SKKN Lịch sử 7

ĐẶT VẤN ĐỀ Thiết bị dạy học là điều kiện không thể thiếu được cho việc triển khai chương trình, Sách giáo khoa nói chung và đặc biệt cho việc triển khai đổi mới phương pháp dạy học vào h

I/ SƠ YẾU LÍ LỊCH:

Họ và tên: Doãn Đức Hải

Ngày sinh: 14/08/1975

Năm vào nghành: 1996

Chức vụ-Đơn vị công tác: Tổ phó tổ chuyên môn, Giáo viên

Trường THCS Hồng Minh-Phú Xuyên-Hà Nội Trình độ chuyên môn: Đại Học

Hệ đào tạo: Chính Quy

Bộ môn giảng dạy: Ngữ văn 8; Lịch sử 7

Ngoại ngữ:

Trình độ chính trị: Sơ cấp

Khen thưởng: Giáo viên giỏi cấp huyện

II/ NỘI DUNG CỦA ĐỀ TÀI

PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ

Thiết bị dạy học là điều kiện không thể thiếu được cho việc triển khai chương trình, Sách giáo khoa nói chung và đặc biệt cho việc triển khai đổi mới phương pháp dạy học vào hoạt động tích cực, chủ động của học sinh Đáp ứng yêu cầu này, phương tiện dạy học – thiết bị dạy học phải tạo điều kiện

thuân lợi nhất cho học sinh thực hiện các hoạt động độc lập trong quá trình chiếm lĩnh tri thức của môn học, nhất là môn lịch sử đối với học sinh nói chung và học sinh bậc trung học cơ sở nói riêng

LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Cơ sở lí luận

Căn cứ vào đặc điểm của qúa trình nhận thức : Con đường nhận thức tri thức đi từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng và từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn mà thiết bị dạy học là phương tiện trực quan sinh động nhất là tranh, ảnh, lược đồ – bản đồ… trong giảng dạy lịch sử là đồ dùng trực quan sinh động để tái hiện sự kiện lịch sử

Quán triệt mục tiêu giáo dục của nước ta, luật giáo dục năm 2005 đã

xách định mục tiêu giáo dục phổ thông ở nước ta là: “ Đào tạo con người

Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ về nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội Hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc.”

Căn cứ vào đặc trưng cơ bản của môn học lịch sử ở trường phổ thông: Học tập lịch sử là quá trình nhận thức những điều đã diễn ra trong quá khứ của xã hội, để hiểu về hiện tại và chuẩn bi cho tương lai Khác với giới tự nhiên, lịch sử xã hội loài người không thể trực tiếp quan sát và cũng không thể khôi phục lại diễn biến lịch sử trong phòng thí nghiệm Mặt khác, lịch sử là những sự việc đã diễn ra, là hiện thực trong quá khứ, tồn tại một cách khách

quan, không thể thông qua “phán đoán”, “suy luận”…để biết lịch sử

Vì vậy, nhiệm vụ đầu tiên tất yếu của môn lịch sử ở trường phổ thông là tái tạo lịch sử – tức là cho học sinh tiếp xúc với những vật chứng, những dấu vết của quá khứ, tạo ra ở học sinh những hình ảnh cụ thể, sinh động chính xác

vè các sự kiện, hiện tượng lịch sử; những biểu tượng về con người và hoạt động của họ trong bối cảnh thời gian, không gian xác định với những điều kiện lịch sử cụ thể

Cơ sở thực tiễn

Những năm qua, việc dạy học lịch sử đã có nhiều tiến bộ đáng kể góp phần vào sự nghiệp giáo dục nước nhà Tuy nhiên, nhìn nhận một cách thẳng thắn, khách quan, chúng ta thấy việc dạy học lịch sử ở trường phổ thông còn rất nhiều bất cập, chưa đáp ứng được yêu cầu mà thực tiễn đòi hỏi Tình trạng dạy chay, lối thuyêt trình đơn điệu… còn phổ biến Điều đó làm cho hiệu quả dạy học lịch sử còn nhiều hạn chế; học sinh không hứng thú, say mê học tập

bộ môn, chất lượng dạy học lịch sử được đánh giá qua các kỳ thi thấp; tình

trạng “ dân ta không biết sử ta” đang có chiều hướng ra tăng.

Hơn nữa, chất lượng phương tiện – thiết bị dạy học trong những năm gần đây đã được quan tâm đầu tư đáng kể song vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới, thiếu về chủng loại và kém hiệu quả sử dụng

Vì vậy, việc đổi mới phương pháp dạy học lịch sử “dạy hướng vào

người học”, trong đó để người học chủ động tích cực, tự chiếm lĩnh tri thức

thông qua việc sử dụng phương tiện và thiết bị dạy học (đồ dùng dạy học trực quan) là một khâu quan trọng của quá trình dạy học lịch sử Đặc biệt với đối tượng học sinh tuổi từ 10 đến 15 ở bậc THCS – tuổi hiếu động ưa thích điều mới, ham khám phá học hỏi, thích độc lập

Vì những lí do trên nên tôi chọn thực hiện:

VIỆC ĐỔI MỚI, SỬ DỤNG THIẾT BỊ DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ LỚP

PHẦN II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

Năm học 2009-2010,tôi được nhà trường phân công dạy môn lịch sử ở

ba lớp 7 (7A - 7B - 7C) Tôi đã suy nghĩ và vận dụng tích cực việc sử dụng phương tiện – thiết bị để dạy học nhằm thực hiện nghiêm túc sự chỉ đạo của

nghành về đổi mới phương pháp dạy học nói chung và đổi mới việc dạy học lịch sử nói riêng và đã đạt được những kết quả khả quan như sau

1.Đổi mới việc sử dụng thiết bị dạy học lịch sử

Đổi mới phương pháp dạy học lịch sử đòi hỏi được đổi mới cả về thiết bị dạy học và phương pháp sử dụng

lịch sử ở trường THCS Hồng Minh

Trường THCS Hồng Minh là trường thuộc xã Miền tây của huyện Phú Xuyên

và thuần nông, thực hiện qui chế thiết bị giáo dục, ban hành theo quyết định

số 41/2000 /QĐ/BGD&ĐT ngày 24 tháng 3 năm 2000 qui định:

- Thực hiện đầy đủ những bài thực hành qui định trong chương trình và sách giáo khoa

- Sử dụng thành thạo thiết bị giáo dục theo tài liệu hướng dẫn sử dụng của nhà sản xuất, nhà cung ứng

- Có kế hoạch chuẩn bị trước thiết bị theo danh mục thiết bị tối thiểu

- Mua vật liệu tiêu hao, tự sưu tầm, tự làm thiết bị cần thiết

- Nghiên cứu làm thử thiết bị cần thiết trước khi lên lớp

Thiết bị dạy học môn lịch sử rất đa dạng, phong phú: Tranh , ảnh, lược

đồ Mẫu vật , băng hình… ở đây tôi quan tâm đến việc sử dụng lược đồ – loại thiết bị thường được sử dụng trong việc giảng dạy lịch sử

Thiết bị dạy học tuy phong phú về chủng loại nhưng thực tế ở trường tôi, thiết bị dạy học môn lịch sử được sử dụng chủ yếu là các loại bản đồ và lược đồ lịch sử Song số lượng thiếu nhiều, hình thức chưa đảm bảo thẩm mĩ; Một thực tế: Việc sử dụng thiết bị dạy học do có nhiều lí do khác nhau nên chưa trở thành nhu cầu thường xuyên Do vậy ngay sau khi nhận chuyên môn,

tôi đã liên hệ với bộ phận phụ trách thiết bị để nắm vững, phân loại danh mục thiết bị hiện có để có kế hoạch chuẩn bị , sử dụng

Cụ thể:

Bảng danh mục lược đồ môn lịch sử lớp 7 ( được cấp )

1 Lược đồ các cổ đại phương đông phương tây Bài 1:SGK T3

Bài 4:SGK T10 Bài 5:SGK T15

2 Cuộc kháng chiến chống Tống lần 1(981) Bài 11: SGK T38

3 Cuộc kháng chiến chống Tống lần 2(

1076-1077)

Bài 11: SGK T46

4 Cuộc kháng chiến lần 1 chống quân xâm lược

Mông Cổ (1258)

Bài 14: SGK T55

5 Cuộc kháng chiến lần 2 chống quân xâm lược

Nguyên (1285)

Bài 14: SGK T58

6 Cuộc kháng chiến lần 3 chống quân xâm lược

Nguyên (1287-1288) và chiến thắng Bạch

Đằng lịch sử ( 1288)

Bài 14: SGK T62,64

7 Khởi nghĩa Lam Sơn (1418-1427) Bài 19: SGK T82

8 Chiến thắng Tốt Động – Chúc Động (1426) Bài 19: SGK T89

9 Chiến thắng Chi Lăng-Xương Giang(1427) Bài 19: SGK T92

10 Chiến thắng Ngọc Hồi - Đống Đa (1789) Bài 25: SGK T129

Như vậy lược đồ để giảng dạy còn thiếu rất nhiều Vì vậy tôi đã có kế hoạch phối hợp với các đồng chí giảng dạy cùng bộ môn, phân công cho học sinh vẽ phóng to các lược đồ có trong sách giáo khoa để bảo đảm có lược đồ dạy học Trước khi giao cho học sinh vẽ giáo viên cần quán triệt các yêu cầu:

- Về kích thước (theo kích thước khổ A0)

- Về màu sắc

- Về chữ viết, kí hiệu (phần chú giải)

Lược đồ phải đảm bảo về cả tính thẩm mĩ và hiệu quả sử dụng

Bảng phân công vẽ lợc đồ

1 Lược đồ Đụng Nam ỏ thế kỉ XIII – XV SGK T22 Tổ 1 - 7B

3 Trận chiến tại phũng tuyến Như Nguyệt SGK T43 Tổ 3 – 7B

4 Khởi nghĩa Nụng dõn nửa cuối thế kỉ XIV SGK T76 Tổ 4 – 7B

5 Đường tiến quõn ra bắc của khỏi nghĩa Lam Sơn

SGK T86

Tổ 1 – 7C

6 Lược đồ hành chớnh nước Đại Việt thời Lờ Sơ SGK

T95

Tổ 2 – 7C

7 Phong trào nụng dõn khởi nghĩa thế kỉ XVI SGK

T105

Tổ 3 – 7C

8 Nơi diễn ra cỏc cuộc khởi nghĩa nụng dõn ở đàng

ngoài thế kỉ XVIII SGK T118

Tổ4 – 7C

9 Căn cứ địa của nghĩa Tõy Sơn SGK T121 Tổ 1 – 7A

10 Lược đồ Tõy Sơn khởi nghĩa chống cỏc thế lực

phong kiến và chống xõm lược nước ngoài SGK

T123

Tổ 2 – 7A

11 Lược đồ cỏc đơn vị hành chớnh việt Nam thời

Nguyễn (1832) SGK T135

Tổ 3 – 7A

12 Lược đồ những nơi bựng nổ cuộc nổi dạy của nhõn

dõn chống vương triều Nguyễn thế kỉ XIX SGK

T140

Tổ 4 – 7A

Như vậy, qua việc thực hành vẽ lược đồ giỳp học sinh tiếp cận vối bản

đồ lịch sử; rốn kĩ năng ứng dụng và chuẩn bị được lượng lược đồ bổ xung vào kho thiết bị đồng thời cú lược đồ để dạy học mụn lịch sử lớp 7 Muốn việc làm này cú kết quả tốt, giỏo viờn phải thường xuyờn nhắc nhở, động viờn, khớch lệ kiểm tra, đụn đốc kịp thời, ra thời hạn nộp…

2 Kĩ năng khai thỏc lược đồ.

Điều quan trọng trong giờ dạy học lịch sử, giáo viên phải biết khai thác

và hướng dẫn học sinh tái hiện lịch sử qua lượng đồ

Các bước tiến hành khai thác lược đồ

Bước 1: Cho học sinh quan sát lược đồ, trong đó chú ý qua sát cả nội

dung, gianh giới và các kí hiệu bản đồ

Bước 2: Giáo viên đặt câu hỏi nêu vấn đề và gợi ý để học sinh tìm hiểu

nội dung lược đồ

Bước 3: Học sinh trả lời bằng việc trình bày kết quả tìm hiểu nội dung

lược đồ

Bước 4: Giáo viên nhận xét bổ sung ý kiến trả lời của học sinh và hoàn

chỉnh nội dung lược đồ cần cung cấp cho học sinh

Cuối cùng học sinh nắm được cách khai thác lược đồ, nội dung của lược

đồ gắn liền với nội dung bài học

3 Vận dung khai thác lược đồ

Cụ thể:

Khai thác lược đồ kháng chiến chống Tống thời Lí (1075 – 1077)

Trước hết giáo viên nên yêu cầu: Dựa vào lược đồ hãy trình bày cuộc tiến công xâm lược nước ta của quân Tống

Sau khi học sinh suy nghĩ, trình bày cuộc xâm lược của quân Tống trên lược đồ, giáo viên nhận xét và có thể giới thiệu như sau: Nhìn vào lược đồ, chúng ta thấy chiến trường trong cuộc kháng chiến chống Tống diễn ra cả trên

bộ và trên biển Lực lượng của quân Tống gồm 10 vạn bộ binh, 1 vạn ngựa,

20 vạn quân phu do tướng Quách Quỳ, Triệu Tiết chỉ huy, từ Ung Châu, phân hành nhiều mũi vượt qua biên giới tràn vào nước ta (Giáo viên kết hợp lời nói với việc dùng bút dạ vẽ đường tiến quân của quân Tống trên lược đồ) Một đạo quân thuỷ cũng được lệnh vượt biển sang tiếp ứng

Về phía ta, nhà Lí đã chủ động bố trí lực lượng đón đánh các cánh quân của địch ở ngay cửa ải biên giới Do các tướng Lưu Kì, Thân Cảnh Phúc,

Lí Kế Nguyên chỉ huy

Sau khi bị chặn đánh ở ải Lí Quyết (Lạng Sơn) và bị đánh tơi bời ở ven biển Quảng Ninh, Quân Tống tập trung lực lượng cố tiến về Thăng Long, nhưng chúng đã gặp phải phòng tuyến rất kiên cố, vững chắc của quân ta

Đến đây giáo viên nêu câu hỏi: Đó là phòng tuyến nào? Hãy cho biết nét chính về phòng tuyến đó?

- Học sinh trả lời câu hỏi

- Giáo viên nhận xet, trình bày: Đó là phòng tuyến trên sông Như Nguyệt Phòng tuyến Như Nguyệt được xây dựng trên sông Như Nguyệt (đoạn sông Cầu chảy qua huyện Hiệp Hoà - Bắc Giang và Yên Phong – Bắc Ninh) Nhìn trên lược đồ, chúng ta thấy phòng tuyến Như Nguyệt được xây dựng ở ngay đoạn sông mà các con đường từ phía Bắc về Thăng Long đều phải đi qua, phòng tuyến dài gần 100km, được đắp cao, có hàng rào tre dày đặc, chắc chắn, chạy dài từ sườn đông bắc dãy núi Tam Đảo đến sườn tây dãy núi Nham Biền (Yên Dũng – Bắc Giang), dưới sông có thuỷ quân, trên thành có quân đóng và tuần tiễu, tập trung ở bến sông và nơi có đường giao thông đi qua Tiếp theo giáo viên yêu cầu học sinh trình bày những nét chính về diễn biến cuộc kháng chiến chống Tống trên lược đồ

Sau khi học sinh trình bày, giáo viên nhận xét và hoàn chỉnh tường thuật diễn biến như sau:

Đến tháng 1 năm 1077, quân Tống tiến tới bờ bắc sông Cầu, cánh quân phải tập trung ở bến Như Nguyệt, cánh quân trái đóng ở Thị Cầu, hai lần quân Tống đóng bè tiến sang bờ nam nhưng đều bị quân ta đánh trả quyết liệt phải lui về bờ bắc Thồi gian kéo dài, quân Tống mệt mỏi, ốm đau, bệnh tật và khủng hoảng về tinh thần bởi nỗi ám ảnh từ bài Thơ Thần trong đền thờ

Trương Hống, Trương Hát Chính lúc đó, quân ta do Lí Thường Kiệt chỉ huy, quân địch 10 phần chết 5 hoặc 6 phần

Đến tháng 2-1077, sau khi được quân ta chủ động, đề nghị giảng hoà, quân Tống vội vã rút quân về nước Cuộc kháng chiến chống Tống kết thúc

Kết quả:

So sánh 2 tiết học của 2 lớp khác nhau, có cùng đối tượng học sinh như nhau, dạy học cùng một bài trên tôi thấy như sau: Lớp 7B và 7A có sử dụng lược đồ, lớp 7C không sử dụng lược đồ

Kết quả: Lớp 7B có 36 học sinh qua kiểm tra có 31/36 học sinh hiểu bài chiếm tỉ lệ 86,1 %, lớp 7A có 47 học sinh qua kiểm tra có 40/47 học sinh hiểu bài chiếm tỉ lệ 85,1% Còn lớp 7C không sử dụng lược đồ , kết quả lớp

có 36 học sinh thì có 17/36 em hiểu bài chiếm tỉ lệ 47,2 % số học sinh hiểu bài Điều đó khẳng định: Nếu dạy học có sử dụng đồ dùng dạy học – lược đồ lịch sử thì tiết học sôi nổi hơn, học sinh tích cực, tự giác, hứng thú học tập

hơn; giáo viên nói – viết ít hơn Kết quả học sinh tự chiếm lĩnh tri thức (hiểu

bài) cao hơn.

PHẦN III : KẾT LUẬN

Việc sử dụng thiết bị – lược đồ lịch sử trong dạy học bộ môn là một công việc rất cần thiết và quan trong, vì vậy trong quá trình dạy học lịch sử bắt buộc người giáo viên phải chuẩn bị và sử dụng nghiêm túc thiết bị dạy học, có như vậy việc dạy học môn lịch sử nói chung và việc dạy học môn lịch

sử nói riêng mới mang lại kết quả cao, mới góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu giáo dục của môn học do ngành đặt ra được quy định tại Luật Giáo dục

năm 2005 là: “Đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức,

tri thức, sức khoẻ, thẩm mĩ về nghề nghiệp, trung thành với lí tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”.

Trên đây là một vài kinh nghiệm tôi đúc kết qua thực tế giảng dạy môn lịch sử 7 tại trường THCS Hồng Minh năm học 2009 – 2010 Bài viết của tôi

sẽ không tránh khỏi những thiếu sót Tôi rất mong nhận được sự góp ý của độc giả!

II/MỘT SỐ ĐỀ XUẤT ,KIẾN NGHỊ

1 Đối với phụ huynh

Quan tâm hơn đến việc học hành của con em mình ,đầu tư nhiều về thời gian cho con cái học tập, không nên để cho các em phụ giúp nhiều công việc gia đình

Hướng dẫn và tạo cho con thói quen đọc sách báo; chia sẻ tư vấn ,định hướng ,bồi dưỡng tâm hồn cho con để các em có nhiều thuận lợi trong việc bộc lộ và phát triển cảm xúc ,tình cảm trong cuộc sống nói chung và trong việc học môn lịch sử nói riêng

Phối hợp chặt chẽ ,thường xuyên với giáo viên bộ môn Lịch sử để tìm hiểu ,nắm bắt kịp thời tình hình học tập của con em mình

2 Đối với phòng giáo dục

Tổ chức hội thảo chuyên đề cho giáo viên bộ môn Lịch sử trong từng năm để giáo viên có dịp trao đổi kinh nghiệm ,bàn luận tìm ra biện pháp tối ưu ,tích cực nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử

Có kế hoạch tham mưu với cấp trên có chế độ đãi ngộ hợp lí đối với giáo viên giảng dạy phụ đạo thêm cho học sinh yếu kém môn Lịch sử

Đầu tư trang thiết bị ,dụng cụ trực quan ,đặc biệt là đầu tư công nghệ thông tin để hỗ trợ cho giáo viên giảng dạy Lịch sử

3 Đối với địa phương

Quản lí chặt chẽ các điểm kinh doanh internet và các điểm dịch vụ

không lành mạnh ,làm ảnh hưởng đến chất lượng học tập của học sinh

Quan tâm sát sao,hiệu quả đến chất lượng giáo dục ở địa phương ,đầu tư

cơ sở vật chất kịp thời phục vụ cho việc dạy và học

Đánh giá của hội đồng cơ sở Hồng Minh, ngày 10/05/2010 Người thực hiện

Doãn Đức Hải.