MỤC ĐÍCH CHUYÊN ĐỀ – Trong sự nghiệp đổi mới giáo dục, việc đổi mới phương pháp dạy học là một nhiệm vụ quan trọng, một yêu cầu bức thiết nhằm góp phần đào tạo những con người thông mi
Trang 1I MỤC ĐÍCH CHUYÊN ĐỀ
– Trong sự nghiệp đổi mới giáo dục, việc đổi mới
phương pháp dạy học là một nhiệm vụ quan trọng, một yêu cầu bức thiết nhằm góp phần đào tạo những con người
thông minh, sáng tạo, tích cực, tự giác, năng động, có năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống.
Nghị quyết TW II khóa VIII đã khẳng định: “ Đổi mới
phương pháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành tư duy sáng tạo của người học, từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện
hiện đại vào quá trình dạy học, bảo đảm điều kiện tự học, tự nghiên cứu của học sinh” Có thể nói, cốt lõi của đổi mới dạy học là hướng tới hoạt động học tập chống thói quen học tập thụ động Từ đó phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động,
sáng tạo của học sinh Học sinh có thể tận dụng mọi cơ hội, mọi khả năng học tập để tìm ra kiến thức, tận dụng những
kiến thức đó vào thực tiễn cuộc sống, đem lại niềm vui hứng thú và trách nhiệm học tập cuả học sinh
Trang 2– Tiếp tục chủ trương đổi mới phương pháp giảng dạy do
Phòng GD và ĐT quận Phú Nhuận đã thực hiện từ năm
học 2009 – 2010 với ba nội dung :
+ Dạy học theo chuẩn kiến thức kỹ năng.
+ Đổi mới phương pháp dạy học của từng bộ môn; chống đọc chép thụ động mà không hiểu bản chất của vấn đề + Đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh dựa trên căn bản chuẩn kiến thức kỹ năng
– Bên cạnh đó, với đặc trưng của môn Toán là một môn học
có tính tư duy logic do vậy cần xây dựng và hình thành
cho học sinh các kỹ năng từ tư duy trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ khả năng nhận thức thực thể
khách quan đến năng lực phân tích, tổng hợp thông qua việc thực hiện và phối hợp các kỹ năng nghe, quan sát,
thảo luận và thực hành trong các hoạt động học tập do GV
tổ chức và điều khiển Qua đó học sinh khắc sâu bài học, đạt thành quả học tập tương xứng, và hình thành lòng tự tin, yêu thích môn học.
Trang 3II THỰC TRẠNG :
VỀ GIÁO VIÊN
–Trong một thời gian dài, người thầy được trang bị phương
pháp để truyền đạt tri thức cho HS theo quan hệ một chiều : Thầy truyền đạt, trò tiếp nhận Điều này tạo ra thói quen thụ động của trò Thầy nói sao, trò ghi vậy, và chỉ biết học thuộc lòng, không cần suy nghĩ
–Từ thói quen thuyết giảng, không ít người chỉ “chạy” theo khối
lượng kiến thức có trong sách giáo khoa, không quan tâm đến việc tìm ra những biện pháp tác động đến quá trình nhận thức của HS Đây là thói quen, cũng là rào cản thứ hai của GV khi đổi mới PPDH
–Tâm lí e ngại khi thay đổi phương pháp sẽ không đủ thời gian
truyền đạt hết kiến thức cho học sinh nên diễn giảng vẫn là chính.
–Còn hạn chế trong việc tổ chức các hoạt động học tập tích cực
cho học sinh trong lớp học.
–Chưa chú trọng việc gắn nội dung dạy học với các tình huống
thực tiễn
Trang 4VỀ HỌC SINH
– Chủ yếu nghe giáo viên truyền đạt là chính, lười khai
thác kiến thức, chỉ tiếp thu một cách thụ động.
– Không có ý thức tự tìm tòi sáng tạo, không chủ động
tham gia giải quyết vấn đề bằng chính khả năng của mình từ đó dẫn đến việc học sinh không hứng thú học
bộ môn.
– Chưa có được khả năng tự học, tự hình thành kiến thức
thông qua các hoạt động thực tiễn.
– Lĩnh hội được kiến thức rồi vẫn không có khả năng áp
dụng kiến thức đó vào việc giải bài tập.
VỀ ĐIỀU KIỆN KHÁCH QUAN
– Cơ sở vật chất chưa đầy đủ Các trường chưa được
trang bị đồng bộ các trang thiết bị hiện đại.
– Sỉ số mỗi lớp quá đông gây khó khăn trong việc tổ chức
hoạt động giáo dục phát huy năng lực cá nhân và hợp tác nhóm.
II THỰC TRẠNG :
Trang 5III GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
So với cùng lứa tuổi trước đây, hiện nay học sinh có khả năng nhận thức, vốn sống, vốn hiểu biết cao hơn do sự bùng nổ tri thức, sự phát triển khoa học kỹ thuật Vì vậy
phương pháp giáo dục cũ không phù hợp với đặc điểm nhu cầu nhận thức này của học sinh Giáo dục cần phải dựa
trên việc khai thác vốn sống, vốn hiểu biết của học sinh
bằng cách tăng cường tổ chức hoạt động cho học sinh.
Căn cứ các kết quả nghiên cứu khoa học về tính hiệu quả của các phương pháp dạy học của các Quốc gia có nền giáo dục tiên tiến cho thấy : Không có bất kỳ một phương pháp dạy học nào là độc tôn, ưu việt Phương thức tổ chức phối hợp các phương pháp dạy học nào sao cho phát huy được sự phối hợp thực hiện các kĩ năng: lắng nghe, quan sát, thảo luận và thực hành của HS trong quá trình hoạt
động học thì phương thức đó sẽ đạt được kết quả giáo dục cao
1 Các định hướng đổi mới
Trang 6(Trích : http://tusach.thuvienkhoahoc.com)
Trang 7 Đổi mới PPDH được hiểu là đưa các PPDH mới vào nhà
trường trên cơ sở phát huy ưu điểm các PPDH truyền thống nhằm nâng cao chất lượng dạy học Biết phối hợp phương pháp truyền thống với các PPDH mới như: phương pháp giải quyết vấn đề;
thảo luận nhóm; tự phát hiện tri thức; giải quyết vấn đề…
Từng bước chuyển cách dạy học truyền thống của GV
sang các hoạt động tập trung vào HS GV cần thiết kế, tổ chức
hoạt động giúp HS phát huy vai trò tích cực chủ động sáng tạo, rèn các kỹ năng giao tiếp, hợp tác trong học tập qua đó chiếm lĩnh tri thức bằng hành động của chính mình.
Tăng cường khả năng tự học, tự nghiên cứu (dạy cách
học) để HS có khả năng nắm bắt tri thức hiệu quả, năng động
sáng tạo trước sự phát triển nhanh chóng của xã hội hiện đại.
Rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn
Thiết kế bài giảng khoa học, hệ thống câu hỏi hợp lý, tập trung vào trọng tâm, tránh nặng nề quá tải.
Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học,
sử dụng hợp lý giáo án điện tử, sử dụng máy tính bỏ túi.
Thực hiện đầy đủ nội dung thực hành.
Trang 8 Đổi mới phương pháp cần đồng bộ, khớp với việc đổi mới các yếu tố khác của quá trình dạy học như :
– Đổi mới công tác đào tạo bồi dưỡng GV.
– Đổi mới chương trình SGK.
– Đổi mới CSCV, trang thiết bị dạy học, tăng
cường các phương tiện dạy học hiện đại.
– Đổi mới về kiểm tra đánh giá: Đánh giá không chỉ dựa trên điểm số mà còm dựa trên tinh thần thái độ, mức độ họat động của người học Sử dụng các phương pháp kiểm tra mới như trắc nghiệm.
Tác động đến tình cảm, đem lại niềm tin, hứng thú học tập cho học sinh
Trang 92 Thực hiện :
Dạy học thông qua việc tổ chức các hoạt động của học sinh:
– Học sinh cần phải được cuốn hút vào vào những hoạt động học tập do GV tổ chức và chỉ đạo thông qua đó HS tự khám phá những điều mình chưa biết chứ không phải tự động tiếp thu
những tri thức đã có sẵn.
– GV là người tổ chức và chỉ đạo HS tiến hành các hoạt động học tập: củng cố các kiến thức cũ, tìm tòi và phát hiện kiến thức mới, luyện tập vận dụng kiến thức vào các tình huống khác
nhau
– GV không cung cấp , không áp đặt những kiến thức có sẵn
mà hướng dẫn HS thông qua các hoạt động để phát hiện và
chiếm lĩnh tri thức , rèn luyện kĩ năng , hình thành thói quen vận dụng kiến thức toán học vào học tập và thực tiễn.
Dạy học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học:
GV giúp cho HS chuyển từ thói quen học tập thụ động sang học tập chủ động tạo điều kiện cho HS có thể tự đọc và hiểu được tài liệu, tự giải được bài tập và phát huy khả năng sáng tạo.
Trang 10 Tăng cường học tập cá thể phối hợp với học tập hợp tác:
Phương pháp dạy học đổi mới yêu cầu HS nghĩ và làm
nhiều hơn thảo luận theo nhóm nhiều hơn từ việc giao tiếp thầy và trò , trò với trò.Cần phát huy tính tích cực của mối quan hệ này bằng các hoạt động hợp tác , tạo điều kiện cho mỗi người nâng cao trình độ qua việc vận dụng vốn hiểu
biết và kinh nghiệm của từng cá nhân và của tập thể.
Dạy học kết hợp đánh giá của thầy và tự đánh giá của trò:
GV cần hướng dẫn HS phát triển kỹ năng tự đánh giá để
tự điều chỉnh cách học của mình và cách sữa chữa những sai lầm, những thiếu sót trong học tập.
Dạy học chủ động sử dụng có hiệu quả các thiết bị dạy học:
Việc soạn giảng theo PP đổi mới yêu cầu GV lưu ý đến
những ứng dụng CNTT và các dụng cụ trực quan như máy tính Casio, thước, com pa, êke, thước đo góc, bảng phụ,
phấn màu
Trang 11IV HOẠT ĐỘNG CHUẨN BỊ BÀI DẠY CỦA GIÁO VIÊN
1 Chuẩn bị ở nhà:
a Học sinh :
(nếu có), chuẩn bị phần dặn dò của giáo viên ở bài trước
b.Giáo viên :
lời Không áp đặt hay nói trước điều gì khi chưa hỏi học sinh
– Các hướng đặt câu hỏi ;
+ Câu hỏi mà học sinh trả lời được nhờ kiến thức học bài cũ + Câu hỏi mà học sinh trả lời được nhờ sách giáo khoa ở bài học mới hoặc qua việc làm một số bài tập nhỏ, đơn giản hoặc qua
thực hành đo đạc, tính toán rồi tự rút ra câu trả lời
+ Có câu hỏi tổng quát tập hợp từ các câu trả lời trước để rút
ra kết luận, dấu hiệu, khái niệm,
Trang 12
Chuẩn bị các câu trả lơì và dự kiến các tình huống :
đúng nhất để ghi lại trên bảng (và học sinh ghi vào vở)
– Nếu câu hỏi có nhiều cách trả lời , bài tập có nhiều cách giải nên chọn lấy một cách thích hợp và giảng giải thêm về cách khác
– Những tình huống thường phải xử lý ở trên lớp thường là học sinh trả lời sai không hiểu đúng ý câu hỏi hoặc trả lời ra ngoài yêu cầu câu hỏi của bài, thầy phải dự kiến để hướng câu trả lời của HS vào mục đích của bài, không lãng phí thời gian
Kết luận cho từng phần, từng mục :
– Đây là những kiến thức cốt lõi trọng tâm cần nhấn mạnh ,khắc sâu và
ghi nhớ với học sinh Phần này cũng có thể tiến hành bằng cách đặt câu hỏi
và học sinh trả lời, thầy tóm tắt lại Chẳng hạn phần này nghiên cứu vấn đề
gì, rút ra được những kết luận nào, cần nhớ những gì, có mấy ý cần nhớ
– Thầy phải chuẩn bị cho học sinh nhằm củng cố luyện tập nâng cao kiến thức cho học sinh khá giỏi, ra bài tập về nhà, hướng dẫn phần về nhà đồng thời hướng dẫn học sinh chuẩn bị cho bài sau
Trang 132 Phần tổ chức thực hiện trên lớp
a Nêu vấn đề
Phần nêu vấn đề được chuẩn bị thật ngắn gọn, tuỳ bài mà thầy giáo đưa ra câu hỏi nhằm đưa học sinh vào tình huống có vấn đề cần tìm hiểu theo nội dung của bài mới.
– Từ nhu cầu ở phần nêu trên học sinh thấy cần thiết phải tìm hiểu kiến
thức mới và thầy giáo lần lượt nêu ra từng câu hỏi một.
– Học sinh trả lời không đúng thì tiếp tục gọi học sinh khác Học sinh đã trả
lời đúng thì tiếp tục gọi học sinh khác nhận xét, giải thích vì sao? Nhằm tập trung sự chú ý của HS.
– Những ý trọng tâm của bài cũng nên lặp lại nhiều lần nhằm khắc sâu và
ghi nhớ cho học sinh.
– Khi vừa với thời gian dự kiến thầy chủ động chuyển sang câu hỏi khác – Dành thời gian để học sinh xung phong phát biểu khi có kiến thức khác
hoặc thắc mắc hỏi thêm cho rõ kiến thức trong bài.
– Cho điểm: Dùng biện pháp cho điểm khi có học sinh trả lời tốt nhằm động
viên và gây hứng thú cho học sinh, tự các em đánh giá câu trả lời và bài làm của bạn để thấy được sự đúng sai, cách trình bày bài làm, tạo hướng phấn đấu cho các em.
Trang 14c Làm việc theo nhóm
– Xác định số lượng HS của mỗi nhóm phù hợp với yêu cầu làm việc.
– GV giao nhiệm vụ cho nhóm.
– Nêu và giải thích rõ ràng mục tiêu làm việc, giao
nhiệm vụ một cách rõ ràng cho từng nhóm làm việc để mỗi thành viên trong nhóm hiểu được công việc cần phải làm và mô tả một cách cụ thể cách thực hiện các nhiệm
vụ đó Cần lưu ý là nếu không đề ra nhiệm vụ rõ ràng thì không có được kết quả thuyết phục
– Định thời gian làm việc của mỗi nhóm
– Đại diện các nhóm trình bày kết quả làm việc của
nhóm Các nhóm khác đóng góp ý kiến và tham gia phản biện, tranh luận
– GV tổng kết và rút ra kết luận về đề tài đã đưa ra.
Trang 15d Nội dung bài viết của học sinh
Bảng ghi tóm tắt ý chính ngắn gọn theo cách kết hợp học sinh trả lời đồng thời thầy ghi trên bảng, thầy vừa ghi vừa kết luận, học sinh vừa nghe vừa tóm tắt vào vở, không dùng cách đọc chép sau từng phần vì sẽ làm giảm tính tích cực của học
sinh trong tiết học Những kiến thức đã có ở sách giáo khoa thì không nên ghi nữa
e Điều khiển quá trình hoạt động dạy – học trên lớp.
– Đây là khâu chủ yếu để đảm bảo tiết học thành công, thầy giáo phải hoàn toàn chủ động về thời gian, đặc biệt điều hành học sinh trả lời từng câu hỏi và xử lý các tình huống phát sinh Phải kết hợp hài hoà việc hỏi, trả lời, ghi chép để học sinh tiếp thu được kiến thức mà không lãng phí thời gian Câu hỏi có
nhiều hướng trả lời thì gợi ý định hướng theo yêu cầu của bài – Nếu bài ngắn ít câu hỏi thì kết hợp ôn luyện, làm bài tập tạo điều kiện cho học sinh hiểu bài sâu sắc.
– Dành 3 phút cuối cùng để hướng dẫn bài sau và bài tập
về nhà.
Trang 16V TIẾT DẠY MINH HỌA
Tiết dạy nhằm minh họa các vấn đề :
Về phương pháp
– Phương pháp nêu vấn đề
– Phương pháp tổ chức hoạt động nhóm
– Phương pháp thực hành
Về kĩ năng – Tư duy
– Rèn luyện học sinh kĩ năng lắng nghe, quan sát phần tiếp cận và nhận thức vấn đề
– Rèn luyện học sinh kĩ năng thảo luận ( phần giải quyết vấn đề )
– Rèn luyện học sinh kĩ năng thực hành ( phần vận dụng ) – Rèn luyện cho học sinh phương pháp tư duy suy luận bài toán qua các định lí đã học Nhằm giúp cho học sinh
những thao tác về cách trình bày một bài toán chứng minh hoàn chỉnh.
TỔNG BA GÓC CỦA MỘT TAM GIÁC
Tiết 17 :
Trang 17Để việc vận dụng các phương pháp dạy học theo hướng đổi mới phương pháp phát huy tính tích cực, tự giác, sáng tạo của học sinh một cách có hiệu quả cần chú ý phối hợp các
phương pháp một cách hợp lí trên cơ sở nghiên cứu đặc điểm tình hình của HS từng lớp học, từng đối tượng tiếp thu Như vậy, GV phải chuẩn bị bài thật kĩ, chọn lựa các phương pháp phù hợp thì hiệu quả và chất lượng dạy học mới được nâng cao, mới phát huy tối đa tính tiếp thu, tích cực tự giác của HS trong quá trình lĩnh hội tri thức
Trên đây là những nhận thức, nhận định của nhóm
Toán 7 trường THCS Ngô Tất Tố trong việc giảng dạy ứng
dụng CNTT, phát huy tối đa tính tích cực tự giác của HS nhằm mục đích cuối cùng là nâng cao hiệu quả tiếp thu của HS, giúp
GV hoàn thành công việc dạy học một cách tốt nhất Những
suy nghĩ nhận định được trình bày trong chủ đề này chắc chắn chưa đủ và còn nhiều thiếu sót Trên tinh thần cùng bàn thảo
để tìm ra phương pháp dạy học theo hướng đổi mới, chúng tôi mong được nhiều góp ý của đồng nghiệp để HS ngày càng
tiếp thu, vận dụng kiến thức và kĩ năng học tập ngày càng tốt hơn, GV dạy học ngày càng có tay nghề vững vàng hơn.
VI KẾT LUẬN