Phân tâm học nhập môn ( Q2 )

Töi cöng nhíơn lađ quaê coâ nhiïìu ăiïìu khoâ hiïíu thûơc vađ cíu hoêi ăíìu tiïn ăïịn vúâi caâc baơn hùỉn lađ cíu sau ăíy: Lađm sao chuâng ta biïịt ặúơc yâ nghôa cuêa nhûông kyâ hiïơu tû

MUÅC LUÅC

PHÊÌN THÛÁ 2: GIÊËC MÚ (TIÏËP) 2 PHÊÌN 3 THUYÏËT TÖÍNG QUAÁT VÏÌ CAÁC CHÛÁNG BÏÅNH THÊÌN KINH 68

PHÍÌN THÛÂ 2: GIÍỊC MÚ (TIÏỊP)

Trong nhiïìu sûơ tûúơng trûng, sûơ so saânh roô rađng ặúơc duđng lađm nïìn taêng Nhûng trong nhiïìu trûúđng húơp chuâng ta laơi tûơ hoêi nïìn moâng cuêa sûơ so saânh ăoâ nùìm úê chöî nađo? Sûơ suy nghô kyô may

ra chuâng ta tòm ặúơc chùng Vaê laơi nïịu sûơ tûúơng trûng lađ möơt sûơ

so saânh thò thûơc lađ möơt sûơ laơ khi sûơ liïn tûúêng laơi khöng giuâp ta tòm ra sûơ so saânh ăoâ, khi chñnh ngûúđi nùìm mú cuông khöng biïịt noâ nùìm úê ăíu, tuy coâ duđng ăïịn noâ mađ chùỉng biïịt mö tï gò caê Ăiïìu ăùơc biïơt lađ ngay caê khi ngûúđi ta chó cho ngûúđi ngûúđi nùìm mú roô sûơ so saânh ăoâ, anh ta cuông chùỉng chõu cöng nhíơn Caâc baơn hùỉn ăaô thíịy lađ liïn quan tûúơng trûng lađ möơt sûơ so saânh thuöơc loaơi ăùơc biïơt mađ chuâng ta khöng biïịt gò hïịt Coâ thïí lađ sau nađy chuâng ta seô biïịt ặúơc möơt vađi ăiïìu chùng

Ra khoêi sûơ liïơt kï ngùưn nguêi kïí trïn, chuâng ta bûúâc vađo möơt möi trûúđng trong ăoâ nhûông ăöịi tûúơng vađ nöơi dung ặúơc hònh dung bùìng möơt sûơ tûúơng trûng döìi dađo, coâ thiïn hònh vaơn traơng Ăoâ lađ möi trûúđng cuêa ăúđi söịng tònh duơc, cuêa cú quan sinh duơc, cuêa nhûông hađnh vi giao cíịu Phíìn lúân nhûông kyâ hiïơu tûúơng trûng trong giíịc

mú lađ nhûông kyâ hiïơu tònh duơc Nhûng úê ăíy chuâng ta ặâng trûúâc möơt sûơ khaâc biïơt kyđ laơ Trong khi nöơi dung thò ríịt ñt, nhûông kyâ hiïơu ăïí chó nhûông nöơi dung ăoâ thò ríịt nhiïìu, thađnh ra möîi ăöịi tûúơng ăïìu ặúơc tûúơng trûng bùìng ríịt nhiïìu kyâ hiïơu mađ kyâ hiïơu nađo cuông coâ giaâ trõ nhû nhau Nhûng trong khi giaêi thñch, ngûúđi ta thûúđng gùơp nhûông sûơ ngaơc nhiïn khoâ chõu Traâi vúâi nhûông hoaơt ăöơng cuêa caâc giíịc mú thûúđng coâ thiïn hònh vaơn traơng, sûơ giaêi thñch caâc kyâ hiïơu tûúơng trûng ăïìu chaân naên khöng thïí taê Ăoâ lađ sûơ kiïơn lađm moơi ngûúđi bûơc mònh nhûnng lađm sao ặúơc bíy giúđ?

Vò ăíy lađ líìn ăíìu tiïn chuâng ta noâi ăïịn nöơi dung cuêa ăúđi söịng tònh duơc, töi phaêi noâi cho baơn nghe roô töi muöịn noâi ăïịn víịn ăïì ăoâ theo caâch nađo Mön phín tím hoơc khöng coâ lyâ do gò ăïí noâi möơt caâch uâp múê, hay chó noâi ăïịn bùìng nhûông sûơ aâm chó Mön nađy khöng xíịu höí khi xeât víịn ăïì quan troơng ăoâ, thíịy rùìng viïơc goơi sûơ viïơc bùìng chñnh tïn cuêa chuâng lađ phûúng saâch hay nhíịt ăïí traânh nhûông yâ tûúêng xíịu xa Viïơc coâ mùơt trong cûê toaơ ăaơi diïơn cuêa caê hai

phaâi nam nûô cuông chùỉng thay ăöíi gò Nïịu chuâng ta khöng coâ möơt khoa hoơc dađnh riïng cho caâc öng hoađng bađ chuâa thò chuâng ta cuông khöng coâ khoa hoơc nađo dađnh riïng cho caâc cö gaâi ngíy thú vađ caâc bađ hiïơn diïơn trong nhûông buöíi hoơc nađy, chûâng toê rùìng hoơ muöịn ặúơc ăöịi xûê ngang hađng vúâi caâc öng, ñt nhíịt lađ cuông vïì phûúng diïơn khoa hoơc

Víơy giíịc mú vïì cú quan sinh duơc cuêa ăađn öng coâ nhiïìu sûơ biïíu thõ coâ tñnh caâch tûúơng trûng trong khi ăoâ caâi gò coâ tñnh caâch chung duđng ăïí so saânh thûúđng hiïơn ra roô rađng Cú quan nađy thûúđng ặúơc tûúơng trûng bùìng con söị 3 Phíìn chñnh trong cú quan sinh duơc nađy, caâi dûúng víơt thûúđng ặúơc caê hai phaâi nam nûô chuâ yâ ăïịn möơt caâch thñch thuâ, ặúơc tûúơng trûng bùìng nhûông ăöì víơt coâ hònh thûâc giöịng nhû noâ: caâi gíơy, caâi ö, thín cíy, cíy cöịi , röìi ăïịn nhûông ăöì víơt coâ thïí ăi síu vađo möơt víơt nađo khaâc gíy ra trong ăoâ nhûông vïịt thûúng: khñ giúâi nhoơn ăuê loaơi: nhû dao, dao gùm, lûúôi dao, gûúm giaâo, hay suâng, nhíịt lađ suâng luơc ríịt giöịng caâi dûúng víơt nhíịt Trong nhûông cún aâc möơng cuêa caâc cö gaâi, hoơ thûúđng nùìm mú ngûúđi ăađn öng cíìm dao hoùơc lađ suâng luơc ăuöíi theo Coâ thïí ăoâ lađ trûúđng húơp hay xaêy ra nhíịt vïì tñnh caâch tûúơng trûng cuêa caâc giíịc

mú, vađ giaêi thñch nhûông giíịc mú ăoâ chùỉng coâ gò lađ khoâ Sûơ hònh dung dûúng víơt bùìng nhûông ăöì víơt phun ra möơt thûâ nûúâc cuông dïî hiïíu chùỉng keâm: vođi nûúâc, bònh nûúâc, suöịi nûúâc voơt ra ngoađi, hay bùìng nhûông ăöì víơt coâ keâo dađi ra nhû nhûông caâi ăeđn, caâi buât chò röìi nhûông caâi buât, nhûông caâi giuôa moâng tay, nhûông caâi buâa cuông ăïìu ặúơc duđng tûúơng trûng cho dûúng víơt, ăiïìu nađy cuông chùỉng coâ

gò khoâ hiïíu

Viïơc dûúng víơt coâ thïí cûúng cûâng lïn ặúơc, khöng chõu aênh hûúêng cuêa troơng lûơc ặúơc tûúơng trûng bùìng nhûông traâi banh khinh khñ, nhûông maây bay, nhûông khinh khñ cíìu Zeppenlin Nhûông giíịc

mú cuông duđng möơt phûúng saâch ăíìy yâ nghôa ăïí tûúơng trûng cho sûơ cûúng cûâng cuêa dûúng víơt Giíịc mú cho dûúng víơt nhû caâi gò cíìn thiïịt nhíịt trong con ngûúđi vađ lađm cho con ngûúđi bay ặúơc lïn cao Caâc baơn ặđng ngaơc nhiïn nïịu töi noâi rùìng nhûông giíịc mú mađ ai cuông biïịt, nhûông giíịc mú thûơc ăeơp ăeô trong ăoâ sûơ bay lïn ăoâng möơt vai trođ vö cuđng quan troơng, phaêi ặúơc giaêi thñch nhû do sûơ khuynh hûúâng cuêa cú quan sinh duơc, hiïơn tûúơng cuêa sûơ cûúng cûâng dûúng víơt Trong söị nhûông nhađ phín tím hoơc coâ P Federn ăaô dûơa vađo nhûông bùìng chûâng khöng thïí phuê nhíơn ặúơc ăïí chûâng minh ăiïìu ăoâ, vađ ngay caê möơt nhađ thñ nghiïơm danh tiïịng khöng liïn can gò

ăïịn phín tím hoơc cuông ăi ăïịn kïịt luíơn tûúng tûơ bùìng caâch ăùơt chín tay ngûúđi chuê theo möơt chiïìu hûúâng ăùơc biïơt ăïí gíy ra nhûông giíịc mú (öng Maury Vold) Caâc baơn seô caôi laơi rùìng chñnh nhûông ngûúđi ăađn bađ cuông nùìm mú thíịy mònh bay lïn Caâc baơn haôy nhúâ laơi rùìng giíịc mú thûúđng ặúơc mö taê laơi sûơ thûơc hiïơn nhûông ăiïìu mađ mònh muöịn lađm trong ngađy vađ khöng thiïịu gò ăađn bađ muöịn trúê thađnh ăađn öng duđ lođng ham muöịn nađy coâ yâ thûâc hay khöng Nhûông baơn nađo ăaô ặúơc hoơc mön giaêi phíîu hoơc seô khöng ngaơc nhiïn khi thíịy ngûúđi ăađn bađ cuông muöịn thûơc hiïơn lođng duơc cuêa mònh bùìng nhûông caêm giaâc chùỉng khaâc gò caêm giaâc cuêa ăađn öng Trong cú quan sinh duơc cuêa ăađn bađ cuông coâ möơt cú quan cuông cûúng cûâng ặúơc lïn nhû dûúng víơt vađ trong thúđi thú íịu cuông nhû trong tuöíi díơy thò trûúâc khi giao húơp cuông giûô vai trođ chùỉng khaâc

gò dûúng víơt

Trong nhûông kyâ hiïơu tûúơng trûng cho dûúng víơt khoâ hiïíu hún chuâng ta thíịy coâ nhûông loaơi bođ saât vađ loađi caâ, nhíịt lađ con rùưn Taơi sao caâi muô vađ caâi aâo túi cuông duđng trong cöng viïơc tûúơng trûng ăoâ? Thûơc khöng thïí dïî ăoaân chuât nađo nhûng quaê lađ sûơ tûúơng trûng ăoâ phaêi coâ yâ nghôa Ngoađi ra ngûúđi ta tûơ hoêi viïơc duđng chín tay thay thïị cho dûúng víơt coâ yâ nghôa tûúơng trûng nađo khöng? Töi tin rùìng khi xeât toađn thïí giíịc mú, xeât ăïịn nhûông cú quan sinh duơc cuêa ngûúđi ăađn bađ, chuâng ta phaêi nhíơn thûâc yâ nghôa ăoâ

Cú quan sinh duơc cuêa ngûúđi ăađn bađ ặúơc tûúơng trûng bùìng nhûông víơt gò giöịng nhû möơt caâi löî coâ khaê nùng chûâa ặúơc möơt víơt khaâc nhû: moê, höị, höịc ăaâ, chai loơ, höơp, rûúng, tuâi Tađu thuyê cuông thïị Möơt vađi kyâ hiïơu khaâc nhû: lođ, tuê, phođng tûúơng trûng cho tûê cung hún lađ cho cú quan chñnh thûâc Kyâ hiïơu phođng cuông gùưn liïìn vúâi caâc nhađ , cûêa, cöíng tûúơng trûng cho cûêa mònh Möơt vađi víơt khaâc cuông coâ yâ nghôa tûúơng trûng nhû göî, giíịy, bađn, saâch vúê Vïì loađi víơt thò nhûông con sïn, con sođ cuông tûúơng trûng cho cú quan sinh duơc cuêa phuơ nûô Cuông tûúơng trûng cho cú quan nađy lađ caâi möìm, nhûông toađ nhađ, hay nhûông nhađ thúđ, nhađ nguýơn Caâc baơn hùỉn ăaô thíịy rùìng khöng phaêi lađ nhûông sûơ tûúơng trûng nađo cuông ăïìu dïî hiïíu caê

Ăöi vuâ cuông phaêi ặúơc coi nhû cú quan tònh duơc, cuông nhû möơt vađi cú quan khaâc trong ngûúđi ăađn bađ ặúơc tûúơng trûng bùìng nhûông traâi ăađo, traâi taâo, hoa quaê Löng úê böơ phíơn sinh duơc ăađn öng cuông nhû ăađn bađ ặúơc tûúơng trûng bùìng nhûông khu rûđng ríơm, buơi ríơm Caâch cíịu taơo phûâc taơp cuêa cú quan tònh duơc ăađn bađ thûúđng ặúơc tûúơng trûng bùìng möơt phong caênh coâ ăuê taêng ăaâ, khu rûđng,

míy nûúâc Cú quan cuêa ăađn öng ặúơc tûúơng trûng bùìng ăuê caâc thûâ maây moâc khoâ taê

Möơt sûơ tûúơng trûng khaâc cho cú quan tònh duơc cuêa ăađn bađ lađ nhûông höơp ăöì nûô trang cuông nhû kho tađng thûúđng tûúơng trûng cho nhûông sûơ vuöịt ve cuêa ngûúđi ăađn öng ăöịi vúâi ngûúđi mònh ýu; nhûông ăöì ngoơt nhû keơo baânh tûúơng trûng cho sûơ thoaê maôn tònh duơc Sûơ thoaê maôn duơc tònh mađ khöng cíìn ăïịn ngûúđi khaâc phaâi ặúơc tûúơng trûng bùìng nhûông trođ chúi, vñ duơ chúi dûúng cíìm Sûơ trún trúơt, tređo xuöịng hay beê gíîy cađnh cíy tûúơng trûng cho sûơ thuê dím Cođn gaôy rùng hay beê rùng tûúơng trûng cho sûơ bõ thiïịn, möơt trûđng phaơt ăöịi vúâi nhûông thoaê maôn traâi thiïn nhiïn Nhûông kyâ hiïơu tûúơng trûng cho sûơ giao cíịu khöng nhiïìu nhû ta tûúêng, vñ duơ nhû nhûông hađnh ăöơng nhõp nhađng nhû khiïu vuô, cûúôi ngûơa, tređo nuâi, hay nhûông tai naơn kinh khuêng nhû bõ xe húi cheơt, möơt vađi cûê ăöơng bùìng tay nhû doaơ díîm bùìng khñ giúâi

Sûơ aâp duơng vađ giaêi thñch nhûông tûúơng trûng nađy khöng ăún giaên nhû mònh tûúêng, caê hai ăïìu coâ nhiïìu chi tiïịt mađ mònh khöng chúđ ăúơi Coâ möơt ăiïìu mònh khöng tûúêng tûúơng ặúơc lađ nhûông kyâ hiïơu tûúơng trûng nađy khöng hïì phín biïơt nhûông sûơ thoaê maôn duơc tònh cuêa ăađn öng hay ăađn bađ Coâ nhûông kyâ hiïơu chó cú quan cuêa ăađn öng cuông ặúơc, cuêa ăađn bađ cuông ặơúc: vñ duơ nhû hònh dung cuêa nhûông ặâa treê con, treê traâi hay treê gaâi Coâ khi möơt kyâ hiïơu ăađn öng chó möơt phíìn trong cú quan tònh duơc cuêa ăađn bađ hay traâi laơi Nhûông ăiïìu nađy thûơc khoâ hiïíu khi ngûúđi ta chûa biïịt ăïịn nhûông sûơ phaât triïín cuêa nhûông sûơ biïíu thõ vïì tònh duơc cuêa con ngûúđi Coâ möơt ñt trûúđng húơp úê trong ăoâ khöng coâ sûơ líîn löơn trong viïơc tûúơng trûng, vñ duơ nhû tuâi, khñ giúâi, höơp chó duđng riïng cho ăađn bađ thöi

Töi seô xeât duýơt tíịt caê nhûông phaơm vi mađ nhûông sûơ tûúơng trûng ăaô duđng viïơc hònh dung tònh duơc, nhíịt lađ nhûông trûúđng húơp mađ ýịu töị chung chûa ặúơc hiïíu roô Vñ duơ nhû caâi muô vûđa duđng cho ăađn öng ặúơc, mađ duđng cho ăađn bađ cuông ặúơc Caâi aâo túi thûúđng chó möơt ngûúđi ăađn öng coâ khi khöng liïn can gò ăïịn tònh duơc caê, chaê hiïíu vò sao Caâi cađ vaơt ruô xuöịng trûúâc ngûơc roô rađng lađ möơt kyâ hiïơu riïng cho ăađn öng vò ăađn bađ khöng ăeo cađ vaơt bao giúđ Quíìn aâo trùưng, vaêi thûúđng tûúơng trûng cho ăađn bađ; aâo dađi, ăöìng phuơc tûúơng trûng cho sûơ tríìn truöìng, hònh thïí; giíìy da, giíìy vaêi tûúơng trûng cho cú quan tònh duơc ăađn bađ, cuông nhû caâi bađn, ăöì göî Caâi thang, bíơc thang, chöî võn tay ăïìu tûúơng trûng cho sûơ giao húơp

Nghô kyô hún chuâng ta thíịy ýịu töị chung cho sûơ nhõp nhađng khi tređo lïn cao cho sûơ kñch ăöơng lïn túâi chöî tuýơt ẳnh: cađng lïn cao cađng thíịy khoâ thúê

Phong caênh tûúơng trûng cho ím höơ Nuâi non, taêng ăaâ tûúơng trûng cho dûúng víơt, vûúđn cho ím höơ Traâi cíy chó ăöi vuâ chûâ khöng phaêi ặâa con Daô thuâ chó nhûông ngûúđi ăam mï tònh aâi, röìi nhûông baên nùng xíịu xa Hoa, nhuyơ chó ím höơ , nhíịt lađ sûơ trinh tiïịt Nhûông ăoaâ hoa chûa nhuâ chñnh lađ cú nùng sinh duơc cuêa loađi cíy trong ăúđi thûơc Tûđ caâi phođng, nhûông cûêa söí, cûêa ra vađo ăïìu chó nhûông löî nhû cûêa mònh, chó sûơ múê to cuêa cûêa mònh Phođng ăoâng, phođng múê, chó ngûúđi ăađn bađ, cođn chòa khoaâ chó ngûúđi ăađn öng

Ăoâ lađ nhûông víơt liïơu cíịu thađnh nhûông giíịc mú tûúơng trûng Thûơc ra chûa ăíìy ăuê, chuâng ta coâ thïí kïí nhiïìu nûôa vïì chiïìu röơng cuông nhû chiïìu síu, nhûng nhû thïị cuông taơm ăuê röìi Coâ thïí baơn seô nöíi giíơn vađ baêo töi: “Nghe giaâo sû noâi thò chuâng ta söịng trong möơt thïị giúâi bao quanh bùìng nhûông kyâ hiïơu tûúơng trûng cho tònh duơc Tíịt caê nhûông gò quanh ta, aâo chuâng ta mùơc, nhûông ăöì chuâng ta cíìm tay chùỉng lađ gò khaâc hún nhûông caâi tûúơng trûng cho tònh duơc, khöng hún khöng keâm” Töi cöng nhíơn lađ quaê coâ nhiïìu ăiïìu khoâ hiïíu thûơc vađ cíu hoêi ăíìu tiïn ăïịn vúâi caâc baơn hùỉn lađ cíu sau ăíy: Lađm sao chuâng ta biïịt ặúơc yâ nghôa cuêa nhûông kyâ hiïơu tûúơng trûng ăoâ khi chñnh ngûúđi nùìm mú khöng cho ta biïịt gò hïịt, hay coâ cho biïịt thò cuông chó lađ nhûông ăiïìu thiïịu soât

Töi traê lúđi: Chuâng ta biïịt nhûông ăiïìu ăoâ lađ nhúđ nhiïìu nguöìn göịc lùưm, nhûông chuýơn cöí tñch, huýìn thoaơi, chuýơn vui cûúđi, dín

ca nghôa lađ nhúđ sûơ khaêo saât nhûông tíơp quaân, phûúng ngön, tuơc ngûô, bađi haât, thi ca, tiïịng noâi hađng ngađy cuêa caâc dín töơc trïn thïị giúâi úê bíịt cûâ ăíu chuâng ta cuông thíịy nhûông kyâ hiïơu nhû nhau, dïî hiïíu Khaêo saât caâc nguöìn göịc ăoâ chuâng ta thíịy lađ chuâng ăi ríịt síu saât vúâi tñnh caâch tûúơng trûng trong caâc giíịc mú ăïịn nöîi nhûông ăiïìu vûđa noâi ặúơc xaâc nhíơn hoađn toađn

Chuâng ta ăaô noâi rùìng theo Sherner thò cùn nhađ tûúơng trûng cho thín thïí ngûúđi ta, cuông nhû cûêa söí, cûêa ra vađo tûúơng trûng cho caâc löî, bïì mùơt cùn nhađ chó nhûông chöî löìi loôm, ban cöng chó nhûông chöî dûơa Chñnh trong tiïịng noâi thûúđng ngađy cuêa chuâng ta cuông duđng nhûông kyâ hiïơu ăoâ: chuâng ta chùỉng thûúđng goơi baơn thín cuêa chuâng ta lađ: “ngöi nhađ cuô” vađ “moơi viïơc ăïìu khöng ặúơc tríơt tûơ lùưm trïn tíìng líìu möơt cuêa anh ta” sao? (dõch tûđng chûô trong tiïịng Ăûâc)

Thoaơt nghe ngûúđi ta thíịy thûơc kyđ khi cha meơ ặúơc tûúơng trûng bùìng vua chuâa vađ hoađng híơu Trong nhiïìu chuýơn cöí tñch khi ăoơc thíịy: “Ngađy xûa coâ möơt öng vua vađ möơt bađ hoađng híơu

“nhûông chûô nađy thûơc ra chó lađ nhûông chûô thay thïị cho: Ngađy xûa coâ möơt ngûúđi cha vađ möơt ngûúđi meơ” Trong gia ằnh, ngûúđi ta thûúđng goơi ặâa treê con lađ nhûông öng hoađng, ặâa lúân nhíịt lađ hoađng thaâi tûê (kronprinz) Chñnh vua thûúđng ặúơc goơi lađ cha meơ dín Nhûông ặâa beâ thûúđng ặúơc goơi ăuđa lađ nhûông con síu, chuâng ta chùỉng ăaô thûúng haơi goơi ăuđa chuâng lađ “Nhûông con síu nhoê beâ ăaâng thûúng” sao? (Das arme Wurm)

Chuâng ta haôy trúê laơi kyâ hiïơu cùn nhađ vađ caâc phuơ thuöơc Khi chuâng ta trong giíịc mú, duđng nhûông chöî löìi trong cùn nhađ lađm chöî bíịu vñu, chuâng ta hùỉn ăaô nhúâ laơi yâ nghôa cuêa quíìn chuâng khi hoơ noâi ăïịn nhûông cùơp vuâ ăöì söơ lađ “coâ thïí ăaânh ău vađo ăoâ ặúơc” Nhûông ngûúđi ngoađi phöị cođn noâi ăïịn nhûông ngûúđi coâ ăöi vuâ to lađ:

“bađ nađy coâ nhiïìu göî trûúâc cûêa nhađ mònh nhó” y nhû hoơ muöịn khùỉng ắnh caâi giaêi thñch cuêa chuâng ta khi ta noâi rùìng göî lađ víơt tûúơng trûng cho ngûúđi ăađn bađ

Vïì rûđng, chuâng ta seô khöng hiïíu taơi sao rûđng laơi ặúơc duđng tûúơng trûng cho ăađn bađ nïịu chuâng ta khöng cíìu cûâu mön ngön ngûô hoơc soâ saânh Tiïịng Ăûâc Holz (göî) cuông cuđng möơt göịc rïî vúâi tiïịng Hy laơp coâ nghôa lađ víơt chíịt, nguýn liïơu Coâ nhiïìu khi möơt tiïịng chung duđng ăïí chó möơt víơt riïng Trong Ăaơi tíy dûúng coâ möơt hođn ăaêo tïn Maderia vò ăaêo ăoâ toađn rûđng, Maderia tiïịng Böì ăađo nha coâ nghôa lađ rûđng Tiïịng Maderia göịc tûđ tiïịng La tinh Materiasa thađnh Matieâre cuêa phaâp Chûô materia göịc úê chûô master nghôa lađ ngûúđi meơ Víơy matieâre, víơt chíịt cuêa möơt víơt gò chñnh lađ meơ cuêa víơt ăoâ Chñnh quan niïơm cuô kyô nađy ăaô phaât sinh ra kyâ hiïơu tûúơng trûng göî, rûđng trúê thađnh ngûúđi meơ, ngûúđi ăađn bađ

Trong giíịc mú, sûơ sinh saên thûúđng ặúơc tûúơng trûng bùìng nhûông nûúâc, nhaêy xuöịng nûúâc hay tûđ dûúâi nûúâc ăi lïn tûâc lađ sinh

ra hay ra ăúđi Göịc cuêa sûơ tûúơng trûng nađy lađ do thuýịt tiïịn hoaâ: möơt ăùìng, moơi víơt trïn caơn, trong ăoâ phaêi kïí caê töí tiïn loađi ngûúđi, ăïìu bùưt nguöìn tûđ nhûông víơt söịng dûúâi nûúâc (quan niïơm nađy quaâ cuô), ăùìng khaâc, bíịt cûâ möơt loađi coâ vuâ, möơt ngûúđi nađo trûúâc khi ra ăúđi cuông nùìm mú trong nûúâc nghôa lađ nûúâc trong tûê cung ngûúđi meơ, vađ sinh ra tûâc lađ trong nûúâc ăi ra Töi khöng noâi rùìng ngûúđi nùìm mú biïịt nhûông ăiïìu ăoâ Nhûng töi cho rùìng anh ta khöng cíìn biïịt ăïịn ăiïìu ăoâ Ngûúđi nùìm mú coâ thïí biïịt nhûông ăiïìu ặúơc kïí

cho nghe höìi cođn nhoê, nhûng duđ anh ta coâ biïịt chùng nûôa cuông chùỉng liïn quan gò ăïịn sûơ hònh thađnh cuêa kyâ hiïơu tûúơng trûng Ngađy xûa ngûúđi ta kïí cho chuâng ta nghe rùìng chñnh nhûông con cođ ăem treê con ăïịn Nhûng coâ thïí ặâa treê con úê ăíu, thò úê dûúâi söng dûúâi giïịng, nghôa lađ úê dûúâi nûúâc chûâ cođn ăíu nûôa? Möơt thín chuê cuêa töi, höìi cođn nhoê ăaô ặúơc nghe kïí cíu chuýơn ăoâ ăaô biïịn míịt caê buöíi chiïìu Maôi sau ngûúđi ta múâi tòm ra chuâ beâ ăang cuâi ăíìu xuöịng nûúâc ăïí xem coâ ặâa treê con nađo trong ăoâ khöng?

Trong nhûông huýìn thoaơi vïì sûơ ra ăúđi cuêa nhûông anh huđng, mađ O.Rank ăaô khaêo cûâu (viïơc cuô nhíịt lađ sûơ ra ăúđi cuêa Sargon, úê Agade nùm 2800 trûúâc T.C) viïơc dòm trong nûúâc hay tûđ trong nûúâc

ăi ra giûô möơt vai trođ quan troơng hađng ăíìu Rank cho rùìng ăoâ lađ nhûông hònh aênh tûúơng trûng cho sûơ sinh söịng nhû trong giíịc mú Khi trong giíịc mú chuâng tûơ cûâu ặúơc möơt ngûúđi nađo ăoâ khoêi chïịt ăuöịi, chuâng ta thûúđng coi ngûúđi ăoâ nhû meơ mònh: trong nhûông huýìn thoaơi möơt ngûúđi cûâu ặúơc möơt ặâa beâ khoêi chïịt ăuöịi chñnh lađ meơ ặâa beâ Trong möơt cíu chuýơn ngûúđi ta kïí laơi rùìng: ngûúđi ta hoêi möơt ặâa beâ Do thaâi thöng minh lađ: “Ai lađ meơ cuêa Moise?” Thùìng beâ traê lúđi khöng ngíơp ngûđng: “Ăoâ lađ cöng chuâa” Nhûng ngûúđi ta baêo: “Khöng ăuâng Bađ Cöng chuâa chó lađ ngûúđi cûâu Moise khoêi chïịt ăuöịi thöi” Ăûâa beâ traê lúđi: “Thò bađ ta baêo thïị” chûâng toê rùìng noâ cuông biïịt yâ nghôa ăuâng cuêa cíu chuýơn huýìn thoaơi

Trong giíịc mú caâi chïịt thûúđng ặúơc tûúơng trûng bùìng sûơ ra

ăi Khi möơt ặâa beâ hoêi vïì möơt ngûúđi ăaô líu khöng gùơp, thûơc ra ăaô chïịt, ngûúđi lúân thûúđng traê lúđi lađ ngûúđi ăoâ ăi du lõch Ngay úê ăíy töi cuông cho rùìng sûơ tûúơng trûng nađy khöng liïn can gò ăïịn sûơ giaêi thñch cho treê con nghe Nhađ thi sô cuông duđng hònh aênh ăoâ ăïí chó suöịi vađng nhû möơt miïìn xa xöi mađ khöng möơt du khaâch nađo ăïịn ăoâ mađ coâ thïí trúê vïì ặúơc Ngay trong cíu chuýơn hađng ngađy chuâng

ta cuông noâi ăïịn nhûông chuýịn du hađnh cuöịi cuđng Tön giaâo cöí xûa cuêa xûâ Ai cíơp cuông noâi ăïịn cuöơc du hađnh qua coôi chïịt Cođn nhiïìu baên cuêa cuöịn saâch, vñ duơ nhû cuöịn Baedekre ăi theo xaâc ûúâp trong cuöơc du hađnh Tûđ khi nghôa ắa ặúơc taâch rúđi nhûông núi coâ nhađ úê, cuöơc du hađnh cuöịi cuđng vïì coôi chïịt ăaô trúê thađnh hiïơn thûơc

Sûơ tûúơng trûng cho cú quan sinh duơc cuêa ăađn bađ cuông khöng phaêi chó coâ trong giíịc mú Trong ăúđi söịng hađng ngađy nhiïìu khi baơn goơi möơt phuơ nûô lađ “möơt caâi höơp cuô kyô” mađ khöng hïì biïịt rùìng mònh ăaô duđng chûô ăoâ tûúơng trûng cho cú quan ăađn bađ Trong Tín ûúâc coâ noâi: ngûúđi ăađn bađ lađ möơt caâi bònh ýịu Nhûông saâch kinh cuêa

ngûúđi Do thaâi coâ löịi hađnh vùn ríịt thuâ võ, ăíìy ríîy nhûông thađnh ngûô mûúơn cuêa sûơ tûúơng trûng tònh duơc, thûúđng khöng dïî hiïíu tñ nađo vađ gíy ra nhiïìu sûơ hiïíu líìm vñ duơ nhû trong cuöịn Thaânh ca cuêa caâc thaânh ca Trong saâch vúê Do thaâi sau ăoâ luön luön coâ ăoaơn noâi ăïịn ngûúđi ăađn bađ nhû möơt caâi nhađ vađ caâi cûêa nhû caâi cûêa mònh Vñ duơ nhû ngûúđi chöìng líịy vúơ míịt trinh thûúđng phađn nađn lađ mònh thíịy cûêa ăïí ngoê Ngûúđi ăađn bađ noâi vïì chöìng mònh nhû sau: Töi doơn bađn sùĩn cho anh nhûng anh líơt ăöí bađn Vò ngûúđi chöìng líơt ngûúơc bađn nïn con caâi múâi queđ quùơt Nhûông tađi liïơu nađy ăïìu trñch trong cuöịn Sûơ tûúơng trûng tònh duơc trong kinh thaânh Giato vađ thaânh kinh Höìi giaâo, cuêa M.L.Levy, Brunn

Chñnh caâc nhađ ngûô nguýn hoơc ặa ra hònh dung ngûúđi ăađn bađ tûúơng trûng bùìng caâi tađu thuyê: danh tûđ Schiff (tađu thuyê) luâc ăíìu duđng ăïí chó möơt caâi bònh bùìng ăíịt seât bùưt nguöìn bùìng chûô Schaff (caâi chaêo) Chûô lođ tûúơng trûng cho ngûúđi ăađn bađ vađ caâi tûê cung, ăoâ lađ ăiïìu ăoơc thíịy trong huýìn thoaơi Hy laơp liïn can ăïịn Peâreanderu úê Corinthe vađ vúơ lađ Meâlissa Theo chuýơn do Heârodote kïí laơi thò sau khi giïịt vúơ mònh vò ghe tuöng, tïn hön quín ýu cíìu boâng mònh cho biïịt tin tûâc vïì ngûúđi vúơ ýu quyâ, ngûúđi chïịt liïìn cho anh ta biïịt mònh coâ mùơt bùìng caâch nhùưc cho Peâreanderu biïịt lađ anh ta ăaô ăïí cho baânh myđ trong lođ laơnh ngùưt, thađnh ngûô nađy coâ muơc ăñch aâm chó ăïịn nhûông cûê chó mađ khöng möơt ai biïịt ngoađi hai vúơ chöìng Trong cuöịn Anthropophyteia cuêa Kraus thûúđng ặúơc coi nhû möơt cuöịn saâch ríịt döìi dađo vïì ăúđi söịng tònh duơc cuêa caâc dín töơc, ngûúđi ta ăoơc thíịy rùìng trong möơt vađi miïìn úê Ăûâc khi noâi ăïịn ngûúđi ăađn bađ vûđa sinh xong ngûúđi ta thûúđng noâi rùìng chõ ta bõ vúô lođ Sûơ ăöịt lûêa cuông coâ yâ nghôa tûúơng trûng: ngoơn lûêa vñ nhû cú quan sinh duơc ăađn öng: cođn lođ lûêa lađ cú quan cuêa ăađn bađ

Nïịu ngaơc nhiïn khöng hiïíu vò sao nhûng phong caênh laơi luön luön tûúơng trûng cho cú quan sinh duơc cuêa ăađn bađ, baơn haôy ăoơc nhûông saâch vïì thíìn thoaơi trong ăoâ ăíịt lađnh nuöi söịng con ngûúđi giûô möơt vai trođ nhû thïị nađo trong caâc dín töơc cöí xûa, vađ quan niïơm vïì canh nöng ăaô aênh hûúêng ríịt nhiïìu trong viïơc tûúơng trûng nađy Thûúđng ngađy ngûúđi ăađn bađ Ăûâc chùỉng hay hònh dung cùn phođng cuêa ngûúđi ăađn bađ ăïí chó chñnh ngûúđi ăađn bađ ăoâ sao, thay thïị con ngûúđi bùìng chöî úê cuêa ăađn bađ Chuâng ta cuông duđng chûô

“Caânh cûêa thiïng liïng” ăïí chó Ăûâc vua vađ chñnh phuê Chûô Pharaon duđng ăïí chó vua Ai cíơp coâ nghôa lađ “sín to” (úê miïìn ăöng xûa giûôa hai cûêa thađnh thûúđng coâ sín duđng lađm núi hoơp chùỉng

khaâc nhûông caâi chúơ trong thúđi cöí) Tuy nhiïn töi thíịy nguöìn göịc nađy coâ veê húđi húơt Töi cho rùìng súê dô caâi phođng trúê thađnh tûúơng trûng cho ngûúđi ăađn bađ; thíìn thoaơi vađ thi ca chùỉng nhùưc luön ăïịn nhûông chûô duđng tûúơng trûng cho ngûúđi ăađn bađ ăoâ sao? Ăoâ lađ nhûông chûô: toađ líu ăađi , thađnh quaâch , thađnh phöị Súê dô coâ ngûúđi nghi ngúđ vïì ăiïím nađy thò chó lađ vò ngûúđi ăoâ khöng biïịt tiïịng Ăûâc nïn khöng hiïíu chuâng ta noâi thöi Nhûng trong míịy nùm gíìn ăíy töi coâ chûôa cho nhiïìu ngûúđi ngoaơi quöịc vađ trong giíịc mú cuêa hoơ, hoơ cuông noâi ăïịn nhûông caâi phođng ăïí chó ngûúđi ăađn bađ Cođn nhiïìu lyâ

do ăïí chûâng minh rùìng sûơ tûúơng trûng nađy ăaô vûúơt quaâ biïn giúâi cuêa ngön ngûô vađ sûơ kiïơn nađy ăaô ặúơc nhađ ăoaân möơng Schubert cöng nhíơn Duđ sao cuông cíìn phaêi cho rùìng khöng möơt thín chuê nađo cuêa töi laơi khöng biïịt tñ gò vïì tiïịng Ăûâc caê, vò thïị töi chúđ ăúơi nhûông nhađ phín tím hoơc taơi caâc nûúâc khaâc trïn thïị giúâi hiïịn cho nhûông tađi liïơu ăöịi vúâi nhûông ngûúđi noâi cuđng möơt thûâ tiïịng

Vïì sûơ tûúơng trûng cho cú quan sinh duơc cuêa ăađn öng khöng coâ möơt kyâ hiïơu nađo laơi khöng coâ trong cíu noâi thûúđng ngađy dûúâi möơt hònh thûâc khöi hađi, tíìm thûúđng hay thi võ nhû trong caâc nhađ thi sô thúđi cöí xûa Trong nhûông kyâ hiïơu ăoâ khöng nhûông coâ nhûông kyâ hiïơu thûúđng xuíịt hiïơn trong caâc giíịc mú mađ cođn coâ nhûông kyâ hiïơu khaâc vñ duơ nhû caâi cíy Vaê laơi, sûơ tûúơng trûng trong cú quan sinh duơc cuêa ăađn öng coâ möơt phaơm vi ríịt röơng, ặúơc bađn caôi ríịt nhiïìu nïn chuâng ta seô khöng noâi ăïịn vò khöng ăuê chöî Chuâng ta chó noâi ăïịn möơt kyâ hiïơu thöi: ăoâ lađ kyâ hiïơu vïì Tam võ nhíịt thïị Chuâng ta gaơt ra möơt bïn yâ nghô khöng biïịt coâ phaêi con söị ba lađ nguöìn göịc cuêa sûơ tûúơng trûng nađy khöng Nhûng ăiïìu chùưc chùưn lađ nïịu coâ nhûông ăöì víơt gò göìm ba phíìn (vñ duơ nhû cíy vín thaêo ba laâ) ặúơc duđng ăïí tûúơng trûng cho nhûông binh chuêng hay biïíu hiïơn nađo ăoâ thò chñnh lađ yâ nghôa tûúơng trûng ăoâ

Ăoaâ hoa húơ ba cađnh cuêa ngûúđi Phaâp, nhûông huy hiïơu kyđ khöi cuêa hai ăaêo caâch xa nhau nhû ăaêo Sicile vađ ăaêo Man, theo yâ töi chó lađ tûúơng trûng cho cú quan sinh duơc ăađn öng Thúđi cöí xûa, ngûúđi ta veô laơi dûúng víơt ăïí xua ăuöíi nhûông hònh aênh xíịu, ngađy nay ngûúđi ta thûúđng ăeo buđa, nhûông buđa nađy khöng gò khaâc hún lađ sûơ tûúơng trûng cho nhûông cú quan sinh duơc Caâc baơn haôy quan saât nhûông buđa thûúđng buöơc quanh cöí mađ xem: nađo möơt ăoaâ vín thaêo böịn laâ thay thïị ăoaâ vín thaêo ba laâ tûúơng trûng; möơt con lúơn: ngađy xûa tûúơng trûng cho sûơ sinh con ăeê caâi; möơt caâi níịm tröng thûơc sûơ giöịng dûúng víơt; möơt caâi vađnh moâng ngûơa tröng nhû ím höơ ; anh

chađng lau lođ sûúêi mang theo möơt caâi thang lađ vò ngađy xûa hònh aênh ăoâ tûúơng trûng cho sûơ giao cíịu Chuâng ta ăaô thíịy caâi thang tûúơng trûng cho sûơ giao cíịu trong giíịc mú; trong tiïịng Ăûâc anh tûđ “tređo lïn cao” coâ nghôa lađ tònh duơc Tiïịng Ăûâc thûúđng noâi “tređo lïn ngûúđi ăađn bađ” vađ “thùìng cha nađy lađ möơt thùìng tređo líu ăúđi” Trong tiïịng Phaâp, ngûúđi ta dõch tiïịng Stufe cuêa Ăûâc bùìng chûô “ăi” vađ ngûúđi ta goơi anh chađng chúi búđi ăađng ăiïịm bùìng tiïịng “möơt thùìng ăi nhiïìu” Coâ leô danh tûđ cuông liïn can ăïịn viïơc nhiïìu giöịng víơt trong khi giao cíịu thûúđng cûúôi lïn con caâi

Viïơc duđng danh tûđ beê gaôy cađnh ăïí chó sûơ thuê dím khöng nhûông ăuâng vúâi nhûông cûê chó thûúđng thûúđng trong luâc thuê dím mađ cođn giöịng nhû nhiïìu thađnh ngûô trong thíìn thoaơi Nhûng sûơ tûúơng trûng cho viïơc thuê dím hay sûơ thiïịn bùìng hònh dung ruơng rùng thûơc ăùơc biïơt: khoa nhín chuêng hoơc cho ta möơt thñ duơ vïì ăiïìu ăoâ Ngađy nay sûơ buöơc buöìng trûâng coâ leô bùưt nguöìn úê sûơ thiïịn ngađy xûa Coâ nhiïìu böơ laơc cöí xûa thûúđng raơch cú quan sinh duơc ăïí kyê niïơm viïơc ăïịn tuöíi díơy thò cuêa con trai trong khi coâ nhûông böơ laơc laơi nhöí möơt caâi rùng trong dõp nađy

Töi chíịm dûât bađi nađy bùìng nhûông thñ duơ nhû trïn Ăoâ chó lađ nhûông thñ duơ: chuâng ta biïịt nhiïìu hún thïị nûôa vađ nhûông thñ duơ nađy nïịu khöng phaêi lađ do chuâng mònh lađ nhûông ngûúđi khöng chuýn mön tíơp trung laơi mađ do nhûông nhađ chuýn mön vïì khoa nhín chuêng, thíìn thoaơi, ngön ngûô vađ nhín loaơi hoơc tíơp trung thò thuâ võ hún nhiïìu Nhûng duđ nhûông ăiïìu mònh biïịt haôy cođn ñt oêi, chuâng ta víîn phaêi ặa ra nhûông kïịt luíơn vađ nhûông kïịt luíơn nađy seô lađm chuâng ta suy nghô

Trûúâc hïịt chuâng ta coâ sûơ kiïơn lađ ngûúđi nùìm mú coâ möơt löịi diïîn taê tûúơng trûng mađ anh ta khöng biïịt ăïịn vađ cuông khöng cöng nhíơn khi thûâc díơy Ăiïìu nađy khöng lađm chuâng ta ngaơc nhiïn cuông nhû khi ta noâi rùìng chõ híìu gaâi cuêa chuâng ta biïịt chûô Phaơn duđ chõ

ta sinh úê Ăûâc vađ chûa bao giúđ hoơc chûô Phaơn caê Chuâng ta khöng thïí duđng quan niïơm cuêa chuâng ta vïì tím lyâ hoơc ăïí biïịt roô ăiïìu ăoâ Chuâng ta chó coâ thïí noâi rùìng nïịu ngûúđi nùìm mú coâ biïịt ăïịn nhûông sûơ tûúơng trûng nađy thò chñnh lađ vö thûâc, sûơ biïịt nađy thuöơc vađo ăúđi söịng tinh thíìn vö thûâc Ăiïìu giaêi thñch nađy khöng ăi xa ặúơc Cho túâi nay chuâng ta chó cíìn cöng nhíơn lađ coâ nhûông khuynh hûúâng vö thûâc nghôa lađ khuynh hûúâng mađ chuâng ta khöng biïịt ăïịn trong thúđi gian ngùưn nguêi nađo ăoâ thöi Nhûng bíy giúđ cođn coâ gò hún nûôa: ăoâ lađ nhûông ăiïìu hiïíu biïịt bùìng vö thûâc, nhûông liïn quan vö thûâc

giûôa caâc yâ tûúêng , nhûông sûơ so saânh vö thûâc giûôa caâc víơt, trong ăoâ möơt trong caâc víơt seô thay thïị cho nhûông víơt khaâc möơt caâch thûúđng trûơc Nhûông sûơ so saânh nađy khöng phaât sinh ra chó ăïí duđng möơt líìn cho möơt trûúđng húơp nađo ăoâ, nhûng ăïí duđng maôi maôi trong moơi trûúđng húơp, vađ bao giúđ cuông sùĩn sađng xuíịt hiïơn Chuâng ta ăaô coâ bùìng cúâ vïì ăiïím nađy vò nhòn thíịy chuâng trong nhûông ngûúđi khaâc nhau hoađn toađn, noâi hai thûâ tiïịng khaâc nhau

Nhûông ăiïìu biïịt tûúơng trûng nađy tûđ ăíu ra? Tiïịng noâi thûúđng ngađy chó cung cíịp coâ möơt phíìn nhoê thöi Nhûông sûơ giöịng nhau trong caâc phaơm vi khaâc, nhiïìu khi ngûúđi nùìm mú khöng hïì biïịt ăïịn vađ nïịu chuâng ta coâ tíơp trung ặúơc vađi vñ duơ thò cuông khoâ nhoơc lùưm

Thûâ hai, nhûông liïn quan tûúơng trûng nađy khöng thuöơc riïng vïì ngûúđi nùìm mú vađ khöng biïíu thõ riïng cho cöng viïơc tiïịn hađnh trong giíịc mú Chuâng ta biïịt lađ nhûông thíìn thoaơi, nhûông chuýơn cöí tñch, nhûông cíu ca dao tuơc ngûô, nhûông bađi dín ca, tiïịng noâi hađng ngađy vađ nhûông nhađ thi sô ăïìu duđng sûơ tûúơng trûng ăoâ Phaơm

vi cuêa sûơ tûúơng trûng röơng lúân vö cuđng, sûơ tûúơng trûng trong giíịc

mú chó lađ möơt khoaêng nhoê trong phaơm vi ăoâ Chuâng ta khöng nïn khaêo cûâu toađn thïí víịn ăïì bùìng caâch ăi tûđ nhûông giíịc mú Nhiïìu kyâ hiïơu tûúơng trûng duđng úê núi khaâc, khöng xuíịt hiïơn trong giíịc mú hay chó xuíịt hiïơn ríịt ñt; ngûúđi ta cuông khöng luön luön tòm thíịy úê ngoađi ăúđi nhûông kyâ hiïơu thûúđng xuíịt hiïơn trong giíịc mú hay nïịu coâ thò cuông chó leê teê thöi Ngûúđi ta coâ caêm tûúêng ăang ặâng trûúâc möơt löịi diïîn taê cuô kyô nhûng ăaô míịt ăi röìi trûđ möơt vađi trûúđng húơp cođn soât laơi, raêi raâc khùưp núi, chöî nađy möơt ñt chöî kia möơt chuât thay ăöíi trong ríịt nhiïìu phaơm vi Töi nhúâ ăïịn möơt anh chađng ăiïn khuđng ăaô tûúơng trûng ra möơt tiïịng noâi cùn baên trong ăoâ nhûông liïn quan tûúơng trûng chó lađ nhûông caâi gò cođn soât laơi trong tiïịng noâi ăoâ

Thûâ ba, caâc baơn chùưc ngaơc nhiïn khi thíịy trong caâc phaơm vi khaâc nhûông liïn quan tûúơng trûng nađy khöng hoađn toađn thuöơc vïì tònh duơc, trong khi giíịc mú thò laơi hoađn toađn thuöơc vïì tònh duơc thöi Ăiïìu nađy cuông chùỉng dïî cùưt nghôa gò Coâ phaêi lađ nhûông kyâ hiïơu tûúơng trûng cöí xûa ăaô ặúơc aâp duơng vađo nhûông trûúđng húơp múâi khöng, coâ phaêi nhûông sûơ aâp duơng múâi nađy díìn díìn ăaô ặa nhûông kyâ hiïơu nađy ăïịn ăöơ míịt hïịt yâ nghôa tûúơng trûng khöng? Tíịt nhiïn lađ chuâng ta khöng thïí traê lúđi caâc cíu hoêi ăoâ khi cûâ ăi maôi trong phaơm vi giíịc mú Chuâng ta chó nïn noâi rùìng giûôa nhûông

sûơ tûúơng trûng ăoâ vađ ăúđi söịng tònh duơc coâ nhûông díy liïn laơc chùơt cheô

Gíìn ăíy chuâng ta nhíơn ặúơc möơt bađi ríịt quan troơng vïì víịn ăïì nađy Möơt nhađ ngön ngûô hoơc, öng M H Sperber tuy khöng khaêo cûâu vïì phín tím hoơc ăaô cho rùìng nhûông nhu cíìu tònh duơc giûô möơt vai trođ quan troơng trong viïơc phaât sinh vađ phaât triïín ngön ngûô Nhûông ím thanh ăíìu tiïn ặúơc phaât ra ặúơc duđng ăïí goơi nhûông ngûúđi khaâc giúâi trong cöng viïơc tònh duơc; röìi sûơ phaât triïín sau ăoâ cuêa ngön ngûô ăi cuđng vúâi sûơ töí chûâc cöng viïơc trong thúđi cöí xûa Cöng viïơc ặúơc tiïịn hađnh chung nhõp nhađng theo nhûông cíu hođ khoan Sûơ quan tím vïì tònh duơc ăaô di chuýín ăïịn sûơ quan tím vïì cöng viïơc Ngûúđi ta coâ thïí cho rùìng ngûúđi thúđi cöí xûa chó bùìng lođng chíịp nhíơn cöng viïơc nhû möơt caâi gò ăïịn thay thïị cho tònh duơc vađ cuông quan troơng nhû tònh duơc víơy Vò thïị nïn nhûông cíu hođ khoan

ăi theo sûơ lađm viïơc coâ hai nghôa möơt nghôa dñnh daâng ăïịn cöng viïơc, möơt nghôa dñnh daâng ăïịn tònh duơc vađ phuơ thuöơc hùỉn vađo cöng viïơc Nhûông thïị hïơ sau, sau khi phaât minh ra möơt tiïịng coâ yâ nghôa tònh duơc, ăaô duđng tiïịng ăoâ trong möơt loaơi cöng viïơc múâi Nhiïìu tiïịng göịc sau ăoâ ăaô ặúơc thađnh líơp, tiïịng nađo cuông bùưt ăíìu coâ yâ nghôa lađ tònh duơc nhûng vïì sau boê míịt yâ nghôa tònh duơc Nïịu nhûông ăiïìu vûđa phaâc hoaơ ặúơc coi lađ ăuâng thò chuâng ta seô coâ thïí hiïíu ặúơc tñnh chíịt tûúơng trûng trong giíịc mú, hiïíu roô taơi sao giíịc

mú trong khi giûô laơi ặúơc möơt caâi gò trong nhûông ăiïìu kiïơn cuô kyô ăoâ, laơi coâ nhiïìu kyâ hiïơu liïn quan ăïịn tònh duơc nhû thïị, taơi sao nhûông binh khñ vađ duơng cuơ laơi duđng ăïí tûúơng trûng cho ăađn öng, nhûông vaêi vađ ăöì víơt duơng laơi tûúơng trûng cho ăađn bađ Liïn quan tûúơng trûng hònh nhû caâi gò cođn soât laơi cuêa sûơ ăöìng hoaâ caâc tiïịng trong thúđi cöí, nhûông ăöì víơt ngađy xûa coâ cuđng möơt tïn vúâi nhûông ăöì víơt coâ dñnh daâng ăïịn hònh cíìu vađ ăúđi söịng tònh duơc bíy giúđ xuíịt hiïơn trong giíịc mú dûúâi danh nghôa lađ kyâ hiïơu tûúơng trûng cho hònh cíìu vađ ăúđi söịng nađy

Nhûông sûơ viïơc nađy ặúơc gúơi ra khi noâi ăïịn caâc giíịc mú seô giuâp cho chuâng ta thíịy rùìng mön phín tím hoơc chñnh lađ möơt mön hoơc coâ tñnh chíịt töíng quaât chûâ khöng phaêi nhû Tím lyâ hoơc vađ tím thíìn hoơc Mön phín tím hoơc coâ liïn quan ăïịn nhiïìu khoa hoơc tinh thíìn khaâc nhû thíìn thoaơi hoơc, ngön ngûô hoơc, nhín chuêng hoơc, tím lyâ quíìn chuâng hoơc, khoa hoơc tön giaâo Nhûông cöng trònh khaêo cûâu cuêa nhûông khoa hoơc nađy cuông giuâp chuâng ta nhiïìu dûô kiïơn quyâ baâu Cho nïn chuâng ta seô khöng ặúơc ngaơc nhiïn khi thíịy phong

trađo phín tím hoơc ăaô ặa ăïịn sûơ xuíịt baên möơt túđ taơp chñ dađnh riïng cho víịn ăïì khaêo saât caâc liïn quan giûôa caâc mön hoơc nađy vúâi mön phín tím hoơc Ăoâ lađ túđ taơp chñ Imago thađnh líơp nùm 1912 do Hans Sachs vađ Otto Rank Trong sûơ liïn laơc vúâi caâc khoa hoơc khaâc, mön phín tím hoơc cho nhiïìu hún nhíơn Tíịt nhiïn nhûông kïịt quaê ăoâ coâ veê kyđ khöi mađ mön phín tím hoơc thu lûúơm ặúơc seô dïî dađng chíịp nhíơn hún möơt khi caâc cöng trònh khaêo cûâu trong caâc khoa hoơc chíịp nhíơn Nhûng chñnh mön phín tím hoơc ăaô cung cíịp phûúng phaâp kyô thuíơt vađ caâc quan ăiïím aâp duơng ặúơc trong caâc khoa hoơc khaâc Cöng trònh khaêo cûâu cuêa phín tím hoơc ăaô tòm ra trong ăúđi söịng tinh thíìn nhûông sûơ kiïơn giuâp cho chuâng ta giaêi quýịt hay ặa ra aânh saâng hún möơt ăiïìu bñ íín cuêa ăúđi söịng cöng cöơng

Nhûng töi chûa noâi cho caâc baơn nghe trong trûúđng húơp nađo chuâng ta coâ thïí coâ ặúơc möơt tíìm nhòn síu xa nhíịt vïì víịn ăïì ngûúđi

ta goơi lađ “tiïịng noâi cùn baên” vađ phaơm vi nađo ăaô giûô laơi ặúơc nhiïìu ăiïìu truýìn laơi tûđ ngađy xûa nhíịt Chûa biïịt caâc ăiïìu ăoâ, caâc baơn khöng thïí hiïíu ặúơc hïịt tíìm quan troơng cuêa víịn ăïì Phaơm vi ăoâ lađ phaơm vi cuêa caâc chûâng loaơn thíìn kinh vúâi nhûông triïơu chûâng vađ caâch phaât hiïơn mađ mön phín tím hoơc coâ nhiïơm vuơ giaêi thñch vađ chûôa chaơy

Phûúng diïơn thûâ tû cuêa víịn ăïì ặa chuâng ta quay laơi ăiïím khúêi ăíìu vađ hûúâng chuâng ta theo chiïìu hûúâng ăaô vaơch sùĩn Chuâng

ta ăaô noâi rùìng duđ khöng coâ sûơ kiïím duýơt giíịc mú chùng nûôa thò giíịc mú cuông khöng phaêi vò thïị mađ trúê nïn dïî hiïíu hún vò chuâng ta seô phaêi giaêi quýịt víịn ăïì diïîn taê ngön ngûô tûúơng trûng trong giíịc

mú bùìng ngön ngûô trong khi thûâc Víơy tñnh chíịt tûúơng trûng trong giíịc mú lađ möơt ýịu töị khaâc trong sûơ biïịn daơng cuêa giíịc mú khöng phuơ thuöơc vađo sûơ kiïím duýơt Nhûng ta coâ thïí cho rùìng sûơ kiïím duýơt coâ thïí lúơi duơng tñnh chíịt tûúơng trûng ăïí tiïơn cho cöng viïơc cuêa mònh vò caê hai ăïìu coâ möơt muơc ăñch chung : lađm cho giíịc mú trúê thađnh kyđ khöi vađ khoâ hiïíu

Vò víơy, sau nađy chuâng ta coâ thïí tòm ra ặúơc möơt ýịu töị múâi cho sûơ biïịn daơng nûôa Nhûng töi khöng muöịn rúđi boê víịn ăïì tñnh chíịt tûúơng trûng mađ khöng nhùưc laơi möơt líìn nûôa thaâi ăöơ khoâ hiïíu cuêa möơt söị ngûúđi hoơc thûâc ăöịi vúâi víịn ăïì nađy: chíịt tûúơng trûng ăaô ặúơc chûâng minh ăíìy ăuê trong huýìn thoaơi , tön giaâo nghïơ thuíơt vađ ngön ngûô Khöng biïịt chuâng ta coâ nïn tòm lyâ do cuêa thaâi ăöơ nađy trong nhûông liïn quan mađ chuâng ta ăaô tòm ra giûôa tñnh chíịt tûúơng trûng vađ ăúđi söịng tònh duơc hay khöng?

11 SÛƠ XÍY DÛƠNG GIÍỊC MÚ

Nïịu caâc baơn biïịt roô sûơ kiïím duýơt vađ sûơ tûúơng trûng ăaô hoaơt ăöơng nhû thïị nađo trong giíịc mú thò baơn coâ thïí hiïíu roô sûơ hoaơt ăöơng cuêa caâc sûơ biïịn daơng Muöịn hiïíu giíịc mú, caâc baơn duđng hai kyô thuíơt böí tuâc cho nhau: trûúâc hïịt, gúơi cho ngûúđi nùìm mú nhúâ laơi nhiïìu ăiïìu cho ăïịn khi díìn díìn tòm ặúơc thûơc chíịt cuêa giíịc mú, röìi thay thïị caâc kñ hiïơu tûúơng trûng bùìng yâ nghôa thûơc cuêa chuâng Thïị nađo baơn cuông seô gùơp möơt vađi ăiïìu khöng ặúơc chùưc chùưn, nhûng ăoâ lađ ăiïìu chuâng ta seô noâi ăïịn sau

Ăïịn ăíy chuâng ta coâ thïí tiïịp tuơc cöng viïơc ăaô khúêi ăíìu trûúâc ăíy nhûng vúâi phûúng tiïơn cođn thiïịu soât Chuâng ta ăaô coâ yâ ắnh sùưp ăùơt caâc liïn quan giûôa nhûông ýịu töị cuêa giíịc mú vađ thûơc chíịt cuêa chuâng; nhûông liïn quan nađy göìm coâ: liïn quan giûôa möơt phíìn vađ toađn thïí sûơ phoêng chûđng vađ aâm chó, liïn quan tûúơng trûng vađ sûơ biïíu diïîn bùìng lúđi noâi Chuâng ta seô lađm laơi cöng viïơc nađy trong möơt phaơm vi röơng lúân hún bùìng caâch so saânh nöơi dung roô rađng vúâi giíịc mú tiïìm tađng nhûông ăiïìu tòm ra ặúơc trong khi giaêi thñch

Töi hy voơng lađ caâc baơn seô khöng líîn löơn nöơi dung roô rađng vađ nhûông yâ tûúêng tiïìm tađng nûôa Vúâi sûơ phín biïơt nađy, caâc baơn seô hiïíu vïì giíịc mú hún lađ nhûông ăöơc giaê cuêa cuöịn saâch “Ăoaân möơng” cuêa töi Cöng viïơc biïịn ăöíi giíịc mú tiïìm tađng thađnh nöơi dung roô rađng goơi lađ “sûơ xíy dûơng giíịc mú” Cöng viïơc, traâi laơi, biïịn ăöíi nöơi dung thađnh giíịc mú tiïìm tađng goơi lađ “cöng viïơc giaêi thñch giíịc mú” Cöng viïơc giaêi thñch tòm caâch xoaâ boê cöng viïơc xíy dûơng Nhûông giíịc mú thuöơc loaơi treê con, nhûông sûơ thûơc hiïơn caâc ham muöịn coâ möơt phíìn xíy dûơng, nhíịt lađ sûơ biïịn ăöíi lođng ham muöịn cuông coâ möơt phíìn xíy dûơng, nhíịt lađ sûơ biïịn ăöíi lođng ham muöịn thađnh sûơ thûơc, sûơ biïịn ăöíi nhûông yâ tûúêng thađnh nhûông hònh aênh thõ giaâc Ăöịi vúâi caâc giíịc mú nađy chuâng ta khöng cíìn giaêi thñch, chó cíìn xeât qua loa vïì hai sûơ biïịn daơng thöi Cođn trong caâc giíịc mú khaâc, chuâng ta phaêi lađm cöng viïơc xíy dûơng, vađ súê dô phaêi lađm viïơc nađy

vò coâ sûơ biïịn daơng, sûơ biïịn daơng nađy chó coâ thïí míịt ăi khi chuâng ta giaêi thñch xong

Vò ăaô coâ dõp so saânh nhiïìu caâch giaêi thñch giíịc mú nïn töi coâ thïí cùưt nghôa cho caâc baơn nghe cöng viïơc xíy dûơng möơt giíịc mú ăaô lúơi duơng ặúơc nhûông yâ tûúêng tiïìm tađng trong ăoâ nhû thïị nađo Chó xin caâc baơn khöng nïn ặa ra nhûông lúđi kïịt luíơn quaâ vöơi vaô Töi ýu cíìu caâc baơn ăùơc biïơt chuâ yâ ăïịn nhûông ăiïìu dûúâi ăíy

Cöng viïơc phaêi lađm trûúâc hïịt ăïí xíy dûơng möơt giíịc mú lađ sûơ

cö ăoơng laơi giíịc mú Töi muöịn noâi lađ nöơi dung giíịc mú roô rađng nhoê hún muơc ăñch cuêa giíịc mú tiïìm tađng vađ chó lađ möơt baên toâm tùưt thöi Cuông coâ khi khöng coâ sûơ cö ăoơng nhûng trong thûơc tïị sûơ cö ăoơng nađy bao giúđ cuông coâ mùơt vađ nhiïìu khi toê ra ríịt quan troơng Chûa bao giúđ ngûúđi ta thíịy nöơi dung cuêa giíịc mú roô rađng laơi röơng vađ döìi dađo hún giíịc mú tiïìm tađng Sûơ cö ăoơng tiïịn hađnh theo ba phûúng phaâp sau ăíy: 1/ Möơt vađi ýịu töị tiïìm tađng bõ gaơt boê dïî dađng 2/ Giíịc mú roô rađng chó nhíơn vađi maênh nhoê cuêa möơt vađi phûúng diïơn cuêa giíịc mú tiïìm tađng thöi 3/ Nhûông ýịu töị trong giíịc mú tiïìm tađng vò coâ möơt vađi ăiïím ăöìng nhíịt ặúơc ăöìng hoaâ vúâi giíịc mú roô rađng

Nïịu muöịn, baơn coâ thïí dađnh cho phûúng phaâp thûâ ba nađy caâi tïn cö ăoơng Híơu quaê cuêa phûúng phaâp nađy ríịt dïî chûâng minh Chó cíìn nhúâ laơi giíịc mú cuêa mònh, baơn cuông dïî dađng tòm thíịy trûúđng húơp cö ăoơng cuêa nhiïìu ngûúđi thađnh sûơ cö ăoơng cuêa möơt ngûúđi Tûđ möơt öng A, chuâng ta coâ thïí hiïíu öng B, röìi öng nađy lađm cho ta nhúâ laơi bađ C, röìi vúâi tíịt caê ta tòm ra D Tíịt nhiïn trong böịn ngûúđi nađy coâ tñnh chíịt gò ăoâ chung cho caê böịn Cûâ nhû thïị chuâng

ta coâ thïí thađnh líơp möơt húơp thïí göìm nhiïìu ăöịi tûúơng, vúâi ăiïìu kiïơn lađ caâc ăöịi tûúơng nađy coâ möơt vađi ăiïím chung nhau mađ giíịc mú tiïìm tađng nhíịn maơnh ăùơc biïơt Gíìn nhû ăoâ lađ möơt kó niïơm múâi mađ ăiïím chung nhau chñnh lađ tím ăiïím Ăem nhiïìu phíìn nhoê hoađ vađo thađnh möơt húơp thïí nhû thïị, chuâng ta seô coâ nhûông hònh aênh mú höì giöịng nhû möơt tíịm kñnh aênh coâ thïí ặúơc in thađnh nhiïìu tíịm aênh khaâc Cöng viïơc xíy dûơng giíịc mú cíìn ăïí yâ ăïịn nhûông húơp thïí ăoâ thûúđng do mònh taơo ra khi chuâng khöng coâ mùơt, vñ duơ nhû khi chuâng ta tòm möơt chûô ăïí diïîn taê möơt yâ Chuâng ta ăaô gùơp nhûông sûơ

cö ăoơng vađ thađnh líơp loaơi nađy, vñ duơ nhû trong trûúđng húơp lúô lúđi Caâc baơn haôy nhúâ laơi anh chađng treê tuöíi muöịn begleit — digen (do hai chûô beglei ten, ăi cuđng, vađ belei digen, thíịt lïî, hoơp thađnh) möơt bađ Coâ nhûông gaơch trñ khön cuông ặúơc hoơp thađnh bùìng nhûông kyô thuíơt loaơi ăoâ Nhûng ngoađi trûúđng húơp nađy thò phûúng phaâp cö ăoơng ăoâ coâ veê kyđ laơ vađ kyđ khöi Sûơ thađnh líơp nhûông húơp thïí cuông giöịng nhûông sûơ viïơc do trñ tûúêng tûúơng döìi dađo cuêa chuâng ta saâng taơo ra bùìng nhûông ýịu töị khöng hïì coâ trong cuöơc thñ nghiïơm: vñ duơ nhû nhûông con víơt khöíng löì thúđi tiïìn sûê trong thíìn thoaơi vađ trong caâc bûâc hoaơ cuêa Bocklin Vaê laơi, trñ tûúêng tûúơng saâng taơo cuêa mònh thûơc ra chùỉng saâng taơo ặúơc gò bao giúđ, mađ chó tíơp trung laơi möơt núi nhûông ýịu töị khaâc biïơt thöi Nhûng phûúng phaâp duđng trong

cöng viïơc xíy dûơng coâ ăùơc biïơt lađ nhûông víơt liïơu duđng ăïí xíy dûơng toađn lađ nhûông yâ tûúêng, trong ăoâ coâ möơt vađi yâ thö tuơc khöng thïí ặúơc chíịp nhíơn nhûng tíịt caê ăïìu ặúơc thađnh líơp vađ diïîn taê möơt caâch ăuâng ăùưn Cöng viïơc xíy dûơng gaân cho nhûông yâ tûúêng nađy möơt hònh thûâc khaâc nhûng thûơc lađ möơt ăiïìu ăaâng chuâ yâ vađ khoâ hiïíu khi cöng viïơc nađy laơi duđng sûơ dung húơp ăïí diïîn taê nhûông yâ tûúêng nađy Trong khi diïîn dõch chuâng ta ăùơc biïơt chuâ yâ ăïịn nhûông ăiïím ăùơc biïơt trong nguýn baên vađ cöị traânh khöng líîn löơn nhûông chûô coâ nghôa giöịng nhau Cöng viïơc xíy dûơng traâi laơi cöị gùưng coâ hai yâ khaâc nhau ăïí tòm ra möơt chûô coâ thïí diïîn taê ặúơc caê hai yâ Chuâng ta khöng nïn ặa ra nhûông kïịt luíơn vöơi vaô vïì ăiïím ăùơc biïơt nađy, vò chñnh ăiïím ăoâ coâ thïí trúê thađnh quan troơng trong khaâi niïơm vïì cöng viïơc xíy dûơng

Duđ sûơ cö ăoơng laơi coâ lađm cho giíịc mú töịi tùm hún ăi nûôa, ngûúđi ta cuông khöng cho ăoâ lađ kïịt quaê cuêa kiïím duýơt Noâ coâ thïí coâ nhûông nguýn nhín coâ tñnh chíịt cú khñ hay kinh tïị nhûng duđ sao sûơ kiïím duýơt cuông coâ dûơ phíìn vađo ăoâ

Nhûông híơu quaê cuêa sûơ cö ăoơng coâ thïí hïịt sûâc kyđ laơ Sûơ cö ăoơng lađm cho chuâng ta coâ thïí tíơp trung vađo trong giíịc mú roô rađng hai yâ tûúêng tiïìm tađng khaâc hùỉn nhau, vađ do ăoâ giaêi thñch ặúơc mađ khöng cíìn möơt caâch giaêi thñch phuơ nađo khaâc nûôa Sûơ cö ăoơng cođn coâ híơu quaê lađm cho liïn quan giûôa caâc ýịu töị cuêa giíịc mú tiïìm tađng vađ cuêa giíịc mú roô rađng trúê nïn phûâc taơp Vò thïị nïn möơt ýịu töị trong giíịc mú roô rađng coâ thïí tûúng ûâng vúâi nhiïìu yâ tûúêng tiïìm tađng vađ traâi laơi: nhû víơy tûâc lađ coâ möơt sûơ trao ăi ăöíi laơi Trong khi giaêi thñch giíịc mú ngûúđi ta cíìn ăïí yâ rùìng nhûông yâ tûúêng xuíịt hiïơn tuíìn tûơ khöng nïn ăem ra duđng ngay mađ phaêi chúđ cho chuâng ra hïịt röìi múâi ăem duđng

Víơy cöng viïơc xíy dûơng diïîn taê nhûông yâ tûúêng trong giíịc mú möơt caâch khaâc thûúđng, khöng phaêi bùìng caâch dõch tûđng chûô möơt, hay choơn lûơa theo möơt quy tùưc nađo ăoâ, hay tòm caâch thay thïị möơt yâ nađy bùìng möơt yâ khaâc Cöng viïơc xíy dûơng lađ möơt cöng viïơc khaâc hùỉn vađ phûâc taơp hún nhiïìu

Möơt híơu quaê khaâc cuêa cöng viïơc xíy dûơng lađ sûơ di chuýín, möơt cöng viïơc chuâng ta ăaô coâ dõp ặúơc biïịt ăïịn röìi vađ hoađn toađn lađ cöng viïơc cuêa sûơ kiïím duýơt Sûơ di chuýín, diïîn tiïịn theo hai caâch: möơt lađ thay thïị möơt ýịu töị tiïìm tađng khöng phaêi bùìng möơt ýịu töị khaâc cuđng loaơi nhûng bùìng möơt ýịu töị khaâc xa hún, nghôa lađ bùìng möơt sûơ aâm chó, hai lađ tñnh chíịt tinh thíìn ặúơc chuýín tûđ möơt ýịu

töị quan troơng ăïịn möơt ýịu töị búât quan troơng hún lađm cho giíịc mú thađnh ra coâ möơt yâ nghôa khaâc hùỉn

Sûơ thay thïị bùìng möơt sûơ aâm chó cuông xaêy ra trong khi ta thûâc nhûng húi khaâc Trong tû tûúêng trong khi thûâc sûơ aâm chó cíìn dïî hiïíu, giûôa sûơ aâm chó vađ yâ tûúêng thûơc sûơ phaêi coâ möơt liïn quan vïì nöơi dung Gaơch trñ khön thûúđng lúơi duơng sûơ aâm chó nhûng khöng theo ăiïìu kiïơn phaêi coâ sûơ liïn tûúêng giûôa caâc nöơi dung Sûơ liïn tûúêng nađy ặúơc thay thïị bùìng möơt sûơ liïn tûúêng bïn ngoađi ñt khi duđng ăïịn, ăùơt cùn baên trïn sûơ giöịng nhau giûôa caâc thanh ím, caâc nghôa khaâc nhau cuêa möơt chûô v.v Nhûng gaơch trñ khön laơi theo thûơc saât ăiïìu kiïơn vïì sûơ dïî hiïíu: gaơch trñ khön seô khöng ăaơt ặúơc muơc ăñch nïịu ngûúđi ta hay möơt sûơ cùưt nghôa gùưng gûúơng Sûơ kiïím duýơt trong giíịc mú chó ăaơt ặúơc muơc ăñch khi lađm cho ngûúđi

ta khöng thïí tòm ra ặúơc con ặúđng ặa tûđ sûơ aâm chó túâi thûơc chíịt cuêa noâ

Sûơ di chuýín ýịu töị tinh thíìn tûđ möơt ýịu töị nađy qua möơt ýịu töị khaâc trong giíịc mú lađ phûúng saâch töịt nhíịt ăïí diïîn taê tû tûúêng Nhiïìu khi thûâc ta cuông duđng noâ ăïí coâ möơt yâ nghôa khöi hađi Töi kïí caâc baơn nghe cíu chuýơn sau ăíy: Trong möơt lađng coâ möơt anh chađng ăoâng moâng ngûơa phaơm möơt töơi nùơng Toađ aân quýịt ắnh rùìng anh ta phaêi ăïìn töơi, nhûng vò trong lađng ngoađi anh ta ra khöng cođn ngûúđi ăoâng moâng nađo khaâc, vò thïị anh trúê nïn cíìn thiïịt khöng thïí giïịt ặúơc, trong khi ăoâ trong lađng coâ túâi ba anh thúơ may, nïn ba anh nađy bõ treo cöí thay thïị cho anh ăoâng moâng

Híơu quaê cuêa cöng viïơc xíy dûơng, vïì phûúng diïơn tím lyâ lađ híơu quaê thñch thuâ nhíịt Ăoâ lađ sûơ biïịn ăöíi caâc yâ tûúêng thađnh nhûông hònh aênh thõ giaâc Ăiïìu ăoâ khöng coâ nghôa lađ tíịt caê nhûông ýịu töị cíịu thađnh ăïìu bõ biïịn ăöíi hïịt; nhiïìu ýịu töị giûô nguýn tñnh caâch vađ xuíịt hiïơn nguýn hònh trong giíịc mú roô rađng; ngoađi ra khöng phaêi caâc yâ tûúêng chó xuíịt hiïơn dûúâi hònh thûâc cuêa hònh aênh thõ giaâc Duđ sao thò nhûông hònh aênh thõ giaâc nađy cuông giûô phíìn chñnh ýịu trong sûơ thađnh líơp möơt giíịc mú Phíìn viïơc nađy cuêa cöng trònh xíy dûơng khöng thay ăöíi: chuâng ta biïịt ăiïìu nađy röìi cuông nhû chuâng ta ăaô biïịt ăïịn “sûơ biïíu diïîn bùìng lúđi noâi” cuêa nhûông ýịu töị riïng biïơt trong mú

Tíịt nhiïn ngûúđi ta khöng dïî dađng gò ăaơt ặúơc kïịt quaê ăoâ Ăïí hiïíu nhûông sûơ khoâ khùn ăoâ baơn cûâ tûúêng tûúơng trong möơt bađi luíơn thuýịt vïì chñnh trõ, nghôa lađ thay nhûông chûô in bùìng nhûông hònh veô Ăöịi vúâi ngûúđi vađ víơt noâi trong bađi ăoâ viïơc thay thïị bùìng hònh

aênh chùỉng coâ gò lađ khoâ, nhûng khi muöịn thay thïị nhûông yâ tûúêng trûđu tûúơng hay nhûông sûơ liïn laơc giûôa yâ nađy vađ yâ noơ thò quaê lađ möơt cöng viïơc ăöơi ăaâ vaâ trúđi Ăöịi vúâi nhûông chûô trûđu tûúơng baơn coâ thïí duđng ăuê moơi caâch, vñ duơ nhû coâ thïí viïịt laơi theo möơt löịi noâi coâ leô ñt ặúơc thöng duơng hún nhûng chûâa ặơng nhiïìu hònh aênh cuơ thïí hún Caâc baơn seô nhúâ laơi rùìng nhûông tiïịng trûđu tûúơng nađy chñnh lađ nhûông chûô cuơ thïí ngađy xûa röìi baơn seô tòm ăuê moơi caâch ăïí tòm laơi ặúơc yâ nghôa cuơ thïí luâc ăíìu Vñ duơ baơn seô ríịt thñch khi coâ thïí diïîn taê yâ “coâ möơt ăöì víơt gò” (be sizen) bùìng yâ nghôa cuơ thïí lađ “ngöìi trïn víơt ăoâ” (ăa rua fsizen) Cöng viïơc xíy dûơng khöng lađm gò khaâc hún Chuâng ta khöng nïn ăođi hoêi möơt sûơ chñnh xaâc quaâ ăaâng ăöịi vúâi möơt sûơ biïíu diïîn tiïịn hađnh trong ăiïìu kiïơn nhû thïị Cho nïn chuâng ta khöng traânh cöng viïơc xíy dûơng nađy khi noâ thay thïị möơt ýịu töị ríịt khoâ hònh dung nhû sûơ ngoaơi tònh (Ehebruch) bùìng möơt hònh aênh cuơ thïí nhû “gaôy möơt caânh tay” (Armburch) Biïịt nhûông chi tiïịt ăoâ baơn coâ thïí sûêa chûôa laơi nhûông sûơ vuơng vïì cuêa hònh veô khi duđng ăïí thay thïị lúđi noâi

Nhûng nhûông phûúng tiïơn nađy thiïịu thöịn khi diïîn taê nhûông díy liïn laơc giûôa hai yâ: búêi vò, vò lñ do, v.v Nhûông ýịu töị nađy khöng thïí ặúơc diïîn taê bùìng hònh aênh Cuông thïị, cöng trònh xíy dûơng trong giíịc mú ruât goơn nöơi dung giíịc mú thađnh nhûông ăöịi tûúơng vađ hađnh ăöơng cuơ thïí Caâc baơn seô hađi lođng nïịu coâ thïí diïîn taê nhûông liïn quan trûđu tûúơng bùìng nhûông hònh aênh Cöng viïơc xíy dûơng duđng nhûông tñnh chíịt hònh thûâc trong giíịc mú roô rađng, nhûông maênh nhoê, nhûông mûâc ăöơ roô rađng hay tùm töịi ăïí diïîn taê möơt vađi phíìn nöơi dung nhûông yâ tûúêng tiïìm tađng trong giíịc mú Nhûông yâ tûúêng tiïìm tađng ặúơc phín chia thađnh nhiïìu giíịc mú nhoê vađ söị nhûông giíịc mú nađy cuông tûúng ûâng vúâi söị chuê ăïì chñnh trong giíịc mú, vúâi nhûông loaơi yâ tûúêng coâ trong ăoâ; möơt giíịc mú nhoê diïîn

ra trûúâc giíịc mú chñnh y nhû möơt bađi múê ăíìu cho möơt cuöịn saâch; möơt yâ tûúêng phuơ thuöơc thïm vađo yâ chñnh ặúơc thay thïị bùìng möơt vađi caênh bao göìm caâc biïịn cöị cuêa giíịc mú tiïìm tađng ặúơc diïîn taê trong giíịc mú roô rađng Sûơ viïơc cûâ tiïịp tuơc nhû thïị Hònh thûâc cuêa giíịc mú khöng phaêi lađ khöng quan troơng vađ cuông cíìn giaêi thñch Nhiïìu giíịc mú coâ thïí xaêy ra trong möơt ăïm, giíịc mú nađo cuông quan troơng nhû nhau chûâng toê rùìng coâ möơt vađi sûơ kñch ăöơng cađng ngađy cađng tùng cûúđng ăöơ cíìn phaêi bõ chïị ngûơ Trong möơt giíịc mú, möơt ýịu töị ăùơc biïơt coâ thïí ặúơc biïíu diïîn bùìng nhiïìu kyâ hiïơu tûúơng trûng

Lađm cöng viïơc so saânh nhûông yâ tûúêng trong giíịc mú vađ giíịc

mú thûơc sûơ diïîn ra, chuâng ta biïịt ặúơc nhûông ăiïìu khöng chúđ ăúơi,

vñ duơ nhû chuâng ta thíịy rùìng ngay nhûông ăiïìu khoâ hiïíu trong giíịc

mú cuông coâ möơt yâ nghôa ăùơc biïơt Vïì ăiïím nađy, sûơ traâi ngûúơc giûôa quan niïơm y hoơc vađ quan niïơm phín tím hoơc vïì giíịc mú túâi möơt mûâc ăöơ ghï gúâm ăïịn nöîi trúê thađnh tuýơt ăöịi khöng giaêi quýịt ặúơc Theo quan niïơm trïn thò giíịc mú chùỉng coâ nghôa lyâ gò caê, vò tinh thíìn mađ giíịc mú lađ híơu quaê míịt hïịt khaê nùng phï phaân; theo quan niïơm sau thò giíịc mú trúê thađnh vö nghôa lyâ möơt khi ngay trong giíịc mú ngûúđi ta ăaô phï phaân lađ ăiïìu ăoâ thûơc vö nghôa lyâ Vñ duơ nhû viïơc mua ba veâ giaâ 1 fl.50 mađ chuâng ta ăaô thíịy Sûơ phï phaân trong dõp nađy: líịy chöìng súâm quaâ lađ möơt ăiïìu khöng hiïíu ặúơc (hay lađ möơt ăiïìu daơi döơt)

Trong cöng viïơc xíy dûơng giíịc mú, chuâng ta cuông biïịt ăiïìu gò tûúng ûâng vúâi nhûông sûơ nghi ngúđ, bíịt ắnh cuêa ngûúđi nùìm mú, nghôa lađ coâ thûơc möơt ýịu töị nađo ăaô ặúơc diïîn taê trong giíịc mú hay khöng, vađ ýịu töị nađy coâ ăuâng nhû ăiïìu mađ mònh nghô hay khöng hay lađ möơt ăiïìu khaâc Khöng coâ gò trong giíịc mú tiïìm tađng cho ta biïịt vïì nhûông ăiïìu nghi ngúđ, bíịt ắnh ăoâ; chuâng chó lađ híơu quaê cuêa sûơ kiïím duýơt thöi vađ phaêi ặúơc coi nhû möơt mûu toan gaơt boê ặúơc sûơ döìn eâp

Möơt trong caâc nhíơn xeât lađm mònh ngaơc nhiïn nhíịt lađ nhíơn xeât liïn quan ăïịn caâc cöng viïơc xíy dûơng duđng ăïí giaêi quýịt nhûông sûơ traâi ngûúơc nhau trong giíịc mú tiïìm tađng Chuâng ta ăaô biïịt lađ nhûông ýịu töị tûúng tûơ trong giíịc mú tiïìm tađng ặúơc thay thïị bùìng nhûông sûơ cö ăoơng trong giíịc mú roô rađng Nhûng nhûông sûơ traâi ngûúơc cuông ặúơc giaêi quýịt nhû nhûông sûơ giöịng nhau vađ cuông ặúơc diïîn taê bùìng möơt ýịu töị nhû nhau trong giíịc mú roô rađng Vò thïị nïn möơt ýịu töị coâ ăiïím traâi ngûúơc trong giíịc mú roô rađng cuông coâ thïí coâ yâ nghôa, chuâng ta phaêi tuyđ theo yâ chñnh mađ giaêi thñch Vò thïị cho nïn chuâng ta múâi hiïíu taơi sao trong giíịc mú khöng hïì coâ hònh dung cíu traê lúđi “khöng” bao giúđ

Caâch lađm viïơc kyđ laơ cuêa cöng viïơc xíy dûơng coâ möơt ăiïím tûúng tûơ trong cöng viïơc phaât triïín ngön ngûô Nhiïìu nhađ ngön ngûô hoơc nhíơn thíịy rùìng trong ngön ngûô thúđi cöí coâ nhûông sûơ traâi ngûúơc nhû: ýịu — khoeê, roô rađng — tùm töịi, lúân — nhoê ăïìu ặúơc diïîn taê cuđng möơt göịc (nghôa traâi ngûúơc trong nhûông tiïịng cöí xûa) Vñ duơ nhû trong tiïịng cöí Ai Cíơp yâ khoeê vađ ýịu ăïìu ặúơc diïîn taê bùìng tiïịng “ken” Khi noâi ngûúđi ta duđng gioơng cao hay thíịp ăïí phín biïơt

hai nghôa; khi viïịt ngûúđi ta thûúđng veô thïm möơt hònh aênh khöng ặúơc ăoơc lïn Ngûúđi ta viïịt chûô ken — khoeê bùìng caâch veô bïn caơnh möơt ngûúđi ặâng thùỉng díơy; vađ ken — ýịu bùìng hònh aênh möơt ngûúđi ăang ngöìi xöím Maôi sau nađy ngûúđi ta múâi díìn díìn thay ăöíi vađ duđng nhûông chûô riïng ăïí diïîn taê hai yâ traâi ngûúơc Vò thïị ngûúđi ta ăaô chia chûô ken ra thađnh hai chûô ken — khoeê vađ ken — ýịu Möơt vađi ngön ngûô treê hún vađ möơt vađi sinh ngûô ngađy nay cođn giûô laơi ặúơc díịu vïịt cuêa sûơ traâi ngûúơc cöí xûa ăoâ Xin ăún cûê möơt vađi vñ duơ theo C.Abel (1884)

Tiïịng La Tinh coâ nhûông tiïịng nhiïìu nghôa nhû sau:

Altus (cao, síu, xa) vađ sacer (thiïng liïng vađ sûơ ắa nguơc) Vađ ăíy lađ möơt vađi vñ duơ vïì nhûông sûơ thay ăöíi trong chûô göịc : Clamere (kïu); clam (ýn lùơng, dõu dađng, bñ míơt); siccus (khö) vađ succus (nûúâc, ặúđng)

Vađ tiïịng Ăûâc:

Stimme (gioơng noâi vađ stumm (cím)

So saânh nhûông sinh ngûô coâ hoơ hađng vúâi nhau chuâng ta coâ nhiïìu thñ duơ cuđng loaơi:

- Anh : lock (khoaâ); Ăûâc: loch (löî), lucke (löî höíng)

- Anh: cleave (böí ăöi); Ăûâc: klenben (daân)

Tiïịng Anh without theo nghôa ăen lađ vúâi vađ khöng, bíy giúđ chó cođn duđng möơt nghôa: khöng; tiïịng with khöng nhûông chó ặúơc duđng theo nghôa thïm vađo (vúâi) mađ cođn duđng vúâi nghôa loaơi trûđ (sau straction) thñ duơ nhû nhûông chûô withdraw (ruât laơi, ruât ăi) withhold (tûđ chöịi, ngùn caên) Tiïịng Ăûâc wieder cuông thïị

Möơt ăiïím ăùơc biïơt khaâc trong cöng viïơc xíy dûơng cuông coâ möơt ăiïím tûúng tûơ trong viïơc phaât triïín ngön ngûô Trong tiïịng cöí Ai Cíơp cuông nhû trong möơt vađi thûâ tiïịng treê hún tûđ ngön ngûô nađy sang ngön ngûô khaâc cuđng möơt tiïịng, cuđng möơt nghôa coâ thïí ặúơc diïîn taê bùìng nhûông thanh ím traâi ngûúơc, vñ duơ nhû nhûông thñ duơ sau ăíy líịy trong tiïịng Ăûâc vađ tiïịng Anh:

Topt (doơ) — pot Boat (tađu thuyê) — tub Hurry (vöơi vaô) — Ruhe (nghó) — Balken (keđo) — Kloben (cuêi); wait (ăúơi) — tawen

So saânh tiïịng La Tinh vađ tiïịng Ăûâc ta coâ:

Capere (cíìm) — packen; ren (thín) — Niere

Nhûông sûơ traâi ngûúơc nhû thïị nađy xaêy ra trong giíịc mú bùìng nhiïìu caâch khaâc nhau Chuâng ta ăaô biïịt nhûông sûơ traâi ngûúơc vïì nghôa, sûơ thay thïị nghôa bùìng tiïịng phaên nghôa Trong giíịc mú coâ nhûông sûơ ăaêo löơn traâi ngûúơc nhûông tònh traơng, nhûông liïn quan hai ngûúđi hònh nhû moơi sûơ ăïìu diïîc ra trong möơt thïị giúâi ăaêo ngûúơc Trong giíịc mú nhiïìu khi chñnh chuâ thoê rûđng laơi sùn ngûúđi thúơ sùn Sûơ tiïịp diïîn cuêa caâc biïịn cöị khúêi ăíìu nguýn nhín cho giíịc mú nhiïìu khi laơi ăi sau nhûông biïịn cöị ăaâng leô phaêi ăïịn sau Ăuâng nhû trong nhûông vúê cheđo trong höơi chúơ ngûúđi anh huđng ngaô lùn ra chïịt trûúâc khi tiïịng suâng nöí trong híơu trûúđng Coâ nhûông giíịc mú trong thûâ tûơ caâc biïịn cöị bõ ăaêo löơn hoađn toađn thađnh ra muöịn hiïíu ngûúđi ta phaêi bùưt ăíìu bùìng biïịn cöị xaêy ra trûúâc mùưt Hùỉn caâc baơn cođn nhúâ nhûông ăiïìu ăaô ặúơc trònh bađy trong chûúng noâi vïì tñnh chíịt tûúơng trûng cuêa giíịc mú, trong ăoâ chuâng töi ăaô trònh bađy rùìng nhaêy xuöịng nûúâc cuông ăöìng nghôa vúâi tûđ dûúâi nûúâc

ăi lïn, nghôa lađ sinh ra hay cho ra ăúđi cuông thïị thöi, tređo thang hay xuöịng thang cuông coâ nghôa nhû nhau Ngûúđi ta nhòn thíịy dïî dađng ăíu lađ nhûông caâi lúơi mađ sûơ biïịn daơng cuêa giíịc mú coâ thïí coâ ặúơc vò sûơ tûơ do biïíu diïîn nađy

Nhûông ăiïím ăùơc biïơt nađy cuêa cöng viïơc xíy dûơng phaêi ặúơc coi nhû cöí löî lùưm Chuâng gùưn liïìn vađo vúâi nhûông löịi diïîn taê cöí xûa, nhûông ngön ngûô vađ chûô viïịt thúđi cöí, cuông gùơp nhûông khoâ khùn mađ sau nađy chuâng ta seô noâi ăïịn

Ăïí kïịt luíơn, chuâng ta cíìn ặa ra möơt vađi nhíơn xeât phuơ Trong cöng viïơc xíy dûơng, tíịt nhiïn giíịc mú phaêi biïịn ăöíi nhûông yâ tûúêng tiïìm tađng thađnh nhûông hònh aênh cuơ thïí, coâ tñnh caâch thõ giaâc cađng töịt Víơy mađ nhûông yâ tûúêng nađy laơi bùưt ăíìu xuíịt hiïơn bùìng nhûông hònh aênh cuơ thïí; nhûông víơt liïơu cuêa chuâng, giai ăoaơn ăíìu tiïn cuêa chuâng lađ nhûông caêm giaâc vïì giaâc quan hay noâi ăuâng hún lađ nhûông hònh aênh kyê niïơm cuêa caâc caêm giaâc ăoâ Chó maôi vïì sau nhûông tiïịng noâi múâi ặúơc gùưn liïìn vađo caâc hònh aênh vađ nöịi laơi thađnh nhûông yâ Víơy cöng viïơc xíy dûơng lađm cho caâc yâ tûúêng phaêi

ăi thuơt luđi, vađ trong sûơ thuơt luđi nađy tíịt caê nhûông caâi gò mađ sûơ phaơt triïín caâc hònh aênh kyê niïơm vađ sûơ biïịn ăöíi nađy thađnh yâ tûúêng ăaô ăem ăïịn cho giíịc mú nhû nhûông caâi gò múâi thu thíơp ặúơc ăïìu phaêi biïịn míịt hïịt

Cöng viïơc xíy dûơng trong giíịc mú diïîn tiïịn nhû thïị ăoâ Sûơ quan tím cuêa chuâng ta ăöịi vúâi giíịc mú roô rađng phaêi thuơt luđi vïì sau híơu trûúđng Nhûng vò giíịc mú roô rađng lađ ăiïìu mađ chuâng ta biïịt roô

hún caê möơt caâch trûơc tiïịp, nïn chuâng ta seô dađnh cho noâ möơt ñt nhíơn xeât nûôa

Giíịc mú roô rađng dûúâi mùưt chuâng ta quaê coâ míịt ăi nhiïìu phíìn quan troơng, ăiïìu nađy hïịt sûâc tûơ nhiïn Giíịc mú nađy coâ xïịp ăùơt thađnh möơt khöịi hay khöng bõ phín chia thađnh nhûông maênh nhoê ăöịi vúâi chuâng ta khöng phaêi lađ ăiïìu quan hïơ Ngay caê khi giíịc mú ăoâ coâ möơt yâ nghôa gò chùng nûôa thò yâ nghôa ăoâ cuông bùưt nguöìn úê sûơ biïịn daơng cuêa giíịc mú vađ khöng liïn quan gò ăïịn giíịc mú tiïìm tađng nhû lađ bïì mùơt cuêa möơt toađ nhađ thúđ bïn YÂ, liïn quan vúâi sûơ kiïịn truâc vađ ăöì baên cuêa nhađ thúđ ăoâ Trong möơt vađi trûúđng húơp, bïì mùơt cuêa giíịc mú coâ thïí coâ möơt yâ nghôa líịy tûđ nhûông ýịu töị khöng biïịn daơng hay chó húi biïịn daơng möơt chuât nùìm trong nhûông yâ tûúêng tiïìm tađng Möơt khi chuâng ta chûa giaêi thñch ặúơc giíịc mú, chûa hiïíu ặúơc mûâc ăöơ cuêa sûơ biïịn daơng thò chuâng ta khöng thïí thíịy roô ăiïìu nađy ặúơc Coâ möơt ăiïím nghi ngúđ khi hai ýịu töị trong giíịc mú coâ veê nhû tiïịn laơi gíìn nhau ăïịn mûâc hoađ ặúơc vađo vúâi nhau Tûđ sûơ kiïơn nađy ngûúđi ta coâ thïí ăi ăïịn kïịt luíơn rùìng, nhûông ýịu töị tûúng ûâng cuêa giíịc mú tiïìm tađng cuông phaêi xñch laơi gíìn nhau hún, nhûng trong nhiïìu trûúđng húơp khaâc nhûông ýịu töị kïịt húp vúâi nhau trong giíịc mú tiïìm tađng laơi taâch rúđi nhau ra trong giíịc mú roô rađng

Chuâng ta khöng nïn giaêi thñch möơt phíìn cuêa giíịc mú roô rađng bùìng möơt phíìn khaâc, coi giíịc mú nhû möơt caâi gò coâ maơch laơc vađ húơp thađnh möơt sûơ biïíu diïîn coâ tñnh caâch thûơc tïị Trong phíìn lúân caâc trûúđng húơp, giíịc mú giöịng nhû hođn ăaâ nguô sùưc ặúơc kïịt húơp laơi bùìng chíịt xi mùng, do ăoâ nhûông hònh aênh muön mađu xuíịt hiïơn trong ăoâ khöng phaêi lađ hònh aênh xaâc thûơc cuêa nhûông ặúđng vođng quanh nhûông hođn ăaâ ặúơc kïịt húơp laơi Thûơc ra cuông coâ möơt sûơ xíy dûơng thûâ hai phuơ thuöơc coâ nhiïơm vuơ lađm cho nhûông dûô kiïơn trûơc tiïịp coâ ngay cuêa giíịc mú trúê thađnh húi coâ maơch lac, nhûng xïịp ăùơt löơn xöơn khöng thïí nađo hiïíu ặúơc, khi cíìn ăïịn nhûông dûô kiïơn nađy coâ thïí ặúơc böí tuâc

Ăùìng khaâc, khöng nïn gaân cho cöng viïơc xíy dûơng nađy möơt tíìm quan troơng quaâ ăaâng vađ chíịp nhíơn noâ khöng deđ dùơt Sûơ hoaơt ăöơng cuêa noâ biïịn míịt díìn díìn do nhûông híơu quaê cuêa chñnh noâ: nađo sûơ cö ăoơng, sûơ di chuýín, sûơ hònh dung möơt caâch cuơ thïí, röìi xíy dûơng tíịt caê trong möơt cöng viïơc xíy dûơng thûâ hai, noâ chó lađm ặúơc coâ thïị thöi chûâ khöng lađm ặúơc gò hún Nhûng sûơ phaân ăoaân, phï bònh, ngaơc nhiïn, nhûông kïịt luíơn xaêy ra trong giíịc mú khöng

bao giúđ lađ kïịt quaê cuêa cöng viïơc xíy dûơng, ríịt ñt khi lađ híơu quaê cuêa möơt sûơ suy nghô vïì giíịc mú: ăoâ chñnh lađ nhûông maênh nhoê trong giíịc mú tiïìm tađng xím nhíơp giíịc mú roô rađng sau khi ăaô ặúơc thay ăöíi chuât ñt Cöng viïơc xíy dûơng cuông khöng thïí taơo líơp ặúơc nhûông diïîn tûđ Trûđ vađi trûúđng húơp ríịt hiïịm cođn nhûông ăiïìu nghe thíịy trong giíịc mú thûúđng lađ tiïịng vang cuêa nhûông ăiïìu nghe thíịy hay ăaô noâi trong ngađy, nhûông ăiïìu nađy ặúơc ặa vađo trong giíịc mú tiïìm tađng nhû nhûông víơt liïơu kñch ăöơng giíịc mú Nhûông sûơ tñnh toaân cuông khöng chõu aênh hûúêng cuêa sûơ xíy dûơng; nhûông tñnh toaân thíịy trong giíịc mú chó lađ sûơ xuíịt hiïơn löơn xöơn cuêa nhûông con söị, khöng coâ nghôa gò hay chó lađ nhûông baên coâp laơi cuêa nhûông sûơ tñnh toaân trong giíịc mú tiïìm tađng Trong nhûông ăiïìu kiïơn ăoâ, chuâng ta seô khöng ngaơc nhiïn nïịu thíịy ngûúđi ta búât quan tím ăïịn sûơ xíy dûơng nađy, dađnh sûơ chuâ yâ cho nhûông yâ tûúêng tiïìm tađng do giíịc mú roô rađng phaât hiïơn ra trong möơt tònh traơng bõ biïịn daơng nhiïìu hay ñt Nhûng ngûúđi ta seô líìm to nïịu cûâ theo chiïìu hûúâng ăoâ mađ cho rùìng nhûông yâ tûúêng tiïìm tađng coâ thïí ặúơc coi nhû chñnh giíịc mú röìi ăem aâp duơng cho noâ nhûông sûơ kiïơn thuöơc vïì giíịc mú roô rađng Thûơc lađ kyđ khöi khi ngûúđi ta laơm duơng nhûông dûô kiïơn cuêa mön Phín tím hoơc ăïí líîn löơn nhûông sûơ viïơc nađy Giíịc mú khöng lađ

gò khaâc hún lađ híơu quaê cuêa cöng viïơc xíy dûơng; víơy giíịc mú chñnh lađ hònh thûâc mađ cöng viïơc xíy dûơng bao quanh nhûông yâ tûúêng tiïìm tađng

Cöng viïơc xíy dûơng lađ möơt sûơ hoaơt ăöơng coâ tñnh chíịt ăùơc biïơt chûa tûđng thíịy trong ăúđi söịng tinh thíìn Nhûông sûơ cö ăoơng, di chuýín biïịn hoaâ thuơt luđi cuêa nhûông yâ tûúêng ăïí trúê thađnh nhûông hònh aênh cuơ thïí chñnh lađ nhûông ăiïìu hïịt sûâc múâi meê do cöng cuêa mön phín tím hoơc tòm ra Ngoađi ra dûơa vađo sûơ kiïơn tûúng tûơ nhû cöng viïơc xíy dûơng, chuâng ta nhíơn thíịy coâ nhûông díy liïn laơc chùơt cheô giûôa mön phín tím hoơc vađ caâc mön hoơc khaâc, nhû sûơ tiïịn hoaâ cuêa ngön ngûô vađ tû tûúêng, Caâc baơn chó thíịy roô tíìm quan troơng cuêa víịn ăïì nađy sau khi biïịt rùìng nhûông sûơ hoaơt ăöơng cuêa cöng viïơc xíy dûơng sau nađy seô lađ nguöìn göịc cuêa sûơ phaât sinh ra caâc chûâng bïơnh thíìn kinh

Töi biïịt lađ chuâng ta chûa thïí duýơt laơi nhûông ăiïìu ñch lúơi mađ mön Tím lyâ hoơc coâ thïí ruât ra nhûông nhíơn xeât nađy Töi chó muöịn caâc baơn ăïí yâ ăïịn nhûông bùìng chûâng múâi cuêa chuâng ta vïì sûơ coâ mùơt cuêa nhûông hoaơt ăöơng tinh thíìn vö thûâc (nhûông yâ tûúêng tiïìm tađng trong giíịc mú chùỉng khaâc gò hún lađ nhûông sûơ hoaơt ăöơng tinh thíìn

vö thûâc nađy), nhûông caânh cûêa mađ sûơ giaêi thñch giíịc mú ăaô múê cho nhûông ngûúđi nađo muöịn khaêo cûâu vïì ăúđi söịng tinh thíìn vö thûâc nađy

Vađ bíy giúđ, töi phín tñch cho caâc baơn xem möơt vađi thñ duơ nhoê vïì caâc giíịc mú ăïí hiïịn cho caâc baơn nhûông chi tiïịt nhûông ăiïìu mađ tûđ trûúâc túâi nay töi chó noâi vïì ăaơi thïí ăïí sûêa soaơn trûúâc, hay chó noâi möơt caâch khaâi quaât vađ vùưn tùưt thöi

12 PHÍN TÑCH MÖƠT VAĐI VÑ DUƠ VÏÌ GIÍỊC MÚ

Caâc baơn ặđng thíịt voơng nïịu thay vò ặa cho caâc baơn xem nhûông giíịc mú ăeơp ăeô to taât, töi laơi chó ặa ra nhûông maênh giaêi thñch nho nhoê thöi Chùưc caâc baơn cho rùìng sau bao nhiïu sûơ sûêa soaơn vûđa qua, caâc baơn coâ quýìn ặúơc töi tin cíơy hún vađ sau khi ăaô giaêi thñch bao nhiïu giíịc mú röìi, chuâng ta ăaô coâ thïí tíơp trung ặúơc nhiïìu giíịc mú vúâi ăíìy ăuê bùìng chûâng vïì nhûông ăiïìu ăaô ặúơc trònh bađy vïì cöng viïơc xíy dûơng giíịc mú vađ nhûông yâ tûúêng trong ăoâ Caâc baơn coâ lyâ lùưm, nhûng thûơc ra coâ nhiïìu lyâ do khiïịn töi khöng lađm hađi lođng caâc baơn ặúơc

Trûúâc hïịt caâc baơn nïn biïịt rùìng chûa coâ ngûúđi nađo coi viïơc giaêi thñch giíịc mú lađ cöng viïơc chñnh cuêa mònh Khi nađo ngûúđi ta coâ dõp giaêi thñch giíịc mú? Khi ngûúđi ta giaêi thñch möơt giíịc mú cho möơt vađi ngûúđi baơn hay suy nghô vïì giíịc mú cuêa chñnh mònh ăïí tûơ luýơn vïì kyô thuíơt phín tím hoơc: nhûng phíìn lúân lađ ngûúđi ta giaêi thñch giíịc mú cuêa nhûông ngûúđi bõ bïơnh thíìn kinh ặúơc ăem ăiïìu trõ theo phûúng phaâp phín tím hoơc Nhûông giíịc mú nađy lađ nhûông tađi liïơu ríịt töịt vađ khöng hïì keâm giaâ trõ so vúâi giíịc mú cuêa nhûông ngûúđi khoêe maơnh bònh thûúđng, nhûng vò bíơn chûôa bïơnh nïn nhiïìu khi chuâng ta bõ boâ buöơc phaêi theo phûúng phaâp ăiïìu trõ mađ boê qua ríịt nhiïìu giíịc mú khaâc Coâ nhiïìu giíịc mú xaêy ra trong luâc ăiïìu trõ khöng thïí ăem giaêi thñch hoađn haêo ặúơc Vò chuâng xuíịt hiïơn trong toađn thïí nhûông víơt liïơu vïì tinh thíìn mađ chuâng ta chûa hiïíu, chuâng ta chó hiïíu ặúơc möơt khi viïơc chûôa chaơy ăaô xong xuöi Ăûa nhûông giíịc mú ăoâ ra tûâc lađ ặa ra hïịt nhûông bñ míơt cuêa möơt ngûúđi bïơnh, ăiïìu nađy khöng húơp yâ muöịn cuêa chuâng ta vò chuâng ta muöịn khaêo saât giíịc mú lađ chó cöịt ăïí sûêa soaơn trong viïơc trõ bïơnh thíìn kinh

Noâi ăïịn ăíy chùưc caâc baơn khöng muöịn xeât nhûông giíịc mú bïơnh hoaơn nađy nûôa mađ muöịn xeât ăïịn giíịc mú cuêa caâc baơn hay giíịc

mú cuêa nhûông ngûúđi bònh thûúđng Nhûng ăiïìu ăoâ khöng lađm ặúơc

vò nöơi dung phûâc taơp cuêa chuâng Chuâng ta khöng thïí tûơ thuâ vúâi chuâng ta hay thuâ vúâi ngûúđi khaâc, hay lađm cho hoơ thuâ vúâi chuâng ta vúâi möơt tíịm lođng thađnh thûơc mađ mön phín tím hoơc ăođi hoêi búêi vò nhûông giíịc mú ăoâ seô ặa ra aânh saâng nhûông ăiïìu bñ íín cuêa chñnh ăúđi mònh Ngoađi sûơ khoâ khùn vïì viïơc thu thíơp tađi liïơu cođn coâ möơt sûơ khoâ khùn khaâc Giíịc mú ăöịi vúâi chñnh ngûúđi nùìm mú ăaô lađ möơt sûơ kyđ laơ röìi, tíịt nhiïn ăöịi vúâi nhûông ngûúđi khöng biïịt gò vïì ngûúđi nùìm mú Noâ phaêi coâ veê kyđ laơ hún nûôa chûâ Vùn chûúng cuêa chuâng

ta khöng hïì thiïịu nhûông giíịc mú ăaô ặúơc giaêi thñch hoađn haêo vađ ăíìy ăuê Chñnh töi cuông ăaô cho in möơt söị phín tñch trong khi trõ liïơu Thñ duơ töịt ăeơp nhíịt vïì sûơ giaêi thñch phaêi lađ sûơ phaât triïín cuêa Otto Rank Ăoâ lađ hai giíịc mú cuêa möơt ngûúđi con gaâi coâ dñnh daâng Trònh bađy vïì nöơi dung cuêa hai giíịc mú ăoâ chó cíìn coâ hai trang nhûng khi giaêi thñch laơi cíìn túâi 76 trang Muöịn lađm cöng viïơc ăoâ cho caâc baơn xem, töi phaêi cíìn túâi 6 thaâng Khi bùưt tay vađo viïơc giaêi thñch möơt giíịc mú húi dađi, bõ biïịn daơng nhiïìu hay ñt, chuâng ta phaêi lađm nhiïìu viïơc ăïịn nöîi seô míịt ríịt nhiïìu cöng trònh mađ ruât cuơc chùỉng lađm ai hađi lođng caê Vò thïị töi ýu cíìu nïn taơm bùìng lođng vúâi nhûông maênh nhoê cuêa caâc giíịc mú nhûông ngûúđi bõ bïơnh thíìn kinh, chuâng ta seô coâ thïí khaêo saât tûđng ýịu töị möơt Dïî chûâng minh nhíịt lađ nhûông kyâ hiïơu tûúơng trûng cuêa giíịc mú vađ möơt vađi ăùơc ăiïím cuêa sûơ biïíu diïîn thuơt luđi cuêa giíịc mú Vúâi möîi giíịc mú ặúơc phín tñch, töi seô cho caâc baơn roô nhûông lyâ do nađo ăaô lađm cho töi ặa chuâng ra

1 Ăíy lađ möơt giíịc mú chó göìm coâ hai hònh aênh vùưn tùưt Duđ höm ăoâ lađ thûâ baêy öng baâc ngûúđi nùìm mú víîn huât thuöịc laâ Möơt ngûúđi ăađn bađ hön vađ vuöịt ve anh nhû con

Vïì hònh aênh thûâ nhíịt: ngûúđi nùìm mú cho ta biïịt anh ta lađ Do Thaâi vađ baâc anh ta cuông lađ Do Thaâi, möơt con ngûúđi ngoan ăaơo khöng bao giúđ phaơm töơi nùơng ăïịn nöîi huât thuöịc laâ trong ngađy thûâ baêy Vïì hònh aênh thûâ hai, anh ta chó nghô ăïịn maâ anh Giûôa hai hònh aênh nađy tíịt nhiïn phaêi coâ liïn quan gò Nhûng lađ liïn quan nađo? Vò öng baâc khöng thïí nađo huât thuöịc laâ trong ngađy thûâ baêy ặúơc, chuâng ta chó coâ thïí cho rùìng giûôa hai hònh aênh ăoâ coâ möơt sûơ liïn laơc vïì thúđi gian “Nïịu baâc töi huât thuöịc trong ngađy thûâ baêy thò töi múâi ăïí cho maâ töi hön töi vađ vuöịt ve lađ ăiïìu khöng thïí coâ ặúơc cuông nhû viïơc huât thuöịc laâ trong ngađy thûâ baêy ăöịi vúâi ngûúđi Do Thaâi ngoan ăaơo Chùưc caâc baơn cođn nhúâ lađ töi ăaô noâi rùìng trong khi xíy dûơng giíịc mú, tíịt caê nhûông sûơ liïn laơc giûôa nhûông yâ tûúêng ăoâ

ăïìu bõ tiïu huêy, vađ nhûông yâ tûúêng nađy chó cođn xuíịt hiïơn dûúâi hònh thûâc cuêa nhûông víơt liïơu nguýn chíịt, cöng viïơc cuêa sûơ giaêi thñch chñnh lađ taơo líơp laơi nhûông díy liïn laơc ăoâ

2 Sau khi cho xuíịt baên nhûông cuöịn saâch vïì giíịc mú, töi gíìn nhû ăaô trúê thađnh möơt nhađ chuýn mön vïì giíịc mú, ặúơc nhiïìu ngûúđi viïịt thû ăïịn hoêi vađ kïí chuýìn giíịc mú cho nghe, ăïí hoêi yâ kiïịn Töi xin caêm taơ nhûông ai ăaô hiïịn cho töi nhûông víơt liïơu ăuê duđng trong cöng viïơc giaêi thñch hay tûơ yâ ăïì nghõ giaêi thñch cho töi nghe Ăíy lađ möơt giíịc mú do möơt sinh viïn úê Munich cung cíịp nùm 1910 Töi ăún cûê giíịc mú nađy ăïí chûâng minh rùìng möơt giíịc

mú khoâ hiïíu nïịu ngûúđi nùìm mú khöng chõu cho biïịt nhûông ăiïìu cíìn biïịt Töi cuông cíìn noâi lađ caâc baơn seô líìm to nïịu cho rùìng sûơ giaêi thñch giíịc mú trong ăoâ tñnh caâch tûúng trûng ặúơc nhíịn maơnh lađ caâch giaêi thñch lyâ tûúêng vađ cho caâch giaêi thñch bùìng nhûông sûơ líìm tûúêng giûôa caâc yâ xuíịt hiïơn bíịt thûúđng trong giíịc mú lađ khöng quan troơng

13 thaâng 7 nùm 1910 Vađo möơt saâng töi nùìm mú nhû sau: Töi ăang ăi xe ăaơp trong thađnh phöị thò coâ möơt con choâ ăen chaơy theo

xe vađ cùưn vađo goât chín Töi ăi möơt quaông nûôa röìi xuöịng xe, ngöìi trïn möơt bíơc thïìm röìi tòm caâch chöịng laơi con choâ trong luâc noâ víîn suêa (töi khöng bõ khoâ chõu vò choâ cùưn vađ vò caâi caênh sau ăíy) Ngay trûúâc mùơt töi coâ hai bađ ùn mùơc ríịt lõch sûơ nhòn töi chïị nhaơo Ăuâng luâc ăoâ töi tónh díơy vađ thíịy giíịc mú thûơc sûơ roô rađng

Nhûông kyâ hiïơu tûúơng trûng trong trûúđng húơp nađy chùỉng giuâp ặúơc gò Nhûng ngûúđi nùìm mú cho ta biïịt: töi ýu möơt cö gaâi gùơp ngoađi phöị nhûng chûa coâ dõp ăïí töi lađm quen vúâi cö ta Lađm quen ặúơc vúâi cö ta thò töi seô thñch ghï lùưm vò riïng töi ríịt thñch giöịng víơt vađ coâ caêm tûúêng rùìng cö ta cuông thñch Anh thïm rùìng nhiïìu líìn anh ta can thiïơp khöng cho choâ cùưn nhau ngoađi phöị vađ ăiïìu ăoâ thûúđng lađm cho nhiïìu ngûúđi ăi ặúđng ngaơc nhiïn Cö gaâi luön luön

ăi ngoađi phöị vúâi möơt con choâ Coâ ăiïìu lađ trong giíịc mú roô rađng chuâng ta khöng thíịy coâ ngûúđi con gaâi mađ chó coâ con choâ thöi Coâ thïí lađ hai bađ ặâng tuöíi coâ veê chïị nhaơo anh chađng ặúơc goơi ra ăïí thay thïị ngûúđi con gaâi Nhûông ăiïìu anh ta cho biïịt sau ăoâ khöng ăuê ăïí giaêi thñch Viïơc anh chađng ăi xe ăaơp trong giíịc mú coâ thïí cùưt nghôa ặúơc líìn nađo gùơp ngûúđi ýu anh ta cuông ăi xe ăaơp

3 Khi möơt ngûúđi míịt ăi möơt ngûúđi thín, ngûúđi ta thûúđng nùìm mú thíịy xuíịt hiïơn nhûông hònh aênh líîn löơn vïì sûơ tin chùưc lađ ngûúđi thín ăaô chïịt song vúâi lođng mong muöịn ngûúđi ăoâ söịng laơi Coâ

luâc ngûúđi chïịt, duđ ăaô chïịt víîn tiïịp tuơc söịng vò khöng biïịt rùìng mònh chïịt, nïịu biïịt thò chùưc seô chïịt: coâ luâc anh ta nûêa chïịt, nûêa söịng, hai traơng thaâi nađy ặúơc phín biïơt bùìng nhûông díịu hiïơu ăùơc biïơt Chuâng ta seô líìm to nïịu cho lađ nhûông giíịc mú nađy vö lyâ; trong giíịc mú cuông nhû trong tiïíu thuýịt con ngûúđi söịng laơi khöng phaêi lađ chuýơn ăùơc biïơt vađ vö lyâ Nhûông giíịc mú nađy coâ thïí giaêi thñch dïî dađng ặúơc vađ lođng ham muöịn ngûúđi chïịt söịng laơi ặúơc diïîn taê bùìng nhûông phûúng tiïơn thûơc kyđ laơ Töi phín tñch cho caâc baơn xem möơt giíịc mú loaơi nađy, möơt giíịc mú coâ veê kyđ khöi, vö lyâ nhûng sau khi phín tñch xong ta múâi thíịy coâ nhûông chi tiïịt mađ nhûông ăiïìu ăaô hoơc tûđ trûúâc coâ thïí giuâp ta ăoaân trûúâc ra ặúơc Ăoâ lađ giíịc mú cuêa möơt ngûúđi míịt cha tûđ nhiïìu nùm

Ngûúđi cha ăaô chïịt nhûng ặúơc ăađo lïn vađ tröng khöng ặúơc tûúi lùưm Öng ta söịng laơi tûđ khi ặúơc ăađo lïn, vađ ngûúđi nùìm mú duđ duđng ăuê moơi caâch ăïí cho öng ta khöng biïịt rùìng mònh söịng (Ăïịn ăíy giíịc mú chuýín qua chuýơn khaâc khöng liïn can gò ăïịn sûơ viïơc trïn)

Ngûúđi cha ăaô chïịt: Ăiïìu ăoâ chuâng ta biïịt, viïơc öng ta ặúơc ăađo lïn khöng ăuâng vúâi sûơ thûơc, cuông khöng ăuâng vúâi nhûông ăiïìu diïîn ra sau ăoâ trong giíịc mú Nhûng ngûúđi nùìm mú kïí lađ luâc ặa ăaâm ma vïì anh ta bõ ăau rùng Anh ta muöịn chûôa ăau rùng theo lïî nghi cuêa giaâo höơi Do Thaâi: “Khi nađo anh ta bõ ăau rùng, anh cûâ viïơc ăi nhöí ăi” Anh ta liïìn ăïịn phođng rùng Nhûng nha sô baêo rùng chûa cíìn nhöí “Töi cho thuöịc vađo chöî ăau, mai öng trúê laơi töi seô nhöí sau”

Ngûúđi nùìm mú cho rùìng chñnh sûơ nhöí rùng ăoâ lađ sûơ ăađo maê ngûúđi cha lïn

Ngûúđi nùìm mú coâ lyâ khöng? Khöng hoađn toađn ăuâng, vò khöng phaêi caâi rùng seô bõ nhöí nhûng lađ phíìn rùng bõ chïịt Nhûng ăiïìu khöng chñnh xaâc nađy xaêy ra luön luön trong giíịc mú Ngûúđi nùìm

mú ăaô lađ möơt sûơ cö ăoơng coi viïơc ngûúđi cha chïịt cuông giöịng nhû caâi rùng bõ chïịt nhûng víîn cođn giûô ặúơc Víơy khöng coâ gò ăaâng ngaơc nhiïn nïịu trong giíịc mú coâ ăiïìu vö lyâ vò lađm sao aâp duơng vađo ngûúđi cha nhûông ăiïìu aâp duơng cho caâi rùng ặúơc Víơy ăiïím chung giûôa caâi rùng vađ ngûúđi cha nùìm núi nađo? Vò chñnh ăiïím chung nađy chñnh lađ sûơ cö ăoơng trong giíịc mú roô rađng

Giûôa ngûúđi cha vađ caâi rùng phaêi coâ möơt liïn quan gò vò ngûúđi nùìm mú noâi rùìng möîi khi nùìm mú thíịy gaôy rùng lađ coâ möơt ngûúđi thín bõ chïịt

Ăiïìu mï tñn nađy khöng ăuâng Vò thïị nïn chuâng ta líịy lađm laơ khi thíịy sûơ mï tñn nađy coâ mùơt trong moơi maênh nhoê cuêa nöơi dung giíịc mú

Duđ khöng ýu cíìu, ngûúđi nùìm mú cuông noâi cho ta nghe cíu chuýơn vïì bïơnh tíơt vađ caâi chïịt cuêa ngûúđi cha, vïì thaâi ăöơ cuêa mònh ăöịi vúâi cha Ngûúđi cha bõ bïơnh ríịt líu, tiïu töịn nhiïìu tiïìn, míịt nhiïìu cöng sùn soâc Nhûng ngûúđi con khöng hïì phađn nađn, khöng hïì toê ra söịt ruöơt hay mong muöịn nhûông sûơ chíịm dûât Anh ta khoe lađ ríịt coâ hiïịu, lođng hiïịu cuêa ngûúđi Do Thaâi vađ bao giúđ cuông tin theo luíơt Do Thaâi Caâc baơn coâ nhíơn thíịy coâ sûơ míu thuíîn giûôa nhûông yâ tûúêng gùưn liïìn vađo giíịc mú khöng? Giûôa ngûúđi cha vađ caâi rùng coâ sûơ ăöìng nhíịt Ăöịi vúâi caâi rùng anh chađng muöịn tuín theo luíơt Do Thaâi ăem nhöí ngay khi bõ ăau vađ khoâ chõu Ăöịi vúâi cha thò anh ta cuông laơi tuín theo luíơt Do Thaâi daơy anh ta khöng ặúơc phađn nađn vïì söị tiïìn ăem tiïu trong sûơ chûôa chaơy vađ vïì nhûông ăiïìu khoâ chõu gíy ra, phaêi kiïn nhíîn chõu ăau khöí vađ khöng ặúơc thuđ gheât ăöịi tûúơng gíy ra nhûông ăiïìu khoâ chõu Sûơ giöịng nhau giûôa hai ăöịi tûúơng lađ caâi rùng vađ ngûúđi cha ăaâng leô seô hoađn toađn nïịu anh ta ăöịi vúâi cha cuông coâ nhûông yâ nghô nhû ăöịi vúâi caâi rùng nghôa lađ ăem nhöí ngay, mong muöịn cho cha chïịt ăïí chíịm dûât nhûông ăiïìu ăau khöí, chíịm dûât cuöơc söịng vö ñch vađ töịn tiïìn ăoâ ăi

Töi tin chùưc rùìng ăoâ múâi chñnh lađ tònh caêm thûơc cuêa anh chađng nađy ăöịi vúâi ngûúđi cha vađ nhûông lúđi hiïịu thaêo íìm ô cuêa anh chó coâ muơc ăñch lađm anh qún nhûông kyê niïơm ăoâ thöi Trong nhûông tònh traơng ăoâ, thûúđng thûúđng ngûúđi ta muöịn cho cha chïịt nhûng lođng mong muöịn nađy ăeo caâi mùơt naơ hiïịu thaêo: caâi chïịt nïịu coâ ăïịn cuông chó lađm cha thöi ăau khöí thöi Caâc baơn cuông nïn nhíơn

ra rùìng úê ăíy chuâng ta ăaô vûúơt quaâ giúâi haơn cuêa nhûông yâ tûúêng tiïìm tađng Sûơ can thiïơp cuêa nhûông yâ tûúêng nađy chó coâ tñnh caâch vö thûâc trong thúđi gian ngùưn, trong thúđi gian giíịc mú thađnh hònh thöi; nhûng nhûông tònh caêm chöịng ăöịi ngûúđi cha coâ leô ăaô coâ tûđ líu trong tònh traơng vö thûâc, coâ thïí lađ tûđ ngađy cođn nhoê, nhûng chó xuíịt hiïơn trong yâ thûâc möơt caâch ruơt ređ tûđ khi ngûúđi cha bõ bïơnh Chuâng

ta cuông coâ thïí noâi chùưc chùưn nhû thïị ăöịi vúâi yâ tûúêng tiïìm tađng ăang giuâp vađo sûơ thađnh líơp nöơi dung giíịc mú Trong giíịc mú khöng coâ möơt díịu hiïơu nađo vïì sûơ chöịng ăöịi ngûúđi cha Nhûng nïịu

ăi tòm nguöìn göịc cuêa sûơ chöịng ăöịi ăoâ bùìng caâch quay trúê laơi thúđi thú íịu, chuâng ta seô thíịy sûơ chöịng ăöịi ăoâ bùưt nguöìn tûđ lođng súơ haôi ngûúđi cha, lođng súơ haôi nađy kòm haôm lođng ham muöịn tònh duơc cuêa ặâa beâ, röìi víîn tiïịp tuơc cíịm ăoaân ngay trong tuöíi díơy thò nhín danh nhûông lyâ do vïì xaô höơi Ăiïìu nađy ăuâng trong thaâi ăöơ cuêa ngûúđi nùìm mú ăöịi vúâi cha: lođng ýu cha bõ giaêm ríịt nhiïìu búêi lođng kñnh troơng vađ súơ haôi bùưt nguöìn úê sûơ kòm haôm nhûông hoaơt ăöơng tònh duơc cuêa ngûúđi cha ăöịi vúâi ngûúđi con

Nhûông chi tiïịt khaâc trong giíịc mú roô rađng coâ thïí ặúơc cùưt nghôa bùìng sûơ thuê dím Cíu: ngûúđi cha coâ veê khöng ặúơc tûúi; coâ thïí aâm chó nhûông lúđi noâi cuêa nha sô rùìng míịt ăi möơt caâi rùng khöng phaêi lađ ăiïìu lađm cho ngûúđi ta thñch thuâ Nhûng cuông coâ thïí diïîn taê veê mùơt khöng ặúơc tûúi cuêa anh chađng treê tuöíi bõ kòm haôm trong tònh duơc trong tuöíi díơy thò Ngûúđi nùìm mú thúê phađo khi coâ thïí gaân caâi veê mùơt khöng ặúơc tûúi cuêa mònh cho ngûúđi cha vađ sûơ viïơc nađy xaêy ra nhín danh möơt hađnh ăöơng ăaêo ngûúơc cuêa cöng viïơc xíy dûơng giíịc mú ăaô noâi úê trïn “Ngûúđi cha víîn tiïịp tuơc söịng”: cíu nađy coâ thïí vûđa lađ lođng mong ûúâc cuêa ngûúđi con vûđa coâ thïí lađ lúđi hûâa cuêa nha sô rùìng caâi rùng coâ thïí khöng bõ nhöí Nhûng ăïì nghõ

“Ngûúđi nùìm mú duđng ăuê moơi caâch cho ngûúđi cha khöng biïịt rùìng mònh söịng” coâ tñnh caâch hïịt sûâc tïị nhõ vò cíu ăoâ coâ muơc ăñch cho chuâng ta biïịt lađ ngûúđi cha ăaô chïịt Nhûng ăiïìu kïịt luíơn coâ yâ nghôa nhíịt lađ do sûơ thuê dím vò thûơc lađ dïî hiïíu khi ngûúđi nùìm mú muöịn díịu khöng cho cha biïịt vïì ăúđi söịng tònh duơc cuêa mònh Caâc baơn nïn nhúâ rùìng chuâng ta ăaô nhiïìu líìn duđng sûơ thuê dím vađ nhûông hònh phaơt do sûơ thuê dím gíy nïn ăïí cùưt nghôa nhûông giíịc mú trong ăoâ coâ sûơ ăau rùng xuíịt hiïơn Bíy giúđ thò hùỉn caâc baơn ăaô thíịy möơt giíịc mú khoâ hiïíu nhû thïị ăaô ặúơc thađnh hònh trong trûúđng húơp nađo Coâ nhiïìu phûúng saâch ăaô ặúơc ăem duđng: sûơ cö ăoơng kyđ laơ, giaê taơo, di chuýín tíịt caê yâ tûúêng ra khoêi giíịc mú tiïìm tađng, taơo

ra nhûông sûơ viïơc duđng ăïí thay thïị síu xa nhíịt, cuô kyô nhíịt trong thúđi gian giûôa nhûông yâ tûúêng ăoâ

4 Chuâng ta ăaô coâ dõp noâi ăïịn nhûông giíịc mú tíìm thûúđng, khöng coâ gò vö lyâ vađ kyđ laơ hïịt, nhûng ăöịi vúâi caâc giíịc mú ăoâ ngûúđi

ta ăaô ăùơt cíu hoêi: Taơi sao ngûúđi ta laơi mú nhûông sûơ tíìm thûúđng, vö nghôa lyâ nhû thïị?

Töi kïí cho caâc baơn nghe nhûông giíịc mú loaơi nađy: ba giíịc mú cuêa ngûúđi con gaâi trong möơt ăïm

a Cö gaâi ăi trong phođng khaâch vađ ăuơng ăíìu vađo möơt caâi ăeđn treo trïn tríìn nhađ, gíy nïn möơt vïịt thûúng chaêy maâu

Khöng coâ möơt sûơ viïơc gò xííy ra trong ngađy coâ thïí lađm nhúâ laơi sûơ viïơc ăoâ caê Nhûông ăiïìu cö gaâi cho chuâng ta biïịt laơi theo möơt hûúâng khaâc: “Toâc töi ruơng nhiïìu quaâ nïn höm qua maâ baêo lađ nïịu toâc cûâ ruơng maôi nhû thïị thò chùỉng míịy chöịc ăíìu töi seô nhùĩn nhuơi nhû möng ăñt” Caâi ăíìu xuíịt hiïơn ăïí tûúơng trûng cho phíìn traâi laơi trong thín thïí Caâi ăeđn treo coâ tñnh caâch tûúơng trûng roô rađng: tíịt caê nhûông thûâ gò dađi ăïìu tûúơng trûng cho dûúng víơt ăađn öng Víơy vïịt thûúng lađ do möơt dûúng víơt gíy ra trong phíìn trong cuêa thín thïí Ăiïìu nađy coâ thïí coâ nhiïìu nghôa; nhûng ăiïìu khaâc do chñnh ngûúđi nùìm mú cho biïịt chûâng toê rùìng, nhûông cö gaâi chûa ăïịn tuöíi thûúđng cho rùìng súê dô coâ kinh nguýơt lađ vò coâ giao húơp vúâi ăađn öng

b Cö ta tröng thíịy trong vûúđn nho möơt caâi höị síu do cíy bõ ăađo lïn gíy ra Cö ta cođn nhíơn ra rùìng caâi cíy khöng cođn úê ăoâ Cö

ta tûúêng lađ ăaô nhòn thíịy caâi cíy trong giíịc mú nhûng thûơc ra cíu noâi cuêa cö chó cöịt diïîn taê möơt yâ khaâc yâ nghôa tûúơng trûng Giíịc mú nađy gùưn liïìn vađo vúâi lođng tin tûúêng cuêa nhiïìu cö gaâi beâ rùìng luâc ăíìu cú quan sinh duơc cuêa con gaâi cuông giöịng nhû cuêa con trai, nhûng vò sau nađy bõ thiïịn ăi (caâi cíy bõ nhöí ăi) nïn múâi coâ hònh thûâc hiïơn thúđi

c Cö gaâi ặâng trûúâc möơt ngùn keâo trong ặơng nhûông ăöì duđng quen thuöơc ăïịn nöîi coâ möơt bađn tay khaâc nađo súđ vađo lađ cö ta biïịt ngay Caâi ngùn keâo giíịy, cuông nhû moơi ngùn keâo khaâc, rûúng hay höơp lađ tûúơng trûng cho cú quan sinh duơc cuêa ăađn bađ Cö gaâi biïịt lađ nhûông díịu vïịt do sûơ giao cíịu ăïí laơi (hay do sûơ súđ moâ) ăïìu ríịt dïî nhíơn ra vađ tûđ líu súơ coâ sûơ ăoâ xaêy ra Töi cho rùìng ba giíịc

mú nađy ăaâng cho chuâng ta chuâ yâ úê chöî cö gaâi hiïíu biïịt nhiïìu: cö ta nhúâ laơi nhûông kïịt luíơn thú íịu vïì sûơ bñ míơt cuêa ăúđi söịng tònh duơc vađ nhûng kïịt luíơn ăaô tòm ra ặúơc thûúđng lađm cho cö thíịy tûơ hađo

5 Thïm möơt chuât tûúơng trûng nûôa Nhûng líìn nađy töi phaêi trònh bađy vùưn tùưt vïì ăúđi söịng tinh thíìn Möơt öng vûđa qua möơt ăïm vúâi möơt bađ, noâi vïì bađ nađy nhû nhûông ngûúđi meơ mađ tònh aâi chó dûơa trïn cùn baên lođng ham muöịn coâ möơt ặâa con Nhûng trong sûơ giao húơp, vò tònh traơng ăùơc biïơt nađo ăoâ, hai ngûúđi phaêi tòm caâch ngùn caên sûơ thuơ thai bùìng caâch khöng cho tinh khñ chaêy vađo trong ím höơ Sau khi giao húơp xong röìi nguê, luâc thûâc díơy bađ tûơ kïí laơi giíịc

mú nhû sau:

Möơt sô quan mùơc aâo túi ăoê ăuöíi theo bađ ta trïn ặúđng phöị Bađ

ta boê chaơy, tređo bíơc thang nhađ mònh nhûng öng kia víîn ăuöíi Thúê khöng ra húi, bađ ta chaơy vađo phođng, röìi khoaâ cûêa laơi Öng kia ặâng ngoađi cûêa vađ nhòn vađo cûêa söí, bađ ta thíịy öng ngöìi lïn möơt caâi ghïị dađi vađ khoâc

Tíịt nhiïn sûơ ăuöíi nhau trong phöị vađ tređo bíơc thang tûúơng trûng cho sûơ giao cíịu Viïơc ngûúđi ăađn bađ chaơy vađo phođng khoaâ cûêa laơi ăïí khoêi bõ bùưt hònh dung sûơ ăaêo ngûúơc thûúđng thíịy trong giíịc mú: aâm chó sûơ giao cíịu chûa ặúơc thoaê maôn Bađ ta cuông di chuýín lođng buöìn ríìu bùìng caâch gaân cho öng kia: trong giíịc mú bađ thíịy öng khoâc, ăiïìu ăoâ aâm chó sûơ xuíịt tinh

Chùưc caâc baơn cuông noâi rùìng trong mön phín tím hoơc, moơi giíịc mú ăïìu coâ möơt yâ nghôa vïì tònh duơc Nhûng bíy giúđ caâc baơn hùỉn thíịy roô lađ lúđi phaân ăoaân ăoâ sai líìm Caâc baơn ăaô biïịt coâ nhûông giíịc mú lađ sûơ thûơc hiïơn nhûông sûơ ham muöịn, trong ăoâ coâ sûơ thûơc hiïơn nhûông nhu cíìu chñnh ýịu cuêa con ngûúđi nhû ăoâi khaât, ặúơc tûơ

do, coâ nhûông giíịc mú vïì sûơ tiïơn lúơi, hay sûơ híịp tíịp, nhûông giíịc mú vïì sûơ hađ tiïơn, ñch kyê Nhûng nhûông giíịc mú ăïìu bõ biïịn daơng nhiïìu (khöng phaêi lađ tíịt caê) ăïìu diïîn taê nhûông sûơ ham muöịn vïì tònh duơc

6 Ngoađi ra töi cođn coâ möơt lyâ do ăùơc biïơt ăïí aâp duơng sûơ tûúơng trûng trong giíịc mú Ngay tûđ buöíi ăíìu gùơp gúô töi ăaô cho caâc baơn biïịt trong viïơc giaêng daơy mön phín tím hoơc thûơc khoâ coâ thïí ặa ra ặúơc nhûông bùìng chûâng vïì nhûông ăiïìu mònh noâi ăïí gíy cho sinh viïn niïìm tin tûúêng Hùỉn ăaô nhiïìu líìn caâc baơn thíịy töi noâi ăuâng Nhûng giûôa nhûông ăïì luíơn vađ nhûông ăiïìu khùỉng ắnh trong mön nađy coâ nhûông díy liïn laơc chùơt cheô ăïịn nöîi möơt ăiïìu ăuâng úê möơt phíìn nađo ăoâ cuông coâ thïí ăuâng vúâi möơt phíìn khaâc hay ăuâng vúâi toađn thïí víịn ăïì Noâi vïì mön nađy ngûúđi ta thûúđng cho rùìng chó cíìn giú möơt ngoân tay ra lađ ăuê cho mön ăoâ nùưm líịy caê bađn tay Baơn nađo ăaô hiïíu vađ chíịp nhíơn nhûông ăiïìu giaêi thñch vïì nhûông hađnh vi sai laơc, muöịn húơp lyâ vúâi chñnh mònh phaêi chíịp nhíơn tíịt caê nhûông ăiïìu giaêi thñch khaâc Víơy mađ tñnh caâch tûúơng trûng cho giíịc mú khiïịn cho chuâng ta möơt ăiïím khaâc cuông dïî lônh höơi nhû thïị Töi kïí cho caâc baơn nghe möơt giíịc mú cuêa möơt ngûúđi ăađn bađ, vúơ möơt caênh saât viïn, chùưc chùưn chûa bao giúđ ặúơc nghe noâi ăïịn mön phín tím hoơc vađ tñnh chíịt tûúơng trûng trong giíịc mú Caâc baơn seô coâ dõp tûơ mònh phaân ăoaân xem caâch giaêi thñch bùìng nhûông kyâ hiïơu tûúơng trûng cho tònh duơc coâ voô ăoaân hay gûúơng eâp hay khöng

“ Coâ ngûúđi loơt vađo trong nhađ, bađ nùìm mú lo súơ liïìn goơi caênh saât Nhûông caênh saât viïn nađy, höơi yâ cuđng hai tïn tröơm khaâc, vađo trong möơt nhađ thúđ coâ möơt quaê nuâi bïn trïn coâ rûđng ríơm bao phuê Caênh saât viïn ăöơi caâi muô, ăeo möơt caâi cöí cöìn vađ mùơc möơt caâi aâo túi Böơ ríu ăen ngođm Hai thùìng tröơm ăi cuđng vúâi caênh saât viïn quíịn caâi taơp dïì theo hònh caâi bao Giûôa nhađ thúđ vađ quaê nuâi coâ möơt con ặúđng Hai bïn ặúđng coâ nhiïìu coê vađ buơi ríơm cađng lïn cao cađng díìy vađ ăïịn ẳnh nuâi thò thađnh caê möơt khu rûđng”

Caâc baơn hùỉn nhíơn thíịy dïî dađng nhûông kyâ hiïơu tûúêng tûúơng ăem duđng Ba ngûúđi cuđng ăi tûúơng trûng cho cú quan sinh duơc ăađn öng Cođn phong caênh, nhađ thúđ quaê nuâi tûúơng trûng cho cú quan sinh duơc ăađn bađ Nhûông bíơc thang tûúơng trûng cho sûơ giao cíịu Quaê nuâi trong giíịc mú cuđng möơt tïn vúâi tïn trong mön phíîu cú thïí hoơc: nuâi Veânus

7 Thïm möơt giíịc mú nûôa cíìn ặúơc giaêi thñch bùìng tûúơng trûng nhûng líìn nađy do chñnh ngûúđi nùìm mú giaêi thñch bùìng moơi kyâ hiïơu tuy khöng biïịt gò vïì cöng viïơc giaêi thñch giíịc mú hïịt, ăíy lađ möơt trûúđng húơp ăùơc biïơt khöng biïịt ăaô xaêy ra trong nhûông ăiïìu kiïơn nađo

“Anh ta ăi chúi vúâi cha trong möơt núi chùưc chùưn lađ cöng viïn thò coâ tröng thíịy nhađ thuyê taơ vúâi möơt traâi boâng ăaô hïịt húi ăùìng trûúâc cûêa Cha anh hoêi traâi boâng duđng lađm gò: anh húi ngaơc nhiïn vïì cíu hoêi ăoâ nhûng cuông traê lúđi Hai ngûúđi ăi túâi möơt caâi sín to bïn trïn coâ traêi möơt tíịm tön lúân Ngûúđi cha muöịn líịy möơt miïịng tön nhûng cođn nhòn xung quanh xem coâ ai thíịy khöng Anh baêo cha lađ chó cíìn cho ngûúđi gaâc biïịt lađ muöịn líịy bao nhiïu tön ăi cuông ặúơc Tûđ sín ăïịn möơt caâi höị coâ boơc da nhû möơt ghïị bađnh, gíìn ăoâ coâ möơt caâi cíìu thang Ăíìu höị coâ möơt nïìn ăíịt röơng röìi laơi ăïịn möơt caâi höị nûôa”

Chñnh ngûúđi nùìm mú giaêi thñch: “Nhađ thuyê taơ chñnh lađ cú quan sinh duơc cuêa töi Traâi boâng bõ buöơc chùơt trûúâc cûêa lađ dûúng víơt cuêa töi, dûúng víơt nađy ñt líu nay khöng cûúng cûâng lïn nhanh nhû trûúâc nûôa Noâi cho roô rađng hún: nhađ Thuyê taơ chñnh lađ caâi möng ăñt mađ chuâ beâ cho lađ thuöơc böơ phíơn sinh duơc Chöî phöìng ra trûúâc nhađ Thuyê taơ chñnh lađ hai bòu daâi”

Trong giíịc mú ngûúđi cha hoêi nhûông thûâ ăoâ duđng lađm gò, nghôa lađ nhûông böơ phíơn sinh duơc duđng lađm gò Chuâng ta coâ thïí ăaêo ngûúơc laơi tònh thïị mađ khöng súơ bõ líìm líîn, nghôa lađ trong giíịc mú

chñnh ặâa beâ ăaô hoêi cha, vò trong ăúđi thûơc ñt khi ngûúđi lúân hoêi nhû thïị Do ăoâ chuâng ta phaêi coi nhû cíu hoêi coâ yâ nghôa lađ: “Nïịu töi hoêi cha töi vïì böơ phíơn sinh duơc thò ” Trong nhûng dođng sau chuâng ta seô noâi tiïịp vïì giíịc mú nađy

Caâi sín coâ traêi tíịm tön phaêi coâ möơt yâ nghôa tûúơng trûng: sín ăoâ úê trong nhađ ngûúđi cha, núi öng duđng lađm chöî buön baân Muöịn kñn ăaâo hún töi ăaô thay hađng hoaâ trong cöng viïơc buön baân bùìng miïịng tön, ngoađi ra khöng thay ăöíi gò nhûông ăiïìu ngûúđi nùìm mú ăaô noâi Ngûúđi nùìm mú giuâp cha trong viïơc buön baân ăaô toê ra khoâ chõu vïì löịi kiïịm lúđi cuêa cha Vò thïị nïn chuâng ta phaêi hiïíu cíu noâi trïn nhû sau: “Nïịu töi hoêi cha töi vïì cú quan sinh duơc thò öng seô lûđa ăöịi töi nhû ăaô lûđa döịi khaâch hađng” Ngûúđi cha muöịn líịy ăi möơt

ñt tön, ăiïìu nađy biïíu hiïơn möơt yâ ắnh bíịt lûúng, nhûng ngûúđi nùìm

mú laơi gaân cho hađnh vi ăoâ möơt yâ nghôa khaâc: ăoâ lađ sûơ thuê dím Ăiïìu nađy cho biïịt röìi, nhûng caâch giaêi thñch nađy cuông phuđ húơp vúâi sûơ kiïơn lađ sûơ thuê dím thûúđng ặúơc diïîn taê bùìng ăiïìu traâi laơi (con baêo cha lađ nïịu muöịn líịy möơt miïịng tön thò phaêi xin pheâp ăađng hoađng ngûúđi gaâc) Cho nïn chuâng ta khöng ngaơc nhiïn khi ngûúđi con gaân cho cha nhûông hađnh vi thuê dím cuông nhû ăaô gaân cho cha nhûông cíu hoêi vïì cú quan sinh duơc luâc ăíìu Cođn caâi höị thò chñnh lađ

ím höơ Cođn xuöịng thang cuông nhû lïn thang tûúơng trûng cho sûơ giao cíịu

Ngûúđi nùìm mú kïí laơi lađ coâ möơt caâi höị röìi ăïịn möơt nïìn röơng, röìi ăïịn möơt caâi höị nûôa: nhûông chi tiïịt nađy thuöơc riïng vïì ngûúđi nùìm mú Sau khi ăaô giao cíịu nhiïìu líìn anh ta luâc nađy thíịy khoâ chõu khi phaêi tiïịp tuơc giao cíịu vađ hy voơng lađ coâ thïí duđng thuöịc chûôa chaơy líịy laơi ặúơc sinh lûơc höìi xûa

8 Hai giíịc mú sau ăíy cuêa möơt ngûúđi ngoaơi quöịc ríịt muöịn theo thuýịt ăa thï Töi laơi ăïí chûâng toê caâc baơn lađ luön luön caâi

“töi” cuêa ngûúđi nùìm mú xuíịt hiïơn trong giíịc mú duđ coâ khi ặúơc nguyơ trang Nhûông chiïịc rûúng tûúơng trûng cho ăađn bađ

a Anh ta ăi du lõch, hađnh lyâ ăem theo trong möơt chiïịc xe Trong hađnh lyâ coâ nhiïìu rûúng, coâ hai rûúng ăoê vađ ăen vađo loaơi rûúng biïịu trong viïơc quaêng caâo Anh ta noâi ăïí tûơ an uêi: “Nhûông chiïịc rûúng nađy chó ăi túâi ga thöi”

Thûơc tïị anh ta ăi du lõch vúâi nhiïìu hađnh lyâ nhûng trong khi chûôa bïơnh, kïí laơi nhiïìu chuýơn ăađn bađ Hai chiïịc rûúng ăen chñnh lađ hònh aênh cuêa hai ngûúđi ăađn bađ toâc ăen giûô möơt vai trođ quan

troơng trong ăúđi anh Möơt trong hai ngûúđi muöịn ăi theo anh túâi Viïn, töi khuýn anh khöng nïn ăïí cho bađ ta ăi

b Möơt quang caênh khu Thúị quan: möơt ngûúđi baơn ăöìng hađnh vúâi anh ta múê rûúng ra vađ vûđa noâi, vûđa huât thuöịc lađ: Bïn trong khöng coâ gò hïịt Nhín viïn Thúị quan lađm ra veê tin anh, nhûng víîn khaâm vađ tòm thíịy möơt thûâ ăöì cíịm Anh ta liïìn noâi:

“Chaê cođn lađm gò ặúơc” Chñnh ngûúđi nùìm mú lađ khaâch du lõch, töi lađ nhín viïn Thúị quan Tuy thûúđng thûúđng thađnh thûơc trong khi noâi chuýơn vúâi töi, líìn nađy anh khöng muöịn cho töi biïịt lađ anh vûđa giao du vúâi möơt bađ coâ leô vò cho rùìng töi biïịt bađ nađy Anh ta gaân cho ngûúđi baơn tònh traơng khoâ chõu cuêa möơt ngûúđi bõ bùưt chúơt ăaô noâi döịi, vađ chñnh lyâ do ăoâ anh khöng coâ mùơt trong giíịc mú

9 Ăíy lađ möơt kyâ hiïơu tûúơng trûng mađ töi chûa noâi ăïịn:

Anh ta gùơp cö em gaâi ăi cuđng vúâi hai ngûúđi baơn lađ chõ em ruöơt Anh chòa tay bùưt tay hai cö baơn nhûng khöng bùưt tay em gaâi

Giíịc mú nađy khöng liïn can gò ăïịn möơt biïịn cöị nađo caê Anh

ta nhúâ laơi möơt thúđi xa xûa khi hai ngûúđi baơn cuêa cö em gaâi chûa coâ böơ ngûơc ăöì söơ Víơy hai ngûúđi baơn cuêa cö em chñnh lađ hai caâi vuâ mađ anh muöịn boâp quyâ höì khöng phaêi lađ vuâ cuêa em anh

10 Ăíy lađ möơt vñ duơ vïì caâi chïịt trong giíịc mú

Anh ta ăi trïn möơt chiïịc cíìu ao, döịc, cuđng vúâi hai ngûúđi quen, nhûng khi thûâc díơy khöng cođn nhúâ tïn nûôa Ăöơt nhiïn hai ngûúđi nađy biïịn míịt nhûúđng chöî cho möơt ngûúđi gíìy nhû möơt böơ xûúng, ăöơi möơt caâi muô, mùơc böơ quíìn aâo bùìng vaêi Anh hoêi ngûúđi ăoâ coâ phaêi lađ ăiïơn tñn viïn khöng? Khöng! Coâ phaêi lađ ngûúđi ăaânh xe khöng? Cuông khöng Anh tiïịp tuơc ăi, trong lođng lo súơ phíơp phöìng, vađ ngay khi thûâc díơy röìi anh víîn coâ caêm giaâc lađ chiïịc cíìu seô suơp ăöí vađ anh bõ lao xuöịng vûơc

Nhûông ngûúđi mađ ta cho lađ khöng biïịt hay qún tïn thûúđng lađ nhûông ngûúđi ríịt thín Ngûúđi nùìm mú coâ möơt em trai vađ möơt em gaâi; nïịu anh mong cho hoơ chïịt tíịt nhiïn anh lo súơ phíơp phöìng Vïì ngûúđi mang ăiïơn tñn anh cho rùìng nhûông ngûúđi ăoâ luön luön mang ăïịn nhûông tin tûâc xíịu Theo ăöìng phuơc thò ngûúđi ăoâ cuông coâ thïí lađ ngûúđi ăi thùưp ăeđn ngoađi phöị, nhûng nhûông ngûúđi nađy vûđa ăi thùưp ăeđn vûđa ăi tùưt ăeđn y nhû tûê thíìn tùưt ngoơn lûêa cuêa cuöơc söịng Vïì ngûúđi ăaânh xe, anh nghô ăïịn möt bađi thú cuêa Uhland vïì cuöơc du hađnh trïn mùơt biïín cuêa vua Charles anh nhúâ laơi cuöơc du hađnh

nguy hiïím trïn mùơt biïín vúâi hai ngûúđi baơn trong ăoâ anh ăoâng vai vua Charles trong bađi thú Vïì cíy cíìu, anh nhúâ laơi möơt tai naơn quan troơng xaêy ra trûúâc ăoâ, nhúâ laơi luön cíu ngaơn ngûô töịi nghôa: ăúđi söịng lađ möơt cíy cíìu treo

11 Möơt thñ duơ khaâc vïì hònh dung tûúơng trûng cuêa caâi chïịt, coâ möơt ngûúđi ăïịn thùm anh vađ ăïí laơi möơt tíịm danh thiïịp coâ viïìn ăen

12 Giíịc mú sau ăíy coâ dñnh daâng ăïịn bïơnh thíìn kinh, seô ặúơc caâc baơn chuâ yâ ăïịn theo nhiïìu phûúng diïơn

Anh ta du lõch bùìng xe lûêa Xe dûđng laơi giûôa ăöìng Anh tûúêng lađ möơt tai naơn, phaêi tòm caâch tûơ cûâu, ăi khùưp moơi toa tađu vađ giïịt hïịt nhûông ngûúđi mònh gùơp: ngûúđi laâi xe, ngûúđi ăöịt than, v.v

Giíịc mú nađy liïn quan ăïịn cíu chuýơn cuêa möơt ngûúđi baơn Trïn möơt toa xe lûêa bïn YÂ coâ möơt ngûúđi ăiïn ặúơc chúê ăi trong möơt toa riïng, nhûng ngûúđi ta vö yâ ăaô ăïí cho möơt ngûúđi khaâch vađo trong toa ăoâ Ngûúđi ăiïn giïịt ngûúđi hađnh khaâch Ngûúđi nùìm mú tûúêng mònh lađ ngûúđi ăiïn vađ chûâng minh hađnh vi chñnh ăaâng cuêa mònh bùìng yâ nghô anh ta phaêi giïịt tíịt caê nhûông nhín chûâng Nhûng sau ăoâ anh ta tòm ặúơc möơt lyâ do khaâc ăïí cùưt nghôa ăoaơn ăíìu giíịc mú Höm trûúâc, trong raơp haât, anh coâ gùơp laơi ngûúđi ýu röìi boê vò ghen Vò lođng ghen lïn quaâ cao nïn anh cho lađ nïịu líịy nađng coâ leô anh seô trúê thađnh ăiïn míịt Ăiïìu ăoâ coâ nghôa: anh cho rùìng nađng seô lùỉng lú ăïịn nöîi anh phaêi giïịt hïịt nhûông ngûúđi nađo mònh gùơp trïn ặúđng mònh ăi vò ghen vúâi hïịt moơi ngûúđi Chuâng ta ăaô biïịt lađ viïơc ăi hïịt phođng nađy qua phođng khaâc trong giíịc mú tûúơng trûng cho ăaâm cûúâi

Vïì viïơc toa tađu ngûđng laơi giûôa ăöìng, vađ vïì yâ nghô súơ rùìng coâ möơt tai naơn xaêy ra, anh ta kïí laơi lađ möơt höm ăi xe lûêa, xe nađy quaê coâ dûđng laơi úê giûôa hai ga thûơc Möơt bađ ngöìi bïn caơnh baêo anh lađ ngûđng laơi nhû thïị, thïị nađo cuông xaêy ra chuýơn hai xe ăím nhau vađ trong trûúđng húơp ăoâ, muöịn cho chùưc chó coâ möơt viïơc giú hai chín lïn trúđi Nhûông caâi chín giú lïn trúđi nađy cuông giûô möơt vai trođ trong nhiïìu cuöơc ăi chúi vïì ăöìng qú vúâi baơn gaâi trong luâc ăíìu ýu nhau Ăoâ lađ möơt bùìng chûâng khaâc ăïí toê rùìng anh phaêi ăiïn lùưm múâi lađm lïî thađnh hön vúâi nađng Víơy mađ theo nhûông ăiïìu töi biïịt vïì tònh traơng anh ta thò töi coâ thïí quaê quýịt rùìng ngay trong luâc nađy yâ ắnh lađm ăiïìu ăiïn röì lađ thađnh hön vúâi ngûúđi con gaâi ăoâ víîn cođn lúên vúên trong ăíìu anh

13 NHÛÔNG ĂIÏÍM CÖÍ LÖÎ, TÑNH CAÂCH ÍỊU TRÔ TRONG GIÍỊC MÚ

Chuâng ta haôy quay trúê laơi kïịt quaê theo doôi, chõu aênh hûúêng cuêa sûơ kiïím duýơt, cöng viïơc xíy dûơng ặa cho nhûông yâ tûúêng tiïìm tađng möơt phûúng saâch diïîn taê múâi Nhûông yâ tûúêng tiïìm tađng chó lađ nhûông yâ tûúêng hûôu thûâc cuêa chuâng ta khi thûâc díơy, nhûông yâ tûúêng mađ ta biïịt roô Phûúng saâch diïîn taê múâi coâ nhiïìu ăiïím khöng hiïíu Chuâng ta ăaô noâi rùìng, phûúng saâch ăoâ quay trúê laơi nhûông tònh traơng coâ tûđ líu, ngađy nay khöng cođn nûôa, cuêa sûơ múê mang trñ thûâc, cuêa tiïịng noâi biïíu diïîn, cuêa nhûông liïn quan coâ tñnh caâch tûúơng trûng, coâ thïí cuêa nhûông ăiïìu kiïơn coâ tûđ trûúâc khi ngön ngûô cuêa chuâng ta ặúơc múê mang Chñnh vò thïị nïn chuâng ta goơi phûúng saâch diïîn taê nađy lađ phûúng saâch cöí löî, ăi thuơt luđi

Tûđ nhíơn xeât nađy, caâc baơn coâ ruât ra kïịt luíơn nïịu chuâng ta khaêo saât cöng viïơc xíy dûơng nađy, chuâng ta coâ thïí biïịt ặúơc nhûông dûô kiïơn quyâ baâu vïì nhûông buöíi ăíìu cuêa sûơ múê mang trñ thûâc cuêa con ngûúđi Töi cuông hy voơng thïị, nhûng cöng viïơc nađy chûa ai lađm caê Thúđi tiïìn sûê mađ cöng viïơc xíy dûơng giíịc mú ặa chuâng ta quay vïì coâ hai mùơt: trûúâc hïịt coâ thúđi tiïìn sûê caâ nhín, thúđi thú íịu; sau ăoâ lađ thúđi tiïìn sûê cuêa sûơ tiïịn hoâa cuêa sûơ múê mang caâc cú quan trong ngûúđi Biïịt ăíu möơt ngađy kia ngûúđi ta laơi chùỉng minh ắnh ặúơc roô rađng xem trong sûơ hoaơt ăöơng cuêa tinh thíìn tiïìm tađng coâ nhûông phíìn nađo thuöơc vïì thúđi tiïìn sûê cuêa sûơ múê mang caâc cú quan trong thín thïí, ăoâ lađ möơt ăiïìu khöng phaêi lađ khöng lađm ặúơc Vñ duơ nhû chñnh vò thïị cho nïn chuâng ta múâi ặúơc quýìn coi sûơ tûúơng trûng hoâa nhû möơt gia tađi cuêa mön khaêo cûâu vïì sûơ múê mang cuêa caâc cú quan trong thín thïí

Nhûng ăoâ khöng phaêi lađ tñnh caâch ăöơc nhíịt cöí löî cuêa giíịc mú Kinh nghiïơm hùỉn ăaô cho caâc baơn biïịt vïì chûâng míịt trñ nhúâ trong thúđi thú íịu Töi muöịn noâi lađ nhûông nùm ăíìu tiïn trong ăúđi söịng, vađo khoaêng nùm, saâu, hay taâm tuöíi gò ăoâ thûúđng khöng ăïí laơi díịu vïịt trong trñ nhúâ cuêa mònh Coâ nhiïìu ngûúđi cho rùìng mònh nhúâ ặúơc hïịt moơi sûơ tûđ ăíìu ăïịn cuöịi trong ăúđi mònh, nhûông trûúđng húơp khöng nhúâ ặúơc gò caê bao giúđ cuông nhiïìu hún Sûơ kiïơn nađy ăaâng leô phaêi lađm cho mònh ngaơc nhiïn múâi phaêi Nùm hai tuöíi ặâa beâ biïịt noâi; chùỉng míịy luâc noâ biïịt hûúâng vïì traơng thaâi tinh thíìn phûâc taơp, biïịt diïîn taê tònh caêm bùìng nhûông cûê chó vađ lúđi noâi mađ sau nađy noâ seô qún ăi vađ ặúơc ngûúđi ta nhùưc laơi cho biïịt Trñ nhúâ cuêa ặâa beâ trong nhûông nùm ăíìu tiïn tíịt nhiïn ăúô nùơng nïì, mïìm moêng, beân

nhaơy hún trong nhûông nùm sau ăoâ, vñ duơ nhû nùm thûâ taâm chùỉng haơn, vađ do ăoâ nhúâ nhûông caêm giaâc vađ sûơ viïơc hún Vaê laơi khöng coâ

gò cho pheâp ta nghô rùìng cöng viïơc cuêa trñ nhúâ lađ möơt cöng viïơc cao caê vađ khoâ khùn Nhiïìu khi coâ nhûông ngûúđi coâ möơt trònh ăöơ trñ thûâc thíịp nhûng laơi coâ trñ nhúâ ríịt töịt

Thïm möơt ăiïím ăùơc biïơt nûôa: ăúđi söịng trñ nhúâ trong nhûông nùm ăíìu tiïn cuêa thúđi thú íịu khöng ăíìy ăuê: coâ nhûông kyê niïơm nöíi bíơt lïn trïn, nhûông kyê niïơm tûúng ûâng vúâi nhûông caêm giaâc cuơ thïí, khöng cíìn nhúâ laơi líu Nhûông kyê niïơm vïì nhûông biïịn cöị sau ăoâ ặúơc lûơa choơn trong trñ nhúâ: ăiïìu gò quan troơng ặúơc giûô laơi, ăiïìu

gò khöng quan troơng bõ boê ăi Ăöịi vúâi nhûông kyê niïơm trong thúđi thú íịu thò khöng thïí Chuâng khöng tûúng ûâng vúâi nhûông biïịn cöị quan troơng trong cuöơc ăúđi, duđ theo quan niïơm cuêa ặâa treê Nhûông biïịn cöị ăoâ tíìm thûúđng vö nghôa lyâ ăïịn nöîi nhiïìu khi ta tûơ hoêi taơi sao ta laơi khöng qún ăi nhó? Töi ăaô khaêo cûâu nhiïìu vïì sûơ míịt trñ nhúâ trong thúđi thú íịu vađ sûơ viïơc taơi sao laơi coâ nhiïìu kyê niïơm cođn ặúơc giûô laơi trong thúđi ăoâ, mùơc díìu ặâa beâ qún hïịt nhûông ăiïìu khaâc Töi ăi ăïịn kïịt luíơn lađ ngay caê ăöịi vúâi treê con, chó nhûông kyê niïơm quan troơng múâi khöng bõ míịt ăi thöi Chó coâ ăiïìu lađ nhûông sûơ hoaơt ăöơng tinh thíìn nhû sûơ cö ăoơng, sûơ di chuýín mađ ăiïìu quan troơng ặúơc thay thïị bùìng nhûông ýịu töị keâm quan troơng hún trong trñ nhúâ Vò sûơ kiïơn ăoâ töi goơi nhûông kyê niïơm trong thúđi thú íịu lađ nhûông kyê niïơm bao boơc bïì ngoađi, chó cíìn phín tñch kyô lûúông lađ chuâng ta löi ặúơc nhûng caâi gò che giíịu dûúâi caâi bao ăoâ ra

Trong viïơc trõ bïơnh bùìng phín tím hoơc, chuâng ta luön luön phaêi líịp nhûông chöî tröịng trong caâc kyê niïơm vïì thúđi thú íịu Trong nhiïìu trûúđng húơp, chuâng ta ăaô ặúơc nhûông kïịt quaê khaê quan, nghôa lađ gúơi laơi ặúơc nhûông ăiïìu xaêy ra trong thúđi thú íịu ăaô bõ qún ăi Nhûông caêm giaâc gúơi laơi ặúơc ăoâ khöng bao giúđ bõ qún nûôa, mađ chó luđi díìn vađo trong phaơm vi cuêa vö thûâc, luâc nađo cuông tiïìm tađng trong ăoâ, ríịt khoâ nhíơn biïịt Nhûng cuông coâ khi chuâng bíịt thíìn tûđ trong vö thûâc hiïơn ra, nhíịt lađ trong giíịc mú Do ăoâ, ăúđi söịng giíịc mú tòm ặúơc caâch loơt vađo trong vö thûâc ăïí thíịy laơi nhûông kyê niïơm cuêa thúđi thú íịu Chuâng ta coâ nhiïìu vñ duơ ríịt hay trong vùn chûúng, chñnh töi cuông coâ thïí hiïịn cho caâc baơn möơt thñ duơ nhû thïị Ăïm noơ töi nùìm mú thíịy möơt ngûúđi nađo ăoâ giuâp cho töi möơt viïơc gò, töi thíịy ngûúđi ăoâ roô rađng trûúâc mùưt Ăoâ lađ möơt ngûúđi thíịp, beâo, mùưt chöơt hai vai to, ăíìu ruơt Töi cho rùìng ăoâ lađ möơt öng thíìy thuöịc Daơo ăoâ meơ töi cođn söịng, töi hoêi meơ töi xem öng baâc sô trong

thađnh phöị qú hûúng cuêa töi mađ töi rúđi boê khi múâi coâ ba tuöíi ra sao thò meơ töi cho biïịt rùìng öng ta ngûúđi thíịp, beâo, cöí ruơt, vai so, mùưt chöơt Meơ töi cuông noâi cho töi biïịt öng thíìy thuöịc ăaô chùm soâc cho töi trong trûúđng húơp nađo Viïơc tòm laơi nhûông víơt liïơu bõ qún laông trong nhûông nùm ăíìu tiïn cuêa thúđi thú íịu chñnh lađ möơt ăùơc ăiïím cuêa tñnh caâch cöí löî cuêa giíịc mú

Chuâng ta cuông coâ thïí giaêi thñch nhû trïn ăöịi vúâi möơt trong caâc ăiïìu bñ íín khaâc mađ tûđ trûúâc túâi nay chuâng ta chûa giaêi thñch ặúơc Töi ăaô trònh bađy cuđng caâc baơn rùìng, giíịc mú thûúđng bõ kñch ăöơng búêi nhûông sûơ ham muöịn tònh duơc xíịu xa, nhiïìu khi khöng thïí kòm haôm ặúơc, ăïịn nöîi giíịc mú phaêi chõu sûơ kiïím duýơt vađ biïịn daơng ăi Khi chuâng ta giaêi thñch nhûông giíịc mú ăoâ laơi cho ngûúđi nùìm mú nghe thò ngûúđi nađy íìm íìm phaên ăöịi; ngay caê khi hoơ chíịp nhíơn sûơ giaêi thñch cuêa chuâng ta, hoơ cuông tûơ hoêi khöng hiïíu sao laơi coâ thïí coâ sûơ ham muöịn nhû thïị, thûơc traâi hùỉn vúâi tñnh tònh, khuynh hûúâng vađ tònh caêm thûúđng ngađy cuêa hoơ Chuâng ta phaêi líơp tûâc cho hoơ biïịt ngay nguöìn göịc cuêa nhûông sûơ ham muöịn ăoâ Nhûông sûơ ham muöịn xíịu xa nhû thïị thûúđng bùưt nguöìn tûđ trong dô vaông, nhiïìu khi ríịt gíìn Chuâng ta coâ thïí chûâng minh ặúơc rùìng ngađy xûa nhûông ham muöịn ăoâ coâ ặúơc ngûúđi nùìm mú biïịt ăïịn Chuâng ta cùưt nghôa cho möơt bađ nghe giíịc mú cuêa bađ ta coâ nghôa lađ bađ mong muöịn cho cö con gaâi 17 tuöíi cuêa bađ chïịt ăi, vađ bađ cöng nhíơn rùìng quaê coâ möơt thúđi bađ muöịn nhû thïị Ăûâa beâ ặúơc sinh ra sau möơt sûơ thađnh hön gûúơng eâp vađ ăaô ăi ăïịn sûơ tan vúô Trong luâc coâ mang ặâa beâ, trong möơt cuöơc caôi löơn vúâi chöìng, bađ ta ăaô líịy tay ăíịm thuđm thuơp vađo buơng hy voơng lađ seô lađm cho caâi bađo thai bõ chïịt Coâ biïịt bao nhiïu ngûúđi meơ bíy giúđ ýu con nhû ăiïn, nhûng ngađy xûa ăaô coâ möơt thúđi khöng hïì mong muöịn coâ con, mong cho ặâa con chïịt trûúâc khi sinh, biïịt bao nhiïu bađ ăaô bùưt ăíìu coâ nhûông hađnh ăöơng töơi aâc nhûng may mùưn khöng xaêy ra sûơ gò Vò thïị lođng ham muöịn möơt ngûúđi mònh ýu quyâ chïịt ăi thûúđng bùưt nguöìn tûđ buöíi ăíìu gùơp gúô vúâi ngûúđi ăoâ

Chuâng ta giaêi thñch cho möơt ngûúđi cha biïịt rùìng giíịc mú cuêa öng coâ nghôa lađ öng mong muöịn ặâa con trai caê mađ öng ýu quyâ chïịt ăi, öng ta cöng nhíơn lađ coâ möơt thúđi quaê öng coâ mong muöịn nhû thïị thûơc Trong luâc ặâa beâ cođn buâ, öng khöng hađi lođng vïì cuöơc hön nhín, thûúđng tûơ nhuê lađ nïịu ặâa beâ chïịt ăi öng seô tûơ do hún vađ lúơi duơng ặúơc sûơ tûơ do ăoâ möơt caâch dïî chõu hún Trong nhiïìu trûúđng húơp thuđ gheât ngûúđi ta cuông tòm thíịy nguýn do tûúng tûơ

Nhûông kyê niïơm nađy coâ liïn can ăïịn nhûông sûơ kiïơn thuöơc vïì dô vaông, ăaô tûđng giûô möơt vai trođ quan troơng trong ăúđi söịng tinh thíìn, ăaô tûđng ặúơc yâ thûâc búêi ặúng sûơ Caâc baơn seô noâi rùìng, khi thaâi ăöơ cuêa chuâng ta ăöịi vúâi möơt ngûúđi nađo ăoâ khöng thay ăöíi hay toê ra luön töịt ăeơp thò nhûông sûơ ham muöịn vađ nhûông giíịc mú noâi trïn khöng thïí coâ ặúơc Töi chíịp nhíơn yâ kiïịn ăoâ, nhûng nhùưc caâc baơn rùìng caâc baơn cíìn ăïí yâ ăïịn yâ nghôa cuêa giíịc mú do sûơ giaêi thñch ặa

ra chûâ khöng nïn ăïí yâ ăïịn sûơ biïíu thõ bùìng lúđi noâi cuêa ngûúđi nùìm

mú Coâ thïí trong giíịc mú roô rađng caâi chïịt cuêa möơt ngûúđi thín hiïơn

ra dûúâi möơt hònh thûâc ghï súơ, nhûng trong thûơc tïị laơi coâ möơt yâ nghôa khaâc hùỉn hay chó duđng ngûúđi mònh ýu quyâ ăïí thay thïị cho möơt ngûúđi khaâc thöi

Nhûng möơt traơng thaâi giöịng nhû thïị cuông nïu lïn möơt víịn ăïì quan troơng hún nhiïìu Caâc baơn seô noâi ăuâng lađ duđ lođng mong muöịn nađy coâ thûơc chùng nûôa vađ ặúơc khùỉng ắnh bùìng kyê niïơm gúơi lïn chùng nûôa thò ăoâ cuông khöng thïí lađ möơt caâch giaêi thñch Lođng mong muöịn nađy biïịn míịt tûđ líu, chó cođn úê trong vö thûâc nhû möơt kyê niïơm tíìm thûúđng chùỉng coâ gò quan troơng, chùỉng coâ kñch thñch ặúơc ai Thûơc tïị chùỉng coâ gò chûâng toê rùìng sûơ kñch thñch nađy coâ ăuê quýìn lûơc maơnh meô Thïị taơi sao lođng mong muöịn nađy laơi xuíịt hiïơn trong giíịc mú? Víịn ăïì ăùơt ra ríịt ăuâng Viïơc traê lúđi cíu hoêi nađy seô ặa ta ăi ríịt xa, bùưt buöơc chuâng ta phaêi coâ möơt thaâi ăöơ nhíịt ắnh ăöịi vúâi nhiïìu ăiïím quan troơng trong thuýịt vïì giíịc mú Trong luâc nađy chuâng ta nïn tûơ giúâi haơn trong khung caênh bađi hoơc nađy thöi, chuâng ta ăaô chûâng minh ặúơc rùìng lođng ham muöịn bõ kòm haôm ăoâng vai trođ cuêa sûơ kñch ăöơng trong giíịc mú vađ tiïịp tuơc khaêo saât ăïí xem coâ phaêi nhûông lođng ham muöịn xíịu xa khaâc cuông bíịt nguöìn úê

dô vaông cuêa ặúng sûơ hay khöng?

Ăiïím cíìn ăïí yâ nhíịt lađ ngûúđi nùìm mú thûúđng ñch kyê nïn lođng ham muöịn luön luön gaơt boê moơi trúê lûơc trïn ặúđng phaât triïín, vađ chñnh lođng ham muöịn nađy ăaô lađ nguýn nhín phaât sinh ra giíịc

mú Möîi khi coâ keê nađo ngùn trúê ta trïn con ặúđng ta ăi, giíịc mú luön luön tòm caâch tiïu huêy keê ăoâ duđ keê ăoâ lađ cha, meơ, anh em, chöìng vúơ, v.v Sûơ ăöơc aâc nađy cuêa loađi ngûúđi thûúđng lađm cho ta nùìm mú vađ ta khöng sùĩn sađng chíịp nhíơn nhûông kïịt quaê tòm ra rùìng nhûông sûơ ham muöịn ăoâ bùưt nguöìn trong dô vaông, chuâng ta seô tòm thíịy ngay thúđi gian cuêa sûơ viïơc ăoâ ăöịi vúâi chuâng ta seô khöng cođn lađm chuâng ta ngaơc nhiïn nûôa Chñnh trong nhûông nùm ăíìu tiïn cuêa cuöơc ăúđi mađ ặâa beâ chó ýu coâ mònh noâ thöi, maôi sau nađy