bào chế cồn thuốc và rượu thuốc

ĐỊNH NGHĨA Cồn thuốc là những chế phẩm lỏng , được điều chế bằng cách : ngâm chiết dược liệu thực vật, động vật hoặc hoà tan cao thuốc hay dược chất theo tỷ lệ qui định trong dung môi

KỸ THUẬT BÀO CHẾ CỒN THUỐC – RƯỢU THUỐC

MỤC TIÊU HỌC TẬP

1 Trình bày được định nghĩa, phân loại cồn thuốc

2 Kể được các thành phần của cồn thuốc.

3 Trình bày được 3 phương pháp điều chế cồn thuốc

4 Nêu được cách bảo quản và kiểm tra chất lượng cồn thuốc.

7 MỘT SỐ CÔNG THỨC CỒN THUỐC

1 ĐỊNH NGHĨA

 Cồn thuốc là những chế phẩm

lỏng , được điều chế bằng cách :

ngâm chiết dược liệu thực vật, động vật hoặc

hoà tan cao thuốc hay dược chất

theo tỷ lệ qui định trong dung môi

1 ĐỊNH NGHĨA

Dược liệu

ngâm chiết

Thực vật, động vật

Cao thuốc Dược chất

hoà tan

theo tỷ lệ qui định

Dung môi là ethanol

ở các nồng độ khác

nhautheo tỷ lệ qui định

hoà tan

1 ĐỊNH NGHĨA

Cồn thuốc được điều chế từ một nguyên liệu:

Cồn thuốc được điều chế từ nhiều

3 THÀNH PHẦN

3.1 Dược li u

3.2 Dung môi



3 THÀNH PHẦN

3.1

Đạt các tiêu chuẩn qui định trong DĐVN III về: hàm lượng hoạt chất, độ ẩm , tỷ lệ tạp chất

Nếu là dược liệu thì dược liệu khô tốt hơn dược liệu tươi.







3 THÀNH PHẦN 3.1 Dược chất

Hoá chất: iod, long não

Dược liệu thảo mộc: quế, mã tiền, cà độc dược, cánh kiến

Dược liệu động vật: rắn, tắc kè

Bán thành phẩm: cao động vật, cao dược liệu, tinh dầu

Dược chất bao gồm:

3 THÀNH PHẦN 3.1 Dược chất

Phương pháp

 ngâm lạnh: dùng bột dược liệu thô

 ngấm kiệt: dùng bột dược liệu thô vừa

Dung môi

 cồn loãng: dùng bột dược liệu mịn vừa

 cồn cao độ: dùng bột dược liệu mịn

Chú ý:

Đối với dược liệu cần được chia nhỏ đến độ

mịn thích hợp tuỳ theo bản chất dung môi và phương pháp chiết xuất:

3 THÀNH PHẦN

Ethanol 60 o dùng cho những dược liệu

chứa hoạt chất dễ tan trong nước.

Ethanol 70 o dùng cho những dược

liệu chứa alcaloid, glycosid

Ethanol 80 o - 90 o dùng cho những dược

liệu chứa tinh dầu, nhựa

Ethanol 90 o – 95 o dùng cho những dược

liệu có hoạt chất dễ bị thuỷ phân trong môi trường nước.

3.2 Dung môi

3 THÀNH PHẦN



3.2 Dung môi

4 KỸ THUẬT ĐIỀU CHẾ

4 KỸ THUẬT ĐIỀU CHẾ

1) Phương pháp ngâm lạnh

2) Phương pháp ngấm kiệt (ngâm nhỏ giọt)

3) Phương pháp hoà tan

Cồn thuốc được điều chế theo

3 phương pháp sau:

4 KỸ THUẬT ĐIỀU CHẾ

Dược liệu và dung môi

đem ngâm từ 3 ngày đến

10 ngày trong một bình

đậy kín để ở nhiệt độ

phòng, thỉnh thoảng lắc

hoặc khuấy trộn.

4.1 Phương pháp ngâm lạnh:

Dược liệu

+Cồn Etylic

4 KỸ THUẬT ĐIỀU CHẾ

Gạn lấy dịch ngâm.

Ép bã, thu được dịch ép

Trộn dịch ngâm với dịch ép, để lắng từ 2

đến 4 ngày ở nơi mát.

Gạn, lọc lấy dịch trong.

4.1 Phương pháp ngâm lạnh:

4 KỸ THUẬT ĐIỀU CHẾ

Phương pháp này áp dụng để điều chế cồn thuốc không chứa hoạt chất độc, mạnh và tan được trong cồn ở nhiệt độ thường.

Thí dụ: cồn tỏi, cồn vỏ cam, cồn

vỏ quýt, cồn gừng, cồn hồi

Độ cồn thường dùng là:

4.1 Phương pháp ngâm lạnh:

4 KỸ THUẬT ĐIỀU CHẾ

Dùng những bình ngâm nhỏ giọt có thể tích hợp với khối lượng dược liệu đem dùng.

4.2 Phương pháp ngấm kiệt (ngâm nhỏ giọt)

4 KỸ THUẬT ĐIỀU CHẾ

Cho dược liệu đã chia nhỏ vào một dụng cụ thích hợp, trộn với ethanol vừa đủ ẩm, đậy nắp kín, để yên từ 2 – 4 giờ ở nhiệt độ phòng.

4.2 Phương pháp ngấm kiệt (ngâm nhỏ giọt)

Dược liệu

+ Ethanol

4 KỸ THUẬT ĐIỀU CHẾ

Cho dược liệu đã làm ẩm vào bình ngâm nhỏ giọt đến 2/3 thể tích của bình, đặt trên mặt dược liệu những vật liệu thích hợp để tránh xáo trộn khi rót dung môi vào.

4.2 Phương pháp ngấm kiệt (ngâm nhỏ giọt)

4 KỸ THUẬT ĐIỀU CHẾ

Mở khoá rút dịch chiết, rót ethanol lên khối dược liệu, khi có vài giọt dịch chiết chảy ra, đóng khoá và tiếp tục thêm ethanol ngập hơn mặt dược liệu khoảng 1- 2cm.

4.2 Phương pháp ngấm kiệt (ngâm nhỏ giọt)

4 KỸ THUẬT ĐIỀU CHẾ

Mở khoá rút dịch chiết, rót ethanol lên khối dược liệu, khi có vài giọt dịch chiết chảy ra, đóng khoá và tiếp tục thêm ethanol ngập hơn mặt dược liệu khoảng 1- 2cm.

4.2 Phương pháp ngấm kiệt (ngâm nhỏ giọt)

Đóng khóa

2 – 3cm

4 KỸ THUẬT ĐIỀU CHẾ

Để ngâm trong 2 - 3 ngày,

Sau đó rút dịch chiết.

4.2 Phương pháp ngấm kiệt (ngâm nhỏ giọt)

4 KỸ THUẬT ĐIỀU CHẾ

Phương pháp này thường được dùng để điều chế cồn thuốc có hoạt chất độc, mạnh.

Thường dùng cồn 70 o (đối với dược liệu độc).

Tỷ lệ qui định là 1 dược liệu phải điều chế được 10 phần thành phẩm và phải đạt hàm lượng hoạt chất qui định.

Thí dụ: cồn cà độc dược, cồn ô đầu,

4.2 Phương pháp ngấm kiệt (ngâm nhỏ giọt)

Áp dụng phương pháp này cho dược chất là cao thuốc (cao lỏng, cao đặc), tinh dầu và hoá chất tan trong cồn có độ cồn thích hợp.

Cách tiến hành: hoà tan dược chất vào cồn có độ cồn thích hợp, sau khi tan hoàn toàn, lọc lấy dịch trong.

Phương pháp này khá phổ biến trong kỹ thuật bào chế cồn thuốc.

4 KỸ THUẬT ĐIỀU CHẾ

4.3 Phương pháp hòa tan

Cồn thuốc thu được sẽ trong và do đó sẽ bảo quản được lâu hơn

Điều chế nhanh chóng và thuận lợi.

4 KỸ THUẬT ĐIỀU CHẾ

4.3 Phương pháp hòa tan

Ưu điểm:

Nhược điểm: Cồn thuốc thu được có mùi vịkhông hoàn toàn đặc trưng như cồn thuốc điềuchế bằng 2 phương pháp trên

5 BẢO QUẢN

Trong quá trình bảo quản, dưới tác dụng của ánh sáng, không khí, nhiệt độ, trong cồn thuốc có thể xuất hiện một số biến đổi như kết tủa (albumin, tanin, gôm ), biến màu , giảm lượng hoạt chất.

DĐVN qui định bảo quản cồn thuốc trong chai lọ đậy nút kín, tránh ánh sáng, để nơi mát.



6 KIỂM TRA CHẤT LƯỢNG

Màu sắc, mùi vị: phải có màu sắc,mùi vị của dược liệu sử dụng

Xác định cắn khô: lấy 5 ml cồn thuốc, bốc hơi đến khô, sấy ở 100 – 105 o C trong 3 giờ , để nguội trong bình hút ẩm, cân tính khối lượng % hay số gam cắn trong 1 lít chế phẩm.

6 KIỂM TRA CHẤT LƯỢNG

Xác định cắn khô:

6 KIỂM TRA CHẤT LƯỢNG

Xác định tỷ trọng: dùng tỷ trọng kế

Tỷ trọng của cồn thuốc thường nằm trong khoảng 0,87 - 0,98

Định tính: dùng phản ứng đặc hiệu cho

từng loại hoạt chất có trong cồn thuốc.

Định lượng: tuỳ theo loại cồn thuốc mà

chọn phương pháp qui định trong dược

điển.

6 KIỂM TRA CHẤT LƯỢNG

Xác định độ cồn: cồn thuốc có chứa một lượng chất hoà tan nhất định, nếu dùng alcol kế để xác định độ cồn thì sai số sẽ lớn Vì vậy, phải loại các chất hoà tan bằng phương pháp cất, làm sao cho chất lỏng thu được sau khi cất chỉ gồm ethanol và nước.

 Đo xác định độ cồn và tính ra tỷ lệ

ethanol có trong cồn thuốc.

7 MỘT SỐ CÔNG THỨC CỒN THUỐC

7.1 Cồn thuốc điều chế bằng phương pháp

ngâm lạnh

Cồn tỏi

Công thức:

 Tỏi (đã bóc vỏ) ……… 200g

 Cồn 60 o ………vđ để điều chế 1.000g cồn thuốc

Thời gian ngâm khoảng 10 ngày.

Chiết lấy dịch ngâm

Thêm cồn 60 o vừa đủ 1000ml.

Để lắng 2 – 3 ngày

7 MỘT SỐ CÔNG THỨC CỒN THUỐC

7.2 Cồn thuốc điều chế bằng phương pháp

7 MỘT SỐ CÔNG THỨC CỒN THUỐC

7.3 Cồn thuốc điều chế bằng phương pháp hoà tan

Cồn Mã tiền

Công thức:

 Cao lỏng mã tiền ……… 85g

 Cồn 70 o ………vđ………1000ml

Cao lỏng mã tiền đã loại chất béo

Hoà tan cao lỏng mã tiền trong cồn 70 o

Thêm cồn 70 o cho đến khi vừa đủ 1000ml

Lọc trong

Thành phẩm là chất lỏng trong, màu vàng nâu,

vị đắng