A Mục đích sự cần thiết 41 Ý nghĩa của việc sử dụng CNTT trong việc nâng cao năng lực cảm thụ văn học cho học sinh lớp lớp9 9 2.1 Giải pháp 1: Soan giảng bằng giáo án điên tử.. Vì thế v
Trang 1PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NẬM PỒ
TRƯỜNG THCS TÂN PHONG
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:
ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN VÀO NÂNG CAO NĂNG LỰC CẢM THỤ VĂN HỌC
CHO HỌC SINH LỚP 9.
Tác giả: Nguyễn Duy Điệp Đơn vị công tác: Trường THCS Tân Phong
Nậm Pồ, ngày tháng 9 năm 2018
Trang 3A Mục đích sự cần thiết 4
1 Ý nghĩa của việc sử dụng CNTT trong việc nâng
cao năng lực cảm thụ văn học cho học sinh lớp lớp9
9
2.1 Giải pháp 1: Soan giảng bằng giáo án điên tử. 102.2 Giải pháp 2: Tìm kiếm tài liêu, tra cửu tài liêu,
thông tin trẽn mang Internet
3 Một số lưu ý khi thực hiện các giải pháp 17
IV Hiệu quả, lợi ích thu được khi áp dụng các giải pháp 19
A SỰ CẦN THIẾT, MỤC ĐÍCH CỦA VIỆC THỰC HIỆN SÁNG KIẾN.
Môn ngữ Văn có vị trí đặc biệt quan trọng góp phần hình thành nhữngcon người có trình độ học vấn phổ thông cơ sở Đó là những con người có ýthức tự tu dưỡng, biết yêu thương, quý trọng gia đình, bạn bè, có lòng yêu nước,yêu chủ nghĩa xã hội, biết hướng tới những tư tưởng, tình cảm cao đẹp như lòngnhân ái, tinh thần tôn trọng lẽ phải, sự công bằng, lòng căm ghét cái xấu, cái ác
Trang 4Đó là những con người biết rèn luyện để có tính tự lập, có tư duy sáng tạo, bướcđầu có năng lực cảm thụ các giá trị chân, thiện, mỹ trong nghệ thuật trước hếttrong văn học, có năng lực thực hành và năng lực sử dụng tiếng Việt như mộtcông cụ để tư duy và giao tiếp Đó cũng là những người có ham muốn đem tàitrí của mình cống hiến cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc
Tuy nhiên trong những năm gần đây, chất lượng học văn đặc biệt là khảnăng cảm thụ các tác phẩm văn học của học sinh càng giảm sút Môn văn đangmất dẩn vị thế vốn có của nỏ Tình trạng học sinh không còn hứng thú với việchọc văn và không yêu thích các tác phẩm văn học đã trờ thành hiện tượng phổbiến Môn văn cũng là môn học ít có học sinh tham gia ôn luyện để thi học sinhgiỏi, từ đó dẫn tới số học sinh đạt giải trong các kì thi chọn học sinh giỏi mônngữ văn ngày càng hiếm
Có rất nhiều nguyên nhân để lý giải hiện tượng nên trên, nhưng theo tôi,
có một lý do, ai cũng biết nhưng lại ít ai đề cập tới, đó là hiện tượng đa số học
sinh không đọc tác phẩm khi soạn bài, không có hứng thú với các tác phẩm văn
học Không muốn tìm hiểu cảm thụ các tác phẩm văn học Bên cạnh đó cũng cónguyên nhân khác quan là đa số các em là học sinh dân tộc thiểu số, vùng biêngiới đặc biệt khó khăn, dẫn đến việc giao lưu , trau dồi vốn ngôn ngữ là hạn chế,thời gian không học trên trường, các em phải phụ giúp cha mẹ Một số ít các em
có điều kiện học tập nhưng các em lại sa đà vào những trò chơi công nghệ Vìthế các em thấy các tác phẩm văn học đa phần nhàm chán, không gây bất kỳ sựhứng thú nào đối với lứa tuổi đang yêu thích sự khám phá Khoa học, công nghệhiện đại mang đến bước đột phá mạnh mẽ cho sự phát triển của con người,nhưng đồng thời nó cũng đã và đang lấy đi thời gian, sự yêu thích, tinh thầnham học đối với môn Ngữ văn nói riêng và các môn khác nói chung
Thế kỉ XXI công nghệ thông tin phát triển mạnh mẽ và đi vào mọi lĩnhvực của đời sống Đặc biệt trong quá trình đổi mới giáo dục ở nhà trường phổthông, việc áp dụng công nghệ thông tin góp phần hỗ trợ việc đổi mới phươngpháp dạy học theo hướng tích cực hóa quá trình dạy học Việc vận dụng côngnghệ thông tin trong giảng dạy nhằm phát huy tính tích cực, chủ động và sáng
Trang 5tạo của học sinh, để đào tạo những thế hệ “chủ nhân tương lai của đất nước” đápứng được yêu cầu của xã hội góp phần thực hiện thành công sự nghiệp côngnghiệp hóa, hiện đại hóa của đất nước Vì thế việc ứng dụng công nghệ thông tinvào dạy học trở thành nhiệm vụ hết sức cấp thiết và quan trọng của mỗi ngườigiáo viên và đặc biệt là giáo viên dạy môn ngữ Văn.
Trước tình hình đó tôi thiết nghĩ Tại sao chúng ta không áp dụng nhữngthành tựu của Công nghệ thông tin vào việc gây hứng thú học văn, nâng cao khảnăng cảm thụ văn học cho các em Nhận thức được tầm quan trọng của việc đổimới, cùng với nhận thức về vai trò của UDCNTT vào việc khơi nguồn cảmhứng, tăng khả năng cảm thụ văn học cho các em là một vấn đề cần được thựchiện
Là một giáo viên dạy môn Ngữ văn ở trường THCS, trực tiếp dạy bồidưỡng các em học sinh giỏi, tôi nhận thấy việc dạy tốt nội dung bộ môn ởchương trình THCS không chỉ đơn giản là đảm bảo làm thế nào hoàn thành nộidung chương trình đó mới chỉ là những điều kiện cần nhưng chưa đủ Ngườithầy phải biết hướng dẫn học sinh vận dụng linh hoạt kiến thức trong nhiều tìnhhuống khác nhau để tạo hứng thú cho học sinh Ứng dụng công nghệ thông tinvào giảng dạy ngữ Văn nói chung và nâng cao khả năng cảm thụ tác phẩm vănhọc cho học sinh nói chung là việc làm góp phần đổi mới phương pháp dạy học
Có thể nói, việc ứng dụng công nghệ thông tin để tạo hứng thú, nâng cao khảnăng cảm nhận, tiếp nhận, cảm thụ văn học cho học sinh đã thu được nhiều kếtquả và tạo nên sự chuyển biến trong dạy học, nhất là mặt phương pháp
Xuất phát từ những lý do trên, tôi mạnh dạn chọn nội dung sáng kiến kinh
nghiệm “Ứng dụng công nghệ thông tin vào nâng cao năng lực cảm thụ văn học cho học sinh lớp 9" với hi vọng nắm bắt thêm về lý luận, phương pháp
trong việc nâng cao năng lực cảm thụ văn học cho học sinh THCS đặc biệt làhọc sinh lớp 9 Đồng thời xác định được những thực tế còn tồn tại trong cảmnhận của học sinh về giá trị của tác phẩm văn học qua các bài văn, bài thơ hoặccác bài viết được lựa chọn, để từ đó nêu lên những ý kiến nhằm góp phần nhỏ bé
Trang 6của mình trong việc nâng cao năng lực cảm thụ văn học cho học sinh lớp 9 nóiriêng và dạy học môn Ngữ văn cho học sinh THCS nói chung
B PHẠM VI TRIỂN KHAI THỰC HIỆN
Trong khuôn khổ của một sáng kiến kinh nghiệm Tôi đã chọn môn Ngữvăn lớp 9 để áp dụng sáng kiến và phạm vi thực nghiệm là lớp 9D1, 9D3 nămhọc 2017 - 2018, và lớp 9D2 năm học 2017-2018 trường trung học cơ sở TânPhong, huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên làm lớp đối chứng
Đối tượng thực nghiệm: 94 học sinh lớp 9 năm học 2017-2018 củatrường trung học cơ sở Tân Phong, huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên
C NỘI DUNG
I, Tình trạng giải pháp đã biết:
Trường THCS Tân Phong luôn nhận được sự quan tâm của phòng giáodục, cũng như của chính quyền địa phương Đến năm học 2017 -2018 năm họctôi được phân công dạy môn văn khối 9 Kết quả kiểm tra đầu năm môn văn cụthể như sau: + Giỏi: 15
là một trở ngại lớn với các em Bên cạnh đó về phía giáo viên giảng dạy Nhiềugiáo viên ngại đổi mới phương pháp dạy học, vẫn giữ lối dạy học cũ đó làtruyền thụ một chiều Dạy học vẫn nặng về truyền thụ kiến thức lí thuyết.Điều này đã làm “ khô hạn” trí tưởng tượng cũng như khả năng cảm thụvăn học ở các em Việc rèn kỹ năng sống, kỹ năng giải quyết các tình huốngthực tiễn cho học sinh thông qua khả năng vận dụng tri thức tổng hợp chưa thực sựđược quan tâm Các em chưa biết cách vận dụng những vốn tri thức này vào trong bàiviết với lí do, các em chưa được “ mắt thấy, tai nghe” Nhiều giáo viên chưa biết
Trang 7vận dụng phương pháp dạy học mới vào việc giảng dạy để giúp học sinh có thểhiểu trọn vẹn một tác phẩm nghệ thuật.
Đối với lứa tuổi lớp 9, óc phân tích, năng lực so sánh, tổng hợp, khái quátmới tương đối hoàn thiện Chính vì vậy, khi đọc tác phẩm văn học các emthường phân tích được những biểu hiện bề ngoài của nhân vật, của hành động,của ngôn từ Còn phần đặc điểm, tính cách nhân vật hay cao hơn nữa là ý nghĩa,cảm xúc phần hàm ngôn trong tác phẩm văn học, các em thường cảm nhận mộtcách hời hợt, chưa sâu sắc Mặt khác do kiến thức thực tế còn ít nên khi tiếp xúcvới các tác phẩm văn học, các em thường sa vào những chi tiết cụ thể, thiếu khảnăng khái quát, tổng hợp, so sánh
Do đó việc cung cấp kiến thức cho học sinh trong một tiết dạy, đặc biệt là
về phần cảm thụ, đòi hỏi người giáo viên phải có sự sắp xếp chuẩn mực trongcác hình thức tổ chức cũng như sử dụng các phương pháp dạy học một cách hàihòa và linh hoạt, và làm thế nào để tạo tâm lý thoải mái, nâng cao khả năng cảmthụ cho các em Việc ứng dụng CNTT vào việc dạy các tiết đọc hiểu bằng cáchvận dụng những phương tiện kĩ thuật hiện đại như : Máy ảnh, camera kĩ thuật
số, máy quét, máy tính xách tay, projector, phần mềm, ứng dụng sẽ đưa các
em đến gần hơn với thế giới trong các tác phẩm, các em có thể nghe, có thểnhìn, có thể chứng kiến lại toàn bộ sự việc và lúc này, tay các em có thể viếtbằng những cảm xúc chân thật nhất Nếu làm được như vậy thì các giờ học vănnói chung và các giờ BDHSG nói chung sẽ mang lại những hiệu quả vô cùngthiết thực
Từ đó tôi thực hiện khảo sát, tôi lấy lớp 9D1 và lớp 9D3 làm lớp thựcnghiệm Ứng dụng Công nghệ thông tin vào nâng cao năng lực cảm thụ văn học
Lớp 9D2 làm lớp đối chứng Đầu năm học tôi có khảo sát thực trạng họckhả năng cảm thụ văn học và mức độ hứng thú đối với các tác phẩm văn học của
3 lớp kết quả như bảng khảo sát sau:
Bảng 1.1 Bảng khảo sát về năng lực cảm thụ văn học của học sinh khối 9 trường THCS Tân Phong
Trang 8Năm học Lớp
Tổng số HS
Bên cạnh đó tôi cũng thực hiện khảo sát khả năng hoàn thành một bài văncảm thụ văn học của học sinh
Bảng 1.2 Bảng khảo sát về mức độ hoàn thành một bài văn cảm thụ văn học của
học sinh khối 9 trường THCS Tân Phong
số HS
Hiểu hoàn toàn
HiểuND chính
Hiểu ND nhưng chưa đầy đủ
Hiểu sơ sài
Bảng 1.2 Bảng khảo sát về mức độ hứng thú đối với các tác phẩm văn học của học sinh khối 9 trường THCS Tân Phong
Trang 9II Nội dung giải pháp:
1 Ý nghĩa của việc sử dụng CNTT trong việc nâng cao năng lực cảm thụ văn học cho học sinh lớp lớp 9:
Ứng dụng công nghệ thông tin trong nhà trường phổ thông là nhằm cảitiến phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng dạy và học Đây là một ừongnhững công cụ được sử dụng để thực hiện việc đổi mới phương pháp giáo dụcđào tạo Công cụ này đang được trường nước và ngoài nước quan tâm ứng dụng
Dạy học có ứmg dụng công nghệ thông tin trong việc nâng cao năng lựccảm thụ văn học cho học sinh lớp 9 là một trong những phương pháp dạy họcnhằm đẩy mạnh sự tương tác giữa thầy và trò, dẫn đến sự thay đổi sâu xa trongnhận thức của học sinh cũng như hình thức dạy học của giáo viên
Dạy học có ứng dụng công nghệ thông tin, giáo viên trình chiếu trên mànhình nội dung của bài học là cách dạy và học mới lạ đối với học sinh, vừa giúpcho giáo viên tiết kiệm được thời gian ghi bảng để tận dụng thời gian vào việc
mở rộng kiến thức, liên hệ những kiến thức khác có liên quan đến bài học làmcho bài học được phong phú, sinh động hơn, giúp học sinh hiểu bài một cách sâusắc hơn
Khi sử dụng giáo án điện tử, giáo viên có thể đưa và bài học một lượngkiến thức lớn hơn so với cách dạy truyền thống, bằng những hình ảnh trực quan
Trang 10sinh động, hoặc những màu sắc, âm thanh, những sơ đồ bảng biểu từ đơn giảnđến phức tạp, có thể liên hệ, củng cố, luyện tập bằng những bài tập, những tròchơi hấp dẫn làm thay đổi phương pháp dạy học cứng nhắc trước đây, làm chobài học bớt khô khan, căng thẳng
2 Mô tả nội dung giải pháp
2.1 Giải pháp 1: Soan giảng bằng giáo án điên tử.
Bài giảng điện tử không phải là phần mềm dạy học nó chỉ trợ giúp choviệc dạy học của giáo viên Đối tượng sử dụng là giáo viên chứ không phải làhọc sinh Giáo viên là người trực tiếp sử dụng, điều hành phần mềm đó nên cóthể khai thác tối đa những kiến thức cần truyền tải tuỳ thuộc vào trình độ củahọc sinh và phương pháp dạy của giáo viên
Khi giảng dạy bằng giáo án điện tử có ưu điểm lớn là tạo hứng thú cho cảthầy và trò trong suốt giờ học thông qua sự truyền đạt của giáo viên và sự tiếpnhận của học sinh thông qua những hình thức phong phú đa dạng và giáo viêncũng giảm nhẹ được việc thuyết giảng
Để có được một tiết giáo án điện tử giáo viên phải dành nhiều thời giancho việc sưu tầm, chuẩn bị chu đáo về tài liệu, kiến thức để có được những hìnhảnh, âm thanh, phục vụ cho bài giảng
Sử dụng giáo án điện tử tăng hiệu quả đáng kể đối với các tiết dạy củagiáo viên Đó là sự kết hợp những ưu điểm của phương pháp dạy học truyềnthống và của các công nghệ hiện đại Để soạn đựơc một giáo án điện tử được tốtgiáo viên cần tìm kiếm tài liệu, tra cứu tài liệu, thông tin trên mạng Internet
2.2 Giải pháp 2: Tìm kiếm tài liêu, tra cứu tài liêu, thông tin trên
mạng Internet
Internet là nguồn kiến thức khổng lồ, là nơi lưu trữ tri thức toàn nhân loạivới vô vàn các tư liệu và các bài viết của nhân loại trong mọi lĩnh vực, luônđược cập nhật từng ngày, từng giờ Nhưng vấn đề quan trọng đối với giáo viên
là phải biết cách khai thác thông tin, nguồn tài nguyên phong phú trên Internet
để ƯDCNTT trong dạy và học
Có 2 phương pháp để khai thác các thông tin phục vụ cho việc giảng dạy:
Trang 11+ Truy cập các thư viện tài nguyên trực tuyến.
Wikipedia.org (trang tiếng Việt là vi.wikipedia.org) là hệ thống bách khoatoàn thư khổng lồ, do hàng chục triệu tình nguyện viên trên thế giới đóng gópxây dựng Có thể tìm ở đây từ các kiến thức khoa học phổ thông đến các nghiêncứu khoa học chuyên ngành, tìm hiểu về tiểu sử những người nổi tiếng cho đếnnhững vấn đề thời sự được cập nhật hàng ngày v v.v
Youtube.com, là trang web chia sẻ video lớn nhất thế giới, ở đây chúng ta có thể
dễ dàng tìm được những tư liệu phim phù hợp với mục đích dạy học Ở ViệtNam cũng có trang chia sẻ video riêng ở địa chỉ Clip.vn
Thư viện tư liệu giáo dục ( http://tulieu.violet.vn ) là trang web chia sẻ các
tư liệu phim, ảnh, flash phục vụ cho giáo dục và đào tạo của người Việt Nam
Thư viện bài giảng điện tử ( http://baigiang.violet.vn ): Đây là trang webcho phép giáo viên chia sẻ các bài giảng và giáo án của mình, đồng thời thamkhảo các bài giảng và giáo án của rất nhiều giáo viên khác trên cả nước
Thư viện giáo trình điện tử ( http://ebook.edu.net.vn.) là trang web tậphợp các giáo trình bậc đại học và chuyên ngành từ các dự án của Bộ GD&ĐTvới các trường Đại học lớn trên cả nước như Đại học Bách Khoa HN, ĐH Sưphạm HN, Đại học cần Thơ
Ngoài ra tài liệu tham khảo thường có ở các nguồn như: Thư viện online(sách, tạp chí, tài liệu nghe nhìn, các văn bản nhà nước, các luận văn, luậnán, ), trung tâm tài liệu và các tủ sách chuyên ngành, các cơ sở dữ liệu, danh bạ
mạng, bộ máy tìm kiếm (Google, Google Scholar, Scirus).
Trang 12Thư viện tư liệu giáo dục và Thư viện bài giảng điện tử là các hệ thống
mở, không những giúp giáo viên có thể download các tư liệu dạy học và các bàigiảng mẫu mà còn cho phép giáo viên có thể đưa các tư liệu và bài giảng củamình lên để chia sẻ với mọi người Việc sử dụng các hệ thống mở như trên hiệnnay đang là xu hướng tất yếu của ngành CNTT, với những ưu điểm vượt trội là:Hoàn toàn miễn phí; Có hệ thống dữ liệu khổng lồ vì là do cộng đồng cùng xâydựng; Luôn được cập nhật thường xuyên, từng ngày, từng giờ; Các tư liệu cũngnhư bài giảng có chất lượng cao vì được chọn lọc và tổng hợp từ nhiều nguồnkhác nhau
+ Sử dụng các dịch vụ tìm kiếm như Google, Yahoo, Baamboo, Monava
( http://google.com.vn, http://yahoo.com.vn, http ://baamboo.com http:// monava.com)
2.3 Giải pháp 3: Sử dung các thiết bi điện tử vào day hoc
Phần mềm CNTT được giáo viên Ngữ văn sử dụng phổ biến nhất hiện nay
là phần mềm PowerPoint Đây là phần mềm đơn giản, dễ thiết kế trình chiếu và
có tác dụng tích cực, rõ nét nhất Khi giới thiệu, trình bày và khái quát nội dungbài học, mỗi slide được coi là một bộ phận cũng là một hệ thống con trong hệthống các nội dung mà bài học cần thể hiện Ở mỗi slide, giáo viên có thể chọnhiệu ứng, đưa các tư liệu (phim, ảnh, nhạc, bài đọc, tác phẩm ) làm cho bàigiảng sinh động lôi cuốn hơn