SKKN Lịch sư năm 2008-2009

Vì vậy, phương pháp và hình thức dạy học môn lịch sử rất phong phú, đa dạng; bao gồm cả các phương pháp hiện đại như: thảo luận nhóm, đóng vai nhân vật, giải quyết vấn đề, nghiên cứu tìn

A PHẦN MỞ ĐẦU

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:

Môn lịch sử ở trường phổ thông nhằm giúp học sinh có được những kiến thức cơ bản, cần thiết về lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới; góp phần hình thành

ở học sinh thế giới quan khoa học, giáo dục lòng yêu quê hương, đất nước truyền thống dân tộc, tinh thần cách mạng Bồi dưỡng các năng lực tư duy, hành động

và thái độ ứng xử đúng đắn trong cuộc sống xã hội Vì vậy, phương pháp và hình thức dạy học môn lịch sử rất phong phú, đa dạng; bao gồm cả các phương pháp hiện đại như: thảo luận nhóm, đóng vai nhân vật, giải quyết vấn đề, nghiên cứu tình huống,dự án, hợp tác …) và các phương pháp truyền thống như: ( trực quan, đàm thoại, kể chuyện,…; bao gồm cả hình thức dạy học theo lớp, theo nhóm nhỏ

và cá nhân; hình thức dạy học ở lớp, ở phòng bộ môn, ở bảo tàng, tại các di tích lịch sử,…và học sinh cũng có thể nghe báo cáo, trao đổi trực tiếp với các nhân chứng lịch sử ( Nói chuyện với các cựu chiến binh )

Vì vậy, tổ chức dạy học theo nhóm là hình thức dạy mới – một trong những hình thức thực hiện tốt nhất việc dạy học phát huy tính tích cực và tương tác của học sinh Với hình thức này, HS được lôi cuốn vào các hoạt động học tập, tiếp thu kiến thức bằng chính khả năng của mình với sự tổ chức hướng dẫn của giáo viên.Thông qua tổ chức học nhóm giáo viên kết hợp đánh giá kết quả học tập của học sinh

Từ hiệu quả thực tế nêu trên tôi chọn đề tài “ Tổ chức dạy học theo nhóm

- môn lịch sử ở trường THCS”

II MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ CỦA ĐỀ TÀI:

1 Mục đích: Tìm hiểu định nghĩa dạy học lịch sử theo nhóm và cách thức

tổ chức học sinh làm việc theo nhóm đối với môn lịch sử ở trường THCS

2 Nhiệm vụ:

Tác dụng của dạy học lịch sử theo nhóm

Tổ chức dạy học lịch sử theo nhóm

Vai trò của giáo viên trong dạy học lịch sử theo nhóm

Thực trạng và một số giải pháp

III ĐỒI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU.

1 Đối tượng.

Đề tài nghiên cứu tổ chức dạy học theo nhóm đối với môn lịch sử ở trường THCS Hùng Vương

2 Phạm vi nghiên cứu.

Lập kế hoạch dạy học lịch sử theo nhóm Tổ chức dạy học lịch sử theo nhóm như thế nào?

IV/ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU:

Thời gian nghiên cứu : Từ tháng 2 /2008 đến nay

Thời gian thực hiện và hoàn thành đề tài :từ tháng 2/2008 đến tháng 2/2009

B NỘI DUNG

I CƠ SỞ LÍ LUẬN

Lứa tuổi thiếu niên có vị trí quan trọng trong chu kì phát triển tâm lí của trẻ, vì đây là giai đoạn chuyển tiếp từ trẻ em sang người lớn nên có những biến đổi về mặt giải phẫu sinh lí ( như thời kì tầm vóc lớn lên, chiều cao phát triển , giọng nói thay đổi ) những thay đổi trong điều kiện sống, đặc biệt ở nhà trường, thời kì này các em tiếp xúc với nhiều môn học, nhiều tri thức mớí, nhiều giáo viên mới, mỗi môn học có phương pháp giảng dạy riêng phù hợp với đặc trưng

bộ môn Mỗi giáo viên có một cách trình bày, có một phương pháp dạy riêng ,vì vậy ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển trí tuệ của các em

Tính tích cực của con người biểu hiện trong hoạt động, đặc biệt trong những hoạt động của chủ thể Học tập là hoạt động chủ đạo ở lứa tuổi đi học Tích cực trong hoạt động học tập thực chất là tính tích cực , nhận thức, đặc trưng

ở khát vọng hiểu biết, cố gắng trí tuệ và nghị lực cao trong quá trình chiếm lĩnh tri thức Học sinh sẽ thông hiểu và ghi nhớ những gì đã nắm được qua hoạt động chủ động, nỗ lực của chính mình

II CƠ SỞ THỰC TIỄN.

1 TÁC DỤNG CỦA DẠY HỌC LỊCH SỬ THEO NHÓM:

Hoạt động nhóm là một đặc điểm quan trọng, đó là quá trình học sinh được tham gia một chuỗi các hoạt động học tập dưới sự hướng dẫn của giáo viên, được khuyến khích để trao đổi kinh nghiệm và được tạo cơ hội làm việc hợp tác với người khác Bằng cách nói ra những điều đang suy nghĩ , mỗi người

có thể hiểu rõ trình độ hiểu biết của mình về vấn đề đã nêu ra, thấy mình học hỏi được những gì Với cách này, bài học trở thành quá trình học hỏi lẫn nhau chứ không phải là sự tiếp nhận thụ động từ giáo viên

Ví dụ: Bài 24: Phong trào Tây sơn ( lịch sử 7) phần III: Tây Sơn lật đổ

chính quyền họ Trịnh, đặt nền tảng thống nhất đất nước

Sau khi thông báo những thông tin cơ bản, giáo viên tổ chức cho học sinh thảo luận nhóm:

? Nguyên nhân dẫn đến Tây Sơn lật đổ chính quyền Nguyễn – Trịnh – Lê

và điền vào phiếu học tập những nguyên nhân đúng

-Do sự tham gia hưởng ứng của các tầng lớp nhân dân Đàng Trong, Đàng Ngoài

-Do sự chỉ huy tài giỏi của anh em Tây Sơn, đặc biệt là Nguyễn Huệ -Do Tây Sơn mạnh

-Vì chính quyền Nguyễn – Trịnh – Lê suy yếu

Thông qua hoạt động thảo luận nhóm như vậy, học sinh nắm vững nhớ sâu kiến thức bài học Đồng thời giúp các em rèn luyện và phát triển kỹ năng làm việc và giao tiếp, tạo thói quen học hỏi lẫn nhau: phát huy vai trò trách nhiệm, tính tích cực trên cơ sở hợp tác Có như vậy mới dần xoá bỏ thói quen thụ động ( ghi chép ) của học sinh

Bạn hãy đọc thông tin hỗ trợ trên và suy nghĩ về các vấn đề sau:

* Hoạt động 1:

? Bạn hiểu thế nào là dạy học theo nhóm?

? Bạn nhớ lại một giờ dạy lịch sử có sử dụng hình thức dạy học theo nhóm

và chỉ ra lợi ích của hình thức này?

Bạn có thể trao đổi ý kiến với đồng nghiệp

Thông tin phản hồi cho hoạt động 1

Dạy học theo nhóm là hình thức dạy học đặt học sinh vào môi trường học tập tích cực, trong đó học sinh được chia thành các nhóm nhỏ ( 2,4,6 em ) một cách thích hợp Trong nhóm, học sinh được thảo luận và hợp tác làm việc với

nhau Dạy học theo nhóm, học sinh học tập thông qua giao tiếp, trao đổi, tranh luận với nhau, chia sẻ và có cơ hội để diễn đạt ý nghĩ của mình, tìm tòi và mở rộng suy nghĩ Còn giáo viên là người tổ chức các hoạt động gợi mở, hướng dẫn kích thích và hỗ trợ học sinh bằng kinh nghiệm giáo dục của mình

Dạy học theo nhóm là hình thức dạy học tích cực vì:

Hoạt động thảo luận nhóm đã tạo nên mối quan hệ hợp tác giữa các cá nhân trên con đường chiếm lĩnh kiến thức học tập

Thông qua hoạt động thảo luận nhóm, ý kiến của mỗi cá nhân được bộc lộ, khẳng định hay bác bỏ, qua đó người học nâng mình lên một trình độ mới Nhờ thảo luận nhóm, bài học vận dụng được vốn hiểu biết và kinh nghiệm của mỗi học sinh và của cả lớp chứ không chỉ dựa trên vốn hiểu biết và kinh nghiệm của thầy giáo

Hoạt động nhóm đem lại cho học sinh cơ hội để sử dụng phương pháp, kiến thức và kỹ năng các em đã lĩnh hội và rèn luyện

Ví dụ: Dạy bài 5: Các quốc gia cổ đại phương tây ( lịch sử 6 ) Phần các

giai cấp trong xã hội Hy Lạp và RôMa, khi giáo viên tổ chức cho học sinh thảo luận nhóm để tìm hiểu sự khác nhau giữa các giai cấp trong xã hội phương Đông

và Phương Tây cổ đại, đây là cơ hội để học sinh sử dụng những kiến thức đã được tiếp nhận trong bài trước kết hợp với kiến thức mới nên đã khám phá trong

xã hội phương Tây có 2 giai cấp chính: Chủ nô và nô lệ ( khác với xã hội phương Đông có 3 giai cấp chính) Xã hội này dựa trên sức lao động của nô lệ nên gọi đó là xã hội chiếm hữu nô lệ

Giúp học sinh rèn luyện, phát triển kỹ năng làm việc và giao tiếp, tạo điều kiện cho các em học hỏi lẫn nhau Hoạt động nhóm còn làm tăng hiệu quả , nhất

là lúc phải giải quyết vấn đề gay cấn cần tới sự phối hợp của các cá nhân để hoàn thành nhiệm vụ chung

Hình thức dạy học theo nhóm góp phần hình thành và phát triển các mối quan hệ qua lại trong học sinh, tạo ra bầu không khí đoàn kết, giúp đỡ, tin tưởng lẫn nhau trong học tập

Tổ chức dạy học theo nhóm giúp học sinh nhút nhát, diễn đạt kém…có điều kiện rèn luyện tập dượt để dần dần khẳng định mình trong sự hấp dẫn của hoạt động nhóm

Khi dạy học theo nhóm giáo viên có dịp tận dụng các kinh nghiệm, sự sáng tạo của học sinh trong học tập

2. TỔ CHỨC DẠY HỌC LỊCH SỬ THEO NHÓM.

Để thực hiện một tiết dạy học lịch sử có sử dụng hình thức hoạt động nhóm, bạn hãy bắt đầu bằng cách chia lớp học thành các nhóm nhỏ ( 2,4,6 em) Bạn cần phải biết cách chia nhóm, chọn kiểu nhóm nào để phù hợp với điều kiện lớp bạn

Nhóm: Gồm 2 dến 6 em, tuỳ mục đích và yêu cầu của vấn đề học tập, các nhóm được phân chia ngẫu nhiên hoặc lựa chọn chủ định, được duy trì ổn định hoặc thay đổi theo từng phần của tiết học, được giao nhiệm vụ cụ thể

Các nhóm lớn ( 6 em, tạo điều kiện cho các thành viên trong nhóm niềm tin lớn nhất về kết quả làm việc vì có nhiều khả năng tìm câu hỏi đúng) Vớí loại nhóm này, thu hút được nhiều ý kiến, nhiều kinh nghiệm và có khả năng hiểu đúng, nhanh chóng nhiệm vụ Tuy nhiên nhóm cũng có hạn chế là khó đi đến quyết định thống nhất và giáo viên khó quản lí

Các nhóm nhỏ ( 2-4 em) các em có nhiều cơ hội để thể hiện ý kiến của mình, thống nhất ý kiến nhanh hơn và dễ quản lí hơn

*Cơ cấu nhóm:

Để nhóm hoạt động có hiệu quả, các thành viên phải biết rõ nhiệm vụ của mình, vì vậy phải phân công nhiệm vụ cho các em:

Trưởng nhóm: điều khiển hoạt động nhóm.

Thư kí: ghi chép kết quả hoạt động của nhóm sau khi đã thống nhất

Báo cáo viên: Báo cáo kết quả làm việc của nhóm

Thành viên khác: có nhiệm vụ tham gia tích cực vào các hoạt động của nhóm

Trong nhóm có học sinh phải thay nhau đóng vai của các thành viên trên Khi hoạt động nhóm các thành viên trên cần:

Hướng vào nhau ( ngồi thành vòng tròn hoặc xung quanh bàn )

Chăm chú lắng nghe người khác phát biểu

Từng thành viên sẵn sàng đưa ra ý kiến của mình

Trao đổi, thảo luận để có ý kiến thống nhất

Tuân theo sự điều khiển của từng nhóm trưởng

Đảm bảo thời gian

* Cách chia nhóm

Trong giờ lên lớp, tuỳ theo mục tiêu của từng hoạt động Giáo viên có thể chia nhóm nhỏ có từ hai học sinh trở lên Việc chia nhóm nhiều hay ít học sinh là

do giáo viên yêu cầu và quyết định

Sau đây là một số cách chia nhóm đang được giáo viên áp dụng:

Gọi ngẫu nhiên: tuỳ theo mục đích chia nhóm giáo viên có thể chia nhóm thích hợp ( từ số 1 đến số 6…rồi quay trở lại )

Chỉ định: Giáo viên lần lượt đọc tên học sinh vào từng nhóm

Chia nhóm biểu tượng: GV có thể dùng các biểu tượng: hình tam giác hoa hồng…quả…tên các anh hùng …để chia nhóm Các em có cùng biểu tượng vào một nhóm để tạo ra sự ngẫu nhiên và thoải mái cho học sinh

Chia từng cặp: Giáo viên chỉ định hai học sinh ngồi gần nhau làm việc: cách này thường diễn ra ngay sau khi học sinh làm việc cá nhân

Ví dụ: Dạy sơ đồ nhà nước Văn Lang giáo viên cho học sinh nhận xét sơ

đồ này?

Giáo viên chia 4 em một nhóm, yêu cầu các nhóm vẽ sơ đồ và nhận xét, các nhóm báo cáo kết quả

GV bổ sung, nhận xét từng nhóm

* Xuất hiện nhiều kiểu nhóm gồm:

Nhóm nhiều trình độ ( trong đó có học sinh giỏi, khá, Tb, yếu)

Nhóm cùng trình độ ( gồm các em có cùng khả năng học tập như nhau) Nhóm tình bạn ( gồm các em kết bạn với nhau, không phụ thuộc vào lực học)

Nhóm cùng sở thích ( gồm các em có cùng sở thích )

Nhóm cùng nhu cầu học tập

Trong các kiểu nhóm trên kiểu 1 và kiểu 2 được sử dụng nhiều hơn

Hoạt động nhóm chỉ có ý nghĩa và tác dụng thiết thực khi nhóm hoạt động

có hiệu quả Tính hiệu quả của nhóm trong dạy học là thước đo chất lượng của hình thức dạy học theo nhóm

Muốn nhóm hoạt động có hiệu quả tốt cần có những điều kiện thiết yếu sau:

Các thành viên trong nhóm đều hiểu biết công việc của nhóm và của bản thân; cùng hợp tác, giúp đỡ lẫn nhau và có trách nhiệm với công việc chung

Chọn kiểu nhóm phù hợp với yêu cầu thảo luận

Mọi thành viên tích cực tham gia các hoạt động nhóm và sẵn sàng đưa ra ý kiến của mình, cùng tranh luận, trao đổi một cách thoải mái trước khi đi đến thống nhất ý kiến chung của toàn nhóm, tránh trường hợp chỉ có trưởng nhóm và thư kí hoạt động của từng nhóm Thu nhận thông tin phản hồi để kịp thời điều chỉnh, bổ sung kế hoạch tổ chức các hoạt động của mình có hiệu quả

Tạo bầu không khí vui vẻ, cởi mở thoải mái trong học tập, giúp các em tự tin hơn trong thảo luận

Ví dụ Bài 3 -lịch sử 6 : Cho HS quan sát hình 3 và 4 SGK GV đặt câu hỏi

cho HS thảo luận nhóm : Tại sao người tối cổ phải sống thành từng bầy ? Chỉ ra điểm khác nhau cơ bản nhất giữa loài vượn cổ với người tối cổ ?

Bài 17 Lịch sử 6 : Gv cho HS đọc SGK đoạn mô tả ách thống trị của nhà Hán đối với châu giao và đưa ra nhận xét ?

Bài 19 Hoạt động 1 GV cho HS thảo luận : Vì sao phong kiến phương Bắc tiến hành đồng hoá dân tộc ta ?

Nhà Hán đã dùng thủ đoạn gì để đồng hoá dân tộc ta ?

Ví dụ: Lịch sử 7- bài 14

? Vì sao quân Nguyên bị thất bại nặng nề trong cuộc chiến tranh xâm lược Đại Việt lần thứ hai, chúng lại quyết tâm xâm lược Đại Việt lần thứ ba ?

Bài 27 :Chế độ phong kiến triều Nguyễn

- Đời sống nhân dân ta dưới thời Nguyễn ?

- Vì sao họ phải lâm vào tình cảnh ấy ?

Học sinh nhận nhiệm vụ, tìm hiểu SGK, đề xuất các giả thiết, nguyên nhân

Lập nhóm: các nhóm trình bày , các nhóm khác bổ sung

Kết luận: + Chưa từ bỏ ý đồ bành trướng xuống phương Nam

+ Quân Nguyên muốn trả thù, rửa nhục

* Hoạt động 2: Bạn hiểu thế nào là nhóm? Cách chia nhóm và các kiểu

nhóm mà bạn biết?

Thông tin phản hồi cho hoạt động 2

Nhóm là một tổ chức gồm 2 đến 6 em Nhóm không nên có số lượng lớn

vì như vậy các thành viên không có cơ hội để thể hiện ý kiến của mình và bạn khó quản lí

Nhóm lớn: Khoảng 6 em với nhóm lớn các thành viên hiểu nhiệm vụ nhanh chóng và rõ ràng hơn, thu hút được nhiều kinh nghiệm hơn, nhưng cũng

có hạn chế ở chổ ít thành viên có cơ hội thể hiện ý kiến của mình và việc ra quyết định cũng chậm hơn

Nhóm nhỏ: khoảng 2 đến 4 em nhóm nhỏ có nhiều hoạt động linh hoạt và

ra quyết định nhanh, giáo viên quản lí củng thuận lợi, nhưng với thể loại nhóm này lại tận dụng ít kinh nghiệm hơn nhóm lớn

Ví dụ Lịch sử 9: Khi học bài 19: Phong trào cách mạng trong những

năm 1930-1935 và bài 20 Cuộc vận động dân chủ trong những năm 1936-1939

Gv cho các em hoạt động nhóm làm bài tập sau :

Hoàn thành bảng sau để thấy được sự giống nhau , khác nhau trong phong trào năm 1930-1931 và Phong trào trong năm 1936-1939 ?

Kẻ thù

Nhiệm vụ

Hình thức

Phương pháp

Tổ chức thành lập

Phong trào tiêu biểu

Bài tập trên tực hiện với nhóm 6 hs

Sau khi các em hoạt động nhóm giáo viên gọi một nhóm lên bảng điền vào bảng phụ Gọi HS nhận xét từng nhóm GV kết luận và dùng đáp án giáo viên chuẩn bị sẵn trên bảng phụ sau để học sinh so sánh kết quả của nhóm mình đã làm

Kẻ thù Đế quốc , phong kiến Chủ nghĩa phát xít và thực dân Nhiệm vụ Chống đế quốc giành độc lập dân

tộc,chống phong kiến giành lại ruộng đất cho người cày

Chống chủ nghĩa Phát xít ,bảo

vệ hoà bình thế giới Hình thức Đấu tranh chính trị kết hợp đấu Hợp pháp nửa hợp pháp , công

tranh vũ trang khai nửa công khai Phương

pháp

Đấu tranh chính trị kết hợp đấu tranh vũ trang

Bằng phương pháp hoà bình

Phong

trào tiêu

biểu

2/1930 PTCN đồn điền Phú Riềng 4/1930 công nhân nhà máy dệt Nam Định

PT công nhân Hải Phòng , đồn điền Dầu tiếng ( Thủ dầu một ) Nông dân Nam Hà , Thái Bình Đỉnh cao là PT xô viết Nghệ Tĩnh

1936 cuộc vận đông đông dương đại hội

1937 phong trào đón phái đoàn dân chủ pháp

PTCN đồn điền cao su Bắc – Nam

PT mít tin của 2,5 van công nhân , nông dân

- PT sách báo tiến bộ Giáo viên chia 6 em thành một nhóm hoạt động này tương ứng với nhóm thuyết trình ( bao gồm các đối tượng học sinh Giỏi , khá , trung bình , yếu )

* Lưu ý: Khi chọn kiểu nhóm và chia nhóm cần nhanh gọn, không để mất

thời gian Chú ý đến đặc điểm của mỗi loại nhóm Phụ thuộc vào nhiệm vụ quá khó hoặc quá dễ Sự điều khiển của nhóm do nhóm trưởng tổ chức

Trong nhóm nhiều trình độ, các em học sinh yếu có thể có nhiều cơ hội học hỏi được các em khá, giỏi Nhưng cũng có thể xảy ra trường hợp chỉ có các

em khá, giỏi tham gia hoạt động, còn các em ít hoặc không tham gia Điều này xảy ra khi các em thiếu hứng thú học tập và tổ chức hoạt động của nhóm không hợp lí

Ở nhóm cùng trình độ, có thể xảy ra hiện tượng những học sinh yếu bị chế diễu, dẫn tới tự ti và hạn chế sự phát triển

Vì vậy cách chia nhóm và chọn kiểu nhóm phải linh hoạt nhằm phát huy mặt mạnh,mặt hạn chế, mặt yếu của mỗi nhóm