Bài soạn bồi d ỡng học sinh giỏi Khối 5 Tr ờng Tiểu học Đăng Châu Ngày soạn: / /200 Ngày dạy: / /200 Luyện từ và câu: Từ đơn - Từ ghép - Từ láy I. Mục tiêu: - Hệ thống các kiến thức cơ bản về từ đơn, từ ghép, từ láy. - Thực hành làm các Bài tập phân biệt từ đơn, từ ghép, từ láy. II. Nội dung: 1. Kiến thức cơ bản: a. Từ đơn: Từ đơn là loại từ do một tiếng có nghĩa tạo thành. Ví dụ: Ngày, tháng, năm, ăm, mặc, b. Từ ghép: Từ ghép là loại từ gồm hai, ba hoặc bốn tiếng ghép lại tạo thành một ý nghĩa chung. Ví dụ: nhà cửa, vi sinh vật, Có 2 kiểu từ ghép: + Từ ghép có nghĩa phân loại: Là từ ghép mà quan hệ giữa các từ đơn tạo thành có quan hệ chính phụ (phụ nghĩa) nghĩa cụ thể hơn. Ví dụ: Xe máy, trắng ngà, bút chì, + Từ ghép có nghĩa tổng hợp: Là từ ghép mà quan hệ giữa các từ đơn tạo thành có quan hệ song song (hợp nghĩa) nghĩa khái quát hơn nghĩa từng tiếng. Ví dụ: ăn uống, quần áo, nhà cửa, c. Từ láy: Từ láy là từ gồm hai hay nhiều tiếng trong đó có một bộ phận của tiếng hoặc toàn bộ tiếng đợc lặp lại Ví dụ: long lanh, thoang thoảng, xinh xinh, Tiếng Việt có 4 kiểu từ láy: Giáo viên: Nguyễn Trọng Mạnh 4 Bài soạn bồi d ỡng học sinh giỏi Khối 5 Tr ờng Tiểu học Đăng Châu + Láy âm: Bộ phận âm đầu của tiếng trớc đợc láy lại (lặp lại) ở bộ phận âm đầu của tiếng sau. Ví dụ: đậm dà, long lanh, vội vàng, + Láy vần: Bộ phận vần của tiếng trớc đợc láy lại (lặp lại) ở bộ phận vần của tiếng sau. Ví dụ: bát ngát, loáng thoáng, + Láy cả âm và vần: Bộ phận âm đầu và vần của tiếng trớc đợc láy lại (lặp lại) ở bộ phận âm đầu và vần của tiếng sau. Ví dụ: chầm chậm, trăng trắng, đo đỏ, lành lạnh, + Láy tiếng: Tiếng trớc đợc láy lại (lặp lại) ở tiếng sau. Ví dụ: xinh xinh, hây hây, ào, ào, * Tác dụng của từ láy: - Làm cho ý nghĩa của từ gốc có thêm một số sắc thái nào đó, có thể làm giảm nhẹ hoặc mạnh thêm. - Từ láy còn có tác dụng gợi tả hình ảnh của ngời và sự vật (từ tợng hình). Ví dụ: lom khom, lòng khòng, lác đác, lênh khênh, - Từ láy mô phỏng, bắt chớc tiếng ngời, loài vật hoặc các tiếng động (từ t- ợng thanh). Ví dụ: thì thầm, khúc khích, líu lo, ríu rít, xào xạc, loảng xoảng, 2. Thực hành luyên tập. Đặt dấu () vào ô trống trớc từ đúng. Từ đơn Từ ghép Từ láy Ngồi Nhà cửa Róc rách Quần áo Loắt thoắt Ngào ngạt Tíc tắc Ngoằn ngoèo Mùa xuân Chạy Xe cộ Hoa hồng Đẹp Nhà máy Đậu đen Giáo viên: Nguyễn Trọng Mạnh 5 Bài soạn bồi d ỡng học sinh giỏi Khối 5 Tr ờng Tiểu học Đăng Châu --------------------------------------------------------------------------------------- Ngày soạn: / /200 Ngày dạy: / /200 Luyện từ và câu: Luyện tập Từ đơn - Từ ghép - Từ láy I. Mục tiêu: - Thực hành làm các Bài tập về từ đơn, từ ghép, từ láy. II. Nội dung: Bài 1. Hãy tìm 3 từ đơn chỉ sự vật, chỉ hoạt động, chỉ tính chất nói về chủ đề học tập. Trả lời: + sách, vở, bút, + nghĩ, viết, đọc, + giỏi, dốt, ngoan, Bài 2. Tìm một số từ ghép, một số từ láy nói về những đức tính của một học sinh giỏi, Trả lời: + học hỏi, chịu khó, siêng năng, khiêm tốn, + cần cù, chăm chỉ, Bài 3. Vạch ranh giới các từ đơn, từ ghép, từ láy ở trong các dòng thơ sau: Tính các cháu ngoan ngoãn Mặt các cháu xinh xinh Mong các cháu cố gắng Thi đua học và hành Trả lời: Tính /các / cháu / ngoan ngoãn Giáo viên: Nguyễn Trọng Mạnh 6 Bài soạn bồi d ỡng học sinh giỏi Khối 5 Tr ờng Tiểu học Đăng Châu Mặt /các/ cháu /xinh xinh Mong /các /cháu/ cố gắng Thi đua /học/ và/ hành Bài 4. Điền vào chỗ chấm để đợc từ ghép: sách nhà đờng hoa chăm xe vui học bút Trả lời: sách vở nhà cửa đờng bộ hoa hồng chăm làm xe lửa vui tơi học giỏi bút máy Bài 5. Ghi kí hiệu G sau từ ghép, L sau từ láy vào ô trống: - xanh xám - vàng vọt - thích thú - học hành - đen đủi - lời lẽ - xanh xao - tơi tốt - trong trắng - xanh xám - vàng vọt - thích thú - học hành - đen đủi - lời lẽ - xanh xao - tơi tốt - trong trắng Bài 6. Hãy tách các từ sau ra làm 2 loại và cho biết tại sao lại tách ra đợc nh vậy. rầm rập, đỏ thắm, bảo vệ, đất nớc, chiêm chiếp, xinh đẹp, máy may, ngoằn ngoèo, hoa hồng, chót vót, non nớc, đủng đỉnh, gập ghềnh. Trả lời: Từ ghép Từ láy - đỏ thắm, bảo vệ, đất nớc, xinh đẹp, máy may, hoa hồng, non n- ớc. - rầm rập, chiêm chiếp, ngoằn ngoèo, chót vót, đủng đỉnh Giáo viên: Nguyễn Trọng Mạnh 7 G G G G G G L L L Bài soạn bồi d ỡng học sinh giỏi Khối 5 Tr ờng Tiểu học Đăng Châu Bài 7. Dựa vào các từ gốc sau đây hãy thêm vào chỗ chấm để tạo thành các từ láy. a) hiếm b) vắng c) sạch d) khách e) khoe g) dơ h) dại i) khăng Trả lời: a) hiếm hoi b) vắng vẻ c) sạch sẽ d) khách khứa e) khoe khoang g) dơ dáy h) dại dột i) khăng khít Ngày soạn: / /200 Ngày dạy: / /200 Luyện từ và câu: Luyện tập Từ đơn - Từ ghép - Từ láy Giáo viên: Nguyễn Trọng Mạnh 8 Bài soạn bồi d ỡng học sinh giỏi Khối 5 Tr ờng Tiểu học Đăng Châu I. Mục tiêu: - HS tiếp tục thực hành làm các Bài tập về từ đơn, từ ghép, từ láy. II. Nội dung: Bài 1. Ghi dấu () vào ô trống trớc từ đúng: Từ ghép Từ láy Ghép Tổng hợp Ghép phân loại ăn uống xe lửa sạch sẽ hăm hở cửa sổ thơm tho tơi cời mặt hồ đậm đà máy tiện xám xịt bồn chồn non nớc cây cối khe khẽ máy bơm mùa xuân chật hẹp tơi tốt mặt trời rộng rãi Trả lời: Từ ghép Từ láy Ghép Tổng hợp Ghép phân loại ăn uống xe lửa sạch sẽ hăm hở cửa sổ thơm tho tơi cời mặt hồ đậm đà máy tiện xám xịt bồn chồn non nớc cây cối khe khẽ máy bơm mùa xuân chật hẹp tơi tốt mặt trời rộng rãi Bài 2. Tìm các từ láy có trong đoạn thơ sau và cho biết chúng thuộc vào loại từ láy gì? Con đò lá trúc qua sông Trái mơ tròn trĩnh, quả bòng đung đa Bút nghiêng lất phất hạt ma Bút chao gợn nớc Tây hồ lăn tăn. Trả lời: Giáo viên: Nguyễn Trọng Mạnh 9 Bài soạn bồi d ỡng học sinh giỏi Khối 5 Tr ờng Tiểu học Đăng Châu + Các từ: tròn trĩnh, đung đa là từ láy âm + Các từ lất phất, lăn tăn là từ láy vần. Bài 3. Hãy cho biết các từ láy sau đây thộc loại láy gì? khin khít, lơ lửng, xinh xinh, te te, thoang thoảng, ngoan ngoãn, khóc lóc, tất bật Trả lời: + Láy âm: khin khít, lơ lửng. + Láy vần: khóc lóc, tất bật. + Láy âm và vần: thoang thoảng, ngoan ngoãn. + Láy tiếng: xinh xinh, te te. Bài 4. Hãy xếp các từ ghép sau đây thành 2 loại và cho biết vì sao lại xếp nh vậy ? đào xới, xe lam, yêu th ơng, hoa hồng, cao ráo, thoáng mát, đánh điện, dơ bẩn, đánh phấn, ruộng vờn, xanh da trời, bàn ghế, xanh dơng, chăn màn, đánh bóng, tốt tơi . Trả lời: Từ ghép có nghĩa tổng hợp Từ ghép có nghĩa phân loại đào xới, yêu thơng, cao ráo, thoáng mát, ruộng vờn, dơ bẩn, bàn ghế, chăn màn, tốt tơi. xe lam, hoa hồng, đánh điện, đánh phấn, xanh da trời, xanh dơng, đánh bóng, Bài 5. Ghi dấu () vào ô trống trớc từ đúng: Láy âm Láy vần Láy tiếng Láy cả âm và vần lung linh làm lụng đủng đỉnh mơn mởn lanh canh long đong từ từ sù sụ tàm tạm lốm đốm ào ào bát ngát ầm ầm ngoan ngoãn mong manh nhè nhẹ Trả lời: Láy âm Láy vần Láy tiếng Láy cả âm và vần lung linh làm lụng đủng đỉnh mơn mởn lanh canh long đong từ từ sù sụ Giáo viên: Nguyễn Trọng Mạnh 10 Bài soạn bồi d ỡng học sinh giỏi Khối 5 Tr ờng Tiểu học Đăng Châu tàm tạm lốm đốm ào ào bát ngát ầm ầm ngoan ngoãn mong manh nhè nhẹ Bài 6. Hãy xếp các từ ghép cùng gốc dới đây vào 2 nhóm: Từ ghép có nghĩa tổng hợp và từ ghép có nghĩa phân loại. a) bạn bè, bạn hữu, bạn đời, bạn học, bạn đờng, bạn thân, bạn chiến đấu. b) học hành, học hỏi, học tập, học lỏm, học thức, học mót, học vẹt, học tủ. Từ ghép có nghĩa tổng hợp từ ghép có nghĩa phân loại. a) bạn bè, bạn hữu. bạn đời, bạn học, bạn đờng, bạn thân, bạn chiến đấu. b) học hành, học hỏi, học tập, học thức. học lỏm, học mót, học vẹt, học tủ. Ngày soạn: / /200 Ngày dạy: / /200 Luyện từ và câu: Nghĩa của từ I. Mục tiêu: Giáo viên: Nguyễn Trọng Mạnh 11 Bài soạn bồi d ỡng học sinh giỏi Khối 5 Tr ờng Tiểu học Đăng Châu - HS ôn tập củng cố các kiến thức về nghĩa đen, nghĩa bóng; Từ cùng nghĩa, từ trái nghĩa, từ cùng âm khác nghĩa. Vận dụng vào giải một số bài tập về nghĩa của từ. II. Nội dung: I. Nghĩa đen, nghĩa bóng. 1. Nghĩa đen: Là nghĩa chính vốn có của từ. Ví dụ: Từ ăn có nghĩa đen là: đa một vật nào đó vào miệng, nhai, nuốt (ăn cơm). 2. Nghĩa bóng: Là nghĩa nhánh (nghĩa phụ) đợc hiểu rộng từ nghĩa đen. Ví dụ: Từ ăn có các nghĩa bóng nh sau: + Đợc hởng một lợi lộc gì đó (ăn huê hồng, ăn biếu, ăn hối lộ.) + Lấy hàng, lấy khách (tàu ăn than, xe ăn khách) . + Dự một cuộc ăn uống nhân một dịp nào đó (ăn cỗ, ăn cới ) II. Từ cùng nghĩa, từ trái nghĩa, từ cùng âm khác nghĩa. 1. Từ cùng nghĩa: Là những từ đọc khác nhau (phát âm khác nhau) nhng nghĩa lại giống nhau. Ví dụ: + Chết, từ trần, quy tiên, toi mạng, + ba, bố, tía * Từ gần nghĩa: Là những từ đọc khác nhau (phát âm khác nhau) nhng nghĩa gần gũi với nhau. Ví dụ: thuyền, đò, ghe. (mặc dù mỗi từ chỉ một vật thể khác nhau nhng đều là những vật thể dùng để làm phơng tiện đi lại trên sông nớc). 2. Từ trái nghĩa: Là từ có nghĩa trái ngợc nhau khi xét trên một phơng diện nào đó. Ví dụ: sống > < chết ; phải > < trái xấu > < đẹp ; xuôi > < ngợc. 3. Từ cùng âm khác nghĩa: Là những từ đọc (phát âm) giống nhau nhng nghĩa lại khác nhau. Giáo viên: Nguyễn Trọng Mạnh 12 Bài soạn bồi d ỡng học sinh giỏi Khối 5 Tr ờng Tiểu học Đăng Châu Ví dụ: (con) trai (ngọc) trai (mùa) hạ - hạ (giá) II. Luyện tập: Bài 1. Tìm những từ có nghĩa thích hợp điền vào chỗ chấm trong những câu sau: a) Mặt hồ gợn sóng. b) Sóng lợn trên mặt sông. c) Sóng biển . xô vào bờ. Trả lời: a) Mặt hồ lăn tăn gợn sóng. b) Sóng lợn nhấp nhô trên mặt sông. c) Sóng biển ào ạt xô vào bờ. Bài 2. Hãy cho biết nghĩa của từ trông trong các câu sau: a) Chị cứ đi đi, tôi trông cháu hộ cho. b) Đã một tuần nay, con trông mẹ về quá ! c) Bà cụ mới qua đời, chị ấy không biết trông cậy vào ai ? d) Trông kìa, mặt hồ đẹp quá ! Trả lời: a) Từ trông có nghĩa coi giữ. b) Từ trông có nghĩa mong đợi. c) Từ trông có nghĩa dựa vào, nhờ vả vào một ngời nào đó. d) Từ trông có nghĩa nhìn, coi, xem. Ngày soạn: / /200 Ngày dạy: / /200 Luyện từ và câu: Luyện tập nghĩa của từ I. Mục tiêu: - HS luyện tập các bài tập về nghĩa của từ. II. Nội dung: Giáo viên: Nguyễn Trọng Mạnh 13 [...]... Bài 4 Đánh dấu () sau các động từ: - làm việc - nghiên cứu - rừng núi - bài ca - phát biểu - xinh xinh - chăm sóc - cời nói - nô đùa - bầu trời - chạy nhảy - bài đọc - máy thêu - ruộng rẫy - tâm sự - chiến trờng Giáo viên: Nguyễn Trọng Mạnh 20 Bài soạn bồi dỡng học sinh giỏi Khối 5 Trờng Tiểu học Đăng Châu Trả lời: - làm việc - rừng núi - nghiên cứu - bài ca - phát biểu - xinh xinh - chăm sóc - cời... dỡng học sinh giỏi Khối 5 Trờng Tiểu học Đăng Châu Bài 2 Đánh dấu () sau các động từ: - chăm chỉ - cần cù - học bài - thông minh - ngoan ngoãn - Suy nghĩ - ôn luyện - chứng minh - làm bài - đọc bài Trả lời: - chăm chỉ - cần cù - học bài - ngoan ngoãn - thông minh - Suy nghĩ - ôn luyện - chứng minh - làm bài - đọc bài Bài 3 Tìm các tính từ, động từ có trong đoạn thơ sau: Con đò lá trúc qua sông... đậy: - Đi về xuôi - Sáng chiều ma - Kẻ ở ngời - Đất trời cao Giáo viên: Nguyễn Trọng Mạnh 14 Bài soạn bồi dỡng học sinh giỏi Khối 5 Trờng Tiểu học Đăng Châu - Việc nghĩa lớn - Chân đá mềm - Hẹp nhà Bụng - Nói trớc quên Trả lời: - Đi ngợc về xuôi - Sáng nắng chiều ma - Kẻ ở ngời đi - Đất thấp trời cao - Việc nhỏ nghĩa lớn - Chân cứng đá mềm - Hẹp nhà rộng bụng - Nói trớc quên sau Bài 3 Hãy giải... cùng nghĩa với từ siêng năng: - cần cù - lời biếng - chăm chỉ - chịu khó - biếng nhác - cần mẫn b) Các từ trái nghĩa với từ bao la: - mênh mông - nhỏ bé Ngày soạn: - chật hẹp - bát ngát //200 Ngày dạy: //200 Luyện từ và câu: Từ loại: Danh từ - Động từ Tính từ I Mục tiêu: Giáo viên: Nguyễn Trọng Mạnh 16 Bài soạn bồi dỡng học sinh giỏi Khối 5 Trờng Tiểu học Đăng Châu - HS ôn tập các kiến thức về... xinh - chăm sóc - cời nói - nô đùa - bầu trời - chạy nhảy - bài đọc - máy thêu - tâm sự - ruộng rẫy - chiến trờng Bài 5 Hãy tìm các tính từ: a) Chỉ màu sắc: b) Chỉ hình dáng: c) Chỉ tính chất của sự vật: d) Chỉ phẩm chất anh bộ đội: e) Chỉ đặc tính của con mèo: g) Chỉ đặc tính của con chó: Trả lời: a) Chỉ màu sắc: xanh, đỏ, tím , vàng, xanh da trời, b) Chỉ hình dáng: cao, gầy, mập, lùn, thấp,... sau: Tiếng chim lay động lá cành Tiếng chim đánh thức trời xanh dậy cùng Tiếng chim vỗ cánh bày ong Tiếng chim tha nắng giải đồng vàng thơm Gọi bông lúa chín về thôn Tiếng chim nhuộm óng cây rơm trớc nhà Tiếng chim cùng bé tới hoa Mát trong từng giọt nớc hoà tiếng chim Trong các từ ngữ gợi tả tiếng chim buổi sáng nói trên, em thích nhất từ ngữ nào ? Vì sao ? Yêu cầut: Đoạn thơ có nhiều từ ngữ gợi tả tiếng. .. sinh giỏi Khối 5 Trờng Tiểu học Đăng Châu d) Về quân đội nhân dân: + dũng cảm: Có nghĩa là can đảm, không sợ nguy hiểm + bảo vệ: Có nghĩa là giữ gìn cho khỏi h hỏng, mất mát Bài 4 Ghi dấu () vào ô trống sau mỗi từ đúng: a) Các từ cùng nghĩa với từ siêng năng: - cần cù - lời biếng - biếng nhác - chăm chỉ - chịu khó - cần mẫn b) Các từ trái nghĩa với từ bao la: - mênh mông - chật hẹp - nhỏ bé - bát ngát... Ăn: - Nó ăn hối lộ B - Tàu vào ăn than B - Nó thích ăn quà Đ - Hai đứa có vẻ ăn ý với nhau B - Tôi đang ăn cơm Đ b) Xuân: Mùa xuân là tết trồng cây Đ Làm cho đất nớc càng ngày càng xuân B Ngày xuân em hãy còn dài B - Xót tình máu mủ thay lời nớc non Sen tàn cúc lại nở hoa Sầu dài ngày ngắn, đông đà sang xuân Đ Bài 2 Điền từ trái nghĩa thích hợp vào các quán ngữ và thành ngữ sau đậy: - Đi về xuôi - Sáng... với một vế câu ghép Ví dụ: - Vì đờng trơn nên xe phải đi chậm lại - Nếu em học bài xong thì em đợc đi chơi - Tuy bài hôm nay rất nhiều nhng em vẫn làm xong sớm - Mặc dù ma rất to nhng lớp em vẫn đi học đầy đủ Ngày soạn: //200 Ngày dạy: //200 Tiếng Việt: Cảm thụ văn học Giáo viên: Nguyễn Trọng Mạnh 33 Bài soạn bồi dỡng học sinh giỏi Khối 5 Trờng Tiểu học Đăng Châu I Mục tiêu: - HS làm quen và luyện tập... Giáo viên: Nguyễn Trọng Mạnh 17 Bài soạn bồi dỡng học sinh giỏi Khối 5 Trờng Tiểu học Đăng Châu * Trong câu, tính từ thờng giữ chức năng vị ngữ - Bạn Hà // rất tốt Ví dụ: VN - Sáng nay, bầu trời // rất trong VN II Luyện tập Hãy chỉ ra các danh từ, động từ, tính từ và nói rõ các chức vụ của nó trong các câu sau: 1/ Mặt trăng toả sáng rực rỡ 2/ Học sinh học tập rất tiến bộ 3/ Em rất thích môn Tiếng Việt . làm việc giữ chức vụ vị ngữ. -- -- - -- - -- - -- - -- - -- - -- - -- - -- - -- - -- - -- - -- - -- - -- - -- - -- - -- - -- - -- - -- - -- - -- - -- - - Ngày soạn: / /200 Giáo viên: Nguyễn Trọng Mạnh. Giáo viên: Nguyễn Trọng Mạnh 5 Bài soạn bồi d ỡng học sinh giỏi Khối 5 Tr ờng Tiểu học Đăng Châu -- -- - -- - -- - -- - -- - -- - -- - -- - -- - -- - -- - -- - -- - -- - -- - -- - -- - -- - -- - -- - -- - -- - -- - -- - -- - -- - -- - -- - -