mùơt ăuê cho ta thíịy lađ viïơc muât vuâ cuông ặa ăïịn cho noâ caêm giaâc khoaâi laơc nhû khi buâ Röìi ăïịn luâc ặâa beâ khöng thïí nguê ặúơc nïịu noâ khöng muât vuâ Chñnh möơt baâc sô chuýn mön vïì nhi khoa úê Budapest, baâc sô Lindner lađ ngûúđi ăíìu tiïn ăaô noâi ăïịn tñnh chíịt tònh duơc vïì hađnh vi nađy cuêa ặâa beâ Nhûông ngûúđi chuýn sùn soâc treê con coâ veê nhû cuông cöng nhíơn ăiïìu nađy lađ ăuâng Hoơ biïịt roô viïơc muât vuâ chùỉng coâ muơc ăñch gò hún lađ gíy khoaâi caêm cho ặâa beâ, ho thíịy ăoâ lađ möơt thoâi quen xíịu nïn tòm ăuê moơi caâch cho ặâa beâ boê thoâi quen ăoâ bùìng caâch gaân cho thoâi quen ăoâ nhûông caêm giaâc xíịu

xa, khoâ chõu Do ăoâ chuâng ta ặúơc biïịt ặâa beâ coâ nhiïìu hađnh vi chùỉng coâ muơc ăñch gò khaâc hún lađ gíy khoaâi caêm cho noâ Chuâng ta tin rùìng noâ bùưt ăíìu coâ khoaâi caêm ăoâ khi tiïu thuơ ăöì ùn nhûng chùỉng bao líu noâ seô khöng cíìn tiïu thuơ ăöì ùn mađ cuông coâ ặúơc khoaâi caêm Khoaâi caêm ăoâ phaât sinh ra trong möìm, chuâng ta goơi núi nađo trong möìm gíy khoaâi caêm ăoâ lađ miïìn “duơc tònh”, coi sûơ khoaâi caêm muât vuâ cuêa ặâa beâ lađ möơt khoaâi caêm duơc tònh Sau nađy chuâng

ta seô coâ dõp thaêo luíơn vïì tñnh caâch húơp lyâ cuêa nhûông danh tûđ ăoâ

Nïịu ặâa beâ noâi ặúơc, noâ seô noâi rùìng viïơc muât vuâ lađ cöng viïơc quan troơng nhíịt trong ăúđi noâ Noâi thïị khöng phaêi lađ khöng coâ lyâ vò khi muât vuâ noâ thoêa maôn hai nhu cíìu to lúân cuêa ăúđi noâ Chuâng ta khöng thïí khöng ngaơc nhiïn khi ặúơc phín tím hoơc cho biïịt hađnh

vi ăoâ coâ möơt tíìm quan troơng ăùơc biïơt lađ hađnh vi nađy cûâ töìn taơi maôi maôi trong ăúđi ngûúđi Hađnh vi muât vuâ meơ lađ khúêi ăiïím cho möơt ăúđi söịng tònh duơc, lyâ tûúêng tònh duơc mađ sau nađy khöng bao giúđ ta ăaơt ặúơc trong viïơc thoêa maôn tònh duơc, lyâ tûúêng mađ trñ tûúêng tûúơng cuêa chuâng ta thûúđng gúơi laơi möîi khi trong ăúđi coâ luâc nađo bõ nhiïìu thiïịu thöịn vađ bõ nhu cíìu cíịp baâch thuâc ăííy Vò thïị mađ ăöi vuâ cuêa ngûúđi meơ trúê nïn ăöịi tûúơng ăíìu tiïn cuêa baên nùng tònh duơc; vađ töi khöng thïí nađo hiïịn cho baơn möơt yâ niïơm thûơc ăuâng vïì tíìm quan troơng cuêa ăöịi tûúơng thûâ nhíịt nađy ăöịi vúâi nhûông ăöịi tûúơng sau ăoâ, vïì aênh hûúêng síu xa cuêa noâ trong moơi sûơ biïịn thïí vađ thay thïị ngay caê trong nhûông miïìn ăíịt xa xöi nhíịt trong ăúđi söịng tinh thíìn Nhûng chó ñt líu sau ặâa beâ seô thöi khöng muât vuâ nûôa mađ thay bùìng möơt phíìn khaâc trong thín thïí noâ nhû muât ngoân tay hay lûúôi Noâ tûơ tòm thíịy khoaâi caêm mađ khöng cíìn gò ăïịn bïn ngoađi, röìi noâ seô ăïí yâ ăïịn möơt miïìn khaâc trong ngûúđi noâ trong viïơc gíy khoaâi caêm nađy Khöng phaêi bíịt cûâ miïìn duơc tònh nađo trong thín thïí ăïìu coâ hiïơu quaê nhû nhau trong viïơc gíy khoaâi caêm: vò thïị cho nïn ặâa beâ coi lađ möơt biïịn cöị quan troơng trong ăúđi noâ khi tòm ra rùìng cú quan sinh duơc cuêa noâ gíy nhiïìu khoaâi caêm nhíịt cho noâ, ăïí röìi tòm

ra con ặúđng ặa noâ ăïịn sûơ thuê dím

Nïu ra tíìm quan troơng cuêa hađnh vi muât vuâ nađy chuâng ta ăaô nïu ra hai tñnh chíịt cíìn thiïịt cuêa tònh duơc treê con: tònh duơc nađy bùưt nguöìn úê nhu cíìu to lúân trong cú thïí, coâ tñnh caâch tûơ thoêa maôn, nghôa lađ tòm thíịy ăöịi tûúơng ngay trïn thín thïí mònh Ăiïìu ăoâ roô rađng trong viïơc tiïu thuơ ăöì ùn cuông roô rađng chùỉng keâm viïơc bađi tiïịt Viïơc ăaơi tiïơn vađ tiïíu tiïơn cuông gíy cho ặâa beâ sú sinh nhûông khoaâi caêm vađ noâ seô töí chûâc cöng viïơc nađy ăïí gíy cho noâ thûơc nhiïìu khoaâi caêm bùìng caâch kñch ăöơng nhûông núi coâ thïí kñch ăöơng ặúơc Luâc ăoâ thïị giúâi bïn ngoađi ăöịi vúâi noâ, theo nhíơn xeât tïị nhõ cuêa Luou Andreâas, seô lađ möơt chûúâng ngaơi víơt, möơt sûâc maơnh thuđ nghõch chöịng laơi sûơ hûúêng thuơ khoaâi caêm vađ noâ dûơ ắnh phaêi chöịng laơi caê bïn trong líîn bïn ngoađi Ngûúđi ta cíịm noâ khöng ặúơc ăaơi tiïơn bíịt cûâ luâc nađo noâ muöịn, ngûúđi ta bùưt buöơc noâ phaêi theo nhûông sûơ chó díîn cuêa ngûúđi khaâc Ngûúđi ta baêo lađ nhûông caâi gò dñnh daâng ăïịn viïơc ăaơi tiïơn vađ tiïíu tiïơn ăïìu xíịu xa cíìn giíịu giïịm Noâ bõ bùưt buöơc phaêi tûđ boê sûơ hûúêng thuơ khoaâi caêm chó vò xaô höơi giûô gòn tû caâch Luâc ăíìu noâ khöng hïì thíịy phín bíín thóu, khoâ ngûêi, noâ cho phín lađ möơt phíìn trong cú thïí noâ; noâ miïîn cûúông gaơt phín ăi vađ duđng phín nhû möơt moân quađ biïịu nhûông ngûúđi noâ thñch Sau khi giaâo duơc ăaô uöịn nùưn ặúơc noâ röìi, ặâa beâ bùưt ăíìu di chuýín giaâ trõ mađ noâ

gaân cho phín ăïịn caâc quađ biïịu vađ tiïìn baơc Noâ toê veê ríịt haônh diïơn vïì viïơc tiïíu tiïơn

Töi caêm thíịy lađ caâc baơn ăang tûơ kòm haôm ăïí khoêi heât lïn:

“Thöi ăi öng úi, öng ặđng noâi ăïịn nhûông ăiïìu kinh túêm ăoâ nûôa Öng cho lađ phín treê con chñnh lađ möơt nguöìn thoêa maôn duơc tònh mađ ngay ặâa beâ sú sinh cuông ăaô biïịt lúơi duơng! Noâi rùìng phín lađ möơt thûâ gò quyâ baâu, rùìng híơu mön lađ möơt cú quan tònh duơc û! Chuâng töi khöng bao giúđ tin nhû thïị caê Chuâng töi hiïíu taơi sao nhûông nhađ chuýn mön vïì nhi khoa vađ tinh thíìn hoơc laơi nhíịt ắnh khöng cöng nhíơn phín tím hoơc vađ caâc kïịt quaê do phín tím hoơc ăaơt ặúơc” Caâc baơn haôy bònh tônh laơi ăi Caâc baơn coâ veê nhû qún rùìng nïịu töi noâi ăïịn tònh duơc cuêa treê con lađ vò noâ gùưn liïìn vađo sûơ sa ăoơa trong tònh duơc Caâc baơn chùưc ăaô thíịy nhiïìu ngûúđi lúân thñch duđng híơu mön thay thïị ím höơ trong viïơc giao cíịu Caâc baơn coâ thíịy rùìng coâ nhiïìu ngûúđi suöịt ăúđi luâc nađo cuông coi sûơ ăaơi tiïơn nhû möơt nguöìn khoaâi caêm vö tíơn hay sao? Vïì sûơ quan tím vađ khoaâi caêm cuêa ngûúđi

ta khi nhòn ngûúđi khaâc ăaơi tiïơn, caâc baơn chó cíìn hoêi treê con khi noâ biïịt noâi röìi lađ ăuê hiïíu Tíịt nhiïn baơn khöng nïn lađm cho chuâng súơ haôi khi hoêi chuâng, vò lađm nhû thïị cöng viïơc cuêa baơn seô khöng coâ kïịt quaê gò Vïì nhûông ăiïìu khaâc mađ caâc baơn khöng muöịn tin, caâc baơn cûâ viïơc xeât nhûông kïịt quaê ăaơt ặúơc trong viïơc phín tñch vađ quan saât trûơc tiïịp treê con Nïịu caâc baơn khöng thíịy nhûông ăiïìu töi noâi tûâc lađ caâc baơn khöng coâ thiïơn chñ Caâc baơn coâ thïí ngaơc nhiïn khi thíịy töi ăöìng hoâa hoaơt ăöơng tònh duơc cuêa treê con vúâi nhûng sûơ

sa ăoơa vïì tònh duơc Ăiïìu ăoâ cuông chùỉng quan hïơ gò, tuy liïn quan giûôa hai sûơ kiïơn noâi trïn hïịt sûâc tûơ nhiïn vò nïịu treê con coâ möơt ăúđi söịng tònh duơc thò ăúđi söịng nađy tíịt nhiïn phaêi coâ tñnh caâch sa ăoơa,

vò tònh duơc nađy quaê khöng liïn quan gò ăïịn viïơc sinh con caê Ăiïím ăùơc biïơt cho moơi sûơ sa ăoơa vïì duơc tònh lađ chuâng khöng hïì biïịt gò ăïịn muơc ăñch chñnh cuêa tònh duơc vađ sûơ sinh saên Chuâng ta goơi lađ sa ăoơa bíịt cûâ möơt hađnh vi tònh duơc nađo khöng coâ muơc ăñch sinh saên mađ chó coâ muơc ăñch tòm khoaâi laơc, khöng liïn quan gò ăïịn sinh saên Chöî reô cuêa sûơ phaât triïín tònh duơc phaêi tòm trong muơc ăñch chñnh cuêa tònh duơc lađ sûơ sinh saên Tíịt caê nhûông caâi gò xaêy ra trûúâc khi ăïịn chöî reô ăoâ, tíịt caê nhûông caâi gò khöng ăi vađo chöî reô ăoâ, tíịt caê nhûông caâi gò chó coâ muơc ăñch gíy khoaâi laơc thöi ăïìu phaêi ặúơc goơi bùìng danh tûđ sa ăoơa vađ bõ moơi ngûúđi khinh bó

Caâc baơn haôy ăïí töi tiïịp tuơc trònh bađy nhanh choâng vïì tònh duơc treê con Nhûông ăiïìu töi noâi vïì hai hïơ thöịng cú quan ăïìu coâ thïí

ặúơc böí tuâc bùìng nhûông cú quan khaâc Ăúđi söịng tònh duơc cuêa treê con göìm nhiïìu khuynh hûúâng leê teê hoaơt ăöơng riïng biïơt khöng liïn quan gò ăïịn nhau, duđng chñnh ngay thín thïí cuêa ặâa beâ hay nhûông víơt bïn ngoađi lađm nguöìn khoaâi caêm Trong nhûông cú quan mađ treê con duđng ăïí thoêa maôn tònh duơc, chùỉng míịy chöịc cú quan tònh duơc chiïịm chöî quan troơng nhíịt; coâ nhiïìu ngûúđi tûđ sûơ thuê dím

vö yâ thûâc trong nhûông nùm ăíìu tiïn cûâ tiïịp tuơc thuê dím cho ăïịn tuöíi díơy thò hay sau tuöíi díơy thò nûôa, khöng hïì biïịt ăïịn gò ngoađi

cú quan tònh duơc cuêa chñnh mònh trong viïơc thoêa maôn duơc tònh Sûơ thuê dím khöng phaêi lađ möơt ăïì tađi ăïí khaêo saât, cíìn nhiïìu cöng trònh nghiïn cûâu

Duđ yâ cuêa töi lađ cađng ruât ngùưn bađi thuýịt trònh cuêa töi bao nhiïu cađng hay bíịy nhiïu, töi cuông khöng thïí khöng noâi cho caâc baơn nghe vïì sûơ tođ mođ coâ tñnh caâch duơc tònh cuêa treê con Tñnh tođ mođ nađy lađ ăùơc tñnh cuêa tònh duơc treê con, coâ möơt tíìm quan troơng to lúân trong viïơc tòm caâc triïơu chûâng thíìn kinh Tñnh tođ mođ nađy bùưt ăíìu ríịt súâm, coâ khi ngay tûđ nùm múâi lïn ba Noâ khöng bùưt ăíìu úê sûơ khaâc biïơt giûôa giöịng ặơc vađ giöịng caâi vò ăöịi vúâi treê con, nhíịt lađ con trai thò trai vađ gaâi chùỉng coâ gò khaâc nhau caê, chuâng tin rùìng con trai vađ on gaâi ăïìu coâ cú quan tònh duơc giöịng nhau Khi möơt ặâa con trai tòm ra úê ngûúđi em gaâi hay ngûúđi baơn gaâi caâi ím höơ, noâ khöng thïí khöng cho rùìng mònh ăaô nhòn líìm vò khöng thïí tûúêng tûúơng ặúơc rùìng möơt ngûúđi laơi coâ thïí thiïịu möơt cú quan quan troơng nhû thïị Sau nađy biïịt roô noâ súơ haôi ghï lùưm, nhíịt lađ khi nhúâ laơi ngûúđi lúân hay doơa thiïịn noâ möîi khi noâ lađm ăiïìu líìm löîi Mùơc caêm

bõ thiïịn nađy coâ aênh hûúêng síu röơng ăöịi vúâi noâ, ăöịi vúâi tñnh tònh noâ khi noâ khoêe maơnh, ăöịi vúâi tinh thíìn noâ khi noâ bõ öịm, ăöịi vúâi sûơ phaên khaâng cuêa noâ khi noâ ặúơc ăiïìu trõ bùìng phín tím hoơc Caâc

em beâ gaâi thûúđng cho viïơc mònh khöng coâ caâi dûúng víơt dađi dađi lađ díịu hiïơu roô rađng trong chûâng bïơnh thíìn kinh bùưt nguöìn úê chöî ngûúđi con gaâi khöng lađm hïịt ặúơc böín phíơn cuêa ngûúđi ăađn bađ Ăöịi vúâi ặâa beâ gaâi ím haơch giûô vai trođ cuêa dûúng víơt, vò ím haơch lađ trung tím cuêa möơt sûơ kñch ăöơng ăùơc biïơt, cú quan giuâp cho noâ tûơ thoêa maôn vïì tònh duơc Khi sûơ kñch ăöơng nađy di chuýín tûđ ím haơch ăïịn chöî cûêa ím höơ chñnh lađ luâc ặâa beâ trúê thađnh ngûúi ăađn bađ Trong trûúđng húơp duơc tònh cuêa ăađn bađ bõ tï liïơt, ím haơch víîn giûô nguýn tñnh caâch nhaơy caêm

Vïì phûúng diïơn tònh duơc, ặâa beâ quan tím nhíịt ăïịn viïơc tòm hiïíu xem treê con úê ăíu, víịn ăïí nađy lađ víịn ăïì do con quyê thađnh

Theđbes ăùơt ra vađ sau nađy súê dô ặâa beâ quan tím ăïịn lađ vò noâ súơ coâ

em beâ ra ăúđi chiïịm chöî cuêa noâ Chñnh ặâa beâ cuông khöng tin tûúêng

gò lùưm vađo caâch giaêi thñch noâi rùìng chñnh nhûông con cođ ăaô mang

em beâ ăïịn Chñnh caâi caêm tûúêng bõ ngûúđi lúân lûđa döịi ăaô lađm cho ặâa beâ trúê thađnh cö ăöơc vađ ăöơc líơp ăöịi vúâi ngûúđi lúân Nhûng treê con khöng thïí tûơ mònh giaêi quýịt ặúơc nhûông víịn ăïì ăoâ Viïơc cú quan tònh duơc chûa phaât triïín ăuâng mûâc ngùn trúê khöng cho noâ biïịt nhiïìu Trûúâc hïịt noâ cho rùìng súê dô coâ treê con lađ vò ngûúđi lúân ăaô ùn möơt chíịt gò ăùơc biïơt, vađ noâ khöng biïịt rùìng chó coâ ăađn bađ múâi sinh con thöi Sau nađy khi biïịt ặúơc ăiïìu nađy, noâ cho viïơc ùn möơt chíịt

gò ăïí coâ con nhû möơt chuýơn thíìn thoaơi Lúân lïn noâ biïịt ngûúđi cha giûô vai trođ quan troơng trong viïơc sinh con, nhûng khöng biïịt vai trođ ăoâ nhû thïị nađo Nïịu tònh cúđ ặúơc chûâng kiïịn möơt sûơ giao húơp, noâ cho ăoâ lađ möơt sûơ hađnh hung, möơt tríơn giaâp laâ cađ ăöơc aâc: noâ ăaô quan niïơm sai líìm viïơc giao húơp Tuy nhiïn noâ cuông chûa biïịt roô viïơc giao húơp coâ liïn quan gò ăïịn viïơc treê con ra ăúđi Ngay caê khi nhòn thíịy vïịt maâu trïn quíìn aâo hay trïn ngûúđi meơ, noâ cuông cho ăoâ lađ híơu quaê cuêa sûơ hađnh hung cuêa cha noâ ăöịi vúâi meơ noâ Sau nađy noâ bùưt ăíìu nghi ngúđ lađ coâ leô dûúng víơt coâ giûô möơt vai trođ gò trong viïơc sinh con, nhûng cuông chûa biïịt cöng duơng cuêa dûúng víơt ngoađi viïơc duđng ăïí di tiïíu

Treê con híìu hïịt ăïìu cho rùìng em beâ ra ăúđi bùìng híơu mön Khi khöng cođn ăïí yâ ăïịn híơu mön nûôa, noâ tin rùìng ặâa beâ ra ăúđi bùìng löî röịn, hay úê giûôa ăöi vuâ trïn ngûơc ngûúđi meơ Cûâ nhû thïị díìn díìn cađng ngađy noâ cađng biïịt thïm vïì ăiïím nađy, dođ díîm maôi cho ăïịn möơt ngađy nađo ăoâ trûúâc tuöíi díơy thò, ăöơt nhiïn bađng hoađng, nhû bõ ăaânh bíịt thíìn trûúâc nhûông cíu giaêi ăaâp cho víịn ăïì thûúđng lađm noâ bíơn tím, nhûông lúđi giaêi ăaâp tuy khöng ăíìy ăuê nhûng cuông ăuê ặa noâ ra khoêi sûơ ngíy thú buöíi ăíìu

Chùưc thïị nađo caâc baơn cuông nghe noâi rùìng, vò muöịn giûô nguýn nhûông ăïì luíơn cuêa mònh vïì nguýn nhín tònh duơc cuêa nhûông chûâng bïơnh thíìn kinh vađ tíìm quan troơng cuêa tònh duơc trong caâc triïơu chûâng bïơnh nađy, phín tím hoơc bõ boâ buöơc phaêi gaân cho khaâi niïơm tònh duơc möơt phaơm vi quaâ ăaâng Bíy giúđ hùỉn caâc baơn ăaô coâ dõp xeât xem ăiïìu ăoâ coâ quaê thûơc ăaâng hay khöng Töi chó múê röơng khaâi niïơm vïì tònh duơc ăuê ăïí ặa ặúơc vađo ăoâ ăúđi söịng tònh duơc cuêa nhûông keê sa ăoơa vađ treê con Noâi khaâc ăi töi chó traê laơi cho khaâi niïơm ăoâ tíìm quan troơng noâ víîn coâ xûa nay Ngoađi yâ nghôa phín tím hoơc ra, tònh duơc chó lađ möơt khaâi niïơm hïịt sûâc chíơt heơp,

chĩ duâng vâo mưỵi mưåt muåc àđch sinh sẫn, nghơa lâ àiïìu ngûúâi ta thûúâng gổi lâ àúâi sưëng tịnh duåc bịnh thûúâng

21 SÛÅ PHẤT TRIÏÍN CUÃA SÛÅ KHẤT DUÅC (LIBIDO)

sa àổa tûác lâ phuã nhêån muåc àđch cuãa sûå sinh sẫn

ÚÃ àêy tưi thêëy cố mưåt sûå song hânh àấng chuá yá Trong khi mổi ngûúâi thûúâng lêỵn lưån tinh thêìn vâ yá thûác, chuáng ta àậ phẫi múã

röơng khaâi niïơm tinh thíìn vađ cho rùìng coâ möơt tinh thíìn vö thûâc Nhiïìu ngûúđi thûúđng ăöìng hoâa tònh duơc vađ nhûông caâi gò dñnh daâng ăïịn sûơ sinh saên, hay noâi vùưn tùưt hún cú quan sinh duơc hay ăïịn sûơ sinh saên Sûơ ăöìng hoâa noâi trïn chó coâ hònh thûâc vađ khöng coâ cöơi rïî síu xa

Nhûng nïịu sûơ coâ mùơt cuêa caâc sûơ sa ăoơa tònh duơc ặa ra möơt lyâ leô coâ tñnh caâch quýịt ắnh vïì víịn ăïì nađy, taơi sao lyâ leô nađy khöng ặúơc moơi ngûúđi cöng nhíơn vađ taơi sao víịn ăïì laơi chûa ặúơc giaêi quýịt? Töi khöng thïí noâi cho caâc baơn nghe ặúơc, nhûng theo töi thò coâ leô vò nhûông sûơ sa ăoơa tònh duơc khöng ặúơc nhòn bùìng con mùưt coâ thiïơn caêm vađ ăiïìu nađy coâ aênh hûúêng ăïịn lyâ thuýịt ngùn caên khöng cho khoa hoơc khaêo saât síu röơng Coâ leô loađi ngûúđi coi nhûông sûơ sa ăoơa nađy khöng nhû nhûông caâi gò ăaâng ghï túêm, phaêi traânh xa, mađ cođn coâ tñnh chíịt nguy hiïím, kinh khuêng, súơ cho chñnh mònh cuông

bõ caâm döî, bõ bùưt buöơc phaêi kòm haôm mònh ngay tûđ khi múâi nghe noâi ăïịn, y nhû lođng ghen tuöng bñ íín trong vúê Tannhauser trong ăoâ thíìn Cöng lyâ ăaô thuâ nhíơn lađ:

“ÚÊ Venusberg, noâ ăaô qún hïịt danh dûơ vađ böín phíơn! Chao öi! Khöng phaêi sûơ ăoâ coâ thïí ăïịn vúâi chuâng ta ặúơc ăíu”

Sûơ thûơc nhûông sûơ sa ăoơa lađ nhûông con ngûúđi khöí súê phaêi traê giaâ ríịt ăùưt sûơ thoêa maôn mađ hoơ phaêi míịt bao nhiïu cöng trònh múâi coâ ặúơc

Mùơc duđ muơc ăñch vađ ăöịi tûúơng cuêa nhûông sûơ sa ăoơa coâ veê hïịt sûâc laơ kyđ, ăiïìu lađm cho nhûông sûơ sa ăoơa nađy coâ tñnh chíịt tònh duơc chñnh lađ sûơ thoêa thñch tuýơt ẳnh vađ sûơ xuíịt tinh trong nhûông hađnh ăöơng nađy Ăoâ tíịt nhiïn chó lađ trûúđng húơp cuêa nhûông keê sa ăoơa ặâng tuöíi: ăöịi vúâi treê con sûơ thoêa thñch vađ sûơ xuíịt tinh khöng phaêi luâc nađo cuông xaêy ra; chuâng ặúơc thay thïị bùìng nhûông hiïơn tûúơng mađ ngûúđi ta khöng thïí goơi ặúơc lađ coâ tñnh chíịt tònh duơc

Ăïí böí tuâc nhûông ăiïìu töi vûđa noâi vïì tíìm quan troơng cuêa nhûông sûơ sa ăoơa, töi cíìn thïm ăiïìu nađy Duđ ngûúđi ta thuđ gheât quan ăiïím nađy, duđ ngûúđi ta muöịn ngùn caâch nhûông sûơ sa ăoơa vađ tònh duơc bònh thûúđng bùìng caâi höị síu chûđng nađo chùng nûôa, ngûúđi

ta víîn phaêi cuâi ăíìu trûúâc nhíơn xeât cho thíịy trong ăúđi söịng tònh duơc bònh thûúđng víîn coâ möơt vađi ăiïìu sa ăoơa Ngay caê caâi hön cuông

bõ coi nhû sa ăoơa vò ăaô hođa húơp hai miïìn tònh duơc núi möìm thay vò sûơ hođa húơp cuêa hai cú quan sinh duơc khaâc nhau Víơy mađ khöng ai cho lađ sa ăoơa hïịt, ngûúđi ta cođn duđng noâ trïn sín khíịu ăïí che líịp

hađnh vi giao cíịu Chñnh caâi hön, khi lïn ăïịn töơt ăöơ cuông coâ thïí gíy nïn möơt sûơ thoêa thñch tuýơt ẳnh vađ lađm cho xuíịt tinh, vađ do ăoâ dïî biïịn thađnh sa ăoơa Coâ khi ngûúđi ta phaêi nhòn thûơc chùm chuâ hay súđ soaơng vađo thín thïí múâi thoêa maôn ặúơc, coâ ngûúđi trûúâc khi bõ kñch thñch ăïịn töơt ăöơ laơi cùưn cíịu ngûúđi tònh múâi thoêa maôn ặúơc, vađ ăöịi vúâi ngûúđi tònh noâi chung, sûơ kñch thñch maơnh nhíịt khöng phaêi

do cú quan sinh duơc gíy nïn mađ do phíìn khaâc trong thín thïí ngûúđi khaâc phaâi Chuâng töi coâ thïí kïí thûơc nhiïìu thñ duơ vïì ăiïím nađy Chuâng ta khöng thïí khöng coi lađ sûơ sa ăoơa nhûông hađnh vi nhû thïị Cađng ngađy ngûúđi ta cađng nhíơn roô rùìng ăùơc tñnh cíìn thiïịt cuêa nhûông sûơ sa ăoơa khöng phaêi lađ chuâng vûúơt qua muơc ăñch tònh duơc hoùơc thay thïị cú quan tònh duơc bùìng nhûông cú quan khaâc hoùơc thay ăöíi ăöịi tûúơng luön luön, mađ chñnh vò tñnh caâch biïịn daơng tuýơt ăöịi vađ bíịt biïịn, möơt ăùơc tñnh khöng thïí ăi ăöi vúâi sûơ giao cíịu, ăiïìu kiïơn cuêa sûơ sinh saên Trong trûúđng húơp hađnh vi sa ăoơa chó coâ muơc ăñch sûêa soaơn hay giaâo ăíìu cho hađnh vi giao cíịu thò chuâng ta khöng thïí goơi ăoâ lađ hađnh vi sa ăoơa ặúơc vađ tíịt nhiïn caâi höị chia reô nhûông hađnh vi sa ăoơa vađ sûơ giao cíịu bònh thûúđng ặúơc líịp ăi möơt phíìn lúân Tûđ nhûông sûơ kiïơn nađy chuâng ta coâ thïí ặa ra kïịt luíơn rùìng tònh duơc bònh thûúđng chó lađ saên phíím cuêa möơt caâi gò ăaô coâ trûúâc noâ vađ noâ chó giađnh ặúơc trong nhûông víơt liïơu coâ sùĩn tûđ trûúâc ăïí giûô laơi nhûông caâi gò cođn duđng ặúơc trong viïơc sinh saên

Trûúâc khi lúơi duơng caâc ăiïìu hiïíu biïịt cuêa chuâng ta vïì nhûông sûơ sa ăoơa ăïí khaêo cûâu möơt caâch múâi meê vađ síu röơng hún vïì tònh duơc treê con, töi phaêi ýu cíìu caâc baơn chuâ yâ ăïịn möơt sûơ khaâc biïơt ríịt quan troơng giûôa sûơ sa ăoơa vađ tònh duơc treê con Tònh duơc sa ăoơa thûúđng ặúơc tíơp trung hoađn toađn vađo möơt muơc ăñch duy nhíịt, möơt trong caâc khuynh hûúâng leê teê tröơi hún caâc khuynh hûúâng khaâc nïn ặâng lïn cíìm ăíìu hoùơc gaơt boê hïịt moơi khuynh hûúâng khaâc ăïí phaât hiïơn möơt mònh, hay bùưt caâc khuynh hûúâng kia phaêi lïơ thuöơc vađo mònh Vïì phûúng diïơn nađy, giûôa tònh duơc bònh thûúđng vađ tònh duơc

sa ăoơa chùỉng coâ ăiïím khaâc biïơt nađo khaâc hún ăiïím khaâc biïơt giûôa nhûông khuynh hûúâng leê teê tröơi hún caâc khuynh hûúâng khaâc vađ tíịt nhiïn giûôa muơc ăñch tònh duơc cuêa chuâng Ngûúđi ta coâ thïí cho rùìng

úê caê hai núi ăïìu coâ möơt sûơ ăöơc tađi chuýn chïị ặúơc töí chûâc hoađn haêo, chó khaâc nhau úê ăaêng ặúơc lïn cíìm quýìn thöi Traâi laơi trong tònh duơc treê con khöng hïì coâ töí chûâc hay tíơp trung gò caê, moơi khuynh hûúâng leê teê ăïìu coâ quýìn nhû nhau vađ ăïìu ặúơc tòm caâch hûúêng thuơ riïng cho phíìn mònh Sûơ vùưng mùơt cuêa moơi sûơ töí chûâc vađ tíơp trung coâ thïí phuđ húơp vúâi nhau úê chöî caê hai löịi tònh duơc bònh

thûúđng vađ sa ăoơa ăïìu bùưt nguöìn úê tònh duơc treê con Coâ nhûông trûúđng húơp tònh duơc sa ăoơa ríịt giöịng tònh duơc treê con úê chöî taơi caê hai núi nhûông khuynh hûúâng leê teê ăïìu theo ăuöíi nhûông muơc ăñch riïng khöng liïn quan gò ăïịn nhûông khuynh hûúâng khaâc Ăoâ coâ thïí lađ trûúđng húơp tònh duơc íịu trô chûâ khöng phaêi sa ăoơa

Biïịt roô nhûông ăiïìu ăoâ chuâng ta bùưt ăíìu thaêo luíơn vïì möơt ăïì luíơn mađ ngûúđi ta ặa ra Ngûúđi ta seô noâi taơi sao öng cûâ cûâng ăíìu, cûâng cöí nhíịt ắnh goơi möơt vađi hađnh vi cuêa ặâa beâ sú sinh lađ tònh duơc trong khi chñnh öng cuông cöng nhíơn rùìng nhûông hađnh vi ăoâ khöng thïí ắnh nghôa ặúơc vađ chó trúê thađnh tònh duơc trong giai ăoaơn sau cuêa cuöơc ăúđi thöi? Taơi sao öng khöng chõu chó dûơa vađo sûơ kiïơn sinh lyâ thöi ăïí cho rùìng nhûông hađnh vi cuêa ặâa beâ sú sinh nhû muât vuâ, hay giûô phín laơi chó chûâng minh rùìng ặâa beâ chó tòm nhûông khoaâi caêm mađ möơt vađi cú quan trong thín thïí coâ thïí ặa laơi cho noâ thöi Noâi nhû thïị öng seô khöng gíy khoâ chõu cho thñnh giaê vađ ăöơc giaê cuêa öng khi cho rùìng ngay caê nhûông ặâa beâ ra ăúđi khoêi buơng meơ cuông ăaô coâ tònh duơc röìi Töi khöng tòm caâch bađi baâc lyâ luíơn cho rùìng ngûúđi ta coâ thïí tòm thíịy khoaâi caêm trong cú thïí, töi biïịt rùìng khoaâi caêm coâ cûúđng ăöơ maơnh nhíịt, khoaâi caêm do sûơ giao húơp chó lađ möơt khoaâi caêm keđm theo sûơ hoaơt ăöơng cuêa caâc cú quan tònh duơc Nhûng taơi sao vađ nhû thïị nađo möơt sûơ khoaâi caêm luâc ăíìu chó tíơp trung vađo möơt vađi cú quan laơi trúê thađnh tònh duơc trong nhûông giai ăoaơn sau cuêa cuöơc ăúđi? Chuâng ta coâ biïịt gò hún vïì sûơ khoaâi caêm cuêa tûđng cú quan hay so vúâi tñnh chíịt tònh duơc xuíịt hiïơn ăuâng luâc caâc cú quan sinh duơc bùưt ăíìu ăaêm nhiïơm vai trođ cuêa mònh khi tònh duơc truđng húơp vúâi cú quan sinh duơc Vađ duđ sao thò muơc ăñch cuêa caâc sûơ sa ăoơa cuông lađ tòm kiïịm sûơ khoaâi caêm tuýơt ẳnh bùìng phûúng tiïơn khaâc viïơc giao húơp Noâi nhû thïị baơn seô traê lúđi ặúơc lúđi bađi baâc cuêa töi vïì sûơ sa ăoơa vò gaơt boê ặúơc liïn quan giûôa tònh duơc vađ sûơ sinh saên trong khi liïn quan nađy khöng thïí ăi ăöi ặúơc vúâi sûơ sa ăoơa Caâc baơn seô ăííy luđi sûơ sinh saên vađo híơu trûúđng ăïí dađnh cho sûơ hoaơt ăöơng cuêa cú quan sinh duơc möơt ắa võ quan troơng bíơc nhíịt Nhûng luâc ăoâ, sûơ khaâc biïơt giûôa töi vađ caâc baơn laơi khöng quaâ to nhû caâc baơn tûúêng: chuâng ta ăaô xïịp cho caâc

cú quan sinh duơc ặâng caơnh caâc cú quan khaâc Caâc baơn seô nghô sao vïì nhûông lúđi khùỉng ắnh tûđ trûúâc lađ vúâi tñnh caâch gíy khoaâi caêm,

cú quan sinh duơc coâ thïí ặúơc thay thïị bùìng caâc cú quan khaâc, y nhû trong caâi hön, trong viïơc sûê duơng caâc cú quan khaâc trong cú thïí ăïí lađm nhûông hađnh vi tònh duơc sa ăoơa hay trong triïơu chûâng cuêa nhûông keê naâo loaơn thíìn kinh Trong sûơ naâo loaơn thíìn kinh

chùỉng haơn nhiïìu khi nhûông sûơ kñch ăöơng, caêm giaâc, ngay caê sûơ cûúng dûúng víơt lïn ặúơc di chuýín tûđ caâc cú quan sinh duơc ăïịn nhûông cú quan khaâc nhiïìu khi úê ríịt xa cú quan sinh duơc (nhû ăíìu, mùơt chùỉng haơn) Lađm nhû thïị caâc baơn seô khöng cođn gò ăïí coâ thïí goơi lađ tònh duơc nûôa, caâc baơn seô bõ bùưt buöơc phaêi lađm theo töi vađ múê röơng khaâi niïơm vïì tònh duơc ăïịn nhûông hađnh vi trong thúđi thú íịu ăïí tòm khoaâi caêm mađ cú quan nađy hay cú quan noơ coâ thïí gíy nïn ặúơc

Töi seô hoađn toađn coâ lyâ khi ặa ra hai luíơn ăiïím nûôa Caâc baơn ăaô biïịt caâi chuâng ta goơi lađ tònh duơc lađ nhûông hađnh vi khöng thïí ắnh nghôa ặúơc trong nhûông nùm ăíìu tiïn cuêa thúđi thú íịu, coâ muơc ăñch gíy khoaâi caêm, búêi vò khi phín tñch caâc triïơu chûâng bïơnh thíìn kinh, chuâng ta ăaô coâ ặúơc nhûông víơt liïơu coâ tñnh chíịt tònh duơc Nhûng caâc baơn seô traê lúđi lađ duđ nhûông víơt liïơu ăoâ coâ tñnh chíịt tònh duơc thûơc chùng nûôa thò cuông khöng coâ gò chûâng toê rùìng hađnh vi cuêa treê con hûúâng vïì sûơ tòm khoaâi caêm coâ tñnh chíịt tònh duơc Ăöìng

yâ, nhûng haôy xeât ăïịn möơt trûúđng húơp tûúng tûơ Caâc baơn haôy tûúêng tûúơng lađ chuâng ta khöng coâ caâch nađo ăïí quan saât sûơ phaât triïín cuêa hai cíy song tûê diïơp, nhû cíy lï vađ cíy höì ăíơu, bùìng caâch quan saât haơt giöịng cuêa chuâng, nhûng chuâng ta coâ thïí quan saât bùìng traâi laơi ặúơc, nghôa lađ ăi tûđ caâi cíy ăaô thađnh hònh hoađn toađn röìi, quay trúê laơi haơt giöịng ăíìu tiïn coâ hai tûê diïơp Hai tûê diïơp giöịng nhau nhû ăuâc, tröng chùỉng khaâc gò nhau caê Chuâng ta coâ thïí dûơa vađo nhíơn xeât ăoâ mađ kïịt luíơn rùìng giûôa hai haơt giöịng ăoâ coâ sûơ ăöìng nhíịt thûơc sûơ ặúơc khöng vađ sûơ khaâc biïơt giûôa hai cíy lï vađ cíy höì ăíơu chó xuíịt hiïơn sau nađy thöi khöng? Vïì phûúng diïơn sinh lyâ chuâng ta chùỉng húơp lyâ hún khi cho rùìng sûơ khaâc biïơt ăaô coâ sùĩn trong hai haơt giöịng röìi tuy bïì ngoađi chuâng coâ veê ăöìng nhíịt û? Ăoâ lađ ăiïìu chuâng

ta lađm khi cho rùìng khoaâi caêm cuêa ặâa beâ sú sinh lađ khoaâi caêm cuêa tònh duơc Cođn víịn ăïì cho rùìng phaêi coâ moơi khoaâi caêm do caâc cú quan gíy nïn ăïìu coâ tñnh chíịt tònh duơc khöng hay lađ caơnh khoaâi caêm tònh duơc cođn coâ nhûông khoaâi caêm khaâc khöng, ăoâ lađ ăiïìu töi khöng muöịn ăem ra thaêo luíơn úê ăíy Töi biïịt ríịt ñt vïì nhûông sûơ khoaâi caêm do caâc cú quan gíy nïn vađ nhûông ăiïìu kiïơn cuêa caâc sûơ khoaâi caêm ăoâ, vađ chuâng ta seô khöng ngaơc nhiïn khi thíịy rùìng nïịu chuâng ta phín tñch ngûúơc trúê laơi chuâng ta seô thíịy úê ăùìng cuöịi ặúđng ăi coâ nhûông ýịu töị nađo chûa ắnh nghôa ặúơc

Thïm möơt nhíơn xeât nûôa Noâi cho thûơc caâc baơn chùỉng ặúơc lúơi

gò khi khùỉng ắnh tñnh caâch thuíìn tuây trong saơch cuêa tònh duơc treê

con, trong khi ăaâng leô caâc baơn phaêi thuýịt phuơc ặúơc töi lađ chuâng

ta coâ nhiïìu lyâ do ríịt hay ăïí cho rùìng nhûông hađnh vi cuêa treê con khöng coâ tñnh chíịt tònh duơc Ngay tûđ nùm thûâ ba trúê ăi thò chuâng

ta chùỉng cođn gò nghi ngúđ vïì tñnh chíịt tònh duơc cuêa treê con nûôa Ngay tûđ tuöíi nađy dûúng víơt cuêa chuâng ăaô coâ thïí cûúng lïn ặúơc röìi vađ coâ nhiïìu khi coâ xaêy ra trûúđng húơp thuê dím tûâc lađ coâ sûơ thoêa maôn tònh duơc Sûơ phaât hiïơn coâ tñnh caâch tinh thíìn vađ xaô höơi cuêa ăúđi söịng tònh duơc khöng cođn coâ ăiïìu gò khiïịn cho ngûúđi ta nhíìm líîn ặúơc: sûơ lûơa choơn ăöịi tûúơng, ăùơc biïơt thñch ngûúđi nađy hún ngûúđi khaâc, thñch phaâi nam hay phaâi nûô, ghen tuöng, ăïìu lađ nhûông sûơ kiïơn ặúơc caâc nhađ quan saât vö tû cöng nhíơn ngoađi mön phín tím hoơc, trûúâc mön nađy nûôa, nhûông sûơ kiïơn coâ thïí ặúơc chûâng thûơc búêi bíịt cûâ ngûúđi nađo coâ thiïơn chñ Caâc baơn seô traê lúđi lađ khöng bao giúđ caâc baơn nghi ngúđ sûơ coâ mùơt cuêa möơt lođng íu ýịm xaêy ra ngay trong thúđi cođn nhoê nhûng khöng cho rùìng ăoâ lađ tònh duơc Tíịt nhiïn trong khoaêng tûđ 3 ăïịn 8 tuöíi ặâa beâ ăaô biïịt che ăíơy lođng íu ýịm cuêa mònh, nhûng cađng quan saât kyô caâc baơn cađng thíịy roô rùìng lođng íu ýịm ăoâ quaê coâ tñnh chíịt tònh duơc Muơc ăñch tònh duơc cuêa thúđi kyđ nađy gùưn liïìn vađo sûơ tòm hiïíu tònh duơc cuêa treê con trong tuöíi ăoâ, töi ăaô kïí cho caâc baơn nghe möơt vađi vñ duơ röìi Tñnh chíịt sa ăoơa cuêa nhûông muơc ăñch nađy coâ thïí cùưt nghôa ặúơc vò treê con vađo tuöíi ăoâ chûa biïịt roô ặúơc muơc ăñch cuêa sûơ giao húơp

Giûôa nùm lïn 6 vađ lïn 8 sûơ phaât triïín cuêa tònh duơc coâ möơt thúđi kyđ ngûđng trïơ coâ thïí ặúơc coi lađ thúđi kyđ tiïìm tađng Thúđi kyđ tiïìm tađng nađy coâ thïí khöng coâ, nhûng duđ coâ hay khöng thoaâi kyđ ăoâ cuông khöng ặa ăïịn sûơ ngûđng hùỉn cuêa moơi hađnh vi tònh duơc Phíìn lúân caâc biïịn cöị vađ khuynh hûúâng tinh thíìn xaêy ra trûúâc thúđi kyđ tiïìm tađng nađy ăïìu bõ laông qún hïịt, rúi vađo trong sûơ laông qún mađ chuâng ta ăaô coâ dõp noâi ăïịn, lađm cho chuâng ta khöng cođn nhúâ gò vïì nhûông nùm ăíìu tiïn trong thúđi thú íịu nûôa Nhiïơm vuơ cuêa phín tím hoơc lađ lađm söịng laơi kyê niïơm cuêa thúđi kyđ nay, vađ ngûúđi ta khöng thïí khöng nghi ngúđ rùìng sûơ laông qún nađy chñnh lađ híơu quaê cuêa sûơ döìn eâp

Tûđ nùm thûâ ba trúê ăi, ăúđi söịng tònh duơc cuêa ặâa beâ coâ nhiïìu ăiïím ríịt giöịng ăúđi söịng tònh duơc cuêa ngûúđi lúân, chó khaâc úê chöî caâc

cú quan sinh duơc phaât triïín chûa ăïìu, tñnh chíịt tònh duơc lađ tñnh chíịt sa ăoơa roô rađng vađ tíịt nhiïn úê chöî cûúđng ăöơ tònh duơc ăoâ khöng maơnh bùìng cuêa ngûúđi lúân thöi Nhûng nhûông giai ăoaơn hay ho nhíịt cuêa sûơ phaât triïín tònh duơc, hay cuêa sûơ khaât duơc nađy chñnh lađ

nhûông giai ăoaơn trong thúđi kyđ xaêy ra trûúâc thúđi kyđ 3 tuöíi nađy Sûơ phaât triïín nađy tiïịn hađnh nhanh ăïịn nöîi sûơ quan saât trûơc tiïịp khöng thïí coâ ặúơc nhûông hònh aênh cöị ắnh roô rađng Chó nhúđ vađo mön phín tím hoơc, chuâng ta múâi coâ thïí dûơa vađo caâc chûâng bïơnh thíìn kinh ăïí tòm ra nhûông giai ăoaơn xa xöi nhíịt cuêa sûơ phaât triïín khaât duơc (libido) Tíịt nhiïn ăoâ chó lađ nhûông cöng trònh xíy dûơng, nhûng nhúđ thûơc hađnh mön phín tím hoơc caâc baơn seô thíịy nhûông cöng trònh xíy dûơng nađy thûơc coâ ñch vađ cíìn thiïịt Caâc baơn seô hiïíu taơi sao bïơnh lyâ hoơc laơi coâ thïí tòm ra ặúơc nhûông sûơ kiïơn mađ chuâng

ta khöng biïịt ặúơc trong caâc ăiïìu kiïơn bònh thûúđng

Bíy giúđ chuâng ta coâ thïí biïịt roô ăúđi söịng tònh duơc cuêa treê con trûúâc khi chuâng chuâ yâ ăïịn cú quan sinh duơc, sûơ chuâ yâ nađy ặúơc sûêa soaơn trong thúđi gian ăíìu tiïn cuêa ặâa beâ trûúâc khi thúđi kyđ tiïìm tađng vađ bùưt ăíìu ặúơc töí chûâc chùơt cheô trong thúđi kyđ díơy thò Trong thúđi kyđ ăíìu tiïn coâ möơt thûâ töí chûâc loêng leêo hún mađ chuâng ta goơi lađ thúđi kyđ tiïìn sinh duơc Nhûng trong thúđi kyđ nađy chñnh nhûông khuynh hûúâng sa ăoơa vađ duđng híơu mön chiïịm ắa võ ăöơc tön chûâ khöng phaêi nhûông khuynh hûúâng sinh duơc leê teê Sûơ khaâc biïơt giûôa giöịng ặơc vađ giöịng caâi chûa giûô vai trođ gò hïịt, thay vađo ăoâ chó coâ sûơ khaâc biïơt giûôa tñch cûơc vađ tiïu cûơc, sûơ khaâc biïơt nađy baâo trûúâc tñnh caâch phín cûơc cuêa tònh duơc Trong nhûông hoaơt ăöơng cuêa thúđi kyđ nađy, ăiïìu chuâng ta coâ thïí goơi lađ giöịng ặơc xuíịt hiïơn dûúâi hònh thûâc möơt khuynh hûúâng muöịn ngûơ trõ chùỉng míịy luâc biïịn thađnh ăöơc aâc Nhûông khuynh hûúâng tiïu cûơc gùưn liïìn vađo möơt miïìn tònh duơc chung quanh híơu mön vađ híơu mön bùưt ăíìu giûô möơt ắa võ quan troơng YÂ muöịn xem vađ biïịt ặúơc phaât hiïơn maơnh meô; ýịu töị sinh duơc chó tham dûơ vađo ăúđi söịng tònh duơc vúâi tû caâch lađ cú quan bađi tiïịt nûúâc tiïíu Nhûông ăöịi tûúơng tònh duơc trong giai ăoaơn nađy khöng thiïịu, nhûng nhûông ăöịi tûúơng nađy khöng cíìn thiïịt phaêi hoơp laơi ăïí thađnh möơt ăöịi tûúơng duy nhíịt Giai ăoaơn cuöịi cuđng cuêa thúđi kyđ nađy lađ thúđi kyđ chuâ yâ ăïịn híơu mön ăi trûúâc thúđi kyđ chuâ ăïịn caâc

cú quan sinh duơc Ríịt nhiïìu ýịu töị trong giai ăoaơn ăíìu tiïn nađy seô tuơ laơi ăïí thađnh líơp ăúđi söịng tònh duơc cuöịi cuđng sau ăoâ vađ nhiïìu khuynh hûúâng ăíìu tiïn seô duđng ăuê moơi caâch ăïí len loêi vađo ăúđi söịng nađy Trûúâc caê giai ăoaơn sa ăoơa - híơu mön trong quaâ trònh phaât triïín khaât duơc chuâng cođn möơt thúđi kyđ töí chûâc sú khai nûôa trong ăoâ miïìn tònh duơc seô úê núi möìm Ăùơc ăiïím cuêa thúđi kyđ nađy lađ tònh duơc ặúơc biïíu hiïơn bùìng hađnh vi muât tay, cho nïn nhûông ngûúđi Ai Cíơp thúđi cöí ăaô toê ra ríịt síu sùưc khi hònh dung ặâa beâ bùìng hònh aênh cho tay vađo möìm muât Nhíịt lađ chuâ Horus Abraham ăaô cho ta biïịt

nhûông díịu hiïơu ăoâ seô ặúơc thíịy laơi trong nhûông giai ăoaơn sau ăoâ cuêa tònh duơc

Töi súơ nhûông ăiïìu vûđa noâi chó lađm caâc baơn mïơt nhoơc thïm chûâ chùỉng hiïíu biïịt gò thïm Coâ thïí töi ăaô ăi vađo quaâ nhiïìu chi tiïịt Nhûng caâc baơn haôy kiïn nhíîn: sau nađy caâc baơn seô hiïíu hïịt tíìm quan troơng cuêa nhûông ăiïìu töi vûđa noâi Trong khi chúđ ăúơi, caâc baơn haôy taơm chíịp nhíơn rùìng ăúđi söịng tònh duơc, hay sûơ hoaơt ăöơng cuêa lođng khaât duơc, khöng phaêi tûơ nhiïn mađ thađnh, phaêi traêi qua nhiïìu giai ăoaơn kïị tiïịp nhau, chùỉng giai ăoaơn nađo giöịng giai ăoaơn nađo y nhû nhûông giai ăoaơn giuâp cho möơt con ngađi trúê thađnh con bûúâm Chöî reô cuêa sûơ phaât triïín ăoâ chñnh lađ luâc caâc khuynh hûúâng leê teê chõu lïơ thuöơc vađo cú quan sinh duơc, nghôa lađ luâc tònh duơc chõu lïơ thuöơc vađo sûơ sinh saên Víơy luâc ăíìu chuâng ta chó coâ möơt ăúđi söịng tònh duơc rúđi raơc, do caâc khuynh hûúâng leê teê hoơp thađnh ăïí tòm ặúơc khoaâi caêm do caâc cú quan trong cú thïí gíy nïn, nhûông khuynh hûúâng nađy hoaơt ăöơng ăöơc líơp, khöng lïơ thuöơc vađo nhau Sûơ vö tríơt tûơ nađy ặúơc giaêm búât nhúđ nhûông töí chûâc tiïìn sinh duơc díîn ăïịn giai ăoaơn sa ăoơa - híơu mön, sau khi qua giai ăoaơn bùìng möìm, giai ăoaơn thö sú nhíịt Thïm vađo ăoâ coâ nhiïìu hoaơt ăöơng khaâc chûa ặúơc biïịt ăïịn ăíìy ăuê lađm gaơch nöịi giûôa giai ăoaơn sau vađ giai ăoaơn trûúâc vađ cao hún Sau nađy chuâng ta seô hiïíu roô hïịt tíìm quan troơng cuêa sûơ phaât triïín líu dađi vađ ăïìu ăùơn cuêa sûơ khaât duơc trong quan niïơm vïì caâc chûâng bïơnh thíìn kinh

Ngađy nay chuâng ta xeât ăïịn möơt khña caơnh khaâc cuêa sûơ phaât triïín nađy, nghôa lađ nhûông liïn quan giûôa nhûông khuynh hûúâng leê teê vađ ăöịi tûúơng Hay noâi cho ăuâng ra chuâng ta xeât nhanh sûơ phaât triïín nađy ăïí röìi dûđng laơi líu hún trûúâc möơt trong caâc kïịt quaê chíơm chaơp ăaơt ặúơc Víơy möơt vađi ýịu töị cíịu thađnh cuêa baên nùng tònh duơc coâ ngay tûđ luâc ăíìu möơt ăöịi tûúơng mađ noâ cíìm giûô thûơc chùơt; ăoâ lađ khuynh hûúâng ngûơ trõ, muöịn biïịt vađ xem xeât Nhiïìu ýịu töị khaâc liïn quan ăïịn nhiïìu miïìn tònh duơc trong thín thïí, ngay luâc ăíìu cuông chó coâ möơt ăöịi tûúơng, möơt khi cođn baâm vađo nhûông nhiïơm vuơ khöng coâ tñnh chíịt tònh duơc, nhûng röìi boê rúi ăöịi tûúơng ăoâ ngay khi rúđi boê nhûông nhiïơm vuơ ăoâ Ăöịi tûúơng tònh duơc thûâ nhíịt duđng miïơng lađ ăöi vuâ cuêa bađ meơ thoêa maôn nhu cíìu nuöi ùn cuêa ặâa beâ

sú sinh Sau ăoâ möơt khi ặâa beâ ăaô thoêa maôn ặúơc caê tònh duơc vađ nhu cíìu nuöi ùn, noâ seô khöng cíìn ăïịn vuâ meơ nûôa, mađ thay vađo ăoâ bùìng ngoân tay nghôa lađ möơt phíìn trong thín thïí noâ Khuynh hûúâng duđng möìm trúê thađnh tûơ thoêa maôn cuông nhû khuynh hûúâng

duđng híơu mön hay duđng nhûông miïìn tònh duơc khaâc Sûơ phaât triïín sau ăoâ theo ăuöíi hai muơc ăñch: 1) thoaơt tiïn rúđi boê tñnh caâch tûơ thoêa maôn, thay ăöịi tûúơng líịy trong thín thïí mònh; 2) ăöìng nhíịt hoâa moơi ăöịi tûúơng khaâc nhau cuêa nhiïìu khuynh hûúâng khaâc nhau, thay chuâng bùìng möơt ăöịi tûúơng duy nhíịt Kïịt quaê nađy khöng thïí ăíìy ăuê hay giöịng nhû ăöịi tûúơng líịy trong thín thïí ặúơc, vađ chó ăaơt ặúơc vúâi ăiïìu kiïơn lađ möơt söị khuynh hûúâng seô bõ tiïu huêy vò khöng duđng ặúơc viïơc gò

Sûơ diïîn tiïịn ặa ăïịn viïơc choơn lûơa ăöịi tûúơng nađy hay ăöịi tûúơng khaâc khaâ phûâc taơp vađ chûa mö taê theo yâ muöịn Chuâng ta chó cíìn díîn chûâng bùìng sûơ kiïơn lađ khi chu kyđ íịu trô, ăi trûúâc giai ăoaơn tiïìm tađng gíìn hoađn thađnh röìi thò ăöịi tûúơng ặúơc choơn gíìn giöịng nhû ăöịi tûúơng gíy nïn khoaâi caêm trong thúđi kyđ cođn duđng möìm Ăöịi tûúơng nađy khöng phaêi lađ ăöi vuâ ngûúđi meơ nûôa nhûng víîn lađ ngûúđi meơ Víơy ngûúđi meơ chñnh lađ ăöịi tûúơng díìu tiïn cuêa tònh ýu Chuâng

ta noâi ăïịn tònh ýu khi nhûông khuynh hûúâng tinh thíìn cuêa baên nùng cuêa tònh duơc giûô ắa võ quan troơng nhíịt trong khi nhûông sûơ ăođi hoêi vïì thín thïí hay tònh duơc cùn baên cuêa baên nùng tònh duơc bõ döìn eâp hay bõ qún ăi trong chöịc laât Trong thúđi kyđ ngûúđi meơ lađ ăöịi tûúơng ăíìu tiïn cuêa tònh ýu sûơ hoaơt ăöơng cuêa tinh thíìn ăïí döìn eâp ăaô bùưt ăíìu lađm cho ặâa beâ khöng biïịt gò ăïịn möơt phíìn trong caâc muơc ăñch tònh duơc nûôa Sûơ lûơa choơn ngûúđi meơ lađm ăöịi tûúơng ăíìu tiïn cuêa tònh ýu nađy gùưn liïìn vađo ăiïìu mađ chuâng ta goơi lađ mùơc caêm Oedipe, sau nađy seô coâ möơt tíìm quan troơng ríịt lúân trong caâch giaêi thñch cùn bïơnh thíìn kinh cuêa mön phín tím hoơc, vađ coâ leô lađ möơt trong caâc nguýn nhín chñnh cuêa sûơ chöịng ăöịi cuêa xaô höơi ăöịi vúâi phín tím hoơc

Caâc baơn haôy nghe möơt cíu chuýơn lùơt vùơt xaêy ra trong thúđi chiïịn tranh Möơt trong nhûông ngûúđi can ăaêm bïnh vûơc phín tím hoơc ặúơc ăöơng viïn vúâi tû caâch baâc sô quín y túâi möơt núi nađo ăoâ trong xûâ Ba Lan vađ ặúơc caâc ăöìng nghiïơp chuâ yâ vò nhûông quan saât cuêa öng ăöịi vúâi möơt bïơnh nhín Khi ặúơc hoêi, öng ta traê lúđi lađ súê dô ăaơt ặúơc kïịt quaê bíịt ngúđ nhû thïị lađ vò öng ăaô duđng phín tím hoơc vađ sùĩn sađng chó baêo cho ăöìng nghiïơp vïì phûúng phaâp nađy Tûđ ăoâ chiïìu nađo caâc baâc sô trong ăún võ, ăöìng nghiïơp hay cíịp trïn cuêa öng ta ăïìu tuơ hoơp ăïí nghiïn cûâu phín tím hoơc Moơi viïơc tröi chaêy nhû thûúđng cho túâi höm võ baâc sô cuêa chuâng ta noâi vïì mùơc caêm Oedipe: möơt cíịp trïn cuêa baâc sô ặâng díơy tuýn böị lađ öng khöng tin möơt chuât nađo vïì mùơc caêm nađy vađ öng khöng thïí cho pheâp noâi

ăïịn mùơc caêm ăoâ ăöịi vúâi nhûông ngûúđi ăaô coâ gia ằnh, nhûông ngûúđi ríịt ăaâng kñnh troơng trong khi hoơ chiïịn ăíịu cho töí quöịc cuêa hoơ Vađ öng ra lïơnh cíịm khöng cho noâi ăïịn phín tím hoơc nûôa Võ baâc sô phín tím hoơc noâi trïn khöng cođn ăiïìu gò phaêi lađm khaâc hún lađ xin ăöíi sang möơt ăún võ khaâc Phíìn töi, töi cho rùìng nïịu muöịn chiïịn thùưng mađ ngûúđi Ăûâc phaêi cíìn ăïịn möơt “töí chûâc khoa hoơc” nhû thïị thò quaê lađ möơt ăaơi hoơa vađ tíịt nhiïn giúâi khoa hoơc Ăûâc khöng thïí nađo tha thûâ cho möơt quan niïơm löîi thúđi nhû thïị líu hún nûôa

Mùơc caêm Oedipe lađ caâi gò ghï gúâm víơy? Chó caâi tïn Oedipe ăuê cho caâc baơn ăoaân ra röìi Ai mađ chùỉng biïịt huýìn thoaơi vïì ặâc vua

Hi Laơp Oedipe bõ söị phíơn bùưt phaêi giïịt cha vađ líịy meơ ăaô phaêi duđng ăuê moơi caâch ăïí thoaât khoêi söị phíơn ăöơc aâc ăoâ nhûng khöng ặúơc nïn ăaô tûơ trûđng phaơt bùìng caâch choơc muđ ăöi mùưt cuêa chñnh mònh khi biïịt mònh ăaô vö tònh phaơm caê hai töơi to lúân nhíịt lađ giïịt cha vađ líịy meơ Chùưc nhiïìu baơn ăaô vö cuđng xuâc ăöơng khi ăoơc vúê kõch cuêa Sophocle vïì víịn ăïì ăoâ Vúê kõch nađy trònh bađy cho ta biïịt töơi aâc cuêa Oedipe ăaô díìn díìn ặúơc löi ra aânh saâng nhû thïị nađo khi cuöơc ăiïìu tra bõ ằnh trïơ nhiïìu líìn vađ ặúơc tiïịp tuơc ra sao nhúđ coâ nhiïìu díịu hiïơu múâi xuíịt hiïơn: vúê kõch nhû coâ veê nhû diïîn tiïịn trong cuöơc khaêo saât cuêa phín tím hoơc Ngûúđi meơ vađ ngûúđi vúơ ăau khöí Jocasta nhiïìu líìn ngùn caên khöng cho cuöơc ăiïìu tra tiïịp diïîn, viïơn cúâ rùìng coâ ríịt nhiïìu ngûúđi ăaô nùìm mú thíịy mònh nguê vúâi meơ mònh, nhûng ăoâ chó lađ nhûông giíịc mú khöng ăaâng ăïí yâ Chuâng ta khöng coi khinh giíịc mú, nhíịt lađ nhûông giíịc mú ăiïín hònh mađ nhiïìu ngûúđi ăaô coâ, chuâng ta tin rùìng giíịc mú mađ Jocasta noâi ăïịn coâ liïn quan chùơt cheô ăïịn cíu chuýơn kinh hoađng vađ kyđ laơ cuêa huýìn thoaơi

Coâ ăiïìu ăaâng ngaơc nhiïn lađ vúê kõch cuêa Sophocle khöng hïì gíy xuâc ăöơng hay giíơn dûô cho bíịt cûâ möơt khaân giaê nađo, trong khi nhûông lyâ thuýịt vö haơi cuêa võ baâc sô quín y noâi trïn laơi lađm cho cíịp trïn cuêa öng ta giíơn dûô vađ phaên ăöịi dûô döơi nhû thïị Vúê bi kõch nađy thûơc ra coâ tñnh caâch vö luín vò huêy boê traâch nhiïơm tinh thíìn luín lyâ cuêa con ngûúđi, cho rùìng chñnh caâc thíìn linh ăaô coâ saâng kiïịn vïì töơi aâc, ặa ra aânh saâng sûơ bíịt lûơc cuêa nhûông khuynh hûúâng luín lyâ trong con ngûúđi trûúâc sûơ tíịn cöng cuêa töơi aâc Giaâ nùìm trong tay möơt nhađ thú nhû Euripide, vúê kõch ăoâ coâ leô seô lađ möơt dõp bađy toê sûơ phíîn nöơ ăöịi vúâi thíìn linh vađ söị mïơnh Nhûng ăöịi vúâi con ngûúđi ngoan ăaơo nhû Sophocle thò khöng lađm gò coâ chuýơn phíîn nöơ, öng ta neâ traânh khoâ khùn bùìng caâch tuýn böị rùìng tinh

thíìn luín lyâ cao ăöơ ăođi hoêi con ngûúđi tuín theo yâ chñ cuêa thíìn linh ngay caê khi thíìn linh ra lïơnh phaơm töơi Töi khöng thíịy caâi luín lyâ nađy coâ thïí lađ möơt sûâc maơnh cuêa vúê kõch, nhûng thûơc ra luín lyâ khöng hïì aênh hûúêng ăïí kïịt qua cuêa vúê kõch Khaân giaê khöng hïì chöịng ăöịi laơi luín lyâ cuêa vúê kõch nhûng phaên ûâng laơi yâ nghôa vađ nöơi dung vúê kõch Khaân giaê phaên ûâng y nhû chñnh hoơ ăang coâ mùơc caêm Oedipe, nhû nhòn thíịy trong yâ chñ cuêa thíìn linh vađ trong lúđi tiïn tri nhûông caâi gò coâ trong vö thûâc cuêa hoơ vađ ăang ặúơc lyâ tûúêng hoâa, y nhû chñnh hoơ ăang coâ yâ muöịn gaơt boê ngûúđi cha ăi vađ líịy meơ mònh Tiïịng noâi cuêa thi sô nhû baêo hoơ: “mađy khöng thïí chöịng laơi traâch nhiïơm cuêa mađy Mađy coâ tríìn tònh rùìng mađy ăaô lađm ăuê moơi caâch ăïí cûúông laơi yâ muöịn phaơm töơi cuêa mađy cuông vö ñch Löîi cuêa mađy víîn cođn ăoâ vò chñnh mađy ăaô khöng ruô boê ặúơc nhûông yâ muöịn phaơm töơi, nhûông yâ ăoâ víîn tiïìm tađng trong vö thûâc cuêa mađy” Ăoâ chñnh lađ möơt sûơ tím lyâ Ngay caê khi ăaô döìn eâp nhûng khuynh hûúâng xíịu xa vađo trong vö thûâc röìi, trong miïơng víîn noâi lađ mònh khöng coâ traâch nhiïơm gò caê, nhûng trong thím tím con ngûúđi víîn cho rùìng mònh coâ traâch nhiïơm mađ khöng hiïíu vò sao?

Sûơ thûơc mùơc caêm Oedipe lađ möơt trong caâc nguýn nhín gíy

ra lođng höịi híơn giađy vođ nhûông ngûúđi mùưc bïơnh thíìn kinh Hún thïị nûôa: trong cuöịn saâch cuêa töi vïì “nhûông buöíi ăíìu cuêa tön giaâo vađ luín lyâ con ngûúđi”, xuíịt baên nùm 1913 dûúâi nhan ăïì: “Víơt töí vađ kiïng kyơ” töi ăaô ặa ra giaê thuýịt lađ chñnh mùơc caêm Oedipe ăaô lađm cho toađn thïí nhín loaơi trong nhûông ngađy ăíìu tiïn yâ thûâc ặúơc sûơ phaơm töơi cuêa mònh trong khi chñnh sûơ phaơm töơi nađy lađ nguöìn göịc cuöịi cuđng cuêa moơi tön giaâo vađ moơi luín lyâ Töi coâ thïí noâi nhiïìu ăïịn chuýơn ăoâ nhûng thöi ăïí khi khaâc Vò möơt khi ăaô noâi ăïịn, chuâng ta khoâ mađ thöi khöng noâi ặúơc trong khi töi muöịn quay laơi víịn ăïì tím lyâ caâ nhín

Sûơ quan saât ặâa beâ trong thúđi kyđ choơn lûơa ăöịi tûúơng trûúâc khi ăi vađo thúđi kyđ tiïìm tađng ăaô cho ta biïịt gò vïì mùơc caêm Oedipe Chuâng ta thíịy dïî dađng rùìng, ặâa beâ chó muöịn ăöơc chiïịm ngûúđi meơ, khoâ chõu vò sûơ coâ mùơt cuêa ngûúđi cha, toê veê giíơn döîi möîi khi ngûúđi cha toê veê íu ýịm meơ vađ khöng giíịu veê hađi lođng möîi khi cha ăi xa, coâ luâc noâi roô caêm tònh cuêa mònh vađ hûâa lađ seô líịy meơ Ngûúđi ta baêo ăoâ chó lađ nhûông yâ kiïịn treê con khöng liïn can gò ăïịn Oedipe, nhûng duđ sao ăoâ víîn lađ nhûông sûơ kiïơn, ăaơi diïơn cho mùơc caêm Oedipe Ngûúđi ta húi ngaơc nhiïn khi thíịy chñnh ặâa beâ ăoâ trong möơt vađi trûúđng húơp toê ra íu ýịm ăöịi vúâi cha; nhûng nhûông tònh

caêm nađy, tuy ăöịi líơp nhau úê ngûúđi lúân, laơi coâ thïí hođa húơp nhau, ăi caơnh nhau ríịt líu dađi trong vö thûâc cuêa ặâa beâ, Ngûúđi ta cođn noâi rùìng nhûông tònh caêm ăoâ tñnh caâch ñch kyê cuêa ặâa beâ gíy ra thöi chûâ khöng hïì coâ tñnh chíịt tònh duơc Chñnh ngûúđi meơ chùm soâc ặâa beâ vađ ặâa beâ cuông muöịn ngoađi ngûúđi meơ ra khöng ai lađm viïơc ăoâ caê Ăiïìu nađy ríịt ăuâng nhûng thûơc ra trong tònh traơng nađy cuông nhû trong bao nhiïu tònh traơng khaâc tûúng tûơ, tñnh ñch kyê chó múê ặúđng cho tònh duơc sau nađy thöi Khi ặâa beâ toê ra tođ mođ vïì phûúng diïơn sinh lyâ, khi noâ muöịn nguê ăïm caơnh ngûúđi meơ, muöịn xem meơ tùưm rûêa hay duđng nhiïìu hònh thûâc khaâc thûúđng lađm cho ngûúđi meơ cûúđi nhû nùưc neê vïì sûơ ngíy thú cuêa con, thò tñnh chíịt tònh duơc khöng cođn coâ ăiïìu gò ăaâng nghi ngúđ nûôa Chuâng ta khöng nïn qún rùìng ngûúđi meơ cuông sùn soâc ặâa beâ gaâi nhû thïị mađ khöng ặa ăïịn kïịt quaê tûúng tûơ, vađ nhiïìu khi ngûúđi cha cuông toê veê íu ýịm ặâa beâ trai chùỉng keâm gò ngûúđi meơ nhûng khöng phaêi vò thïị mađ ặúơc noâ mïịn ýu nhû ăöịi vúâi meơ noâ Noâi toâm laơi, ngûúđi ta khöng thïí nađo gaơt boê yâ nghô vïì tònh duơc trong tònh traơng noâi trïn Vaê laơi, nïịu ặâa beâ quaâ ñch kyê thò noâ seô coâ lúơi hún nïịu ặúơc caê hai cha meơ cuđng íu ýịm, noâ chùỉng coâ lúơi gò nïịu chó tòm tònh ýu úê ngûúđi meơ thöi

Töi chó noâi ăïịn thaâi ăöơ cuêa ặâa beâ trai ăöịi vúâi cha meơ thöi Thaâi ăöơ cuêa em gaâi cuông tûúng tûơ Lođng íu ýịm ăöịi vúâi cha, yâ muöịn gaơt boê ngûúđi meơ ăi, vúâi nhûông daâng ăiïơu lađm ăoêm, em beâ gaâi nhiïìu khi hiïịn cho chuâng ta möơt bûâc tranh ăeơp mùưt khiïịn cho chuâng ta qún nhûông híơu quaê quan troơng cuêa tònh traơng nađy Chñnh caâc bíơc cha meơ nhiïìu khi cuông giuâp vađo viïơc gíy cho con mùơc caêm Oedipe nađy bùìng caâch chiïìu theo khuynh hûúâng ăöịi vúâi ngûúđi cuđng phaâi, thađnh ra trong nhûông gia ằnh ăöng con ngûúđi cha toê veê thñch con gaâi hún, trong khi ngûúđi meơ laơi thñch con trai Tuy víơy duđ ríịt quan troơng, ýịu töị nađy cuông chûa ăuê lađ möơt lyâ leô chöịng laơi thûơc chíịt cuêa mùơc caêm Oedipe ăöịi vúâi ặâa beâ Mùơc caêm nađy trúê thađnh mùơc caêm gia ằnh khi coâ nhiïìu con lïn Nhûông keê ăïịn trûúâc cho nhûông keê ăïịn sau lađ möơt ăe doơa cho quýìn lúơi cuêa mònh, võ thïị nïn treê con thûúđng khöng ăoân tiïịp caâc em möơt caâch nöìng híơu míịy vađ chó mong cho em míịt ăi thöi Nhûông tònh caêm thuđ gheât nađy thûúđng ặúơc treê con noâi ra miïơng Khi yâ muöịn xíịu xa cuêa ặâa beâ thûơc hiïơn, khi ặâa em bíịt thíìn bõ chïịt thò viïơc ăoâ ăöịi vúâi ặâa beâ lađ möơt biïịn cöị quan troơng tuy nhiïn khi chñnh noâ cuông chùỉng nhúâ gò caê Khi coâ em múâi sinh, ặâa beâ thûúđng úê vađo ắa võ phïị ăïị nïn khoâ lođng qún ặúơc sûơ viïơc ăoâ; noâ ăöịi vúâi em coâ nhûông tònh caêm mađ vïì sau nađy ngûúđi lúân thûúđng cho lađ tònh caêm bíịt

maôn, nhûông tònh caêm nađy coâ thïí lađ khúêi ăiïím cho möơt tònh caêm laơnh luđng ăöịi vúâi meơ Chuâng ta ăaô noâi rùìng nhûông cöng trònh khaêo cûâu vïì tònh duơc vađ nhûông híơu quaê cuêa noâ gíìn liïìn vađo kinh nghiïơm vïì ăúđi söịng treê con Khi anh em cuêa chuâng lúân lïn, thaâi ăöơ cuêa ặâa beâ thay ăöíi möơt caâch coâ yâ nghôa Noâ seô ăem tònh ýu meơ ăöíi thađnh tònh ýu ăöịi vúâi em gaâi khi thíịy meơ ăöịi vúâi mònh coâ veê laơnh luđng: ngay trong khi cođn nhoê caâc anh ăaô quíy quíìn chung quanh em gaâi vađ toê veê ghen tûâc nhau Ăûâa beâ gaâi thûúđng ăem anh lúân thay vađo ngûúđi cha mađ noâ cho lađ khöng toê veê íu ýịm noâ nhû ngađy xûa nûôa, hay ăem lođng ýu em gaâi nhû ýu möơt ặâa con mađ noâ muöịn coâ ăöịi vúâi cha nhûng khöng ặúơc

Sûơ thûơc xaêy ra nhû thïị ăoâ Töi coâ thïí dûơa vađo sûơ quan saât trûơc tiïịp caâc treê con, sûơ giaêi thñch nhûông kyê niïơm cuêa chuâng ăïí kïí cho caâc baơn nghe nhiïu thñ duơ tûúng tûơ nûôa Kïịt quaê lađ ắa võ cuêa möơt ặâa beâ trong möơt gia ằnh coâ nhiïìu con coâ möơt tíìm quan troơng ăöịi vúâi ăúđi söịng sau nađy cuêa noâ vađ bao giúđ noâi ăïịn tiïíu sûê cuêa noâ ngûúđi ta khöng thïí boê qua sûơ kiïơn nađy Trûúâc nhûông sûơ giaêi thñch thu lûúơm ặúơc khöng khoâ nhoơc gò nađy, caâc baơn seô phò cûúđi khi nghô ăïịn nhûông cöị gùưng cuêa khoa hoơc ăïí lïn aân sûơ loaơn luín Chuâng ta chùỉng ăaô noâi rùìng ăúđi söịng chung cuêa thúđi thú íịu coâ tñnh chíịt lađm cho ặâa beâ khöng chuâ yâ ăïịn sûơ híịp díîn tònh duơc do nhûông ngûúđi trong nhađ gíy nïn, rùìng khuynh hûúâng sinh lyâ traânh sûơ giao húơp cuêa nhûông ngûúđi cuđng maâu muê ăaô ặúơc böí tuâc bùìng lođng kinh túêm sûơ loaơn luín ăoâ sao? Noâi nhû thïị chuâng ta qún rùìng nïịu quaê thûơc thiïn nhiïn ăaô ăùơt ra nhûông ngùn trúê khöng thïí vûúơt qua cho sûơ loaơn luín thò viïơc gò chuâng ta cođn phaêi ăùơt ra luíơt noơ ăïí nghiïm cíịm noâ nûôa Chñnh ăiïìu traâi laơi múâi lađ sûơ thûơc Ăöịi tûúơng thûâ nhíịt vïì tònh duơc cuêa loađi ngûúđi - ngûúđi chõ hay ngûúđi meơ - coâ tñnh caâch loaơn luín vađ loađi ngûúđi ăaô phaêi duđng nhûông luíơt lïơ thûơc nghiïơm khaâc múâi diïơt trûđ nöíi Nhûông dín töơc baân khai ngay nay haôy cođn töìn taơi cuông bađi trûđ sûơ loaơn luín ríịt nghiïm khùưc Th.Reik cođn cho rùìng lïî nghi cuêa nhûông dín töơc moơi rúơ trong tuöíi díơy thò coâ muơc ăñch keâo ặâa beâ ra khoêi tònh traơng loaơn luín bùìng caâch keâo noâ ra

xa ngûúđi meơ ăïí gíy laơi caêm tònh cuêa noâ ăöịi vúâi ngûúđi cha

Thíìn thoaơi hoơc ăaô chùỉng cho chuâng ta hay rùìng loađi ngûúđi thûúđng gaân cho caâc võ thíìn tñnh caâch loaơn luín trong khi chñnh hoơ laơi ríịt súơ loaơn luín, vađ trong nhûông dín töơc (nhû dín Pharaons vađ dín Incas úê Peârou) lïî cûúâi loaơn luín giûôa hai chõ em hay anh em

ặúơc coi nhû thiïng liïng Víơy sûơ loaơn luín lađ möơt ăùơc ín mađ ngûúđi thûúđng khöng ặúơc quýìn hûúêng

Möơt trong hai töơi cuêa Oedipe lađ töơi loaơn luín, töơi kia lađ töơi giïịt cha Hai töơi aâc to lúân nađy ăaô bõ chïị ăöơ tön giaâo vađ xaô höơi ăíìu tiïn, chïị ăöơ víơt töí, lïn aân Bíy giúđ tûđ quan saât trûơc tiïịp ặâa beâ, chuâng ta haôy qua sûơ phín tñch bïơnh traơng cuêa ngûúđi lúân bõ bïơnh thíìn kinh Sûơ phín tñch nađy giuâp cho ta hiïíu thïm nhûông gò vïì mùơc caêm Oedipe? Sûơ phín tñch cho ta thíịy mùơc caêm nađy xuíịt hiïơn ăuâng nhû trong huýìn thoaơi, möîi bïơnh nhín ăïìu lađ möơt Oedipe hay lađ möơt Hamlet chöịng ăöịi laơi mùơc caêm nađy, nghôa lađ cuông nhû nhau Mùơc caêm Oedipe trong ngûúđi lúân chó lađ baên cuô soaơn laơi cuêa mùơc caêm ăoâ trong treê con thöi Sûơ thuđ gheât ngûúđi cha, mong muöịn cho cha chïịt ăi khöng cođn ặúơc diïîn taê möơt caâch ruơt ređ nûôa, lođng

íu ýịm ăöịi vúâi meơ vađ lođng mong muöịn ặúơc líịy meơ cuông ặúơc noâi ngay ra miïơng Chuâng ta coâ quýìn gaân cho thúđi thú íịu nhûông tònh caêm söịng sûúơng quaâ ăaâng ăoâ khöng? Hay chuâng ta ăaô bõ sai líìm vò möơt ýịu töị múâi? Tòm ra ặúơc ýịu töị múâi nađy khöng phaêi lađ chuýơn dïî dađng Möîi khi coâ möơt ngûúđi noâi vïì dô vaông cuêa mònh, duđ ngûúđi ăoâ coâ lađ möơt sûê gia chùng nûôa chuâng ta coâ quýìn chíịp nhíơn khöng suy tñnh moơi ăiïìu öng ta noâi vïì hiïơn taơi hay vïì thúđi kyđ ngùn caâch giûôa dô vaông vađ hiïơn taơi hay khöng? Trong trûúđng húơp ngûúđi bïơnh thíìn kinh chuâng ta coâ quýìn tûơ tin xem sûơ líîn löơn giûôa dô vaông vađ hiïơn taơi coâ vö tònh hay khöng? Sau nađy chuâng ta seô biïịt vò duýn cúâ gò ngûúđi bïơnh ăaô líîn löơn nhû thïị, vađ chuâng ta seô phaêi chuâ troơng ăïịn viïơc trñ tûúêng tûúơng ăaô hoaơt ăöơng nhû thïị nađo ăöịi vúâi nhûông biïịn cöị vađ sûơ kiïơn xaêy ra trong möơt dô vaông ríịt xa Chuâng ta seô khöng khoâ khùn gò mađ khöng thíịy lađ lođng thuđ gheât ngûúđi cha cođn trúê nïn maơnh meô hún nhúđ nhiïìu nguýn nhín do caâc thúđi sau ăaô cung cíịp vađ nhûông ham muöịn tònh duơc ăöịi vúâi ngûúđi meơ thûúđng xuíịt hiïơn dûúâi nhûông hònh thûâc mađ ặâa beâ khöng thïí biïịt ăïịn Nhûng chuâng ta seô cöị gùưng vö tònh khi tòm caâch cùưt nghôa mùơc caêm Oedipe bùìng sûơ hoaơt ăöơng cuêa trñ tûúêng tûúơng ặa chuâng ta quay trúê laơi dô vaông, ặa vađo trong dô vaông nhûông ýịu töị líịy trong hiïơn thúđi Ngûúđi bïơnh thíìn kinh cođn giûô caâi nhín cuêa thúđi thú íịu ăuâng nhû sûơ quan saât trûơc tiïịp ăaô cho ta biïịt

Mùơc caêm Oedipe xuíịt hiïơn nhû möơt sûơ kiïơn trong bïơnh viïơn coâ möơt tíìm quan troơng to lúân trong thûơc tïị Chuâng ta seô thíịy lađ trong tuöíi díơy thò, khi baên nùng tònh duơc xuíịt hiïơn maơnh meô, ngûúđi bïơnh laơi thíịy laơi nhûông ăöịi tûúơng thúđi xûa khiïịn cho nhûông

ăöịi tûúơng nađy coâ tñnh chíịt tònh duơc Sûơ lûơa choơn ăöịi tûúơng cuêa ặâa beâ chó lađ möơt sûơ giaâo ăíìu ruơt ređ, nhuât nhaât nhûng coâ tñnh chíịt quýịt ắnh cuêa sûơ lûơa choơn trong tuöíi díơy thò Vađo tuöíi ăoâ seô coâ nhiïìu sûơ hoaơt ăöơng tinh thíìn, tònh caêm ríịt maơnh, coâ khi hûúâng vïì mùơc caêm, coâ khi vïì sûơ phaên ûâng chöịng laơi mùơc caêm ăoâ, nhûng nhûông bûúâc ăíìu cuêa hoaơt ăöơng vò khöng thïí noâi ra ặúơc nïn ăïìu bõ döìn eâp vađo trong vö thûâc Bùưt ăíìu tûđ tuöíi ăoâ con ngûúđi ặâng trûúâc möơt cöng viïơc quan troơng lađ cöng viïơc tûơ taâch rúđi ra khoêi cha meơ, chó sau khi sûơ taâch rúđi nađy ăaô lađm xong, ặâa beâ múâi khöng cođn lađ ặâa beâ nûôa vađ trúê thađnh möơt ngûúđi trong cöơng ăöìng xaô höơi Nhiïơm vuơ cuêa ặâa con trai lađ rúđi khoêi ngûúđi meơ, ăem tònh duơc cuêa mònh ăùơt vađo möơt ăöịi tûúơng khaâc, lađm lađnh laơi vúâi ngûúđi cha tuđy theo trûúđng húơp Nhiïơm vuơ ăoâ trúê nïn bùưt buöơc ăöịi vúâi tíịt caê moơi ngûúđi khöng trûđ ai Nhiïơm vuơ nađy khöng bao giúđ ặúơc hoađn thađnh theo lyâ tûúêng caê, nghôa lađ ăuâng vúâi sûơ ăođi hoêi cuêa xaô höơi vađ tím lyâ Nhûng ngûúđi bïơnh thíìn kinh thûúđng khöng bao giúđ lađm nöíi nhiïơm vuơ nađy vò hoơ suöịt ăúđi phaêi chõu phuơc tuđng dûúâi quýìn ngûúđi cha vađ khöng thïí ăem tònh duơc cuêa mònh ăùơt vađo möơt ăöịi tûúơng nađo múâi caê Söị phíơn cuêa ngûúđi con gaâi cuông chùỉng hún gò Chñnh theo nghôa ăoâ mađ chuâng ta coâ thïí cho rùìng mùơc caêm Oedipe chñnh lađ truâng tím cuêa nhûông ngûúđi bïơnh thíìn kinh

Chùưc caâc baơn cuông ăoaân ra rùìng töi ăaô cöị yâ gaơt ra ngoađi nhiïìu chi tiïịt quan troơng vïì lyâ thuýịt cuông nhû thûơc hađnh, liïn quan ăïịn mùơc caêm Oedipe Töi khöng noâi nhiïìu hún nûôa vïì nhûông biïịn ăöíi cuêa mùơc caêm nađy cuông nhû sûơ líơt ngûúơc tònh traơng cuêa noâ Töi chó noâi rùìng mùơc caêm nađy lađ nguöìn caêm hûâng döìi dađo cho bao nhiïu nhađ thú Oto Rank ăaô cho thíịy lađ nhûông nhađ soaơn kõch trûâ danh cuêa moơi thúđi ăaô khai thaâc mùơc caêm nađy ríịt nhiïìu, cuông nhû mùơc caêm vïì sûơ loaơn luín vađ biïịn thïí cuêa noâ Chuâng ta cíìn ghi nhíơn rùìng ngay caê trûúâc khi phín tím hoơc ra ăúđi, hai töơi aâc cuêa mùơc caêm Oedipe ặúơc cöng nhíơn nhû nhûông ham muöịn coâ tñnh caâch tûúơng trûng nhíịt cho ăúđi söịng baên nùng khöng bõ kòm haôm Trong möơt cuöơc ăöịi thoaơi trûâ danh cuêa Ăiderot nhan ăïì “Ngûúđi chaâu cuêa Rameau” mađ Goethe ăaô dõch ra tiïịng Ăûâc, chuâng ta thíịy coâ ăoaơn sau ăíy: “Nïịu möơt ặâa beâ moơi rúơ ặúơc mùơc sûâc muöịn lađm

gò thò lađm, nïịu noâ víîn giûô nguýn sûơ töìi tïơ cuêa noâ, nïịu noâ dung hođa ặúơc möơt söị ñt leô phaêi cuêa ặâa beâ cođn nùìm trong nöi vúâi sûơ ăöơc aâc cuêa con ngûúđi ba mûúi tuöíi thò noâ seô vùơn cöí cha noâ vađ nguê vúâi meơ noâ”

Nhûng cođn möơt chi tiïịt mađ töi khöng thïí boê qua ặúơc Khöng phaêi vö tònh mađ ngûúđi meơ vađ vúơ cuêa Oedipe lađm cho chuâng ta nghô ăïịn giíịc mú Caâc baơn hùỉn cođn nhúâ lađ trong khi phín tñch giíịc mú nhûông sûơ ham muöịn cíịu thađnh giíịc mú thûúđng coâ tñnh caâch sa ăoơa, loaơn luín hay ặa ra aânh saâng möơt lođng thuđ gheât khöng ai ngúđ ăöịi vúâi möơt vađi ngûúđi thín cíơn ríịt ặúơc ýu mïịn Luâc ăoâ chuâng ta chûa cùưt nghôa nguöìn göịc cuêa nhûông khuynh hûúâng nađy Bíy giúđ nguöìn göịc ăoâ hiïơn ra ngay trûúâc mùưt chuâng ta khöng cíìn tòm tođi nûôa Ăoâ chñnh lađ saên phíím cuêa sûơ khaât duơc cuêa möơt vađi biïịn daơng cuêa nhûông ăöịi tûúơng míịt ăi tûđ líu nhûng luâc nađy laơi hiïơn ra trong ban ăïm coâ thïí coâ taâc duơng ặúơc Nhûng ngay ngûúđi khoêe maơnh bònh thûúđng cuông coâ nhûông giíịc mú sa ăoơa, loaơn luín ăöơc aâc nhû thïị, nhûông giíịc mú nađy khöng phaêi lađ ăöơc quýìn cuêa nhûông ngûúđi bïơnh thíìn kinh, cho nïn chuâng ta coâ quýìn kïịt luíơn lađ ngûúđi phaât triïín bònh thûúđng cuông qua nhûông giai ăoaơn sa ăoơa, biïịn daơng y nhû trong mùơc caêm Oedipe, ăoâ chó lađ möơt tònh traơng bònh thûúđng, khöng coâ gò ăùơc biïơt, chó coâ ăiïìu ăöịi vúâi nhûông ngûúđi bïơnh thíìn kinh thò nhûông sa ăoơa, biïịn daơng ăoâ ặúơc phoâng ăaơi lïn thöi Ăoâ chñnh lađ möơt trong caâc lyâ do khiïịn cho chuâng ta phaêi khaêo saât vïì giíịc mú trûúâc khi khaêo saât vïì caâc triïơu chûâng bïơnh thíìn kinh

22 PHÛÚNG DIÏƠN CUÊA SÛƠ PHAÂT TRIÏÍN VAĐ SÛƠ THUƠT LUĐI CÙN BÏƠNH HOƠC

Chuâng ta vûđa ặúơc biïịt rùìng sûơ hoaơt ăöơng cuêa khaât duơc biïịn hoâa ríịt nhiïìu trûúâc khi ăaơt ặúơc ăïịn giai ăoaơn bònh thûúđng ăïí phuơc vuơ sinh saên Töi muöịn noâi cho caâc baơn nghe vïì vai trođ cuêa sûơ kiïơn nađy trong viïơc quy ắnh nhûông bïơnh thíìn kinh

Töi ăöìng yâ vúâi caâc nhađ bïơnh lyâ hoơc khi hoơ cho rùìng sûơ phaât triïín cuêa khaât duơc coâ hai ăiïìu nguy hiïím: nguy hiïím bõ ngûđng laơi vađ nguy hiïím phaêi thuơt luđi Ăiïìu nađy coâ nghôa rùìng vò sûơ hoaơt ăöơng sinh lyâ thûúđng coâ khuynh hûúâng thay ăöíi luön nïn coâ thïí nhûông giai ăoaơn sûêa soaơn ăíìu tiïn khöng ăi ăuâng hûúâng vađ bõ vûúơt qua hoađn toađn, möơt vađi phíìn trong sûơ hoaơt ăöơng coâ thïí dûđng laơi úê möơt vađi giai ăoaơn ăíìu tiïn ăoâ vađ vò thïị sûơ phaât triïín coâ thïí bõ ngûđng trïơ taơi möơt vađi ăiïím nađo ăoâ

Chuâng ta haôy ăi tòm úê möơt vađi núi khaâc tònh traơng tûúng tûơ Khi möơt dín töơc rúđi núi mònh ăang úê ăïí tòm möơt núi múâi, - ăiïìu

thûúđng xaêy ra ăöịi vúâi nhûông böơ laơc trong thúđi tiïìn sûê - chùưc chùưn dín töơc ăoâ khöng thïí coâ mùơt ăíìy ăuê úê núi múâi ăïịn Ngoađi möơt vađi nguýn do khaâc, coâ thïí möơt ngûúđi nađo ăoâ dûđng laơi úê möơt núi nađo ăoâ hoơ thñch trong khi phíìn lúân böơ laơc víîn tiïịp tuơc lïn ặúđng Muöịn coâ möơt sûơ so saânh gíìn hún, caâc baơn hùỉn biïịt trong loađi víơt coâ vuâ úê trònh ăöơ cao, nhûông haơch sinh duơc, luâc ăíìu ặâng úê dûúâi buơng, sau nađy di chuýín lïn chöî cuöịi xûúng chíơu Kïịt quaê cuêa sûơ di chuýín nađy lađ úê möơt vađi loađi víơt, möơt trong hai haơch nađy víîn ặâng úê chöî dûúâi buơng nhû cuô, hay dûđng laơi úê ặúđng trong haâng trïn con ặúđng mađ chuâng phaêi ăi ăïí túâi chöî xûúng chíơu, hay coâ möơt trong hai ặúđng haâng nađy laơi múê trong khi trong trûúđng húơp bònh thûúđng caê hai ặúđng ăïìu phaêi ăoâng laơi möơt khi hai haơch ăaô ăi qua Höìi cođn lađ sinh viïn töi phaêi khaêo saât vïì nguöìn göịc cuêa möơt díy thíìn kinh cuêa möơt con caâ thúđi cöí Töi nhíơn thíịy lađ nhûông dín thíìn kinh ăoâ bùưt nguöìn tûđ nhûông tïị bađo to ặâng trong sûđng sau Ăiïìu nađy khöng thíịy trong nhûông víơt coâ xûúng söịng khaâc Nhûng chùỉng bao líu töi tòm ra rùìng nhûông tïị bađo thíìn kinh ăoâ cuông ặâng ngoađi chíịt xaâm vađ chiïịm caê möơt con ặúđng ặa ăïịn tiïịt tuyê cuêa rïî sau; töi kïịt luíơn lađ nhûông tïị bađo thíìn kinh nađy ăaô di cû tûđ tuyê söịng ăïí ăïịn ắnh cû taơi con ặúđng rïî caâc gín thíìn kinh Ăoâ lađ ăiïìu ặúơc lõch sûê cuêa sûơ phaât triïín xaâc nhíơn: nhûng trong con caâ do töi khaêo saât, nhûông tïị bađo ăaô dûđng laơi úê doơc ặúđng Suy keât kyô laơi caâc baơn seô thíịy nhûúơc ăiïím cuêa sûơ so saânh nađy Cho nïn töi chó noâi vúâi caâc baơn lađ ăöịi vúâi möîi khuynh hûúâng tònh duơc coâ thïí lađ möơt trong vađi ýịu töị cuêa khuynh hûúâng nađy dûđng laơi úê möơt vađi giai ăoaơn nađo ăoâ trong quaâ trònh phaât triïín trong khi möơt vađi ýịu töị khaâc ăi túâi ăñch Tíịt nhiïn chuâng ta phaêi coi nhûông khuynh hûúâng ăoâ nhû möơt dođng nûúâc chaêy luön luön khöng ngûđng ngay tûđ khi cuöơc ăúđi múâi bùưt ăíìu vađ chuâng ta ăaô duđng möơt phûúng saâch nhín taơo ăïí phín chuâng ra thađnh nhiïìu ăúơt liïn tiïịp Nhûông ăiïìu töi vûđa noâi cöị nhiïn phaêi ặúơc díîn giaêi roô rađng hún, nhûng cöng viïơc díîn giaêi nađy seô ặa chuâng ta ăi quaâ xa Töi chó cíìn baâo vúâi caâc baơn lađ töi goơi möơt khuynh hûúâng dûđng laơi úê möơt giai ăoaơn nađo ăoâ lađ sûơ ắnh

cû

Ăiïìu nguy hiïím thûâ hai cuêa sûơ phaât triïín tûđng mûâc nađy lađ sûơ möơt vađi ýịu töị nađo ăoâ sau khi ăaô tiïịn quaâ nhanh coâ thïí quay trúê laơi möơt giai ăoaơn nađo trûúâc ăoâ: chuâng ta goơi sûơ viïơc nađy lađ sûơ viïơc thuơt luđi Sûơ thuơt luđi xaêy ra khi möơt khuynh hûúâng trong khi hoaơt ăöơng, nghôa lađ trong khi tòm caâch thoêa maôn nhu cíìu gùơp nhiïìu trúê ngaơi tûđ bïn ngoađi vađo Sûơ ắnh cû vađ thuơt luđi liïn kïịt vúâi nhau

chùơt cheô Trong quaâ trònh phaât triïín sûơ ắnh cû cađng maơnh bao nhiïu, sûơ hoaơt ăöơng cuêa noâ cađng dïî traânh ặúơc aênh hûúêng cuêa nhûông trúê ngaơi bïn ngoađi do sûơ thuơt luđi ặa vađo bíịy nhiïu, röìi sau ăoâ sûơ hoaơt ăöơng song song vúâi sûơ thuơt luđi cađng coâ thïí chöịng laơi ặúơc vúâi nhûông nhûông aênh hûúêng nađy bíịy nhiïu Möîi khi trïn con ặúđng tiïịn triïín, möơt dín töơc ăaô ăïí laơi trïn con ặúđng ăoâ nhûông hađng rađo phođng thuê vûông chùưc thò möîi khi nhûông phíìn tûê tiïìn tiïịn gùơp trúê ngaơi, nghôa lađ bõ ngùn chùơn hay bõ ăaânh baơi búêi möơt keê ắch quaâ maơnh, hoơ thûúđng coâ khuynh hûúâng ruât lui vïì nhûông hađng rađo phođng thuê ăoâ ăïí tröịn traânh hay ăúơi chúđ Nhûông phíìn tûê tiïìn tiïịn nađy cađng dïî dađng bõ ăaânh baơi hún nïịu nhûông phíìn tûê úê laơi sau nhûông hađng rađo phođng cađng nhiïìu hún

Muöịn hiïíu roô nhûông cùn bïơnh thíìn kinh, chuâng ta khöng nïn qún liïn quan giûôa sûơ ắnh cû vađ thuơt luđi nađy Liïn quan ăoâ chñnh lađ chöî dûơa vûông chùưc ăïí tòm hiïíu víịn ăïì coâ liïn quan ăïịn sûơ qui ắnh caâc bïơnh thíìn kinh, tòm hiïíu cùn bïơnh cuêa chuâng

Chuâng ta cíìn xeât viïơc thuơt luđi trong möơt thúđi gian nûôa Theo nhûông ăiïìu mađ baơn ăaô viïịt vïì sûơ phaât triïín vađ hoaơt ăöơng cuêa sûơ phaât duơc, caâc baơn tíịt nhiïn phaêi cho rùìng coâ hai loaơi thuơt luđi quay vïì nhûông ăöịi tûúơng ăíìu tiïn cuêa sûơ khaât duơc, coâ tñnh chíịt loaơn luíơn; thuơt luđi cuêa tíịt caê töí chûâc tònh duơc quay vïì nhuông giai ăoaơn xaêy ra trûúâc Chuâng ta quan saât thíịy caê hai loaơi thuơt luđi nađy trong nhûông chûâng bïơnh thíìn kinh hoaân chuýín trong sûơ hoaơt ăöơng cuêa chûâng bïơnh nađy Trong chûâng bïơnh nađy ngûúđi ta nhíơn thíịy sûơ thuơt luđi tiïịn hađnh möơt caâch ăïìu ăïìu ăïịn chaân naên Nhíịt lađ trong chûâng bïơnh thíìn kinh thûúđng goơi lađ bïơnh cuêa chađng Narcisse, möơt anh chađng say mï chñnh hònh aênh mònh dûúâi mùơt nûúâc Sûơ thuơt luđi coâ ríịt nhiïìu ăiïìu ăaâng noâi hún nûôa nhûng chuâng töi khöng muöịn noâi ăïịn nhiïìu Nhûông bïơnh nhû thïị ăùơt chuâng ta ặâng trûúâc nhûông hònh thûâc khaâc cuêa sûơ phaât triïín vađ cuêa sûơ thuơt luđi Töi muöịn caâc baơn ặđng nïn líîn sûơ thuơt luđi vúâi sûơ döìn eâp vađ muöịn giuâp cho caâc baơn coâ möơt yâ tûúêng roô rïơt vïì liïn quan giûôa hai sûơ kiïơn nađy Sûơ döìn eâp lađ möơt hoaơt ăöơng lađm cho möơt hađnh vi coâ thïí trúê thađnh hûôu thûâc, nghôa lađ coâ sùĩn trong tiïìn yâ thûâc trúê thađnh vö thûâc Cuông coâ sûơ döìn eâp khi hađnh vi tinh thíìn vö thûâc khöng ặúơc nhíơn vađo trong hïơ thöịng tiïìn yâ thûâc bïn caơnh vò bõ kiïím duýơt ngùn trúê vađ ăuöíi trúê laơi Giûôa khaâi niïơm döìn eâp vađ khaâi niïơm tònh duơc khöng coâ liïn quan gò caê Töi muöịn caâc baơn ăùơc biïơt chuâ yâ ăïịn sûơ kiïơn nađy Sûơ döìn eâp chó lađ möơt hoaơt ăöơng coâ tñnh caâch tím lyâ

thuíìn tuây, coâ thïí ăem aâp duơng cho moơi hoaơt ăöơng tûúng tûơ Töi muöịn noâi lađ khaâi niïơm vïì sûơ döìn eâp lađ möơt khaâi niïơm coâ tñnh caâch khöng gian, phuđ húơp vúâi giaê thuýịt lađ böơ maây tinh thíìn göìm coâ nhiïìu hïơ thöịng khaâc nhau giöịng nhû nhiïìu cùn phođng khaâc nhau trong möơt ngöi nhađ

Do sûơ so saânh nađy chuâng ta nhíơn thíịy lađ tûđ trûúâc túâi nay chuâng ta ăaô duđng chûô thuơt luđi khöng phaêi theo nghôa ặúơc moơi ngûúđi cöng nhíơn mađ theo möơt nghôa hïịt sûâc ăùơc biïơt Nïịu chuâng ta gaân cho sûơ thuơt luđi möơt yâ nghôa töíng quaât nhû lađ möơt sûơ quay trúê laơi tûđ möơt giai ăoaơn phaât triïín cao hún ăïịn möơt giai ăoaơn thíịp hún thò sûơ döìn eâp cuông coâ thïí ặúơc coi nhû möơt sûơ thuơt luđi, möơt sûơ quay trúê vïì giai ăoaơn trûúâc ăoâ xa hún trong sûơ phaât triïín vïì tinh thíìn Chó coâ ăiïìu lađ khi noâi ăïịn sûơ döìn eâp chuâng ta khöng hïì nghô ăïịn sûơ thuơt luđi mađ chó nghô ăïịn viïơc möơt hađnh vi tinh thíìn bõ giûô laơi trong möơt giai ăoaơn dûúâi vö thûâc Sûơ döìn eâp lađ möơt khaâi niïơm coâ tñnh caâch töíng quaât vađ di ăöơng; sûơ thuơt luđi chó coâ tñnh caâch mö taê vúâi sûơ ắnh cû, chuâng ta chó muöịn noâi ăïịn sûơ quay trúê vïì möơt giai ăoaơn trûúâc ăoâ trong phaât triïín cuêa sûơ khaât duơc, nghôa lađ möơt ăiïìu hoađn toađn khaâc biïơt vúâi sûơ döìn eâp vađ khöng coâ liïn quan gò vúâi noâ caê Chuâng ta cuông khöng thïí khùỉng ắnh rùìng sûơ thuơt luđi cuêa sûơ khaât duơc lađ möơt hoaơt ăöơng coâ tñnh caâch tím lyâ thuíìn tuây vađ cuông khöng thïí ăùơt cho noâ möơt núi cû nguơ nađo trong guöìng maây tinh thíìn Duđ sûơ thuơt luđi coâ aênh hûúêng síu xa ăïịn ăúđi söịng tinh thíìn, ýịu töị cú thïí víîn lađ ýịu töị quan troơng nhíịt cuêa noâ

Lyâ luíơn nađy ăöịi vúâi caâc baơn coâ veê khö khan, nhûng bïơnh viïơn seô hiïịn cho chuâng ta nhûông ăiïìu aâp duơng lađm cho nhûông lyâ luíơn ăoâ trúê thađnh roô rađng hún Caâc baơn hùỉn biïịt rùìng bïơnh naâo loaơn thíìn kinh vađ bïơnh naâo bõ aâm aênh lađ hai ăaơi diïơn chñnh cuêa loaơi bïơnh thíìn kinh hoaân chuýín Trong bïơnh naâo loaơn thíìn kinh quaê coâ sûơ thuơt luđi cuêa sûơ khaât duơc trúê vïì vúâi nhûông ăöịi tûúơng tònh duơc ăíìu tiïn coâ tñnh caâch loaơn luín, coâ thïí nhíơn thíịy moơi trûúđng húơp trong khi ngûúđi ta khöng hïì nhíơn thíịy coâ sûơ thuơt luđi nađo vïì nhûông giai ăoaơn ăíìu tiïn cuêa töí chûâc tònh duơc Traâi laơi, sûơ döìn eâp giûô möơt vai trođ quan troơng hađng ăíìu trong bïơnh naâo loaơn thíìn kinh Nïịu töi ặúơc quýìn böí tuâc nhûông ăiïìu ăaô thu lûúơm ặúơc tûđ trûúâc túâi nay vïì bïơnh naâo loaơn thíìn kinh töi seô mö taê traơng thaâi ăoâ nhû sau: viïơc caâc khuynh hûúâng leê teê quy tuơ dûúâi sûơ ngûơ trõ cuêa cú quan sinh duơc ăaô hoađn tíịt, nhûng kïịt quaê cuêa sûơ quy tuơ ăoâ laơi gùơp sûơ chöịng ăöịi cuêa hïơ thöịng tiïìn yâ thûâc liïn laơc chùơt cheô vúâi yâ thûâc

cho nïn múâi coâ möơt quang caênh gíìn giöịng nhû traơng thaâi trûúâc khi coâ sûơ ngûơ trõ cuêa cú quan sinh duơc, nhûng sûơ thûơc laơi khaâc hùỉn Trong hai tònh traơng thuơt luđi cuêa sûơ khaât duơc, tònh traơng quay vïì möơt giai ăoaơn trûúâc töí chûâc tònh duơc ăaâng chuâ yâ hún caê Vò sûơ thuơt luđi nađy vùưng mùơt trong bïơnh naâo loaơn thíìn kinh ăïìu chõu aênh hûúêng cuêa sûơ khaêo saât bïơnh naâo loaơn thíìn kinh nïn maôi vïì sau nađy chuâng ta múâi biïịt roô vïì tíìm quan troơng cuêa sûơ thuơt luđi, sûơ khaât duơc sau tíìm quan troơng cuêa sûơ döìn eâp Caâc baơn coâ chúđ ăúơi rùìng chuâng ta seô phaêi thay ăöíi quan ăiïím cuêa chuâng ta khi ngoađi bïơnh naâo loaơn thíìn kinh vađ bïơnh aâm aênh ra, chuâng ta cođn phaêi xeât ăïịn bïơnh Narcissisme (nghôa lađ bïơnh mï say hònh boâng cuêa mònh qua hònh aênh dûúâi nûúâc) khöng?

Trong bïơnh bõ aâm aênh, traâi laơi sûơ thuơt luđi cuêa khaât duơc vïì giai ăoaơn ăíìu tiïn cuêa töí chûâc sa - ăoơa - híơu - mön lađ möơt sûơ kiïơn ăaâng chuâ yâ nhíịt vađ chñnh sûơ thuơt luđi nađy ăaô in díịu vïịt mònh trong mođi sûơ phaât hiïơn cuêa caâc triïơu chûâng Sûơ thuâc ăííy coâ tñnh chíịt aâi tònh luâc ăoâ xuíịt hiïơn dûúâi hònh thûâc cuêa sa ăoơa Hònh dung gúơi lïn

do cíu: töi muöịn giïịt em, thûơc ra coâ nghôa: töi muöịn vui víìy vúâi

em Caâc baơn chó cíìn nghô ăïịn nhûông sûơ thuơt luđi liïn can ăïịn ăöịi tûúơng, nghôa lađ ăïịn nhûông ngûúđi thín cíơn nhíịt vađ mïịn ýu nhíịt, caâc baơn seô coâ möơt yâ niïơm vïì sûơ kinh hoađng ghï túêm vađ nhûông hònh dung aâm aênh nađy gúơi lïn trong yâ thûâc ngûúđi bïơnh nhû möơt caâi gò hïịt sûâc xa laơ Nhûng sûơ döìn eâp trong caâc chûâng bïơnh thíìn kinh nađy giûô möơt vai trođ quan troơng ríịt khoâ ắnh nghôa trong möơt bađi hoơc nhíơp mön nhû bađi nađy Sûơ thuơt luđi cuêa khaât duơc khi khöng ăi cuđng vúâi sûơ döìn eâp thûúđng chó díîn ăïịn sûơ sa doơa chûâ khöng gíy bïơnh thíìn kinh bao giúđ Víơy sûơ döìn eâp tûâc lađ möơt hoaơt ăöơng ăùơc biïơt dađnh cho caâc bïơnh thíìn kinh vađ biïíu thõ ăùơc biïơt nhíịt cho caâc bïơnh nađy Coâ leô töi seô coâ dõp noâi chuýơn vúâi caâc baơn nhiïìu hún vïì sûơ sa ăoơa vađ luâc ăoâ caâc baơn seô thíịy rùìng moơi viïơc xaêy ra möơt caâch ăún giaên hún mònh tûúêng

Töi mong rùìng caâc baơn seô khöng khoâ chõu khi thíịy töi noâi quaâ nhiïìu ăïịn sûơ ắnh cû vađ thuơt luđi cuêa khaât duơc, nïịu caâc baơn hay rùìng nhûông lúđi noâi ăoâ chó coâ muơc ăñch sûêa soaơn cho caâc baơn xeât ăïịn víịn ăïì cùn bïơnh cuêa thíìn kinh Vïì ăiïím nađy töi múâi chó ặa

ra coâ möơt dûô kiïơn: ăoâ lađ ngûúđi ta chó mùưc bïơnh thíìn kinh khi bõ kòm haôm khöng cho thoêa maôn tònh duơc, nghôa lađ bõ thiïịu thöịn, vađ nhûông triïơu chûâng xuíịt hiïơn ăïí thay thïị cho sûơ ăođi hoêi khöng ặúơc thoêa maôn Nhûng khöng phaêi vò thïị mađ kïịt luíơn rùìng möîi

khi coâ sûơ kòm haôm tònh duơc lađ coâ ngay bïơnh thíìn kinh; töi chó muöịn noâi lađ hònh thûâc thiïịu thöịn xaêy ra trong moơi bïơnh thíìn kinh ăaô ặúơc phín tñch, chûâ khöng phaêi cûâ coâ thiïịu thöịn lađ coâ bïơnh Ăïì luíơn cuêa töi khöng hïì ặa ra aânh saâng moơi bñ íín cuêa bïơnh thíìn kinh mađ chó noâi ăïịn möơt trong caâc ăiïìu kiïơn quan troơng vađ cíìn thiïịt trong sûơ phaât sinh ra caâc chûâng bïơnh ăoâ thöi

Chuâng ta cuông chûa biïịt lađ trong cuöơc thaêo luíơn sau nađy vïì ăïì luíơn noâi trïn, chuâng ta seô phaêi chuâ yâ ăïịn thûơc chíịt cuêa sûơ thiïịu thöịn hay ăïịn tñnh caâch ăùơc biïơt cuêa ngûúđi bïơnh hún Lyâ do vađ sûơ thiïịu thöịn khöng bao giúđ ăíìy ăuê vađ tuýơt ăöịi caê, muöịn trúê thađnh cùn bïơnh, sûơ thiïịu thöịn phaêi ăaơt muơc tiïu trïn sûơ thoêa maôn mađ con bïơnh ăođi hoêi, sûơ thoêa maôn duy nhíịt mađ anh ta coâ thïí ăođi hoêi ặúơc Coâ nhiïìu caâch chõu ặơng sûơ thiïịu thöịn vïì tònh duơc mađ khöng

bõ bïơnh Chuâng ta biïịt coâ nhiïìu ngûúđi chõu ặơng ặúơc mađ khöng thíịy coâ haơi gò, hoơ khöng sung sûúâng nhûng cuông khöng mùưc bïơnh Vaê laơi nhûông khuynh hûúâng tònh duơc thûúđng coâ tñnh chíịt deêo dai laơ luđng, coâ thïí thay thïị nhau ríịt dïî dađng Möơt khuynh hûúâng nađy coâ thïí thay thïị cûúđng ăöơ cuêa möơt khuynh hûúâng khaâc; möơt khi trong thûơc tïị ngûúđi ta khöng thoêa maôn ặúơc sûơ ăođi hoêi nađy, ngûúđi

ta coâ thïí thay thïị bùìng sûơ thoêa maôn möơt ăođi hoêi khaâc Nhûông khuynh hûúâng nađy nhû möơt hïơ thöịng söng ăađo ăíìy nûúâc thöng vúâi nhau mùơc duđ ăïìu chõu sûơ thöịng trõ cuêa cú quan sinh duơc: hai ăùơc tñnh thûơc khoâ dung hođa Hún nûôa caâc khuynh hûúâng leê teê vïì tònh duơc cuông nhû baên nùng tònh duơc ăïìu coâ thïí dïî dađng thay ăöíi muơc tiïu, ăöíi líîn cho nhau nhûông ăöịi tûúơng húơp cho mònh hún, vađ chñnh sûơ dïî dađng thay thïị nađy gíy nïn möơt sûơ phaên khaâng ríịt maơnh ăöịi vúâi taâc duơng gíy bïơnh cuêa sûơ thiïịu thöịn Trong nhûông ýịu töị chöịng ăöịi nađy coâ möơt ýịu töị coâ tíìm quan troơng xaô höơi ăùơc biïơt Ăoâ lađ viïơc caâc khuynh hûúâng vò khöng thïí thoêa maôn ặúơc trong hađnh vi tònh duơc nïn ăaô thay thïị sûơ thoêa maôn nađy bùìng möơt muơc tiïu khaâc tuy cuông giöịng nhû muơc tiïu trïn nhûng khöng coâ tñnh tònh duơc nûôa mađ chó cođn tñnh chíịt xaô höơi thöi Chuâng ta goơi sûơ hoaơt ăöơng thay thïị nađy lađ sûơ “hoaân chuýín” vađ lađm nhû thïị chuâng

ta ặâng vïì phña nhûông ngûúđi dađnh cho nhûông muơc ăñch xaô höơi möơt giaâ trõ lúân hún muơc ăñch tònh duơc, muơc ăñch nađy chó coâ tñnh caâch võ kyê Sûơ hoaân chuýín chó lađ möơt trûúđng húơp ăùơc biïơt cuêa viïơc gùưn liïìn nhûông khuynh hûúâng tònh duơc vađo nhûông khuynh hûúâng khaâc khöng tònh duơc Chuâng ta seô coâ dõp quay trúê laơi víịn ăïì nađy trong dõp khaâc

Chùưc caâc baơn muöịn tin rùìng sau khi tòm ra ặúơc nhûông phûúng saâch ăïí chõu ặơng sûơ thiïịu thöịn thò sûơ thiïịu thöịn seô míịt hùỉn tíìm quan troơng Sûơ thûơc khöng phaêi thïị Sûơ thiïịu thöịn víîn giûô nguýn tñnh caâch phaât bïơnh cuêa noâ Nhûông phûúng tiïơn ăïí chõu ặơng thiïịu thöịn thûúđng khöng ăuê duđng Sûơ chõu ặơng cuêa khaât duơc coâ giúâi haơn Sûơ deêo dai vađ linh ăöơng cuêa khaât duơc khöng hoađn toađn ăíìy ăuê ăöịi vúâi moơi ngûúđi, sûơ hoaân chuýín chó huêy boê ặúơc möơt phíìn khaât duơc nađo ăoâ thöi, ăoâ lađ khöng noâi ăïịn viïơc nhiïìu ngûúđi chó coâ möơt khaê nùng hoaân chuýín ríịt giúâi haơn Coâ nhiïìu ngûúđi chó thoêa maôn ặúơc vúâi möơt söị ăöịi tûúơng vađ muơc tiïu ríịt ñt Caâc baơn nïn nhúâ rùìng, khi khaât duơc phaât triïín khöng ăíìy ăuê thò thûúđng hay ắnh cû laơi taơi nhûông giai ăoaơn tiïìn töí chûâc vađ nhûông ăöịi tûúơng trong quaâ khûâ, caê hai loaơi giai ăoaơn vađ ăöịi tûúơng nađy ăïìu khöng coâ khaê nùng cung cíịp sûơ thoêa maôn thûơc sûơ nûôa Nhû víơy tûâc lađ sau sûơ thiïịu thöịn, sûơ ắnh cû lađ ýịu töị maơnh nhíịt trong viïơc phaât sinh ra bïơnh thíìn kinh Ngûúđi ta coâ thïí cho rùìng trong cùn bïơnh thíìn kinh, sûơ ắnh cû lađ ýịu töị quýịt ắnh bïn trong, trong khi sûơ thiïịu thöịn lađ ýịu töị quýịt ắnh bïn ngoađi

Töi lúơi duơng cú höơi nađy ăïí ýu cíìu caâc baơn ặđng vöơi toê thaâi ăöơ trong viïơc thaêo luíơn vö ñch Trong thïị giúâi khoa hoơc, ngûúđi ta hay thñch chiïịm líịy möơt phíìn sûơ thûơc röìi tuýn böị phíìn nađy lađ tíịt caê sûơ thûơc ăïí phuê nhíơn giaâ trõ cuêa phíìn cođn laơi, trong khi phíìn cođn laơi nađy khöng phaêi lađ khöng ăuâng sûơ thûơc Chñnh do phûúng saâch nađy, nhiïìu phe phaâi ăaô rúđi boê mön phín tím hoơc, coâ phe phaâi chó cöng nhíơn nhûông khuynh hûúâng võ kyê mađ phuê nhíơn nhûông khuynh hûúâng tònh duơc, coâ phe phaâi chó cöng nhíơn aênh hûúêng cuêa ăúđi söịng thûơc sûơ thöi chûâ khöng cöng nhíơn aênh hûúêng cuêa quaâ khûâ caâ nhín, v.v Ngûúđi ta cuông coâ thïí ăem sûơ ắnh cû vađ sûơ thiïịu thöịn ra chöịng ăöịi nhau vađ nïu ra möơt cuöơc thaêo luíơn bùìng caâch ăùơt cíu hoêi: nhûông bïơnh thíìn kinh bùưt nguöìn tûđ bïn trong cú thïí hay tûđ bïn ngoađi, noâ lađ kïịt quaê cuêa möơt caâch cíịu taơo cú thïí nađo ăoâ hay chó do möơt vïịt thûúng tûđ bïn ngoađi vađo? Nhûông bïơnh ăoâ coâ phaêi do sûơ ắnh cû khaât duơc gíy ra (hay do nhûông caâch cíịu taơo ăùơc biïơt khaâc cuêa tònh duơc) hay do aâp lûơc cuêa thiïịu thöịn gíy ra? Noâi thûơc ra hoêi thïị cuông chùỉng khaâc gò hoêi: ặâa beâ sinh ra lađ do ngûúđi cha hay ngûúđi meơ? Caâc baơn seô traê lúđi ăuâng lađ caê hai ăiïìu kiïơn ăïìu cíìn thiïịt Sûơ viïơc xaêy ra nïịu khöng duâng hùỉn thò cuông tûúng tûơ nhû ăöịi vúâi bïơnh thíìn kinh Vïì phûúng diïơn cùn bïơnh hoơc, nhûông chûâng bïơnh coâ thïí ặúơc xïịp thađnh möơt loaơi trong ăoâ hai ýịu töị: cíịu taơo tònh duơc vađ aênh hûúêng bïn ngoađi, hay nïịu caâc baơn thñch

hún, sûơ ắnh cû cuêa phaât duơc vađ sûơ thiïịu thöịn ặúơc phaât hiïơn theo ặúđng hûúâng lađm cho möơt trong hai ýịu töị ăoâ tùng lïn thò ýịu töị kia phaêi suât giaêm ÚÊ möơt ăíìu kia trong loaơi xïịp haơng lađ trûúđng húơp töịi ăa: vò khaât duơc phaât triïín möơt caâch ríịt bònh thûúđng nïn nhûông ngûúđi nađy nhíịt ắnh phaêi mùưc bïơnh thíìn kinh díìu aênh hûúêng bïn ngoađi ra sao mùơc lođng Ăùìng ăíìu ăöịi nghõch lađ trûúđng húơp nhûông ngûúđi chùưc chùưn thoaât ặúơc bïơnh thíìn kinh nïịu hoơ khöng rúi vađo tònh traơng nađy hay tònh traơng khaâc Trong nhûông trûúđng húơp úê giûôa hai ăíìu ăoâ thò sûơ cíịu taơo tònh duơc cađng maơnh bao nhiïu thò sûơ aênh hûúêng bïn ngoađi cađng ñt bíịy nhiïu, vađ traâi laơi Trong trûúđng húơp nađy sûơ cíịu taơo tònh duơc ăaâng leô khöng phaât sinh ra bïơnh thíìn kinh nïịu khöng coâ sûơ can thiïơp tai haơi tûđ bïn ngoađi vađo vađ nhûông aênh hûúêng nađy seô coâ kïịt quaê gò nïịu khaât duơc ăaô ặúơc cíịu taơo möơt caâch khaâc Töi coâ thïí cöng nhíơn rùìng nhûông ýịu töị cíịu taơo quan troơng hún aênh hûúêng bïn ngoađi, nhûng ăiïìu ăoâ cođn tuđy thuöơc vađo nhûông giúâi haơn sûơ bíịt an cuêa tinh thíìn

Töi ăïì nghõ caâc baơn goơi loaơi nađy lađ lúơi böí tuâc, chuâng ta seô coâ dõp noâi túâi nhiïìu loaơi khaâc nûôa

Viïơc khaât duơc cûâ baâm vađo möơt hûúâng nađo vađ möơt vađi ăöịi tûúơng nađo ăoâ lađ möơt ýịu töị ăöơc líơp thay ăöíi tûđ ngûúđi nađy qua ngûúđi khaâc mađ chuâng ta chûa hïì biïịt taơi sao Nïịu chuâng ta khöng nïn ăaânh giaâ quaâ thíịp vai trođ cuêa noâ trong cùn bïơnh hoơc thò chuâng ta cuông khöng nïn ăaânh giaâ quaâ cao sûơ thín míơt cuêa noâ trong sûơ liïn quan ăïịn cùn bïơnh hoơc Tñnh caâch baâm riïịt nađy cuêa khaât duơc ặúơc nhíơn thíịy trong nhiïìu trûúđng húơp, trong nhûông ngûúđi húơp thađnh möơt loađi traâi hùỉn vúâi loaơi ngûúđi tinh thíìn bíịt an: ăoâ lađ loaơi ngûúđi

sa ăoơa Trûúâc khi phín tím hoơc xuíịt hiïơn Binet ăaô tòm ra rùìng, trong trñ nhúâ míịt ăi cuêa ngûúđi sa ăoaơ nhiïìu khi coâ nhûông díịu vïịt möơt chiïìu hûúâng nađo ăoâ cuêa baên nùng hay möơt ăöịi tûúơng nađo ăoâ ặúơc lûơa choơn möơt caâch bíịt thûúđng mađ khaât duơc cuêa ngûúđi sa ăoơa thûúđng ghi nhúâ suöịt ăúđi Nhiïìu khi chuâng ta khöng thïí biïịt caâi gò ăaô lađm cho díịu vïịt ăoâ coâ ăuê khaê nùng löi cuöịn ặúơc sûơ khaât duơc möơt caâch maơnh meô nhû thïị Töi kïí cho caâc baơn nghe möơt trûúđng húơp do chñnh töi quan saât Coâ möơt öng ngađy nay khöng cođn ăïí yâ ăïịn cú quan sinh duơc cuđng caâc veê ăeơp khaâc cuêa ăađn bađ nhûng möîi khi nhòn thíịy bađn chín cuêa ngûúđi ăađn bađ ăi möơt ăöi giíìy kiïíu nađo ăoâ thò tûơ nhiïn thíịy lođng duơc nöíi lïn ăuđng ăuđng, nhúâ laơi möơt biïịn cöị xaêy ra höìi öng ta múâi lïn saâu giûôa möơt vai trođ quýịt ắnh sûơ ắnh cû cuêa khaât duơc Cíơu beâ ngöìi trïn möơt caâi ghïị ăííu trûúâc mùơt

ngûúđi nhuô míîu daơy cíơu hoơc tiïịng Anh Ngûúđi nhuô míîu, möơt ngûúđi giađ xíịu, mùưt xanh, muôi hïịch, höm ăoâ bõ ăau chín nïn ăi möơt ăöi giíìy daơ vađ gaâc chín lïn möơt caâi ăïơm Chín bađ ta ặúơc giíịu kñn ríịt ặâng ăùưn Sau nađy coâ möơt caâi chín gíìy guöơc, ăíìy gín xanh giöịng nhû chín cuêa ngûúđi nhuô míîu ăaô trúê nïn ăöịi tûúơng duy nhíịt cuêa tònh duơc cuêa öng ta vađ möîi líìn tröng thíịy möơt caâi chín nhû thïị cuđng vúâi nhûông ăùơc ăiïím khaâc cuêa ngûúđi nhuô míîu, öng ta laơi thíịy lođng duơc nöíi lïn Viïơc ắnh cû cuêa khaât duơc ăaô lađm cho öng ta trúê thađnh möơt ngûúđi sa ăoơa chûâ khöng phaêi lađ möơt ngûúđi bïơnh thíìn kinh, chuâng ta goơi loaơi ngûúđi sa ăoơa nađy lađ loaơi ngûúđi bõ aâm aênh búêi möơt caâi chín Caâc baơn thíịy khöng: sûơ ắnh cû tuy lađ möơt cùn nguýn cuêa bïơnh thíìn kinh, phaât sinh ra ríịt súâm, höìi cođn treê con, nhûng cuông coâ taâc duơng ríịt xa ngoađi bïơnh thíìn kinh Vò víơy sûơ ắnh cû lađ möơt ăiïìu kiïơn khöng coâ tñnh chíịt quýịt ắnh nhû sûơ thiïịu thöịn ăaô noâi trong phíìn trïn

Do ăoâ víịn ăïì quy ắnh nhûông chûâng bïơnh thíìn kinh coâ veê trúê thađnh rùưc röịi Sûơ thûơc cöng trònh khaêo cûâu phín tím hoơc ặa ra aânh saâng möơt ýịu töị múâi trûúâc khi khöng coâ trong baên thöịng kï cùn bïơnh cuêa chuâng ta vađ xuíịt hiïơn roô rađng trong ngûúđi bònh thûúđng bõ mùưc bïơnh thíìn kinh Trong caâc ngûúđi nađy ngûúđi ta thûúđng gùơp nhûông sûơ ham muöịn traâi ngûúơc nhau, möơt sûơ xung ăöơt tinh thíìn Möơt phíìn cuêa ngûúđi bïơnh toê yâ ham muöịn möơt sûơ nađy trong khi möơt phíìn kia chöịng laơi Nïịu khöng coâ sûơ xung ăöơt nađy thò lađm gò coâ bïơnh thíìn kinh Ăiïìu nađy chùỉng coâ gò khaâc laơ Caâc baơn hùỉn biïịt ăúđi söịng tinh thíìn cuêa chuâng ta luön luön bõ rung ăöơng búêi nhûông sûơ xung ăöơt mađ chuâng ta phaêi tòm caâch giaêi thñch Möơt sûơ xung ăöơt nhû thïị mađ gíy ra bïơnh thíìn kinh tíịt nhiïn phaêi coâ nhûông ăiïìu kiïơn gò ăùơc biïơt Vò thïị chuâng ta cíìn hoêi xem nhûông ăiïìu kiïơn ăoâ lađ nhûông ăiïìu kiïơn nađo, nhûông sûơ xung ăöơt gíy bïơnh nađy hoaơt ăöơng giûôa nhûông ăöơng lûơc tinh thíìn nađo, liïn quan giûôa sûơ xung ăöơt vađ caâc ýịu töị quýịt ắnh khaâc ra sao?

Töi hy voơng coâ thïí ặa ra nhûông cíu traê lúđi coâ thïí lađm caâc baơn hađi lođng tuy coâ húi ngùưn vađ vùưn tùưt quaâ Sûơ xung ăöơt do sûơ thiïịu thöịn gíy ra, khaât duơc vò khöng ặúơc thoêa maôn ăaô tòm caâch thoêa maôn bùìng nhûông ặúđng löịi vađ ăöịi tûúơng khaâc Nhûông ặúđng löịi vađ ăöịi tûúơng nađy khöng ặúơc möơt phíìn nađo ăoâ trong ngûúđi chíịp nhíơn, do ăoâ sinh ra möơt sûơ cíịm ăoaân lađm cho khaât duơc khöng ặúơc thoêa maôn vúâi phûúng tiïơn múâi Kïí tûđ luâc ăoâ caâc triïơu chûâng díìn díìn xuíịt hiïơn theo möơt con ặúđng mađ ta seô xeât sau Nhûông

khuynh hûúâng khaât duơc tòm caâch phaât hiïơn ra bùìng ặúđng löịi quanh co khaâc tuy víîn cöị gùưng chûâng minh sûơ ăođi hoêi cuêa mònh bùìng nhiïìu sûơ biïịn daơng vađ giaêm thiïíu khaâc Con ặúđng quanh co nađy chñnh lađ con ặúđng xuíịt hiïơn cuêa caâc triïơu chûâng: nhûông triïơu chûâng nađy chñnh lađ sûơ thoêa maôn múâi meê hay duđng ăïí thay thïị sûơ thoêa maôn trûúâc khöng ăaơt ặúơc do sûơ thiïịu thöịn gíy nïn

Ngûúđi ta coâ thïí lađm saâng toê hún tíìm quan troơng cuêa sûơ xung ăöơt tinh thíìn bùìng caâch noâi rùìng: “Möơt sûơ thiïịu thöịn bïn ngoađi muöịn gíy bïơnh cíìn phaêi coâ möơt sûơ thiïịu thöịn bïn trong” Tíịt nhiïn sûơ thiïịu thöịn bïn ngoađi cuông nhû bïn trong ăïìu ăi theo nhûông con ặúđng vađ nhûông ăöịi tûúơng khaâc nhau Sûơ thiïịu thöịn bïn ngoađi muöịn gaơt boê möơt sûơ thoêa maôn nađy trong khi sûơ thiïịu thöịn bïn trong laơi muöịn gaơt boê möơt sûơ thoêa maôn khaâc, do ăoâ mađ coâ xung ăöơt Töi thñch löịi trònh bađy nađy hún vò noâ coâ nöơi dung roô rađng Ăiïìu nađy chûâng toê rùìng trong nhûông thúđi kyđ sú khai cuêa sûơ phaât triïín con ngûúđi, nhûông sûơ thiïịu soât bïn trong ặúơc quy ắnh bùìng nhûông chûúâng ngaơi víơt bïn ngoađi

Nhûng nhûông ăöơng lûơc phaât sinh ra sûơ bađi baâc chöịng khuynh hûúâng khaât duơc lađ nhûông ăöơng lûơc nađo vađ phíìn kia coâ sûơ míu thuíîn trong viïơc gíy bïơnh lađ thïị nađo? Ăoâ lađ nhûông khuynh hûúâng khöng coâ tñnh caâch tònh duơc Chuâng ta goơi nhûông khuynh hûúâng nađy lađ “khuynh hûúâng cuêa caâi töi”; vò sûơ phín tñch chûâng bïơnh chuýín hoaân khöng cung cíịp cho ta möơt phûúng saâch nađo giuâp cho

ta möí xeê ặúơc chuâng, nïn ta chó biïịt chuâng möơt phíìn nađo bùìng nhûông sûơ chöịng ăöịi ngùn trúê khöng cho ta phín tñch ặúơc Sûơ xung ăöơt gíy bïơnh chñnh lađ sûơ xung ăöơt giûôa nhûông khuynh hûúâng cuêa caâi töi vađ nhûông khuynh hûúâng khaât duơc Trong möơt vađi trûúđng húơp ngûúđi ta coâ caêm tûúêng rùìng ăoâ chó lađ míu thuíîn giûôa nhûông khuynh hûúâng thuíìn tuây tònh duơc; nhûng ăoâ chó lađ bïì ngoađi vò trong hai khuynh hûúâng míu thuíîn nhau, thïị nađo cuông coâ möơt khuynh hûúâng thoêa maôn caâi töi trong khi khuynh hûúâng kia tòm caâch baêo vïơ caâi töi khoêi sûơ caâm döî Víơy tûâc lađ chó coâ sûơ xung ăöơt giûôa caâi töi vađ khaât duơc thöi

Möîi khi phín tím hoơc coi möơt biïịn cöị nađo ăoâ lađ saên phíím cuêa nhûông khuynh hûúâng tònh duơc ngûúđi ta thûúđng chó trñch noâi rùìng con ngûúđi khöng phaêi lađm bùìng tònh duơc, trong ăúđi söịng tinh thíìn cođn coâ nhûông khuynh hûúâng khaâc ngoađi khuynh hûúâng vađ lúơi ñch tònh duơc vađ chuâng ta khöng nïn quy tuơ hïịt moơi sûơ vađo tònh duơc Töi khöng thíịy gò khoan khoaâi hún lađ ặúơc ăöìng yâ vúâi nhûông

ngûúđi chöịng ăöịi mònh ñt ra lađ möơt líìn Phín tím hoơc khöng bao giúđ qún ặúơc rùìng coâ nhûông khuynh hûúâng phi tònh duơc, chñnh phín tím hoơc ặúơc xíy dûơng trïn nïìn taêng cuêa möơt sûơ phín biïơt roô rađng giûôa nhûông khuynh hûúâng cuêa caâi töi vađ luön luön khùỉng ắnh rùìng bïơnh thíìn kinh khöng phaêi lađ saên phíím cuêa tònh duơc mađ lađ sûơ míu thuíîn giûôa tònh duơc vađ caâi töi Phín tím hoơc khöng thíịy lyâ do nađo vûông chùưc ăïí phuê nhíơn sûơ coâ mùơt hay tíìm quan troơng cuêa nhûông khuynh hûúâng cuêa caâi töi trong khi tòm caâch phaât hiïơn vađ ắnh nghôa vai trođ cuêa caâc khuynh hûúâng tònh duơc trong bïơnh thíìn kinh vađ trong cuöơc ăúđi Nïịu phín tím hoơc ăaô noâi ăïịn caâc khuynh hûúâng tònh duơc chñnh lađ vò nhûông bïơnh thíìn kinh hoaân chuýín ăaô lađm nöíi bíơt nhûông khuynh hûúâng nađy lïn vađ hiïịn cho phín tím hoơc möơt phaơm vi nghiïn cûâu mađ ngûúđi khaâc khöng theđm ăïí yâ ăïịn

Vaê laơi, cho rùìng phín tím hoơc khöng ăïí yâ ăïịn khña caơnh phi tònh duơc cuêa caâ tñnh lađ möơt ăiïìu khöng ăuâng Chñnh sûơ phín biïơt giûôa caâi töi vađ tònh duơc ăaô chûâng toê möơt caâch ăùơc biïơt roô rađng lađ nhûông khuynh hûúâng cuêa caâi töi cuông phaât triïín möơt caâch coâ yâ nghôa vađ sûơ phaât triïín nađy khöng phaêi lađ khöng liïn quan gò ăïịn tònh duơc vađ khöng coâ phaên ûâng gò ăöịi vúâi tònh duơc Sûơ thûơc lađ chuâng ta biïịt ăïịn sûơ phaât triïín cuêa caâi töi khöng roô rađng bùìng sûơ phaât triïín tònh duơc, vađ lyâ do lađ chuâng ta chó biïịt ặúơc caâch cíịu taơo cuêa caâi töi sau khi nghiïn cûâu chûâng bïơnh Narcissisme Duđ sao chuâng ta biïịt ặúơc möơt cöng trònh ríịt hay vïì víịn ăïì nađy Ăoâ lađ cöng trònh cuêa M Ferenczi, ngûúđi ăaô tòm caâch íịn ắnh giai ăoaơn phaât triïín cuêa caâi töi vađ ñt nhíịt chuâng ta coâ hai ăiïím tûơa vûông vađng ăïí coâ möơt yâ niïơm vïì sûơ phaât triïín nađy Khöng phaêi nhûông lúơi ñch tònh duơc cuêa möơt ngûúđi ngay tûđ luâc ăíìu bùưt buöơc phaêi xung ăöơt vúâi nhûông lúơi ñch tûđ baêo vïơ; chuâng ta coâ thïí cho rùìng caâi töi, trong möîi giai ăoaơn phaât triïín ăïìu tòm caâch hođa nhõp cuđng töí chûâc tònh duơc, thñch ûâng vúâi töí chûâc nađy Nhûông giai ăoaơn nöịi tiïịp nhau cuêa sûơ phaât triïín cuêa khaât duơc diïîn ra theo möơt chûúng trònh sùưp sùĩn tûđ trûúâc; nhûng ăïí chùưc chùưn lađ sûơ nöịi tiïịp nađy chõu aênh hûúêng cuêa caâi töi; giûôa sûơ phaât triïín cuêa caâi töi vađ sûơ phaât triïín cuêa phaât duơc coâ hođa húơp nađo ăoâ vađ sûơ röịi loaơn trong sûơ hođa húơp nađy ăaô gíy

ra bïơnh thíìn kinh Coâ möơt ăiïím chuâng ta cho lađ ríịt quan troơng lađ tûơ hoêi möơt khi khaât duơc ăaô ắnh cû taơi möơt giai ăoaơn nađo trong sûơ phaât triïín thò thaâi ăöơ cuêa caâi töi ra sao? Caâi töi coâ thïí cíịu kïịt vúâi sûơ ắnh cû nađy vađ trong trûúđng húơp ăoâ noâ trúê thađnh sa ăoơa hay íịu

trô Nhûng caâi töi cuông coâ thïí chöịng laơi sûơ ắnh cû ăoâ vađ trong trûúđng húơp nađy caâi töi bõ döìn eâp trong khi tònh duơc bõ ắnh cû

Theo con ặúđng nađy chuâng ta thíịy ýịu töị thûâ ba cuêa cùn bïơnh thíìn kinh, caâi khuynh hûúâng ặa ăïịn sûơ xung ăöơt cuông tuđy thuöơc vađo sûơ phaât triïín cuêa caâi töi cuông nhû cuêa khaât duơc Vò thïị nhûông yâ kiïịn cuêa chuâng ta vïì sûơ quy ắnh bïơnh thíìn kinh ặúơc böí tuâc Thûâ nhíịt chuâng ta coâ ăiïìu kiïơn töíng quaât nhíịt, ăoâ lađ sûơ thiïịu thöịn, röìi ăïịn sûơ ắnh cû cuêa tònh duơc ặa thiïịu thöịn hûúâng vïì möơt vađi hûúâng nađo ăoâ vađ thûâ ba lađ sûơ can thiïơp cuêa khuynh hûúâng míu thuíîn gíy ra do sûơ phaât triïín cuêa caâi töi trong khi caâi töi chöịng laơi nhûông khuynh hûúâng khaât duơc Víơy tònh traơng cuông khöng ăïịn nöîi phûâc taơp khoâ lônh höơi nhû caâc baơn tûúêng Duđ sao chuâng ta cuông chûa noâi hïịt nhûông ăiïìu phaêi noâi vïì víịn ăïì nađy Chuâng ta cíìn noâi thïm möơt vađi ăiïìu múâi nûôa vađ khaêo saât kyô cađng hún nhûông ăiïìu ăaô noâi röìi

Ăïí chûâng toê roô hún aênh hûúêng cuêa caâi töi ăöịi vúâi viïơc phaât sinh ra míu thuíîn, nghôa lađ ăöịi vúâi sûơ quy ắnh chûâng bïơnh thíìn kinh, töi kïí cho caâc baơn nghe möơt cíu chuýơn tuy chó coâ trong tûúêng tûúơng nhûng khöng phaêi vò thïị mađ khöng coâ veê thûơc Thñ duơ nađy do vúê kõch cuêa Nestroy gúơi ra cho töi: “úê tíìng dûúâi vađ tíìng líìu möơt” Ngûúđi gaâc cöíng úê tíìng dûúâi, ngûúđi chuê nhađ, möơt ngûúđi giađu coâ ặúơc moơi ngûúđi quyâ mïịn úê tíìng trïn Caê hai ăïìu coâ nhiïìu con, cö con gaâi cuêa öng chuê nhađ hoađn toađn tûơ do chúi vúâi con ngûúđi gaâc cöíng Coâ thïí hai ặâa beâ chúi nhiïìu trođ tuơc tôu, vñ duơ chúi trođ böị meơ, tòm caâch nhođm ngoâ cú quan sinh duơc cuêa nhau, tòm caâch súđ soaơng Con gaâi öng chuê tuy múâi coâ nùm hay saâu tuöíi nhûng ăaô coâ dõp quan saât möơt vađi ăiïìu vïì tònh duơc ngûúđi lúân, nïn coâ thïí ăoâng vai con ngûúđi quýịn ruô trai ặúơc Duđ khöng keâo dađi bao líu, nhûng trođ chúi ăoâ cuông ăuê kñch thñch möơt vađi khuynh hûúâng tònh duơc trong lođng hai ặâa treê vađ sûơ kñch thñch nađy phaât triïín sau ăoâ vúâi hònh thûâc thuê dím Luâc ăíìu tònh traơng chung cho hai ặâa treê, nhûng nhûông caâi gò xaêy ra sau ăoâ thò khaâc hùỉn nhau Cö con gaâi ngûúđi gaâc cöíng cûâ tiïịp tuơc thuê dím nhû thïị cho ăïịn khi thíịy kinh, röìi sau ăoâ boê khöng thuê dím, vađi nùm sau ăoâ coâ thïí coâ nhín tònh, coâ con caâi, lađm nghïì nađy nghïì noơ, coâ thïí trúê thađnh möơt nghïơ sô nöíi danh vađ chíịm dûât cuöơc ăúđi mònh nhû möơt nhađ quyâ töơc Coâ thïí ăúđi söịng cuêa cö ta seô khöng huy hoađng nhû thïị nhûng chùưc chùưn lađ cö

ta seô söịng troơn ăúđi mònh khöng thíịy aênh hûúêng gò cuêa nhûông trođ chúi duơc tònh thuúê nhoê, vađ khöng hïì bõ bïơnh thíìn kinh Cö con gaâi

cuêa öng chuê thò khaâc Ngay tûđ luâc cođn nhoê cö beâ ăaô toê ra höịi híơn rùìng mònh ăaô lađm möơt viïơc gò xíịu xa, cöị gùưng ríịt nhiïìu ăïí khöng thuê dím nûôa nhûng víîn khöng thïí qún ặúơc nhûông kyê niïơm ăau buöìn cuêa tònh duơc höìi nhoê Lúân lïn khi trûơc tiïịp vúâi nhûông viïơc dñnh daâng ăïịn thùơng dû, cö ta seô quay mùơt ăi vađ toê veê khöng hïì biïịt gò ăïịn viïơc ăoâ Coâ thïí lađ cö ta laơi muöịn thuê dím trúê laơi nhûng khöng coâ can ăaêm than thúê vúâi ai caê Khi ăïịn tuöíi líịy chöìng, cö seô dïî dađng lađm möìi cho bïơnh thíìn kinh, seô caêm thíịy thíịt voơng naôo nïì khi nghô ăïịn sûơ líịy chöìng vađ nhòn cuöơc ăúđi bùìng con mùưt síìu thaêm Nïịu ăem phín tñch, ngûúđi ta seô thíịy lađ cö gaâi coâ giaâo duơc, thöng minh, ăíìy lyâ tûúêng nađy ăaô hoađn toađn döìn eâp caâc khuynh hûúâng tònh duơc cuêa mònh vađ caâc khuynh hûúâng nađy mađ cö khöng hïì biïịt ăïịn, bùưt nguöìn tûđ nhûông trođ chúi trong thúđi thú íịu

Sûơ khaâc biïơt giûôa hai söị mïơnh nađy lađ úê chöî caâi töi cuêa möơt trong hai ngûúđi ăaô coâ möơt quaâ trònh phaât triïín mađ cö kia khöng coâ Ăöịi vúâi cö con gaâi ngûúđi gaâc cöíng, hoaơt ăöơng tònh duơc coâ tñnh caâch tûơ nhiïn, khöng hïì gíy íín yâ gò caê, duđ trong thúđi cođn nhoê hay khi ăaô lúân thò cuông víơy thöi Cö con gaâi cuêa öng chuê traâi laơi chõu aênh hûúêng cuêa giaâo duơc vađ nhûông sûơ ăođi hoêi cuêa nïìn giaâo duơc Nhúđ sûơ giaâo duơc, cö ta tûơ gùưn cho mònh hònh aênh lyâ tûúêng vïì sûơ trong saơch, trinh tiïịt cuêa ngûúđi ăađn bađ khöng phuđ húơp vúâi nhûông hoaơt ăöơng tònh duơc Chñnh sûơ hoơc víịn ăaô lađm cho cö ta khöng quan tím lùưm vïì vai trođ cuêa cö ta vúâi tû caâch möơt ngûúđi ăađn bađ trong xaô höơi Chñnh vò ăaô chõu möơt quaâ trònh phaât triïín cao xa hún cö baơn gaâi höìi cođn nhoê nïn cö ăaô khöng chõu ăaâp ûâng vúâi sûơ ăođi hoêi cuêa tònh duơc

Töi muöịn nhíịn maơnh ăïịn möơt ăiïím khaâc vïì sûơ phaât triïín cuêa caâi töi, vò ăiïím nađy seô múê röơng phaơm vi hoaơt ăöơng cuêa chuâng

ta, giuâp cho ta tòm ặúơc kïịt luíơn chûâng minh ặúơc sûơ ngùn caâch roô rađng cuêa nhûông khuynh hûúâng cuêa caâi töi vađ tònh duơc Chuâng ta phaêi chíịp nhíơn möơt ắnh ăïì tûđ trûúâc túâi nay chûa hïì ặúơc chuâ troơng túâi Caê hai sûơ phaât triïín cuêa caâi töi vađ tònh duơc chó lađ cuêa thûđa kïị cuêa sûơ phaât triïín chung cuêa nhín loaơi tûđ ngađn xûa Tònh duơc cöị nhiïn bùưt nguöìn tûđ hïơ thöịng phaât sinh chuêng töơc Caâc baơn chó cíìn nhúâ rùìng úê möơt vađi ăöơng víơt, cú quan tònh duơc coâ liïn quan chùơt cheô túâi caâi möìm, úê möơt vađi con víơt khaâc thò cú quan sinh duơc laơi gùưn liïìn vađo vúâi cú quan bađi tiïịt ÚÊ möơt söị con víơt khaâc nûôa cú quan sinh duơc laơi gùưn liïìn vađo möơt vađi cú quan cú nùng di chuýín, nhûông ăiïìu nađy ăïìu ặúơc trònh bađy trong cuöịn saâch quyâ baâu cuêa

W Belshe Nhû thïị tûâc lađ trong moơi giöịng víơt ăïìu coâ sûơ sa ăoơa vađ töí chûâc tònh duơc trong tònh traơng khöng thay ăöíi Nhûng ăöịi vúâi loađi ngûúđi thò aênh hûúêng cuêa hïơ thöịng phaât sinh chuêng töơc ặúơc che giíịu dûúâi nhûông ăiïìu kiïơn ăùơc biïơt, nûêa do di truýìn ăïí laơi, nûêa do kinh nghiïơm tñch luôy tûđ ăúđi noơ ăïịn ăúđi kia vađ tñnh caâch di truýìn víîn töìn taơi vađ coâ taâc duơng ăöịi vúâi nhûng caâ nhín tiïịp tuơc truýìn thöịng cuêa con ngûúđi Nhûông ăiïìu kiïơn nađy ngađy xûa chó coâ tñnh caâch saâng taơo, thò bíy giúđ trúê thađnh tñnh caâch kñch ăöơng Tíịt nhiïn quaâ trònh phaât triïín tiïìn ắnh cuêa con ngûúđi cuông coâ thïí bõ röịi loaơn vađ biïịn ăöíi trong möîi caâ nhín búêi nhûông ăiïìu kiïơn bïn ngoađi múâi nhíịt Cođn ăöơng lûơc nađo ăaô gíy ra quaâ trònh phaât triïín ăoâ vađ víîn tiïịp tuơc taâc duơng theo chiïìu hûúâng cuô: ăoâ lađ sûơ thiïịu thöịn do thûơc tïị ặa ra hay noâi cho ăuâng hún, ăoâ lađ sûơ cíìn thiïịt cho cuöơc söịng Nhûông ngûúđi bïơnh thíìn kinh chñnh lađ ngûúđi chõu aênh hûúêng ăau ăúân cuêa sûơ thiïịu thöịn hay cíìn thiïịt nađy vađ con ngûúđi duđ ặúơc giaâo duơc theo kiïíu nađo thò cuông coâ thïí bõ bïơnh ặúơc Khi tuýn caâo rùìng sûơ cíìn thiïịt cuêa cuöơc söịng lađ ăöơng cú chñnh cuêa sûơ phaât triïín nađy, chuâng ta khöng hïì lađm giaêm tíìm quan troơng cuêa nhûông khuynh hûúâng bïn trong khi sûơ coâ mùơt cuêa chuâng coâ thïí chûâng minh ặúơc

Chuâng ta cíìn ghi nhíơn rùìng nhûông khuynh hûúâng tònh duơc vađ baên nùng baêo töìn khöng hoaơt ăöơng giöịng nhau trûúâc sûơ cíìn thiïịt thûơc sûơ Nhûông baên nùng ăïìu coâ muơc ăñch tûơ baêo töìn nïn coâ thïí giaâo duơc ặúơc, chuâng chõu uöịn mònh theo sûơ cíìn thiïịt cuêa cuöơc söịng vađ chõu theo ăađ phaât triïín theo sûơ chó díîn cuêa thûơc tïị Ăiïìu nađy ríịt dïî hiïíu vò nhûông baên nùng nađy khöng tòm ăíu ra nhûông ăöịi tûúơng dađnh cho nhu cíìu cuêa chuâng bùìng caâc trođ khaâc, vađ khöng coâ chuâng thò loađi ngûúđi seô bõ tiïu diïơt Nhûông khuynh hûúâng tònh duơc traâi laơi ngay luâc ăíìu khöng cíìn coâ ăöịi tûúơng, khöng coâ nhu cíìu nïn khoâ giaâo duơc hún Söịng möơt cuöơc ăúđi ùn baâm cuđng vúâi cú quan khaâc trong cú thïí coâ thïí tûơ thoêa maôn ặúơc mađ khöng cíìn ra khoêi cú thïí, nhûông khuynh hûúâng thoaât khoêi aênh hûúêng coâ tñnh caâch giaâo duơc cuêa sûơ cíìn thiïịt cuêa cuöơc söịng vađ trong ăúđi söịng cuêa nhiïìu ngûúđi chuâng cûâ giûô maôi caâi tñnh caâch voô ăoaân, bíịt ắnh cûâng rùưn, bñ íín nađy Thïm vađo ăoâ, ngay khi ăïịn tuöíi mađ nhu cíìu tònh duơc ăaơt ăïịn cûúđng ăöơ cíịp baâch thò ngûúđi thanh niïn thûúđng thöi khöng chõu aênh hûúêng cuêa nïìn giaâo duơc nûôa, nhûông ngûúđi giaâo duơc thûđa biïịt ăiïìu ăoâ vađ ăaô hoaơt ăöơng ngay tûâc khùưc; nhûng coâ leô hoơ ăaô cöng nhíơn rùìng phín tím hoơc ăaô quan niïơm ăuâng khi cho rùìng chñnh nïìn giaâo duơc nhíơn ặúơc ngay tûđ höìi

cođn nhoê múâi ăïí laơi díịu vïịt síu xa nhíịt, chuâ beâ thûúđng ặúơc coi nhû hoađn toađn cíịu taơo xong vađo nùm 4 hay 5 tuöíi vađ sau nađy seô hoaơt ăöơng theo ặúđng löịi nhíơn ặúơc trong tuöíi nađy

Muöịn lađm nöíi bíơt lïn yâ nghôa cuêa sûơ khaâc biïơt giûôa hai nhoâm baên nùng nađy chuâng ta seô phaêi ăi quanh co möơt con ặúđng khaâ dađi vađ ặa ra möơt trong caâc nhíơn xeât mađ ta goơi lađ coâ tñnh caâch kinh tïị Lađm nhû víơy, chuâng bùưt ăíìu ăi vađo möơt trong caâc con ặúđng quan troơng nhíịt nhûng cuông tùm töịi nhíịt trong phín tím hoơc Chuâng ta tûơ hoêi xem coâ phaêi bíịt cûâ yâ muöịn cú baên nađo cuông

do guöìng maây tinh thíìn phaât sinh ra khöng vađ ăïí traê lúđi cíu hoêi ăoâ chuâng ta noâi rùìng moơi hoaơt ăöơng tinh thíìn cuêa chuâng ta ăïìu hûúâng vađo muơc ăñch, hûúâng vađo muơc ăñch hiïịn cho ta sûơ khoaâi laơc, traânh cho ta nhûông sûơ gò khöng khoaâi vađ nhûông sûơ hoaơt ăöơng tinh thíìn ăïìu do nguýn lyâ khoaâi laơc ngûơ trõ Chuâng ta muöịn traê bíịt cûâ giaâ nađo ăïí ặúơc biïịt xem nhûông ăiïìu kiïơn cuêa khoaâi laơc vađ khöng khoaâi laơc lađ nhûông ăiïìu kiïơn nađo Ăiïìu ăöơc nhíịt mađ chuâng ta biïịt ặúơc lađ sûơ khoaâi laơc coâ liïn can ăïịn sûơ giaêm suât, giaêm búât cûúđng ăöơ hay sûơ huêy diïơt cuêa nhûông sûơ kñch ăöơng tñch luôy trong guöìng maây tinh thíìn trong khi sûơ ăau khöí ăi ăöi vúâi sûơ tùng gia, böơt phaât cuêa nhûông sûơ kñch ăöơng nađy Khaêo saât khoaâi caêm gíy cho chuâng ta trong viïơc giao cíịu, chuâng ta khöng cođn gò nghi ngúđ vïì ăiïím nađy Chñnh vò nhûông hađnh vi gíy khoaâi caêm ăoâ quýịt ắnh vïì söị phíơn cuêa nhûông kñch ăöơng vađ nghõ lûơc tinh thíìn nïn chuâng ta coâ thïí gaân cho chuâng tñnh chíịt kinh tïị Chuâng ta ghi nhíơn rùìng, chuâng

ta coâ thïí mö taê sûơ hoaơt ăöơng cuêa guöìng maây tinh thíìn nađy theo möơt ặúđng löịi khöng liïn can ăïịn sûơ khoaâi laơc Ngûúđi ta coâ thïí noâi rùìng guöìng maây tinh thíìn duđng ăïí chïị ngûơ nhûông sûơ kñch ăöơng do bïn trong hay bïn ngoađi gíy ra Vïì phíìn caâc khuynh hûúâng tònh duơc thò tûđ ăíìu ăïịn cuöịi quaâ trònh phaât triïín bao giúđ cuông lađ möơt phûúng saâch tòm kiïịm khoaâi caêm nïn bao giúđ cuông hoaơt ăöơng ríịt ăïìu Ăoâ cuông lađ hoaơt ăöơng cuêa caâc khuynh hûúâng cuêa caâi töi trong luâc ăíìu Nhûng dûúâi aâp lûơc cuêa sûơ cíìn thiïịt chùỉng bao líu nhûông khuynh hûúâng nađy thay thïị nguýn lyâ khoaâi laơc bùìng möơt sûơ thay ăöíi khaâc Chuâng coâ nhiïơm vuơ gaơt boê nhûông caâi gò khoâ chõu chùỉng keâm nhiïơm vuơ tòm kiïịm khoaâi caêm; caâi töi seô ặúơc biïịt lađ cíìn phaêi chöịi boê sûơ ăođi hoêi phaêi ặúơc thoêa maôn ngay tûâc khùưc, rúđi cöng viïơc tòm kiïịm khoaâi caêm vađo luâc khaâc, chõu ặơng möơt vađi sûơ khoâ nhoơc, vađ khöng tòm kiïịm möơt vađi nguöìn khoaâi caêm nûôa Caâi töi ặúơc giaâo duơc nhû thïị seô trúê thađnh biïịt ăiïìu; seô khöng ăïí cho nguýn lyâ khoaâi laơc chïị ngûơ nûôa, nhûng seô tuín theo nguýn lyâ thûơc tïị