Tiết 48: Thành Ngữ

Mưa to, gió lớn Là rất nhanh ,chỉ trong khoảnh khắc Người có tâm địa độc ác Trời mưa rất to, kèm theo gió lớn và sấm chớp Nghĩa của thành ngữ bắt nguồn trực tiếp từ nghĩa đen của các từ

Đáp án:

*Khái niệm: Từ đồng âm là Những từ giống nhau về âm thanh nhưng nghĩa khác xa nhau, không liên quan gì với nhau.

Nước non lận đận một mình Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay

Lên

thác

xuống

ghềnh

- Lªn th¸c råi l¹i xuèng ghÒnh

V× sÏ lµm ph¸ vì kÕt cÊu 6-8 cña th¬ lôc b¸t,lµm c©u r­

Nước non lận đận một mình Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay

Thành ngữ

Nhóm 1: Nhóm 2:

1 Nhanh như chớp

-Nghĩa:………

-Nói như vậy vì:………

- Biện pháp tu từ:………

2 Năm châu bốn biển 2 Lòng lang dạ thú 1 Mưa to, gió lớn Là rất nhanh ,chỉ trong khoảnh khắc Người có tâm địa độc ác Trời mưa rất to, kèm theo gió lớn và sấm chớp Nghĩa của thành ngữ bắt nguồn trực tiếp từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó Nghĩa của thành ngữ được hiểu thông qua phép chuyển nghĩa (ẩn dụ , so sánh… )

-Nghĩa:………

-Nói như vậy vì:………

- Biện pháp tu từ:………

-Nghĩa:………

-Nói như vậy vì:………

- Biện pháp tu từ:………

-Nghĩa:………

-Nói như vậy vì:………

- Biện pháp tu từ:………

Là khắp mọi nơi trên thế giới Ánh chớp loé lên rất nhanh So sánh Lòng, dạ là chỉ con người; lang là sói, thú là ác Ẩn dụ Mưa mà to thì ắt sẽ có gió lớn Trên thế giới có tất cả là 5 châu 4 biển Không có Không có Câu hỏi thảo luận nhóm: ? Giải thích nghĩa của các thành ngữ trong 2 nhóm sau? Tại sao lại nói các thành ngữ ấy như vậy? Nêu biện pháp tu từ được sử dụng và so sánh về cơ sở cắt nghĩa của các thành ngữ trong 2 nhóm này? - Cơ sở cắt nghĩa:………

………

………

………

-Cơ sở cắt nghĩa:………

………

………

………

Nghĩa

của

thành ngữ

Được hiểu thông qua 1 số phép chuyển nghĩa như:Ẩn

dụ, so sánh,…

Được hiểu thông qua 1 số phép chuyển nghĩa như:Ẩn

dụ, so sánh,…

Bắt nguồn

từ nghĩa đen của các từ tạo nên

nó

Bắt nguồn

từ nghĩa đen của các từ tạo nên

nó

- Thành ngữ là loại cụm từ có cấu tạo cố định, biểu thị một ý

nghĩa hoàn chỉnh.

- Nghĩa của thành ngữ có thể bắt nguồn trực tiếp từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó nhưng thường thông qua một số phép chuyển

nghĩa như ẩn dụ,so sánh,…

1 Đứng núi này trông núi nọ

2 Ba chìm bảy nổi

Bài tập 1:

Tìm những biến thể của các Thành ngữ sau ?

Đứng núi nọ trông núi kia Đứng núi này trông núi khác Bảy nổi ba chìm

 Thành ngữ có cấu tạo cố định nhưng tính cố

định của thành ngữ cũng chỉ là tương đối.

3 Lưu ý:

3 Sông cạn đá mòn

Sông có thể cạn, đá có thể mòn

1 Đầu xuôi đuôi lọt lẽ thường Đầu sóng ngọn gió bước đường chông gai…

1 Đầu xuôi đuôi lọt lẽ thường

Đầu sóng ngọn gió bước đường chông gai…

2 Bách niên giai lão từng mong Vinh quy bái tổ - thoả lòng kẻ thi…

2. Bách niên giai lão từng mong

Vinh quy bái tổ - thoả lòng kẻ thi…



.Trong Tiếng Việt có 1 khối lượng lớn thành ngữ Hán

Việt được cấu tạo bởi các yếu tố Hán Việt.

3 Lưu ý:

-Bách: trăm

là với nhau,cùng với nhau, hoà hợp với nhau già

năm -Niên:

Nhìn hình đoán thành ngữ?

Hãy giải thích nghĩa và đặt

câu với các thành ngữ vừa

tìm được? ( HS thảo luận

nhóm bài tập này với nhau

)

Nghĩa là: chỉ nòi giống cao quý, thiêng liêng,

đáng tự hào của dân tộc Việt Nam.

Đặt câu: Chúng ta đều là dòng dõi con Rồng cháu Tiên cả.

Nghĩa là: chỉ sự nhận thức phiến diện,nói mò, chỉ thấy

bộ phận mà không thấy toàn thể.

Đặt câu: Cứ đánh giá bạn bè theo cái kiểu Thầy bói xem voi

đó thì chẳng chơi với ai được đâu.

Nghĩa là: chỉ những người hiểu biết

hạn hẹp mà huênh hoang, khoác lác

tự cao.

Đặt câu: Tranh cãi làm gì với cái thằng Ếch ngồi đáy giếng ấy.

3 Lưu ý:

 Thành ngữ có cấu tạo cố định nhưng tính cố định

của thành ngữ cũng chỉ là tương đối.

.Trong Tiếng Việt có 1 khối lượng lớn thành ngữ

Hán Việt được cấu tạo bởi các yếu tố Hán Việt.

- Oan thị Màu

- Oan thị Kính

- Cưỡi ngựa xem hoa

- Nước mắt cá sấu…

c “Tôn sư trọng đạo:” là câu thành ngữ nói lên lòng kính

trọng, tôn vinh nghề thầy giáo.

a.Thân em vừa trắng lại vừa tròn

Bảy nổi ba chìm với nước non - ( Hồ Xuân Hương )

? Xác định vai trò ngữ pháp của các thành ngữ in đậm trong những câu sau?

b Anh đã nghĩ […] phòng khi tắt lửa tối đèn có đứa nào đến bắt nạt thì em chạy sang… - ( Tô Hoài )

 Nghĩa là long đong, phiêu bạt

 Nghĩa là khó khăn, hoạn nạn

? So sánh hai cách nói sau:

Thân em vừa trắng lại vừa tròn

với nước non Bảy nổi ba chìm

Thân em vừa trắng lại vừa tròn

Long đong, phiêu bạt với nước non

A đã nghĩ […] phòng khi tắt lửa tối

đèn […] thì em chạy sang.

A đã nghĩ […] phòng khi khó khăn, hoạn nạn […] thì em chạy sang.

Câu hỏi thảo luận:

Phân tích cái hay của việc dùng các thành ngữ trong

hai câu trên?

=>Sử dụng thành ngữ làm cho câu văn hàm súc,

cô đọng, có tính hình tượng, biểu cảm cao, gợi liên tưởng cho người đọc, người nghe.



Bài tập 1

-> Những món ăn ngon quý hiếm được lấy từ trên rừng,dưới biển.

-> Những món ăn ngon, quý được trình

bày đẹp.

( Những món ăn của vua chúa ngày xưa )

a Sơn hào hải vị

Nem công chả phượng

b Khoẻ như voi:

- Lời tiếng nói

chiến cơ

Điền thêm yếu tố để thành ngữ được trọn vẹn Bài tập 3

Trống đánh xuôi, kèn thổi ngược

 Không ăn khớp, không kết hợp nhịp

nhàng,thống nhất…

Lên voi xuống chó

- Thay đổi địa vị thất thường, đột ngột Lúc vinh hiển, lúc thất thế.

Ném tiền qua cửa sổ

Tiêu pha lãng phí,hoang tàn, ngông cuồng

Bài tập 2: ? Tìm thành ngữ v tục ngữ à trong các ví dụ sau Từ đó hãy chỉ ra sự

Rột như cắt

Nhất thỡ, nhỡ thục

Tấc đất, tấc vàng Chỏy nhà ra mặt chuột

3 Các thành ngữ có dùng lối nói quá là:

Ruột để ngoài da, rán sành ra mỡ, vắt chày ra nước, bán trời

không văn tự, ăn tươi nuốt sống, đi guốc trong bụng …

(Tỡm đọc cuốn “Thành ngữ học Tiếng Việt” của Hoàng Văn Hành)