chuyen de nang cao cam thu van hoc

Hình thức : I.Những hiểu biết cơ bản về tác phẩm văn học - TPVH là một công trình nghệ thuật lấy ngôn từ làm chất liệu có hình thức và quy mô rất đa dạng và phong phú... Hình t ợng văn

GV Thùc hiÖn : Lª ThÞ MËn

Chuyên đề: nâng cao năng lực cảm thụ,

đánh giá tác phẩm văn học

1 Thế nào là tác phẩm văn học?

a Nội dung:

- TPVH bao giờ là bức tranh sinh động về cuộc sống và con ng ời Qua bức tranh đó, ng ời viết luôn gửi gắm những tình cảm, t t ởng

và thể hiện thái độ của mình tr ớc cuộc sống.

b Hình thức :

I.Những hiểu biết cơ bản về tác phẩm văn học

- TPVH là một công trình nghệ thuật lấy ngôn từ làm chất liệu

có hình thức và quy mô rất đa dạng và phong phú.

2 §Æc tr ng cña t¸c phÈm v¨n häc:

a TPVH lµ mét v¨n b¶n ng«n tõ nghÖ thuËt:

- Ng«n tõ nghÖ thuËt trong t¸c phÈm mang tÝnh ®a nghÜa, giµu tÝnh h×nh t îng vµ mµu s¾c biÓu c¶m.

- Mang ®Ëm dÊu Ên c¸ nh©n.

1 ThÕ nµo lµ t¸c phÈm v¨n häc?

Tố Hữu:

Lớp cha tr ớc lớp con sau

Đã thành đồng chí chung câu quân hành Hoàng Trung Thông:

Ta lại viết bài thơ trên báng súng Con lớn lên viết tiếp thay cha

Ng ời đứng dậy viết tiếp ng ời ngã xuống

Ng ời hôm nay viết tiếp ng ời hôm qua Trinh Đ ờng: Cha còn đeo quân hàm

Con đã ra nhập ngũ Một hòn đá Tr ờng Sơn Cha con cùng gối ngủ

L u Trọng L :

X a tiễn chồng đi r ời r ợi tóc xanh Nay lại tiễn con đi rung rinh đầu bạc

1 Thế nào là tác phẩm văn học?

2 Đặc tr ng của tác phẩm văn học:

a TPVH là một văn bản ngôn từ nghệ thuật:

b Hình t ợng văn học:

Sen tàn cúc lại nở hoa Sầu dài ngày ngắn, đông đà sang xuân

(Nguyễn Du – Truyện Kiều) Truyện Kiều)

- Nghĩa rộng: Là toàn bộ bức tranh cụ thể về cuộc sống và con ng ời tức là toàn bộ thế giới nghệ thuật của nhà văn đ ợc tái tạo và miêu tả trong tác phẩm

- Nghĩa hẹp: Là những đặc điểm và những phẩm chất của một sự vật, một nhân vật nào đó mà nhà văn thể hiện

I.Những hiểu biết cơ bản về tác phẩm văn học

II Các ph ơng diện của hình thức nghệ thuật cần chú ý khai thác khi cảm thụ TPVH:

1 Dấu câu và cách ngắt nhịp:

Ôi Sáng xuân nay, xuân 41.

Trắng rừng biên giới nở hoa mơ

Bác về Im lặng Con chim hót Thánh thót bờ lau vui ngẩn ngơ.

(Theo chân Bác – Truyện Kiều) Tố Hữu)

- Có vai trò rất lớn trong việc thể hiện tâm trạng, cảm xúc

hay nội dung ý nghĩa.

- Cách ngắt nhịp khác nhau đôi khi tạo ra những cách hiểu

khác nhau.

Đầu trò tiếp khách trầu không có

(Bạn đến chơi nhà - Nguyễn Khuyến)

Chuyên đề: nâng cao năng lực cảm thụ,

đánh giá tác phẩm văn học

!

…

Bài tập: Hãy chỉ ra hiệu quả của việc sử dụng dấu câu và cách

ngắt nhịp trong các ví dụ sau

a Hàng năm cứ vào cuối thu lá ngoài đ ờng rụng nhiều và trên

không lại có những đám mây bàng bạc lòng tôi lại náo nức

những kỷ niệm miên man của buổi tựu tr ờng Tôi quên thế nào

đ ợc những cảm giác trong sáng ấy nảy nở trong lòng tôi nh

mấy cành hoa t ơi giữa bầu trời quang đãng

b – Truyện Kiều) Đê vỡ rồi Đê vỡ rồi, thời ông cách cổ chúng mày, thời

ông bỏ tù chúng mày Có biết không Lính đâu Sao bay

dám để cho nó chạy xồng xộc vào đây nh vậy Không còn phép

tắc gì nữa à

II Các ph ơng diện của hình thức nghệ thuật cần chú ý khai thác khi cảm thụ TPVH:

1 Dấu câu và cách ngắt nhịp:

(Sống chết mặc bay – Truyện Kiều) Phạm Duy Tốn)

(Tôi đi học – Truyện Kiều) Thanh Tịnh)

,

,

.

!

?

?

?

?

1 Dấu câu và cách ngắt nhịp

- Vần trắc: th ờng diễn tả sự trúc trắc, nặng nề, khó khăn,

vấp váp,…

2 Vần điệu:

Ô hay buồn v ơng cây ngô đồng Vàng rơi, vàng rơi thu mênh mông

(Bích Khê)

- Vần bằng: diễn tả sự nhẹ nhàng, bâng khuâng, chơi vơi, … .

S ơng n ơng theo trăng ngừng l ng trời

T ơng t nâng lòng lên chơi vơi

(Xuân Diệu)

Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm

(Quang Dũng)

I.Những hiểu biết cơ bản về tác phẩm văn học

II Các ph ơng diện của hình thức nghệ thuật cần chú ý khai thác khi cảm thụ TPVH:

1 Chuyên đề: nâng cao năng lực cảm thụ,

đánh giá tác phẩm văn học

1 Dấu câu và cách ngắt nhịp

Bài tập: Cách gieo vần trong hai khổ thơ của Bài ca bị gió “Bài ca bị gió

tranh thu phá - Đỗ Phủ đã góp phần diễn tả nỗi khổ của nhà ” - Đỗ Phủ đã góp phần diễn tả nỗi khổ của nhà

thơ nh thế nào?

2 Vần điệu

a Tháng tám, thu cao, gió thét già

Cuộn mất ba lớp tranh nhà ta.

Tranh bay sang sông rải khắp bờ,

Mảnh cao treo tót ngọn rừng xa,

Mảnh thấp quay lộn vào m ơng sa.

b Giây lát, gió nặng, mây tối mực,

II Các ph ơng diện của hình thức nghệ thuật cần chú ý khai thác khi cảm thụ TPVH:

Trời thu mịt mịt đêm đen đặc.

Mền vải lâu năm lạnh tựa sắt, Con nằm xấu nết đạp nót nát

Đầu gi ờng nhà dột chẳng chừa đâu Dày hạt m a, m a, m a chẳng dứt.

Từ trải con loạn ít ngủ nghê

Đêm dài ớt át sao cho trót?

a Các biện pháp tu từ

+ So sánh:

Côn Sơn suối chảy rì rầm,

Ta nghe nh tiếng đàn cầm bên tai

+ Nhân hoá: Là gọi tên sự vật hiện t ợng này bằng tên sự vật hiện t ợng khác có nét t

ơng đồng với nó nhằm tăng sức gợi hình gợi cảm cho sự diễn đạt.

3 Các biện pháp tu từ, từ ngữ, hình ảnh:

1 Dấu câu và cách ngắt nhịp

2 Vần điệu

I.Những hiểu biết cơ bản về tác phẩm văn học

II Các ph ơng diện của hình thức nghệ thuật cần chú ý khai thác khi cảm thụ TPVH:

Chuyên đề: nâng cao năng lực cảm thụ,

đánh giá tác phẩm văn học

Là đối chiếu sự vật, sự việc này với sự vật, sự việc khác có những nét t ơng

đồng để làm tăng sức gợi hình gợi cảm.

Là gọi hoặc tả các đồ vật, con vật, cây cối … bằng những từ ngữ vốn đ ợc dùng để gọi hoặc tả con ng ời, làm cho thế giới loài vật, cây cối, đồ vật … trở lên gần gũi với con ng ời, biểu thị những suy nghĩ tình cảm của con ng ời.

+ So sánh, nhân hoá

+ ẩn dụ:

N ớc non lận đận một mình Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay

Ai làm cho bể kia đầy Cho ao kia cạn cho gầy cò con

(Ca dao)

Là tên gọi sự vật, hiện t ợng, khái niệm này bằng tên của một sự vật, hiện t ợng khái niệm khác có quan hệ gần gũi với nó nhằm tăng sức

gợi hình gợi cảm cho sự diễn đạt.

áo chàm đ a buổi phân ly Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay

+ So sánh, nhân hoá, ẩn dụ:

+ Hoán dụ:

a Các biện pháp tu từ

3 Các biện pháp tu từ, từ ngữ, hình ảnh:

1 Dấu câu và cách ngắt nhịp

II Các ph ơng diện của hình thức nghệ thuật cần chú ý khai thác khi cảm thụ TPVH:

2 Vần điệu

áo chàm

+ Điệp ngữ:

Cảnh khuya nh vẽ ng ời ch a ngủ.

Ch a ngủ vì lo nỗi n ớc nhà

(Cảnh khuya – Truyện Kiều) Hồ Chí Minh)

Bà già đi chợ cầu Đông Bói xem một quẻ lấy chồng lợi chăng?

Thầy bói gieo quẻ nói rằng Lợi thì có lợi nh ng răng không còn

(Ca dao)

+ So sánh, nhân hoá, ẩn dụ, hoán dụ:

a Các biện pháp tu từ

3 Các biện pháp tu từ, từ ngữ, hình ảnh:

1 Dấu câu và cách ngắt nhịp

I.Những hiểu biết cơ bản về tác phẩm văn học

II Các ph ơng diện của hình thức nghệ thuật cần chú ý khai thác

khi cảm thụ TPVH :

Chuyên đề: nâng cao năng lực cảm thụ,

đánh giá tác phẩm văn học

2 Vần điệu

Là biện pháp lặp lại từ ngữ (hoặc cả một câu) để làm nổi bật

ý, gây cảm xúc mạnh.

Là lợi dụng đặc sắc về âm, về nghĩa của từ ngữ để tạo sắc thái dí dỏm, hài h ớc … làm câu văn hấp dẫn thú vị.

+ So sánh, nhân hoá, ẩn dụ, hoán dụ, điệp ngữ:

+ Liệt kê:

+ Nói quá:

VD: Bên cạnh ngài, mé tay trái, bát yến hấp đ ờng phèn để trong khay khảm, khói bay nghi ngút, tráp đồi mồi chữ nhật để mở, trong ngăn bạc đầy những trầu vàng, cau đậu, rễ tía, hai bên nào ống thuốc bạc, nào đồng hồ vàng, nào dao chuôi ngà, nào ống vôi chạm, ngoáy tai, ví thuốc, quản bút tăm bông

trông mà thích mắt

Đêm tháng năm ch a nằm đã sáng Ngày tháng m ời ch a c ời đã tối

(Tục ngữ)

3 Các biện pháp tu từ, từ ngữ, hình ảnh:

cảm thụ TPVH:

2 Vần điệu

+ So sánh, nhân hoá, ẩn dụ, hoán dụ, điệp ngữ, chơi chữ:

1 Dấu câu và cách ngắt nhịp

- Là sắp xếp nối tiếp hàng loạt từ hay cụm từ cùng loại để diễn tả đ ợc đầy đủ hơn, sâu sắc hơn những khía cạnh khác nhau

của thực tế hay t t ởng tình cảm.

+ So sánh, nhân hoá, ẩn dụ, hoán dụ, điệp ngữ, chơi chữ,

Là phóng đại mức độ, quy mô, tính chất của sự vật, hiện t

ợng đ ợc miêu tả để nhấn mạnh, gây ấn t ợng, tăng sức biểu

cảm.

a Các biện pháp tu từ

liệt kê :

+ Nói giảm nói tránh:

Bác đã lên đ ờng theo tổ tiên Mác – Truyện Kiều) Lê nin thế giới ng ời hiền Bảy m ơi chín tuổi xuân trong sáng Vào cuộc tr ờng sinh nhẹ cánh bay

II Các ph ơng diện của hình thức nghệ thuật cần chú ý khai thác khi cảm thụ TPVH:

Chuyên đề: nâng cao năng lực cảm thụ,

đánh giá tác phẩm văn học

I.Những hiểu biết cơ bản về tác phẩm văn học

1 Dấu câu và cách ngắt nhịp

3 Các biện pháp tu từ, từ ngữ, hình ảnh:

2 Vần điệu

+ So sánh, nhân hoá, ẩn dụ, hoán dụ, điệp ngữ, chơi chữ, liệt kê, nói quá:

Là dùng cách diễn đạt tế nhị, uyển chuyển tránh gây cảm giác đau buồn, ghê

sợ, nặng nề, tránh thô tục, thiếu lịch sự.

theo tổ tiên

Vào cuộc tr ờng sinh

a Các biện pháp tu từ

nói giảm nói tránh:

3 Các biện pháp tu từ, từ ngữ, hình ảnh:

a Các biện pháp tu từ

b Từ ngữ trong tác phẩm

- Là yếu tố cơ bản, quan trọng nhất của hình thức chất liệu ngôn từ.

Nam quốc sơn hà nam đế c

(Nam quốc sơn hà - Lý Th ờng Kiệt)

c Hình ảnh:

- Hệ thống từ ngữ gợi tả hình ảnh, cảm xúc trong tiếng Việt rất phong phú,

Chú bé loắt choắt Cái xắc xinh xinh Cái chân thoăn thoắt Cái đầu nghênh nghênh

1 Dấu câu và cách ngắt nhịp

2 Vần điệu

Dòng sông mặc áo

Dòng sông mới điệu làm sao Nắng lên mặc áo lụa đào thiết tha

Tr a về trời rộng bao la áo xanh sông mặc nh là mới may

Chiều trôi thơ thẩn áng mây Cài lên màu áo hây hây ráng vàng

Đêm thêu tr ớc ngực vầng trăng Trên nền nhung tím trăm ngàn sao lên

Khuya rồi sông mặc áo đen Nép trong rừng b ởi, lặng yên đôi bờ

Sáng ra thơm đến ngẩn ngơ

Dòng sông đã mặc bao giờ, áo hoa?

Ng ớc lên bỗng gặp la đà Ngàn hoa b ởi trắng nở nhoà áo ai…

(Nguyễn Trọng Tạo)

Bài 1: Phát hiện các biện pháp

tu từ trong bài thơ và nêu tác dụng?

Bài 2: Nêu cảm nhận của em về bài thơ?

Chuyên đề: nâng cao năng lực cảm thụ,

đánh giá tác phẩm văn học

- Nhân hoá: Dòng sông điệu, mặc áo, thơ thẩn, cài, thêu, nép, ngẩn ngơ…

- So sánh, ẩn dụ…

- Dòng sông đ ợc miêu tả rất cụ thể, sống động giống nh cô gái yểu điệu th ớt tha

Chào tạm biệt !

Chào tạm biệt !