Kỹ thuật trồng tiêu hiệu quả: Phần 1

Hiện nay, hồ tiêu Việt Nam được xuất khẩu đến 97 quốc gia và vùng lãnh thổ thuộc châu Á, châu Âu, châu Mỹ, châu Phi. Đặc biệt, sản phẩm hồ tiêu chất lượng cao của Việt Nam xuất khẩu vào Mỹ và các nước EU ngày càng tăng. Mời các bạn cùng tìm hiểu cách trồng và chăm sóc loại cây này.

BÍ QUYẾT THÀNH CỔNG

Kĩ THUẬT TRỔNG TIÊU HIỆU QUẢ

l i i l i NHÀ XUẤT BẢN ĐỔNG NAI •

TỦ SÁCH DANH c h o n ô n g n g h iệ p

NHÀ XƯÁT BẢN ĐÒNG NAI

^iới tkiệu

• ' ừ nhiêu năm nay, ỵiởi kinh doanh nôny sàn vờ gia vị khăp thê giới hiet đến Việt Nam với tư cách cùa một nhà xuất khâu ho tiêu số í thế giới Săm 2014, ngành hồ tiêu Việt Nam vượt ngưỡng xuất khâu đạt kim ngạch trẽn I ty USD, sàn lượng chiếm trên 41 Vo tông sán lượng các nước trông tiêu toàn thế giới và lượng xuất kháu đạt 58% thị phân hồ tiêu toàn câu.

Câv hô tiêu có tên khoa học là Piper Nigrum, thuộc họ Piperaceae, có nguôn gốc từ Àn Độ, được người Pháp trồng ớ Việt Nam từ thê kỳ' XVII Mói trường sinh trưởng tự nhiên là rừng xích đạo, nóng âm quanh năm, cây ưa lặng giỏ, che hỏng, thích hợp với đất pha cát, tơi xốp, sâu, dốc thoai nhiêu màu thoát nước nhanh, lượng mưa thích hợp là 2500 — 3000 mm/năm Hô tiêu được trông ớ nước ta từ lâu, chù vêu ờ các tinh miên Nam, nhiêu nhất là ở Phú Quốc, Kiên Giang, Bà Rịa - Vũng Tàu, Quáng Trị và còn được tròng ra tới Nghệ ,4n, Hà Tĩnh nhưng diện tích ít hơn.

Trong những năm qua, nghê trồng hồ tiêu đã có những hước nlìảv vọt, tượng tiêu san xuãt và xuat khâu moi năm tăng 20 - 30%) Năm 2001 Việt Nam xuât khâu được 55.000 tan Tiêu, năm 2002 đạt gân 70.000 tấn, đưa Việt Nam trở thành nước đứng thứ 2 về diện tích trong (sau Ẩn Độ) và là nước đímg dầu thế giới vê san xuất và xuat khâu tiêu đen với các chủng loại nôi riêng trong và ngoài nước như: Tiêu Phú Quôc, Tiêu Cù và Tiêu

Hồ Xá (Quang Trị), Tiêu Tiên Sơn (Gia Lai) Tiêu Đất Đó (Bà Rịa), Tiêu

Di Linh (Lâm Đồng) Các loại tiêu nàv được xuất khâu sang nhiều nước

và được đánh giá cao vì có độ thơm và vị cay nông đặc trưng.

Hiện nav, Việt Nam có 6 tình trọng điêm sản xuất hồ tiêu gồm Bình Phước 12.148 ha, Đắk Nông 11.154 ha, Đắk Lắk 12.082 ha, Bà Rịa - Vũng Tàu 9.074, Đồng Nai 9.010 ha, Gia Lai 11.245 ha Trong đó, khu vực Tâv Nguyên và miền Đông Nam Bộ đứng đầu về diện tích, năng suất

và sản lượng hô tiêu Ngoài ra, nước ta còn có các vùng trồng tiêu khác như Phủ Quốc (Kiên Giang) đã có thương hiệu lâu nav và vùng trồng hỗ tiêu ở Quảng Trị

Việt Nam cỏ tốc độ xuất khấu hồ tiêu tăng nhanh, đạt tốc độ tăng 15- 20% bình quân mỗi năm Năm 2001, lần đầu tiên Việt Nam trở thành nước xuất khâu hồ tiêu lớn nhất thế giới với tống lượng xuất khẩu 50.506 tan, đạt kim ngạch xuất khấu khoảng 90 triệu USD Sáu năm liên tiếp hạt tiêu cùa Việt Nam giữ vững vị tri số 1 về sản lượng và số lượng xuất khấu trên thê giới Năm 2014, ngành sản xuất hồ tiêu thế giới giảm sút do một so nước bị mát mùa đây giá tiêu lên cao, riêng Việt Nam van on định, đạt diện tích hơn 73.500 ha, sản lượng gần 140.000 tẩn, xuất khẩu 156.396 tấn (gồm cả lượng nhập về đê tái xuất) và lần đầu tiên kim ngạch xuất kháu đạt 1.2 tỷ USD.

Hiện nay, hô tiêu Việt Nam được xuât khâu đến 97 quốc gia và vùng lãnh thô thuộc châu Á, châu Âu, châu Mỹ, châu Phi Đặc biệt, sản phấm

hồ tiêu chất hrợng cao của Việt Nam xuất khâu vào Mỹ và các nước EU ngày càng tăng Các nước châu Âu chiếm thị phần 40%, đã chấp nhận công nghệ sản xuât hô tiêu Việt Nam và các mặt hàng gia vị chê biên từ hô tiêu của nước ta Cây hồ tiêu hiện đang là cây trồng mang lại hiệu qua kinh tê cao, giúp cải tạo và nâng cao đời sống cho người nông dân trong nước chính vì vậv mà diện tích canh tác loại câv này cũng không ngìmg tăng nhanh.

Từ nhu cầu, lợi ích, hiệu quả và những tinh năng kinh tế vượt trội do cảv hồ tiêu mang lại, công ty sách Khang Việt xin trân trọng giới thiệu đến

bạn đọc cuôn sách “Kỹ Thuật Trồng Tiêu Hiệu Quả ” , hy vọng cuốn sách

sẽ đem đến cho bạn đọc những thông tin bổ ích, hữu dụng và cần thiết trong cuộc sông và công việc kinh doanh cùa bạn.

Chúc các bạn thành công!

1 Nguồn gốc và quá trình phát triển

Hồ tiêu còn được gọi là cổ nguyệt, hắc cổ nguyệt, bạch cổ nguyệt, có tên khoa học là Piper Nigrum là một loài cây leo có hoa thuộc họ hồ tiêu Piperaceae, trồng chủ yếu để lấy quả và hạt, thường dùng làm gia

vị dưới dạng khô hoặc tươi

Tranh vẽ cành và quả hô

Cây hồ tiêu có nguồn gốc ở vùng Ghats và Assam, thuộc Tây Nam

Ấn Độ, được người Ẩn Độ phát hiện và cho rằng việc phát hiện này là rất quý giá vì hạt tiêu có thể dùng làm lễ vật triều cống hoặc bồi thưòmg chiến tranh

Tranh vẽ cảnh thu hogch hồ tiêu cỉìầ n2KÒi Ăn

Sau đó hồ tiíu được người Hindu mang tới Java - Indonesia (vằ khoang 600 năm sau CN) vă từ Ấn Độ cđy tiíu sau đó được trồng lan rộnịỊ câc nước vùng Nam Â, Đông Nam  (như Indonesia, Malaysia, Thâi Lan Srilanka Campuchia, Việt Nam, Lăo ) Đến thế kỷ 19 mới đưa sangỊ

trồng ờ chđu Phi vă chđu Mỹ, nhiều nhất lă ớ Madagasca vă Brazil.

2 Lịch sử cđy hồ tiíu ở Việt Nam

ở Việt Nam cđy tiíu được người Phâp đưa văo trồng từ thế kỷ XVII đến cuối thế kỷ XIX hồ tiíu đê trở thănh sản phẩm hăng hóa được trồng ở nhiều nơi trong nước Đầu thế kỷ XX, hồ tiíu được phât triển lín vùng đấi;

đỏ bazan ở miền Đông Nam Bộ vă miền Trung, tuy nhiín văo những năưi

1970, diện tích hồ tiíu tại Việt Nam vẫn còn ít, mới có khoảng 400 ha, đại; săn lượng khoảng 500 tấn Hiện nay câc vùng có tiềm năng phât triển tiín

ở Việt Nam gồm có:

+ Đông Nam Bộ: tốt nhất lă vùng đất đó Bazan như Lộc Ninh, Binh

Lonư (Binh Phước), Bă Rịa, Xuđn Lộc (Long Khânh) Do đất đò có cơ cấi cụm thòníỉ thoâng, dinh dưỡng cao, năng suất ớ đất đo 2 - 3 hoặc đến 8

10 - 12 kg/nọc Đất xâm miền Đòng thường phâi tưới nhiều nước hoặc chọn nơi có mực thuy căp cao

+ Tây Nguyên' Lâin Đồng (Di Linh, Bao Lộc, Đa Hoai), Đăk lăk

Pleiku, Buôn Ma Thuột Kha năng phát triẻn tiêu lớn nhờ đất đo, đất vàng

đo nhưng hiện đang tranh chấp với cà phê, cao su

+ Miền Trung' Khe Sanh (Quang Trị), Tiên Phước (đang tranh chấp

với dâu tằm)

+ Kiên Giang' Hà Tiên (vùng khởi đầu: Tô Châu, Thạch Động), Phú

Quốc nếu bón nhiều phân hữu cơ có thê đạt 10 - 15 kg/nọc/năm

+ Đồng bằng sông Cửu Long', phát triên từ năm 1984 - 1985 trờ lại

đây, chu yêu vườn nhà (nọc sống) mang tính chất gia đinh, phai bồi mương cao trấc diện ớ nơi trồng tiêu

Nhu cầu sử dụng tiêu ngày càng gia tăng nên tiêu trở thành một mặt hàng xuất khấu quan trọng của 1 số nước trên thế giới Trong những năm gần đây giá cả tăng nhanh, kéo theo diện tích tiêu cả nước tăng lên đáng kể, trước năm

2003 Việt Nam là nước xuất khẩu tiêu đứng thứ 2 ừên thế giới sau Ấn Độ, từ năm 2003 đến nay Việt Nam đứng đầu thế giới về xuất khấu hồ tiêu

Xuất khẩu hạt tiêu thế giới năm 2010

p

Indonesia 17.2%

Khác 5.0%

Sri Lanka 4.0%

Malaysia 5.8%

Brazil 13.6% An Đ ộ 7 4«/^

Việt Nam 47.0%

Viật Nam đứng đầu thễ2iới về xuãt khẩu hỗ tĩễ^

' ề

3 Công dụng của hồ tiêu

Cây tiêu được xem là gia vị thông dụng nhất trên thế giới hiện nay Tuy nhiên ngoài việc sử dụng làm gia vị, tiêu còn có giá trị trong y dược, trong hương liệu làm chất trừ côn trùng

+ Chất gia vị: Hạt tiêu có vị nóng, cay, có mùi thơm hấp dẫn nên râl

thích hẹrp cho việc chế biến các món ăn Vi vậy mà tiêu đã trở thành gia vị được dùnu rất phô biến trên thế giới

» 9

Hạt tíểủ sử dụng làm g ia ^

+ Trongy dược: Do có sự hiện diện cua chất piperin, tinh dầu và nhựa

có mui thơm, cay, nóng đặc biệt, tiêu có tác dụng kích thích tiêu hóa làm cho ăn nuon miệnu Nỉỉoài ra, tiêu còn có tác dụng làm cho ấm bụngl thườnu dùng chung với gừng đê chữa chứng tiêu chảy, ói mửa khi ăn nhăm món ăn lạ dùng chung với hành lá trong tò cháo giãi cam Tuy nhiênị khi dùmi quá nhiều, tiêu có thế gây táo bón, kích thích niêm mạc dạ dàyl gây sốt viêm đường tiêu và có khi gày tiêu ra máu

Trong công nghiệp hương liệu: Chất piperin trong hạt tiêu được thủy phân thành piperidin và acid piperic Oxy hóa acid piperic bằng permanganate kali (KMn04), ta thu được piperonal (heliotropin nhân tạo)

có mùi hương tương tự như heliotropin và coumarin, dùng đế thay thế các

hương liệu này trong kỹ nghệ làm nước hoa Tinh dầu tiêu với mùi thơm đặc biệt được sử dụng trong công nghiệp hương liệu và hóa dược.

ĩ ĩ i bệnh băng phương pháp dân gian với tiêu và hột nhãn

+ Trừ côn trùng: Trước kia người ta dùng dung dịch chiết xuất từ hạt

úẻu xay tâm vào da trong khi thuộc để ngừa côn trùnu phá hoại, nhưnơ từ khi xuất hiện các loại thuốc hóa học công dụng và ré tiền hơn thì tiêu khônu còn được sứ dụng trong lĩnh vực này nữa

4 Đặc điểm thực vật học của hồ tiêu

+ Rễ cái: Rễ cái phát triển từ hom tiêu (nếu trồng bằng hom), mỗi hom

có từ 3 - 6 rễ cái, nhiệm vụ chính là hút nước, chống hạn cho tiêu trong mùa nắng, sau một năm trồng rễ cái có thế ăn sâu tới 2 mét

+ Re phụ (rề con): Mọc ra từ các rễ cái và mọc thành từng chùm mang

nhiều lông hút, phát triển theo chiều ngang, rất dày đặc, phân bố nhiều nhất ở độ sâu 1 5 - 4 0 cm Nhiệm vụ chính là hút nước và dưỡng chất trong đất để nuôi cây, đây là loại rễ quan trọng nhất của tiêu trong sinh trưởng và phát triển

V ê bám (ré thăn lăn) của hô tiêu

+ Re bám (rề thằn lằn) \ Rễ này mọc từ các đốt của thân chính hoặc

cành của cây tiêu, bám vào nọc tiêu, vách đá Nhiệm vụ để giữ cây tiêu cho vững chắc và việc hấp thụ thì chủ yếu là thẩm thấu Khả năng hút nước và hút chất dinh dưỡng của rễ bám rất hạn chế, gần như không đángkể

Tóm lại đối với cây tiêu rễ ở dưới đất quan trọng hơn rễ ở trên không!

Rễ cây tiêu thuộc loại háo khí, không chịu được ngập úng, do đó để tạo cho rề cái ãn sâu, cây chịu hạn tốt và rễ phụ phát triến mạnh hút được nhiều dưỡng chất thì phải thường xuyên có biện pháp cải tạo làm cho đât được tơi xốp, tập trung ỡ tầng đất mặt 0 - 3 0 cm, tăng hàm lưọfng mùn, tạo điều kiện cho rễ tiêu phát triển tốt Chỉ cần úng nước 12- 24 giờ thì bộ rễ cây tiêu đã bị tồn thương đáng kế và có thế dẫn tới việc hư thối và dây tiêu

có thê bị chết dần

cÉ5

o

1

■Chi cây già hóa mộc thì thân có màu nâu sẫm, nếu không bấm ngọn có thê mọc dài tới 10 mét.

c Cành: Có ba loại cành

+ Cành vượt (cành tượt): Mọc ra từ các mầm nách lá ở những cây tiêu

nhở hom 1 tuổi và mọc thẳng hợp với thân chính một góc nhỏ hơn 45® Cành này phát triển rất mạnh, nếu dùng làm hom để giâm cành thi cho cây tiêu chậm ra hoa hơn cành mang trái nhưng tuổi thọ kéo dài hơn (20 ~ 30 năm) Trong trồng trọt ứng dụng cành tượt như sau: Đối với cây nhỏ hơn mô5t tuổi, bấm ngọn thân chính để kích thích cành tượt nhằm tạo tán tiêu Khi cây lớn (cho trái), tỉa bỏ những cành tượt để hạn chế cạnh tranh dinh dưỡng với cành trái

+ Nhánh ác (cành cho trái)' Là những cành mang trái mọc ra từ mầm

của nách lá ở gần ngọn của thân chính, góc độ phân cành trên 45® Cành này ngắn hơn cành tượt, lóng ngắn, khúc khuỷu và thường mọc cành cấp lai, nếu lấy cành này nhân giống thì rất mau cho trái (vì tuổi sinh lý già) nhưng tuổi thọ ngắn, mau cỗi, năng suất thấp, cây con phát triển chậm và cây không leo, không bò bám Trong sản xuất người ta thường trồng khoảng 10% số choái loại này để có sản phẩm bán sớm

+ Dâv lươn' Mọc ở phần gần mặt đất từ những mầm nách lá, nó bò ừên

mặt đất, lóng rất dài làm tiêu hao chất dinh dưỡng của thân chính và nhánh

ác Người ta thường cắt bỏ nó đi hoặc dùng làm hom để giâm cành Cành

giâm này có tỉ lệ sống thấp, chậm ra hoa (4 năm sau mới ra hoa, nhưng cho năng suất cao) Neu không có thân chính và cành vượt thì không nên dùng nhánh ác mà nên dùng dây lưcm để làm cành giâm.

ịlươn của ho tiệiì,

D Lá: Lá tiêu hình trái tim, thuộc loại lá đmi, cuốne lá dài 2 - 3 ciTii

phiên lá dài 10 - 25 cm, rộng 5 - 10 cm tùy theo giống Hồ tiêu có hai loại

lá lá tròn và lá dài, đây cũng là bộ phận đê nhận diện giống, trên phiến lá

có 5 gàn lá hình lông chim, mặt trên bóng láng và xanh đậm hơn mặt dưới

>

ọ

ọo

4

-ệ

E Hoa, trái và hột:

+ Hoa: Hoa mọc thành từng gié treo lủng lẳng trên cành quá hoặc

tihánh ác Một gié dài khoảng 7 - 1 2 cm, trung binh có từ 20 - 60 hoa trên gié, sắp xếp theo hình xoắn ốc, dưới mỗi hoa có 1 lá bắc nhỏ nhưng rụng rất sớm khó thấy

|So tiêu trô hoa từ kẽ 14

Hoa hồ tiêu có thể lưỡng hoặc đơn tính và có thể đồng chu, dị chu roặc tạp hoa Hồ tiêu không có bao hoa, không có đài và có màu vàng loặc xanh nhạt gồm có 3 nhánh hoa, 2 - 4 nhị đực, bao phấn có hai ngàn, lạt phấn tròn và rất nhó, đời sống rất ngắn khoảng 2 - 3 ngày

ân hoa trên thụ cho phân hoa dưới của giỊ

Bộ nhụy cái gồm: bầu noãn có một ngăn và chứa một túi noãn (do đc

quà tiêu chì có một hạt).Từ khi xuất hiện gié đến khi hoa nở đầy đủ khoảnị;

29 - 30 ngày Sự thụ phấn của hoa không phụ thuộc vào gió, mưa hoặc côn trùng mà phấn cúa hoa trên thụ hoa dưới của một gié Sự thụ phấn của hoíi phụ thuộc rất lớn bởi ẩm độ không khí, ẩm độ đất Đây là điều cần lưu ỷ cho việc tưới nước cho vùng trồng tiêu ở miền Đông Nam Bộ (là ngoà, việc tưới gốc cho cây còn phải tưới phun để tăng ẩm độ không khí)

+ Trái: Hồ tiêu có hai loại nhánh, một loại nhánh mang quả và mội;

loại nhánh dinh dưỡng, cả hai loại nhánh đều xuất phát từ kẽ lá Đối chiến với lá là một cụm hoa hình đuôi sóc, khi hồ tiêu chín sẽ rụng cả chùm Quỉi tiêu chì mang một hột, có dạng hình cầu, đường kính 4 - 8 mm; thay đổ

tùy theo giống, điều kiện sinh thái và chăm sóc Thời gian từ lúc hoa nc' đến khi trái chín kéo dài từ 7 đến 10 tháng, chia ra các giai đoạn: Hoa x u a ; hiện và thụ phấn (1 - 1.5 tháng) Thụ phấn đến trái phát triển tối đa (3 -■ 4.5 tháng), đây là giai đoạn hồ tiêu cần nhiều nước nhất Trái phát triển tố

đa đến trái chín ( 2 - 3 tháng), ở miền nam trái chín tập trung vào khoảnị; tháng 1 - 2 trong năm có thể kéo dài tháng 4 - 5 (do xuất hiện hoa trễ)

yranh vẽ lá và chùm quả của hô tiêu

■\j

cEọ

u

Okỉ

oc>»03

Ề

+ Hột tiêu: Cấu tạo bởi hai lớp, bên ngoài gồm có vỏ hạt và bên trong

chứa phôi nhũ và các phôi Hồ tiêu cũng rất giàu vitamin c, thậm chí còn nhiều hơn cả cà chua Một nửa cốc hồ tiêu xanh, vàng hay đỏ sẽ cung cấp tới hơn 230% nhu cầu canxi một ngày/người

hỗ tiêugịàu vitamin c và canxi

Trong hạt tiêu có hai Ankaloit là Piperin chiêm 5 - 9% và Chavixin chiếm 2.2 - 6%, hai loại này có vị cay hắc làm cho tiêu có vị cay, trong hạt tiêu còn có 1.2 - 2% tinh dầu, 8% chất béo, 36% tinh bột, 4% tro, xenluloza và muối khoáng Chavixin là một chất lỏng sền sệt, có vị cay hắc làm cho tiêu có vị cay nóng Chavixin tập trung ở vỏ ngoài nên tiêu sọ

it hắc hơn tiêu đen Piperin không mùi, không màu nhưng dùng nhiều sẽ dộc Piperin làm tăng huyết áp, làm tê liệt hô hấp và dây thần kinh Do đó ngoài tác dụng làm gia vị, tiêu còn có tác dụng sát tnìng, diệt ký sinh trùnc xua đuối sâu bọ Vị cay nồng của tiêu còn giúp kích thích tiêu hóa có tác dụng chừa một số bệnh như làm ấm bụng, hạ khí, tiêu dòm, chống cam lạnh, chữa đau bụng do lạnh, nôn mửa, tiêu chảy, hen suyễn khó thơ Hạt liêu cũng rất giàu chất chong oxy hóa, chăng hạn như beta carotene eiúp tăng cường hệ miễn dịch và ngăn ngừa sự hủy hoại các tế bào, gây ra các căn bệnh ung thư và tim mạch

5 Đặc tính chung của hồ tiêu

Cây hồ tiêu Piper Nigrum L thuộc họ Piperaceae Chi Piper có khoảng

1000 loài, ứong đó có khoáng 110 loài hiện diện ở Ấn Độ và các nước Châu Á Các loài thuộc chi Piper có số cặp nhiễm sắc thể biến động trong khoáng 2n = 36- 132 Piper Nigrum có bộ nhiễm sắc thể 2n = 36- 128 Quả

hồ tiêu có hình cầu nhỏ, khoảng 20-30 quả trên một chùm (gié), lúc đầu quà có màu xanh lục, sau có màu vàng, khi chín chuyển sang màu đỏ, mỗi quá chỉ chứa một hạt duy nhất

>

£

p ộ o p

>

Ệ

Hồ tiêu được thu hoạch mỗi năm một lần, có hai loại hạt tiêu là tiêu đen và tiêu trắng (tiêu sọ) Muốn có hạt tiêu đen, người ta hái quả lúc trên chùm xuất hiện một vài quả có màu vàng hay dở, nghĩa là hái lúc gié tiêu còn màu xanh nhưng chưa chín hẳn (không nên hái những quả còn non vì quá chưa đủ độ chín sọ sẽ rất giòn, dễ bị bể trong khi phơi) Hồ tiêu sau khi thu hoạch, đem đi phơi, vỏ sẽ săn lại, ngả thành màu đen

0

tiêu đen sau khi chễ biềÀ

Bẽn cạnh hai sản phẩm nói trên, còn có tiêu đó (hồng tiêu) được chọr lọc từ những quả tiêu chín cỡ lớn, thu hái khi trái hồ tiêu đã thật già, đ e n ; chế biến theo cách thức đặc biệt để giữ lại màu đỏ của vò Hồ tiêu đỏ cc màu đó thẫm hơi ngả đen, được sàn xuất nhiều tại Ản Độ và Việt Nam th

có ớ vài nơi như Bà Rịa Vũng Tàu và đảo Phú Quốc Giá trị xuất khấu CỈI£

hồ tiêu đó sau khi chế biến cao hơn gấp 3 đến 4 lần so với hạt tiêu đen

tiêu đỏ (hông tiêu) sau khi chê biên

>

I

ẻ

5

u0Ạ

ệ

1