GIÁO ÁN NGHỀ ĐIỆN DÂN DỤNG 11 (BẢN ĐỦ)

Nội dung giảng bài mới Hoạt động của thầy và trò T/g Nội dung bài giảng Hoạt động 1: Tìm hiểu vị tri vai trò của điện năng và nghề điện trong SX và ĐS GV: Các em hãy nêu vị trí vai trò

Trang 1

Ngày giảng:… …./….…./2019 tại lớp 11B3 –THPT Sơn Dương

Tiết 1

CHƯƠNG MỞ ĐẦU BÀI 1: GIỚI THIỆU GIÁO DỤC NGHỀ ĐIỆN DÂN DỤNG

I MỤC TIÊU

1 Kiến thức

- Biết được vị trí vai trò của điện năng và nghề điện dân dụng trong sản xuất và đời sống

- Biết được triển vọng của nghề điện dân dụng

- Biết được mục tiêu nội dung chương trình và phương pháp học tập nghề điện dân dụng

2 Kỹ năng

- Xác định được những yêu cầu cần đạt được xong khi hoàn thành chương trìnhNghề điện dân dụng 11

3 Thái độ

- Có ý thức học tập nghiêm túc, tự giác đối với bộ môn nghề điện dân dụng

II CHUẨN BỊ BÀI GIẢNG

1 Chuẩn bị của giáo viên

- Đọc tài liệu tham khảo liên quan đến bài giảng

- Các thông tin có liên quan đến nghề điện dân dụng

2 Chuẩn bị của học sinh

- Nghiên cứu trước bài 1 - SGK

- SGK, vở ghi chép

III.TIẾN TRÌNH GIẢNG DẠY

1 Kiểm tra bài cũ

- Không kiểm tra

2 Nội dung giảng bài mới

Hoạt động của thầy và trò T/g Nội dung bài giảng

Hoạt động 1: Tìm hiểu vị tri vai

trò của điện năng và nghề điện

trong SX và ĐS

GV: Các em hãy nêu vị trí vai trò

của điện năng và nghề điện dân

dụng trong sản xuất và đời sống?

- Điện năng được sản xuất tập trung trong cácnhà máy điện và có thể truyền tải đi xa vớihiệu suất cao

- Quá trình sản xuất, truyền tải, phân phối và

sử dụng điện năng được tự động hoá và điềukhiển từ xa dễ dàng

- Điện năng dễ dàng biến đổi sang các dạng

Trang 2

GV: Các em hãy nêu vị trí vai trò

của nghề điện dân dụng lấy ví dụ

minh họa?

HS trả lời

Hoạt động 2 : Tìm hiểu triển

vọng của nghề điện

GV :Em hãy cho biết triển vọng

của nghề điện dân dụng trong công

cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá

đất nước hiện nay?

HS trả lời

Hoạt động 3 :Tìm hiểu mục

tiêu,nội dung chương trình

GV: các em hãy nêu mục tiêu nội

dung chương trình giáo dục nghề

2 Vị trí vai trò của nghề điện dân dụng

- Sản xuất truyền tải và phân phối điện năng

- Chế tạo các vật tư thiết bị điện

- Đo lường điều khiển tự động hóa quá trìnhsản suất

- Sửa chữa những hư hỏng của các thiết bịđiện mạng điện sửa chữa đồng đo hồ điện

- Nghề điện rất đa dạng, hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực sử dụng điện năng phục vụ đời sống sinh hoạt và sản xuất

- Nghề điện dân dụng giữ một vai trò quan trọng góp phần thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa - Hiện đại hóa đất nước

II Triển vọng của nghề điện dân dụng

- Nghề điện dân dụng luôn cần phỎt triển để phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa đất nước

- Sự phất triển của nghề điện gắn liền với sự phát triển của ngành điện

- Nghề điện dân dụng phát triển gắn liền với tốc độ phát triển xây dựng nhà ở

- Nghề điện dân dụng có nhiền điều kiện phát triển không những ở thành thị mà còn ở cả nông thôn và miền núi

III Mục tiêu, nội dung chương trình giáo dục nghề điện dân dụng

1 Mục tiêu

a Về kiến thức

- Biết những kiến thức an toàn lao động của nghề

- Biết được những kiến thức cơ bản, cần thiết

về đo lường điện trong nghề điện dân dụng

- Hiểu được những kiến thức cơ bản về côngdụng, cấu tạo, nguyên lý làm việc, bảo dưỡng

và sửa chữa đơn giản một số đồ dùng điệntrong gia đình

Hiểu những kiến thức cơ bản về tính toán,thiết kế mạng điện trong nhà đơn giản

- Biết tính toán thiết kế máy biến áp một pha công suất nhỏ

- Biết những kiến thức cần thiết về đặc điểm, yêu cầu, triển vọng phát triển của nghề điện dân dụng

b Về kỹ năng

- Sử dụng được dụng cụ lao động một cáchhợp lý và đúng kỹ thuật

- Thiết kế và chế tạo được máy biến áp mộtpha công suất nhỏ

Trang 3

học nghề điện dân dụng

HS chú ý nghe giảng

GV nêu những thái độ cần thiết của

học sinh trong quá trình học nghề

HS chú ý theo dõi

Hoạt động 4: Tìm hiểu phương

pháp học nghề điện

GV: các em hãy cho biết tại sao

phải hiểu rõ mục tiêu bài học trước

khi học bài mới ?

Khi học theo cặp theo nhóm học

vệ sinh môi trường

- Yêu thích, hứng thú với công việc và có ý thứcchủ động lựa chọn nghề nghiệp tương lai

IV Phương pháp học tập nghề điện dân dụng

1 Hiểu rõ mục tiêu bài học trước khi học bà mới

2 Tích cực tham gia xây dựng cách học theo cặp, nhóm

- Tuân thủ theo sự điều khiển hoạt động của giáo viên và nhóm trưởng

- Trao đổi với giáo viên và các bạn trong nhóm những vấn đề chưa rõ

- Tham gia tích cực để giải quyết nhiệm vụ của nhóm

- Trình bày kết quả của nhóm trước lớp nếu được giao

- Tự đánh giá và đánh giá chéo kết quả đạt được theo hướng dẫn của giáo viên

3 Chú trọng phương pháp học thực hành

3 Củng cố, luyện tập (04 phút)

Hệ thống lại kiến thức:

- Vị trí vai trò của điện năng và nghề điện dân dụng trong sản xuất và đời sống

- Vị trí vai trò của nghề điện dân dụng

- Triển vọng của nghề điện dân dụng

- Mục tiêu, nội dung chương trình giáo dục nhề điện dân dụng

- Phương pháp học tập nghề điện dâng dụng

4 Hướng dẫn học sinh tự học ở nhà (01 phút)

- Nêu vị trí, vai trò của điện năng và nghề điện dân dụng trong sản xuất và đời sống?

- Đọc và chuẩn bị trước bài 2

Trang 4

Tiết: 2+3+4 BÀI 2: AN TOÀN LAO ĐỘNG TRONG GIÁO DỤC

- Thực hiện đúng hướng dẫn của giáo viên trong khi học tập và thực hành

- Một số dụng cụ bảo hộ lao động: Ủng cao su, kìm, tuavít, thảm cao su, ghế gỗkhô,…

- Nghiên cứu trước bài 2 SGK

Câu hỏi: Trình bày vị trí, vai trò và khả năng phát triển của nghề điện dân dụng?

2 Nội dung bài giảng

Hoạt động 1: Tìm hiểu nguyên

nhân gây tai nạn lao động trong

GV: Em hãy nêu các nguyên nhân

45’ I Nguyên nhân gây tai nạn lao động trong nghề điện dân dụng

1 Tai nạn điện

Tai nạn điện có các nguyên nhân sau:

- Không cắt điện trước khi sửa chữa

- Do chỗ làm việc chật hẹp người làm

vô ý chạm vào vật mang điện

- Do sử dụng các đồ dùng điện có vỏ bằng kim loại nhưng hỏng cách điện

- Vi phạm khoảng cách an toàn lưới điệncao áp

- Không đến gần đường dây bị đứt xuống

Trang 5

khác dẫn tới tai nạn điện?

HS trả lời

Hoạt động 2: Tìm hiểu 1 số biện

pháp an toàn lao động

GV: Khi làm việc với điện áp cao

cần phải thực hiện các biện pháp an

toàn nào

HS trả lời

GV: Cần phải thực hiện các biện

pháp an toàn nào khi học tập và lao

động trong phòng thực hành hoặc

phân xưởng sản xuất

HS trả lời

GV: Cần thực hiện các biện pháp an

toàn lao động nào khi tiến hành

công việc lắp đặt và sửa chữa mạng

điện sinh hoạt?

HS trả lời

GV nêu các biện pháp an toàn khi

lắp đặt và sửa chữa mạng điện sinh

- Đảm bảo cách điện tốt các thiết bị điện

- Sử dụng điện áp thấp, máy biến áp cách li

- Sử dụng những biển báo tín hiệu nguy hiểm

- Sử dụng các phương tiện phòng hộ an toàn

2 Thực hiện an toàn lao động trong phòng thực hành hoặc phân xưởng sản xuất

a Phòng thực hành hoặc phân xưởng sản xuất phải đạt tiêu chuẩn an toàn lao động

- Nơi làm việc có đủ ánh sáng

- Chỗ làm việc đảm bảo sạch sẽ thông thoáng

- Có chuẩn bị sẵn sàng cho các trường hợpcấp cứu

b Mặc quần áo và sử dụng các dụng cụ bảo

hộ lao động khi làm việc

c Thực hiện các nguyên tắc an toàn lao động

- Luôn cẩn thận khi làm việc với mạng điện

- Hiểu rõ các quy trình trước khi làm việc

- Cắt cầu dao điện trước khi tiến hành côngviệc sửa chữa

- Trước khi làm việc tháo bỏ đồng hồ, đồ nữtrang

- Sử dụng các dụng cụ lao động đúngtiêu chuẩn

Trong trường hợp phải thao tác khi có điện cần phải thận trọng và sử dụng các vật lót cách điện

- Nguyên nhân gây tai nạn lao động trong nghề điện dân dụng và các biện pháp an toàn

- Câu hỏi: Nêu nguyên nhân của các tai nạn điện?

- Đọc và chuẩn bị trước bài tiếp theo

Trang 6

Tiết 5

BÀI 2: AN TOÀN LAO ĐỘNG TRONG GIÁO DỤC

NGHỀ ĐIỆN DÂN DỤNG (Tiếp)

- Thực hiện đúng hướng dẫn của giáo viên trong khi học tập

- Một số dụng cụ bảo hộ lao động: Ủng cao su, kìm, tuavít, thảm cao su, ghế gỗ khô,gang tay cách điện…

III TIẾN TRÌNH GIẢNG DẠY

1 Kiểm tra bài cũ (10 phút)

Câu hỏi: Nêu nguyên nhân của các tai nạn điện?

Hoạt động 1: Tìm hiểu 1 số biện

Đc

Trang 7

GV? Cách thực hiện nối đất cho thiết

bị điện như thế nao?

HS trả lời

- Cột nối đất: Có thể làm bằng thép ống,đường kính khoảng 3 ÷ 5 cm, hoặc thépgóc

40 x 40 x 5; 50 x 50 x 5; 60 x 60 x 5, dài2,5 ÷ 3 m được đóng thẳng đứng, sâukhoảng 0,8 ÷ 1m

* Tác dụng bảo vệ:

- Giả sử vỏ của thiết bị có điện, khi người tay trần chạm vào, dòng điện sẽ từ vỏ truyền xuống đất theo 2 đường: Qua người

và qua dây nối đất Vì điện trở thân người lớn hơn nhiều lần điện trở day nối đất nên dòng điện qua người sẽ rất nhỏ không gây nguy hiểm cho người

- Các thông tin có liên quan đến nghề điện

- Một số thiết bị đo lường điện: Đồng hồ vạn năng, ampekế, vôkế, công tơ điện,…

Trang 8

Câu hỏi: Nêu nguyên nhân của các tai nạn điện?

Đáp án : + Do chạm vào vật mang điện

+ Do bị phóng điện + Do Điện áp bước

2 Nội dung giảng bài mới:

Hoạt động1: Tìm hiểu vai trò của đo

lường điện

GV: Đo lường điện có vị trí như thế

nào trong ngành điện ?

HS trả lời

GV Em hãy lấy ví dụ chứng minh có

thể sử dụng một số dụng cụ đo lường

để phát hiện một số hư hỏng xảy ra

trong thiết bị điện trong mạch điện?

Học sinh trả lời

Hoạt động 2: Tìm hiểu cách phân

loại dụng cụ đo lường điện

GV: Đơn vị đo điện áp là gì?

Đơn vị đo dòng điện là gì ?

Đơn vị đo công suất là gì ?

Đơn vị đo điện năng là gì?

Ngoài ra trên vỏ các thiết bị còn ghi

2 Nhờ có dụng cụ đo lường điện ta có thểphát hiện một số hư hỏng xảy ra trong thiết

bị điện trong mạch điện

3 Đối với các thiết bị mới chế tạo mới hoặc đại tu lại cần đo xác định các thông

số cơ bản để đánh giá chất lượng của chúng nhờ có dụng cụ đo ta có thể xác định chính xác được các thông số đó

II Phân loại dụng cụ đo lường điện

1 Theo đại lượng cần đo

- Dụng cụ đo điện áp

- Dụng cụ đo dòng điện

- Dụng cụ đo công suất

- Dụng cụ đo điện năng

2 Theo nguyên lí làm việc

- Dụng cụ đo kiểu từ điện

- Dụng cụ đo kiểu điện từ

- Cơ cấu đo kiểu điện động

- Cơ cấu đo kiểu cảm ứng

III Cấp chính xác

(thang đo x cấp chính xác)/ 100 VD:

Vôn kế thang đo 300V cấp chính xác 1 thì

V A W KWh

Trang 9

HS trả lời

Hoạt động 4: Tìm hiểu cấu tạo

chung của dụng cụ đo

GV giới thiệu đồng hồ vôn kế và

ampekế

HS chú ý quan sát

GV: Quan sát đồng hồ vôn kế và cho

biết cấu tạo của chúng?

IV cấu tạo chung của dụng cụ đo lường

1.Cơ cấu đo

Gồm 2 phần + Phần tĩnh và phần quay tạo nên mômen quay làm cho phần quay di chuyển với gócquay tỉ lệ với đại lượng cần đo

2 Mạch đo

- Là bộ phận nối giữa đại lượng cần đo và

cơ cấu đo

- Mạch đo được tính toán để phù hợp giữađại lượng cần đo và thang đo của dụng cụ

- Ngoài ra còn có các cơ cấu khác + Bộ phận cản dịu có tác dụng giúp chokim nhanh chóng ổn định

+ Kim chỉ thị, mặt số,…

+ Lò xo phản để tạo mômen hãm

- Vai trò của đo lường điện đối với nghề điện dân dụng

- Phân loại dụng cụ đo lường điện

- Cấu tạo chung của dụng cụ đo lường

- Nêu cách phân loại dụng cụ đo lường điện

Trang 10

Tiết: 7+8 BÀI 4 : THỰC HÀNH:

ĐO DÒNG ĐIỆN VÀ ĐO ĐIỆN ÁP XOAY CHIỀU

I MỤC TIÊUBÀI HỌC

1 Kiến thức

- Hiểu cách đo dòng điện bằng ampekế xoay chiều

- Hiểu cách đo điện áp bằng vôn kế xoay chiều

2 Kĩ năng

- Biết cách đo dòng điện bằng ampekế xoay chiều

- Biết cách đo điện áp bằng vôn kế xoay chiều

3 Thái độ

- Thực hiện đúng hướng dẫn của giáo viên trong khi học

II

CHUẨN BỊ BÀI GIẢNG

- Một số thiết bị đo lường điện: đòng hồ vạn năng, ampekế, vôkế, công tơ điện,…

- Nghiên cứu bài 3 SGK

III.

TIẾN TRÌNH GIẢNG DẠY

- Không kiểm tra

Hoạt động của thầy và trò Nội dung bài giảng

Hoạt động 1: Tìm hiểu cơ cấu đo

kiểu điện từ

Quan sát vào H4.3a, H4.3b SGK và

cho biết cấu tạo của cơ cấu đo ?

Trang 11

GV nêu nguyên lý làm việc của cơ

cấu kiểu điện từ

Học sinh chú ý theo dõi

GV? Cơ cấu đo kiểu điện từ làm

việc theo nguyên lí nào?

HS trả lời

GV? Khi sử dụng cơ cấu đo cần

nắm được những điểm gì?

Hoạt động 2 : Tìm hiểu cách đo

dòng điện xoay chiều

c Đặc điểm sử dụng

Góc quay tỉ lệ với bình phương dòng điệncần đo, thang đo chia không đều

- Dụng cụ đo điện từ không có cực tính do

đó đo được cả dòng một chiều và xoaychiều

- Dụng cụ đo có độ chính xác không caochịu ảnh hưởng của từ trường ngoài

- Cấu tạo đơn giản, rẻ tiền Khả năng quá tải tốt vì cuộn dây phần ở tĩnh nên có thể chế tạo tiết diện lớn

2 Đo dòng điện xoay chiều

a sơ đồ đo

Chọn đồng hồ đo có thang đo 1A giới thiệu cơ cấu đo kiể từ điện giới thiệu cách mắc Ampe kế theo sơ đồ

- Đo dòng điện trên từng bóng đèn

- Đo dòng điện trên toàn mạch cho nhận xét

A

Trang 12

Hình 1: đo dòng điện xoay chiều

trình tự

thí

nghiệm

kết quảtính

kết quảđo

- Nối dây theo hình 1

- Đóng công tắc K đọc và ghi chỉ số ampe

+ Sự chuẩn bị của học sinh

+ Kĩ năng làm bài của học sinh

+Thái độ của học sinh

- GV thu bài để chấm điểm

GV nhắc nhở các em về đọc trước bài 5 SGK

Câu hỏi: Trình bày cách đo điện áp xoay chiều?

Trang 13

- Hiểu cách đo dòng điện bằng ampekế xoay chiều

- Hiểu cách đo điện áp bằng vôn kế xoay chiều

2 Kĩ năng

- Biết cách đo dòng điện bằng ampekế xoay chiều

- Biết cách đo điện áp bằng vôn kế xoay chiều

3 Thái độ

- Thực hiện đúng hướng dẫn của giáo viên trong khi học

- Một số thiết bị đo lường điện: đòng hồ vạn năng, ampekế, vôkế, công tơ điện,…

III.

TIẾN TRÌNH GIẢNG DẠY

- Nêu quy trình đo dòng điện xoay chiều

Hoạt động của thầy và trò TG Nội dung bài giảng

Trang 14

Hoạt động 3 : Tìm hiểu cách đo

điện áp xoay chiều

Đo dòng điện xoay chiều

trình tự

thí

nghiệm

kết quả tính

Đo dòng điện trên từng bóng đèn

Đo dòng điện trên toàn mạch cho nhận xét

b.Trình tự tiến hành

bước 1

- Nối dây theo hình 4.1

- Đóng công tắc K đọc và ghi chỉ số ampe

+ Thái độ của học sinh

- GV thu bài để chấm điểm

Câu hỏi: Trình bày cách đo điện áp xoay chiều?

A

VK

Trang 15

Tiết:10+11+12 BÀI 5: THỰC HÀNH ĐO CÔNG SUẤT VÀ ĐIỆN NĂNG

I MỤC TIÊU BÀI HỌC

1 Kiến thức

- Biết được trình tự các bước tiến hành đo công và điện năng

2 Kĩ năng

- Đo được công suất trực tiếp bằng oát kế

- Đo được công suất gián tiếp bằng vôn kế và ampe kế

- Kiểm tra và hiệu chỉnh được công tơ điện

3 Thái độ

- Thực hiện đúng hướng dẫn của giáo viên trong khi học thực hành

II

CHUẨN BỊ

- Một số thiết bị đo lường điện: Đồng hồ vạn năng, ampekế, vôkế, công tơ điện,…

- Vôn kế điện từ 300V, ampekế điện từ 1A, oát kế, công tơ một pha

- 3 bóng đèn 220V - 60W, 1 công tắc 5A

- Phụ tải để đo điện năng tiêu thụ của mạch điện

- Đồng hồ bấm giây

- Kìm, tuavít, bút thử điện, dây dẫn

Câu hỏi: Nêu cách đo dòng điện và điện áp bàng cách sử dụng vôn kế và ampe kế?

Trang 16

GV giới thiệu các phương pháp đo công

suất trong mạch một chiều và mạch xoay

Hoạt động 3: Tìm hiểu công tơ và cách

đo điện năng

60’

a Cấu tạo

- Phần tĩnh của cơ cấu là cuộn dây

có tiết diện lớn mắc nối tiếp vớimạch cần đo gọi là cuộn dòng

- Cuộn có tiết diện nhỏ hơn mắcsọng song với mạch cần đo còn gọi

là cuộn áp

- Ngoài ra còn có bộ phận cản dịukim chỉ hiện thị

b Nguyên lí làm việc

c Đặc tính sử dụng

Oát kế điện động có cực tính nghĩa

là chiều quay của phần động phụthuộc vào cực tính của cuộn dòng

2 Đo công suất

a Phương pháp đo gián tiếp: Đocông suất bằng am pe kế và vôn kế

Để đo công suất trong mạch mộtchiều và mạch xoay chiều thuần điệntrở có thể sử dụng vôn kế theo sơ đồ

Thực hành Bước 1 Đóng công tắc K đọc giá trị

ampe kế và vôn kế rồi tính công suấtP=UI

Bước 2 Cắt công tác K tháo bớt 1

bóng đèn rồi đóng công tắc K đọcgiá trị ampe kế và vôn kế tính P=UIghi kết quả vào bảng

3 Đo điện năng

1 Giới thiệu công tơ điện

220v

V

A

K

Trang 17

điện có tiết diện lớn số vòng dây ítđược mắc nối tiếp với tải

cuộn điện áp có tiết diện nhỏ sốvòng dây nhiều được mắc song songvới tải

phần động là một đĩa nhôm gắn vớitrục quay và bộ phận đếm vòng quayb.Kiểm tra công tơ điện

Bước 1 Đọc và giải thích những kí

hiệu ghi trên mặt công tơ điện

Bước 2 Nối mạch điện thực hành

theo sơ đồ cần phân tích sơ đồ mạchđiện công tơ

Bước 3 Kiểm tra hiện tượng tự cảm

của công tơ

- Cắt công tắc K quan sát đĩa quaycủa công tơ khi dòng điện = 0 công

tơ phải đứng im, nếu công tơ quay

đó là hiện tượng tự quay của công tơ

Bước 4 Kiểm tra bằng số công tơ

Trên mặt công tơ người ta cho hằng

số côngtơ là 1KWh = 60vòng + Đóng công tắc K để nối tải vàocông tơ điện đo dòng điện và điện áp

c Đo điên năng tiêu thụ Bước 1 Nối mạch điện thực hành Bước 2 Đo điện năng tiêu thụ của

- Ghi chỉ số công tơ sau 30 phút

- Tính điện năng tiêu thụ của tải

- GV nhận xét giờ thực hành:

+Thái độ của học sinh

Câu hỏi: Trình bày cách đo công suất và đo điện năng?

KWh

A V

Trang 18

- Nêu được các chức năng của Vạn năng kế

- Biết được trình tự các bước sử dụng vạn năng kế tương ứng với các chức năng đo Điện áp, dòng điện và điện trở

2 Kĩ năng

- Đo được Điện trở, điện áp và dòng điện bằng Vạn năng kế

- Phát hiện được một số hư hỏng trong mạch điện bằng vạn năng kế

3 Thái độ

- Thực hiện đúng hướng dẫn của giáo viên trong khi thực hành Có thái độ học tập nghiêm túc, tự giác

II

CHUẨN BỊ BÀI GIẢNG

- Nguồn điện xoay chiều 220V

- 15 bóng đèn 220V-60W

- 5 công tắc 5A

- 5 vạn năng kế

- Một số điện trở nối thành bảng mạch

- Nghiên cứu bài 6-SGK

1 Kiểm tra bài cũ (10 phút) Câu hỏi: Khi đo công suất mà không có oát kế ta có

thể sử dụng loại đồng hồ nào thay thế? Vẽ sơ đồ cách đo và trình bay cách tính?

2 Nội dung giảng bài

Trang 19

Hoạt động 1: Tìm hiểu vạn năng kế

GV giới thiệu vạn năng kế

GV? Muốn kiểm tra các bộ phận hư

hỏng của mạch điện ta cần chuyển

1 Giới thiệu vạn năng kế

Vạn năng kế là dụng cụ đo nhiều chức năng, chủ yếu để đo điện trở, dòng điện, điện áp

- Về nguyên lí đây là cơ cấu đo kiểu từđiện Phần tĩnh là nam châm vĩnh cửuphần động là khung dây mảnh Nhờ khóachuyển mạnh có thể đo dòng điện, điện ápmột chiều hoặc xoay chiều, đo điện trở cónhiều thang đo khác nhau

Vạn năng kế là dụng cụ đo tổng hợp có nhiều chức năng, núm chỉnh trước khi sử dụng cần nắm vững ý nghĩa, cách sử dụng của từng núm để lựa chọn đại lượng đo thích hợp

1.Sử dụng vạn năng kế để đo điện trở

Bước 1 Tìm hiểu cách sử dụng vạn năng

kế và bảng đo điện trở và 2 que đo

Bước 2 Hiệu chỉnh 0 của vạn năng kế

Chọn thang Rx1 chập 2 que đo hiệu chỉnh kim về vạch không bằng cách xoay núm chỉnh 0

lần lượt đo các điện trở R1-R10

2 Sử dụng vạn năng kế để xác định bộ phận hư hỏng trong mạch điện

a Phát hiện hư hỏng

Chuyển mach đồng hồ về thang đo điện trở sau đó dùng que đo lần lượt di chuyền nếu đồng hồ chỉ trị số thì mạch điện vẫn thông nếu đồng hồ chỉ giá trị rất lớn hoặc không nhúc nhích thì mạch điện đang bị hở mạch

b Phát hiện mạch điện bị ngắn mạch khi mạch điện bị ngắn mạch R=0 vì thế

dòng ôm kế kiểm tra nếu đồng hồ chỉ =0 chứng tỏ mạch bị ngắn mạch ở đoạn đang đo

Ω

R

Trang 20

- GV nhận xét giờ thực hành:

+ Thái độ của học sinh

Câu hỏi: Trình bày cách sử dụng vạn năng kế?

Tiết: 16 CHƯƠNG II: MÁY BIẾN ÁP BÀI 7 : MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ MÁY BIẾN ÁP

1 Kiến thức

- Biết được khái niệm chung về máy biến áp

- Hiểu được công dụng, cấu tạo và nguyên lý làm việc của MBA

2 Kĩ năng

- Làm được một số loại bài tập về MBA.

- Đọc được các số liệu định mức của MBA và biết phân loại MBA

- Phân biệt được máy biến áp cảm ứng và máy biến áp tự ngẫu

3 Thái độ

- Học tập nghiêm túc, tự giác, sáng tạo

- Vật mẫu: Lá thép kỹ thuật điện, máy biến áp tự ngẫu, máy biến áp cảm ứng,…

Câu hỏi: Trình bày cách sử dụng vạn năng kế để đo điện trở?

Hoạt động 1: Tìm hiểu công dụng

MBA

07’ I Khái niệm chung về máy biến áp

1.Công dụng

Trang 21

1 2 3 4 5

*GV đặt câu hỏi:

+ Để biến đổi điện áp của dòng điện

xoay chiều từ điện áp cao xuống điện

áp thấp hoặc ngược lại,ta dùng loại

máy điện nào?

GV ?Em hay gặp MBA ở đâu?

GV? Em hãy giải thích vì sao cần

có MBA tăng áp ở đầu đường dây và

MBA hạ áp ở cuối đường dây?

HS: trả lời

GV: Giải thích

Hoạt động 2 : Định nghĩa MBA

GV? nêu định nghĩa MBA?

*GV hỏi:

+ Theo em cuộn dây nào là cuộn dây

sơ cấp,cuộn dây nào là cuộn dây thứ

cấp?

Hoạt động 3 : Tìm hiểu các số liệu

định mức của MBA

*GV diễn giải:

Các số liệu định mức của MBA quy

định điều kiện kỹ thuật của MBA, do

nhà máy chế tạo quy định thường ghi

trên nhãn hiệu của MBA như: Công

suất định mức, điện áp sơ cấp định

*Sơ đồ hệ thống truyền tải và phân phốiđiện năng:

tử như biến áp loa, biến áp trung tần )

2.Định nghĩa máy biến áp

- Máy biến áp là thiết bị điện từ tĩnh, làmviệc theo nguyên lí cảm ứng điện từ, dùng

để biến đổi điện áp xoay chiều này thànhđiện áp xoay chiều khác nhưng vẫn giữnguyên tần số

- Trong bản vẽ sơ đồ điện, MBA được ký

hiệu như sau:

U 1 U 2

- Cuộn dây nối với nguồn gọi là cuộn dây

sơ cấp kí hiệu các đại lượng U1, I1, N1,P1

- Cuộn dây nối với tải gọi là thứ cấp kí hiệu các đại lượng U2, I2, N2, P2

3 Các số liệu định mức của MBA

a) Dung lượng hay công suất đinh mức

S đm :

Là công suất toàn phần (hay biểu kiến)của MBA Đơn vị: Vôn-Ampe(VA) hoặckilôvôn-ampe (KV)

b)Điện áp sơ cấp định mức U 1đm :

Là điện áp của dây quấn sơ cấp

Trang 22

dòng điện thứ cấp định mức, tần số

định mức

*GV cần lưu ý với HS rằng: MBA khi

làm việc không được vượt quá các trị

số định mức ghi trên nhã máy biến

áp

Hoạt động 4: Tìm hiểu cách phân

loại MBA

*GV đưa ra cách phân loại

MBA.Người ta thường phân loại theo

Là dòng điện của dây quấn SC và TC ứngvới công suất và điện áp định mức

Đơn vị: Ampe (A) hoặc kilôampe (KA) Sđm= U1đm.I1đm = U2đm.I2đm

d) Tần số định mức f đm (Hz):

Thường các máy biến áp điện lực có tần sốcông nghiệp là 50 Hz

4 Phân loại máy biến áp

- Máy biến áp điện lực: Dùng trong truyềntải và phân phối điện năng

- Máy biến áp tự ngẫu: Biến đổi điện áptrong phạm vi không lớn …

- Máy biến áp công suất nhỏ: Dùng chocác thiết bị đóng cắt,…

- Máy biến áp chuyên dùng: Dùng cho các

lò luyện kim, các thiết bị chỉnh lưu…

- Máy biến áp đo lường: Dùng giảm điện

áp và dòng điện khi đưa vào các đồng hồ

- Hình dáng lõi thép: Thường được chialàm 2 loại: Kiểu bọc (dây quấn được lồngtrên trụ giữa), kiểu lõi (dây quấn được lồngtrên 2 trụ)

Lõi thép được ghép bằng những lá thépKTĐ dày khoảng 0,3 - 0,5mm là thép hợp

N

2

M ạc

h từI

2

I

1

Trang 23

+ Trụ: Là nơi đặt dây quấn.

+ Gông: Để khép kín mạch từ

*GV đặt câu hỏi: Tại sao lõi thép lại

được tạo bởi nhiều lá thép KTĐ mỏng

mà không chế tạo bằng một khối

B) Dây quấn máy biến áp

- Thường làm bằng đồng được tráng menhoặc bọc cách điện bằng vải mềm có độbền cơ học cao, khó đứt, dẫn điện tốt Dây điện có hai cuộn: Cuộn sơ cấp vàcuộn thứ cấp: Dây quấn nối với nguồn làcuộn sơ cấp, dây quấn nối với tải là cuộnthứ cấp

c) Vỏ máy.

- Thường làm bằng kim loại, dùng để bảo

vệ máy đồng thời là nơi để gá lắp đồng hồ

đo điện, đèn báo, chuông báo, ổ lấy điện…

- Khái niệm chung về máy biến áp

- Phân loại máy biến áp

- Cấu tạo và nguyên lý làm việc của máy biến áp

- Câu 1: Khi nối cuộn sơ cấp máy biến áp với nguồn điện một chiều sẽ xảy ra hiện

tượng gì? Tại sao?

- Câu 2: Nêu khái niệm và công dụng của máy biến áp một pha công suất nhỏ?

Trang 24

Tiết 17

BÀI 7 : MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ MÁY BIẾN ÁP (tiếp)

1 Kiến thức

- Biết được khái niệm chung về máy biến áp

- Hiểu được công dụng, cấu tạo và nguyên lý làm việc của MBA

2 Kĩ năng

- Làm được một số loại bài tập về MBA.

- Đọc được các số liệu định mức của MBA và biết phân loại MBA

- Phân biệt được máy biến áp cảm ứng và máy biến áp tự ngẫu

3 Thái độ

- Học tập nghiêm túc, tự giác, sáng tạo

- Vật mẫu: Lá thép kỹ thuật điện lõi thép), máy biến áp tự ngẫu, máy biến áp cảmứng,…

Câu hỏi: Trình bày cách sử dụng vạn năng kế để đo điện trở?

Hoạt động 6 : Tìm hiểu nguyên lý

LV MBA

*GV giải thích hiện tượng cảm ứng

điện từ bằng các câu hỏi sau:

+ Cho dòng điện biến đổi đi qua một

cuộn dây,trong cuộn dây sẽ sinh ra

đại lượng nào? (Từ trường biến đổi).

+ Nếu đặt cuộn dây thứ hai vào trong

từ trường của cuộn dây thứ nhất thì

trong cuộn dây thứ hai sinh ra đại

lượng nào?

(Sđđ cảm ứng và dòng điện cảm ứng)

*GV nhấn mạnh:Hai cuộn dây đặt

35’ 2 Nguyên lý làm việc của máy biến áp.

A) Hiện tượng cảm ứng điện từ.

Cho dòng điện biến đổi đi qua một cuộndây dẫn điện sẽ sinh ra một từ trường biếnđổi Nếu đặt cuộn dây thứ hai vào trong từtrường của cuộn dây thứ nhất thì trongcuộn dây thứ hai sinh ra sức điện động cảmứng Dòng điện cảm ứng này cũng biến đổitương tự như dòng điện sinh ra nó và tồntại trong suốt thời gian từ thông biến đổiđược duy trì Đó là hiện tượng cảm ứngđiện từ

Trang 25

càng sát nhau thì mức độ cảm ứng

điện càng mạnh Mức độ đó tăng lên

rất mạnh khi cả hai cuộn dây trên

cùng một lõi thép, đặc biệt trên một

mạch từ khép kín.

*GV nêu ra cho HS thấy được nguyên

lý làm việc của MBA dựa trên hiện

tượng cảm ứng điện từ

*GV minh hoạ trên hình vẽ để chỉ ra

từ thông móc vòng qua cả hai cuộn

dây

Câu hỏi: MBA như thế nào gọi là

MBA tăng áp, MBA hạ áp?

b) Nguyên lý làm việc của máy biến áp.

Khi ta nối dây quấn sơ cấp máy biến ápvào nguồn điện xoay chiều có điện áp U1,trong dây quấn sơ cấp có dòng điện I1 chạyqua, và sinh ra từ thông φ biến thiên Domạch từ khép kín nên từ thông này mócvòng qua cả hai cuộn dây sơ cấp và thứ cấp

và sinh ra trong cuộn TC một sđđ cảm ứngE2 tỉ lệ với số vòng dây N2 Đồng thời từthông biến thiên cũng sinh ra trong cuộn

SC một sđđ tự cảm E1 tỉ lệ với số vòng dâyN1

* Nếu bỏ qua tổn thất điện áp, ta có:

U1 = E1 ; U2 = E2

Do đó:

2

1 2

1

N

N E

E U

U

=

= =K (Hệ số MBA)

- Nếu K<1 ta gọi MBA tăng áp

- Nếu K>1 ta gọi MBA giảm áp *Công suất MBA nhận từ nguồn là:

S1 = U1.I1 Công suất MBA cấp cho phụ tải là:

S2 = U2.I2 Nếu bỏ qua tổn hao, ta có: S1 = S2 nên U1.I1 = U2.I2 hay K

I

I U

Như vậy, nếu tăng điện áp K lần thì đồng thời dòng điện sẽ giảm K lần và ngược lại

- Khái niệm chung về máy biến áp

- Cấu tạo và nguyên lý làm việc của máy biến áp

Câu 1: Khi nối cuộn sơ cấp máy biến áp với nguồn điện một chiều sẽ xảy ra hiện

tượng gì? Tại sao?

Câu 2: Nêu khái niệm và công dụng của máy biến áp một pha công suất nhỏ?

Trang 26

Tiết: 18+19+20 BÀI 8- TÍNH TOÁN, THIẾT KẾ MÁY BIẾN ÁP MỘT PHA

1 Kiến thức

- HS nắm được quy trình chung để tính toán thiết kế MBA một pha công suất nhỏ

- Hiểu được yêu cầu, cách tính của từng bước khi thiết kế MBA một pha công suất nhỏ

2 Kĩ năng

- Thực hiện được quy trình chung để tính toán thiết kế MBA một pha công suất nhỏ

- Thực hiện được các bước tính toán: Xác định công suất, tính toán mạch từ, tính sốvòng dây của các cuộn dây, tính tiết diện dây quấn, tính diện tích cửa sổ lõi thép, sắp xếpdây quấn trong cửa sổ

3 Thái độ

- HS có ý thức tìm hiểu cách tính toán thiết kế MBA và liên hệ trong thực tế.

- Dây quấn máy biến áp, lõi thép máy biến áp, kìm, tuavít,…

1.Kiểm tra bài cũ (05 phút)

Câu hỏi: Trình bày cấu tạo và nguyên lý làm việc của máy biến áp?

2.Nội dung bài giảng mới

Hoạt động 1: Tìm hiểu qui trình

chung

*GV đưa ra các bước tính toand thiết

kế MBA

Hoạt động 2: Tìm hiểu các bước

tính toán MBA 1 pha CS nhỏ

3 Tính số vòng dây của các cuộn dây

4 Tính tiết diện dây quấn

5 Tính diện tích cửa sổ lõi thép

II.Các bước tính toán cụ thể MBA một pha công suất nhỏ.

1 Xác định công suất MBA:

- Công suất của cuộn sơ cấp MBA(P1)cóthể tính từ công suất của cuộn dây thứ cấp

Trang 27

- Dựa vaò công thức:

S1 = S2 = U2.I2 ⇒ Sđm = U2.I2

* GV thuyết trình:

Khi chọn mạch từ, cần chú ý trụ và

cửa sổ Trụ của mạch từ phải có tiết

diện phù hợp với công suất của máy

Cửa sổ phải có kích thước phù hợp để

có thể đặt vừa cuộn dây

*GV diễn giải:

Diện tích trụ quấn dây phải phù hợp

với công suất MBA

* GV giải thích: Trong thực tế, lõi

thép được ép chặt nhưng vẫn có độ

hở giữa các lá thép do độ cong vênh

và lớp sơn cách điện của lá thép Vì

vậy cần phải tính diện tích thực của

η: Hiệu suất của MBA (thường lấy η =0,85→0,95) Công suất MBA càng nhỏ thì

b: Chiều dày trụ quấn dây

c: Độ rộng cửa sổ

h: Chiều cao của sổ

a/2: Độ rộng lá thép chữ IĐối với loại MBA công suất nhỏ, khi chọn mạch từ cần xét đến tiết diện của trụ lõi thép mà trên đó sẽ đặt cuộn dây

b) Tính diện tích trụ quấn của lõi thép.

Đối với mạch từ kiểu bọc, diện tích trụquấn dây được tính gần đúng bằng côngthức: Shi = 1,2 S dm

Trong đó k l là hệ số lấp đầy được cho trong

bảng:

Bảng 8-1.HỆ SỐ LẤP ĐẦY k l

Trang 28

GV giao bài tập cho học sinh

HS nghiêm cứu và trả lời

*GV yêu cầu HS đưa ra kết quả

*GV diễn giải:

Với một MBA và tần số nhất định,

số vòng của một cuộn dây phụ thuộc

vào tiết diện trụ lõi thép đã chọn và

chất lượng lõi thép Có nhiều cách

tính số vòng dây của các cuộn dây,

Trong khuôn khổ bài học, chúng ta

chọn cách tính qua đại lượng trung

gian là “số vòng/vôn”, ký hiệu là n

-số vòng tương ứng cho mỗi vôn điện

áp sơ cấp hay thứ cấp

*HS kẻ và ghi bảng 8-3

*GV

Câu hỏi: Tại sao số vòng dây cuộn

TC lại cộng thêm 10% điện áp TC?

(Trong công thức tính N2, 10%U2là

lượng sụt áp khi có tải của dây quấn

Hãy chọn mạch từ để quấn một MBA

công suất 30VA, có điện áp sơ cấp là

U 1 =220V, điện áp thứ cấp là U 2 = 12V,hiệu suất MBA η = 0,7.

3 Tính số vòng dây của các cuộn dây.

- Để tính được số vòng dây của các cuộndây, ta xem bảng 8-3 về quan hệ giữa tiếtdiện lõi thép và số vòng/vôn (với tần số50Hz và cường độ từ cảm B = 1,2T)

*Bảng 8-3.QUAN HỆ GIỮA TIẾT DIỆN LÕI THÉP VÀ SỐ VÒNG /VÔN

Với tần số 50Hz và cường độ từ cảm B =1,2T

Tiết diện lõi thép hữu ích(cm 2 )

Trang 29

*GV giải thích:

Tiết diện dây quấn của các cuộn

dây SC và TC tỉ lệ thuận với dòng

điện cho phép để tính toán

GV hướng dẫn học sinh cách tính tiết

diện dây quấn

Từ đó ta tính được số vòng dây cuộn SC: N1 = U1.n

Số vòng dây cuộn TC:

N2 = (U2 + 10%U2).n

Ví dụ:

Tính số vòng dây quấn cho MBA với

những thông số sau: Công suất 30VA,có

điện áp sơ cấp là U1=220V, điện áp thứ cấp

là U2 = 12V, hiệu suất MBA η = 0,7

Giải:

- Từ thông số S =30VA, tra bảng 8-2 ta códiện tích hữu ích của trụ thép là:Shi=6,6cm2

- Từ đó tra bảng 8-3 lấy số vòng/vôn là:4,7 vòng/V (Có thể lấy n = 5vòng/vôn).Vậy số vòng dây sơ cấp là:

a) Tính tiết diện dây quấn.

- Mật độ dòng điện cho phép (A/1mm2) là

số ampe/1mm2 dây dẫn khi vận hành liên tục mà không sinh ra phát nóng nguy hiểm

và tổn thất lớn, được xác định bằng thực nghiệm Công suất MBA càng nhỏ thì mật

độ dòng điện cho phép càng lớn

Bảng8-4 MẬT ĐỘ DÒNG ĐIỆN CHO PHÉP

Công suất(VA)

Mật độ dòng điện cho phép(A/mm 2 )

Trang 30

- Sdd là tiết diện dây quấn (mm2).

- I là cường độ dòng điện (A)

- J: mật độ dòng điện cho phép (A/mm2)

b) Tính đường kính dây quấn.

Để đơn giản trong tính toán,ta có thể tra bảng để tìm tiết diện và đường kính dây quấn sau khi đã tính được dòng điện SC và

TC Sau khi đã tính được tiíet diện dây quấn, ta tiến hành tra bảng 8-5 đựoc giá trị đường kính dây quấn hoặc ngược lại

- Khái niệm chumg về máy biến áp

- Khái niệm máy biến áp

- Câu 1: Khi nối cuộn sơ cấp máy biến áp với nguồn điện một chiều sẽ xảy ra hiệntượng gì? Tại sao?

- Câu 2: Nêu khái niệm và công dụng của máy biến áp một pha công suất nhỏ?

Trang 31

Tiết 21

BÀI 8- TÍNH TOÁN, THIẾT KẾ MÁY BIẾN ÁP MỘT PHA (Tiếp)

1 Kiến thức

- HS nắm được quy trình chung để tính toán thiết kế MBA một pha công suất nhỏ

- Hiểu được yêu cầu, cách tính của từng bước khi thiết kế MBA một pha công suất nhỏ

2 Kĩ năng

- Thực hiện được quy trình chung để tính toán thiết kế MBA một pha công suất nhỏ

- Thực hiện được các bước tính toán: Xác định công suất, tính toán mạch từ, tính số vòngdây của các cuộn dây, tính tiết diện dây quấn, tính diện tích cửa sổ lõi thép, sắp xếp dâyquấn trong cửa sổ

3 Thái độ

- HS có ý thức tìm hiểu cách tính toán thiết kế MBA và liên hệ trong thực tế.

II.CHUẨN BỊ BÀI GIẢNG

- Dây quấn máy biến áp, lõi thép máy biến áp, kìm, tuavít,…

Câu hỏi: Trình bày cấu tạo và nguyên lý làm việc của máy biến áp?

2.Nội dung bài giảng mới

Trang 32

cách điện và khoảng hở, ngời

ta dùng hệ số lấp đầy cửa sổ

Scs = h.c(Theo kinh nghiệm h≈3c sẽ tiết kiệm đợc vật liệu và hình dáng MBA đẹp)

Cách tính diện tích của cửa

sổ lõi thép:

Cách1:

- Tính tổng tiết diện 2cuộn dây

SC và TC chiếm diện tích cửa sổlà:

SSC = N1.S dq1 ; STC = N2 S dq2

Trong đó:

+ N1 , N2 là số vòng dây củacuộn sơ cấp và thứ cấp

+ S dq1,S dq2là tiết diện dây quấn

- Từ đó tiến hành tính diện tíchcửa sổ lõi thép:

Scs = h.c

2

2 1

1

n

N n

* Các cỡ dây ở trên có thay đổi

chút ít tuỳ theo nhà chế tạo.

6 Sắp xếp dây quấn trong cửa sổ.

-Tính số vòng dây mỗi lớp:

Số vòng dây mỗi lớp =

Trang 33

- Tiếp đó, tính số lớp dây quấnbằng cách chia tổng số vòng cho

số vòng của mỗi lớp:

Số lớp dây quấn =

3 Củng cố, luyện tập (04 phỳt)

- Khỏi niệm chumg về mỏy biến ỏp

- Phõn loại mỏy biến ỏp

- Khỏi niệm mỏy biến ỏp

4 Hướng dẫn học sinh tự học ở nhà (01 phỳt)

- Cõu 1: Khi nối cuộn sơ cấp mỏy biến ỏp với nguồn điện một chiều sẽ xảy ra hiệntượng gỡ? Tại sao?

- Cõu 2: Nờu khỏi niệm và cụng dụng của mỏy biến ỏp một pha cụng suất nhỏ?

Tiết: 22+23+24 BÀI 9: THỰC HÀNH TÍNH TOÁN MÁY BIẾN ÁP MỘT PHA CễNG SUẤT NHỎ

I MỤC TIấU BÀI HỌC

1 Kiến thức

- HS hiểu được cấu tạo của mỏy biến ỏp

- HS hiểu được trỡnh tự tớnh toỏn thiết kế MBAmột pha cụng suất nhỏ

II CHUẨN BỊ BÀI DẠY

1.Chuẩn bị của giỏo viờn

- Đọc tài liệu tham khảo liờn quan đến bài giảng

- MBA một pha cụng suất nhỏ (đó thỏo vỏ): Mỗi nhúm 1 mỏy

- Thước kẻ, thước cặp, (hoặc pan me) cho mỗi nhúm

- Nghiờn cứu bài 9-SGK

- SGK, vở ghi chộp

- Phiếu học tập, Bảng 9-2 SGK

III.TIẾN TRèNH GIẢNG DẠY

Trang 34

Câu hỏi: Trình bày các bước tính toán máy biến áp một pha công suất nhỏ?

2.Nội dung bài giảng

Hoạt động 1: Tìm hiểu cấu tạo

*GV giao nhiệm vụ cho HS và yêu

cầu thực hành theo các nội dung như

đã nêu ở mục tiêu bài thực hành

* HS đo và ghi kết quả vào bảng mô

tả cấu tạo máy biến áp (9-1)

*GV yêu cầu HS nêu lại từng bước

thực hành theo nội dung thực hành ở

trên Từ đó đánh giá nhận thức của

- GV nêu lại các bước để HS tự đánh

giá kết quả của bản thân

40’

85’

1/Tìm hiểu cấu tạo Máy biến áp Bảng 9-1.MÔ TẢ CẤU TẠO MÁY BIẾN ÁP

Lõi thép Dây

quấn

Cửa s lõi thép

- Quan sát và mô tả cấu tạo Máy biến áp

- Đo kích thước lõi thép

- Đo đường kính dây quấn sơ cấp và thứ cấp

- Đo kích thước cửa sổ lõi thép

- Viết phiếu thực hành

2 Trình tự tính toán, thiết kế máy biến áp

PHIẾU HỌC TẬP Các bước tí

h toán thiết kế Nội dung

Những điểm cần 1.ưu ý

Trang 35

Hãy tính toán thiết kế MBA có các thông số sau: Điện áp sơ cấp 220V Điện áp thứcấp 24V

Công suất 60VA; η = 0,8

Tiết 25+26

BÀI 9: THỰC HÀNH TÍNH TOÁN MÁY BIẾN ÁP MỘT PHA CÔNG SUẤT NHỎ (tiếp)

1 Kiến thức

- HS hiểu được cấu tạo của máy biến áp

- HS hiểu được trình tự tính toán thiết kế MBAmột pha công suất nhỏ

2 Kĩ năng

- Xác định được các bộ phận chính của máy biến áp và chức năng của từng bộ phận

3 Thái độ

- HS có ý thức tìm hiểu cấu tạo và trình tự tính toán thiết kế MBA 1pha công suất nhỏ

II CHUẨN BỊ BÀI DẠY

- MBA một pha công suất nhỏ (đã tháo vỏ): Mỗi nhóm 1 máy

- Thước kẻ, thước cặp, (hoặc pan me) cho mỗi nhóm

Trang 36

- Phiếu học tập, Bảng 9-2 SGK

Câu hỏi: Em hãy mô tả cấu tạo máy biến áp một pha công suất nhỏ?

Hoạt động 6: Tìm hiểu ách tính tiết

diện dây quấn

GV Hướng dẫn học sinh cách tính tiết

diện dây và đường kính dây quấn

a Xác định công suất máy biến áp.

Công suất MBA: S1 = S2 = 30VA

c Tính số vòng dây của các cuộn dây

Chọn số vòng dây/vôn: n = 5vòng/V(Theo bảng 8-3)

- Số vòng dây cuộn sơ cấp là:

N1 = U1.n = 220.5 = 1100 vòng

- Số vòng dây cuộn thứ cấp là:

N2 = (U2 + 10%U2).n = (24 + 2,4).5 =

132 vòng

d Tính tiết diện dây quấn

Công suất của MBA< 50VA nên ta chọnmật độ dòng điện cho phép là J = 4A/mm2(căn cứ vào bảng 8-4)

Trang 37

1 , 397 2

, 0

31 , 0 132 035 , 0 1100

cm

mm ≈

= +

1

4

14 , 0

mm J

1 Kiến thức

- HS nắm được một số vật liệu thông dụng để chế tạo máy biến áp

- Công dụng và phạm vi sử dụng các loại vật liệu đó

2 Kĩ năng

- Nhận biết được các vật liệu thông dụng để chế tạo MBA như vật liệu để chế tạo lõi

thép, dây quấn

3 Thái độ

- HS có ý thức tìm hiểu các vật liệu chế tạo MBA trong thực tế.

- Chuẩn bị một số vật liệu:

+ Vật liệu dùng làm mạch từ: Lõi thép kỹ thuật điện

+ Vật liệu dùng làm dây quấn: Dây e may

+ Vật liệu cách điện: Nhựa,cao su

Trang 38

III TIẾN TRÌNH BÀI GIẢNG

1.Ổn định lớp

Kiểm tra sĩ số lớp học

Câu hỏi: Em hãy cho biết mạch từ của MBA được chế tạo như thế nào?Tại sao

người ta lại chế tạo như vậy?

Hoạt động 1: Tìm hiểu vật liệu dùng làm

mạch từ

*GV đặt câu hỏi: Mạch từ của MBA có cấu tạo

như thế nào?

*HS suy nghĩ và trả lời

*GV giải thích về tỉ lệ silíc: Tỉ lệ silíc càng

nhiều thì càng dễ gãy, do đó không thể tăng

quá mức Để xác định một cách tương đối tỉ lệ

silíc chỉ cần gấp lõi thép lại Nếu lõi thép bị

gãy tức là tỉ lệ silíc trong lõi thép cao, còn loại

thường thì chỉ cong, không gãy

*GV giải thích cho HS hiểu về việc chế tạo lõi

thép MBA, cách sắp đặt các lõi thép sao cho

(Loại tôn có tổn thất ít là loại cóchứa nhiều silíc: Tôn có 1% silíctổn thất 3,6W/kg, tôn có 2,2% silíctổn thất 2,4W/kg)

- Đẻ giảm tổn thất, các lá tôn dùngcho MBA công nghiệp được cáchđiện với nhau bằng lớp giấy rấtmỏng dán trên mặt lá tôn hoặc bằngmột lớp sơn cách điện

- Các lá tôn cần có bề dày nhưnhau, lá tôn càng mỏng, tổn thấtcông suất (W/kg) càng nhỏ đi

- Khi chế tạo lõi thép, có thể xếpxen kẽ từng lá một, hoặc từng sấphai hoặc bốn lá thép Tiết diện trụcủa lõi thép có thể tăng lên bằngcách xếp thêm lá thép, nhưngkhông được xếp quá mức vì khi bềdày của lõi thép gấp ba lần bề rộngcủa trụ thì việc quấn dây sẽ gặp khókhăn

- Để đơn giản cho việc chuẩn bị lõithép, có thể sử dụng bảng quy cáchnhững mạch từ dùng với những lõithép tiêu chuẩn sau: (Bảng 10-1) Dựa vào bảng này, ta chọn thépKTĐ để làm mạch từ theo thiết kế

II Dây quấn Máy biến áp

-Dây quấn SC và TC của MBA làm

Trang 39

Hoạt động 2: Tìm hiểu dây quấn Máy biến áp

*GV lưu ý với HS: Trước khi quấn MBA cần

dự trự số lượng và loại dây cho dây SC và TC

của MBA theo thiết kế

Hoạt động 3 : Tìm hiểu vật liệu cách điện

MBA

*GV thuyết trình: Tuổi thọ của MBA phụ thuộc

phần lớn vào chất cách điện Nếu cách điện

không đầy đủ sẽ nguy hại, còn cách điện quá

mức sẽ làm tăng kích thước và giá thành

Cách điện chính của MBA gồm:

- Cách điện giữa các vòng dây

- Cách điện giữa các lớp dây

- Cách điện giữa các dây quấn với nhau và với

- Dây quấn MBA có công suất lớnthường có tiết diện chữ nhật hoặchình vuông, còn dây quấn MBAcông suất nhỏ có tiết diện hình tròn

- Các cuộn dây có thể được cuốn thành từng bối hoặc thành lớp liên tục, vòng này sát vòng kia Cách quấn thành từng bối nhanh hơn, được dùng với điện áp không cao Cách quấn thành từng lớp có cách điện sẽ đảm bảo cho máy vận hành

an toàn hơn và cuộn dây sẽ chiếm chỗ ít hơn

III Vật liệu cách điện của máy biến áp

1 Cách điện giữa các vòng dây

Dây quấn của MBA gồm 2loại:

- Loại dây bọc: Được cách điệnbằng lớp tơ tự nhiên hay nhân tạohoặc bằng vải sợi Loại dây bọc nàydùng cho các cuộn dây được ngâmtẩm

- Loại dây tráng men: Được tránglớp sơn emay bên ngoài Loại dâyemay này được dùng rất nhiều đểquấn MBA nhỏ Nó có ưu điểm là íthút ẩm và với độ cách điện nhưnhau thì kích thước nhỏ hơn loạidây bọc và có thể chịu được nhiệt

độ cao

Tuy nhiên cần chọn loại dây emay

có lớp emay được tráng đều và bámchắc vào dây, không chóc ra khidùng móng tay cạo Ngoài ra dâyemay còn phải dễ uốn và có độ đànhồi để khi quấn không bị gãy

2 Cách điện giữa các lớp dây.

- Cách điện giữa các lớp dây bằngmột hoặc nhiều lớp giấy paraphinhoặc tẩm nhựa cách điện

Trang 40

GIẤY LÓT CÁCH ĐIỆN GIỮA CÁC LỚP

Đường kính ây quấn (mm)

GV giới thiệu các bước cách điện giữa các dây

quấn với nhau và với vỏ

HS chú ý theo dõi

* GV giải thích: Hệ số an toàn là tỉ số giữa

điện áp chọc thủng và điện áp định mức

* GV lưu ý với HS rằng: Cách tẩm nhúng

cuộn dõy vào trong nhựa cách điện không đảm

bảo nếu dây quấn có nhiều lớp Cách tẩm này

có khi còn có hại đối với dây emay, vì có

- Giấy cách điện giữa các lớp cầnphải thừa ra ở hai đầu các cuộn dây.Với điện áp từ 100 ÷ 200V, lõi cuộndây không có má thì độ thừa là5mm Để tránh bị tuột ra, cần thêm2mm lớn hơn thân của cuộn dây đểsau đó gấp mép lại

3 Cách điện giữa các dây quấn với nhau và với vỏ.

Điện áp thí nghiệm giữa các dâyquấn và giữa dây quấn với vỏ máybiến áp bằng:

2Uđm + 1000VUđm là điện áp định mức của dâyquấn

Điện áp thí nghiệm này không nhỏhơn 2000V

- Cách điện của các dây quấn cầnchịu đựng được điện áp thí nghiệm

đó trong 5 phút mà không xảy raphóng điện

- Nếu dùng giấy tẩm dầu dày0,06mm chịu được điện áp đánhthủng 1000V, để cách điện 2000Vthì số giấy sẽ là (lấy hệ số an toàn là5):

5 x 2000/1000 = 10lớp

- Để cách điện giữa dây quấn và lõithép, người ta dùng giấy bìa làmkhuôn cho các dây quấn

- Để hoàn chỉnh và tăng mức cáchđiện, các MBA được tẩm sơn cáchđiện Nhưng muốn cho việc tẩm đạthiệu quả cao, cần phải sấy trongchân không rồi tẩm dưới áp lực đểchất tẩm thấm sâu vào các khe hởcủa cuộn dây

- Bảng 10-3 cho điện áp đánh thủngcủa một số giấy và vải cách điện dùng cho MBA (trị số trung bình đểtham khảo, có thể thay đổi theo nhàchế tạo)

Định dạng
Số trang	141
Dung lượng	1,22 MB