ngữ văn 8 chuẩn năm học 2010-2011

Cảm nhận đợc tâm trạng, cảm giác của nhân vật tôi trong buổi tựu trờng đầu tiên trong một đoạn trích truyện có sử dụng kết hợp các yếu tố miêu tả và biểu cảm.. - Phân biệt đợc các cấp độ

Cảm nhận đợc tâm trạng, cảm giác của nhân vật tôi trong buổi tựu trờng đầu tiên trong

một đoạn trích truyện có sử dụng kết hợp các yếu tố miêu tả và biểu cảm

B Trọng tâm kiến thức, kĩ năng, thái độ :

1 Kiến thức :

- Cốt truyện, nhân vật, sự kiện trong đoạn trích Tôi đi học.

- Nghệ thuật miêu tả tâm lí trẻ nhỏ ở tuổi đến trờng trong văn bản tự sự qua ngòi bút Thanh Tịnh

2 Kĩ năng :

- Đọc – hiểu đoạn trích tự sự có yếu tố miêu tả và biểu cảm

- Trình bày những suy nghĩ, tình cảm về một sự việc trong cuộc sống của bản thân

OÅn định lớp : Kiểm diện học sinh

2 Kiểm tra bài cũ : Kiểm tra sự chuẩn bị của HS

3 Bài mới :

Trong cuộc đời mỗi con ngời, những kỉ niệm của tuổi học trò thờng đợc lu giữ bền lâu trong trí nhớ Đặc biệt là những kỉ niệm về buổi đến trờng đầu tiên Tiết học đầu tiên của năm học mới này, cô và các em sẽ tìm hiểu một truyện ngắn rất hay của nhà văn Thanh Tịnh Truyện ngắn " Tôi đi học " Thanh Tịnh đã diễn tả những kỉ niệm mơn man, bâng khuâng của một thời thơ ấy

Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung cần đạt

Chú ý đọc giọng chậm, dịu, hơi buồn và

lắng sâu; cố gắng diễn tả đợc sự thay đổi

tâm trạng của nhân vật " tôi " ở những lời

Xét về thể loại văn học, đây là một truyện

ngắn và truyện ngắn này có thể xếp vào kiểu

văn bản nào? Vì sao? - Văn bản biểu cảm -

thể hiện cảm xúc, tâm trạng

Mạch truyện đợc kể theo dòng hồi tởng của

nhân vật " Tôi ", theo trình tự thời gian của

buổi tựu trờng đầu tiên Vậy có thể tạm ngắt

thành những đoạn nh thế nào?

- Đoạn 1: Khơi nguồn kĩ niệm

- Đoạn 2: Tâm trạng trên con đờng cùng

mẹ đến trờng

- Đoạn 3: Tâm trạng Khi đến tròng

- Đoạn 4: Khi nghe gọi tên rời tay mẹ

- Đoạn 5: Khi ngồi vào chổ và đón nhận tiết

? Truyện đợc kể theo ngôi thứ mấy?

? Nỗi nhớ buổi tựu trờng đợc khơi nguồn từ

thời điểm nào?

? Em có nhận xét gì về thời điểm ấy?

? Cảnh thiên nhiên, cảnh sinh hoạt hiện lên

tìm hiểu tiếp ở đoạn 2

HS đọc diễn cảm toàn đoạn

? Thanh Tịnh viết: " Con đờng này tôi đã

quen đi lại lắm lần hôm nay, tôi đi học "

3 Tìm hiểu thể loại và bố cục :

a) Khơi nguồn kỉ niệm:

- Thời điểm gợi nhớ: cuối thuCảnh thiên nhiên: Lá rụng nhiều, mây bàng bạc

Cảnh sinh hoạt: Mấy em nhỏ rụt rè

=> Liên tởng tơng đồng, tự nhiên giữa hiện tại - quá khứ

- Tâm trạng: Nao nức, mơn man, tng bừng rộn rã

b).Trên con đ ờng cùng mẹ tới tr - ờng:

- Cảm thấy trang trọng, đứng đắn

- Cẩn thận, nâng niu mấy quyển vỡ, lúng

Điều này thể hiện nh thế nào trong Đ2?

Theo em những từ " thèm, bặm, ghì, xệch,

chúi, muốn " là những từ loại gì? - Động

từ đợc sử dụng đúng chổ -> Hình dung dễ

không? Em có thể kễ lại cho các bạn nghe

về kĩ niệm ngày đầu đến trờng của em?

? Qua 3 đoạn văn trên em thấy tác giả đã sử

dụng nghệ thuật gì?

- Vit: So sánh

? Tác dụng của biện pháp nghệ thuật đó? -

Gợi cảm, làm nỗi bật tâm trạng của nhân vật

" tôi " cũng nh của những đứa trẻ ngày đầu

đến trờng

HS đọc đoạn 4:

Tâm trạng của nhân vật " Tôi " Khi nghe

ông Đốc đọc bản danh sách học sinh mới

nh thế nào? Theo em tại sao " tôi " lúng

túng?

? Vì sao tôi bất giác giúi đầu vào lòng mẹ

nức nỡ khóc khi chuẩn bị vào lớp

c) Khi đến tr ờng:

- Lo sợ vẩn vơ

- Bỡ ngỡ, ớc ao thầm vụng-Chơ vơ, vụng về, lúng túng

d) Khi nghe ông Đốc gọi tên và rời tay mẹ vào lớp:

- Lúng túng càng lúng túng hơn

- Bất giác bật khóc

e) Khi ngồi vào chỗ của mình

đón nhận tiết học đầu tiên:

Dòng chử trắng tinh, thơm tho, tinh khiết

nh niềm tự hào hồn nhiên trong sáng của "

tôi "

Thái độ, cử chỉ của những ngời lớn ( Ông

Đốc, thầy giáo trẻ, ngời mẹ ) nh thế nào?

Điều đó nói lên điều gì?

Em đã học những văn bản nào có tình cảm

ấm áp, yêu thơng của những ngời mẹ đối với

con? ( Cổng trờng mở ra, mẹ tôi )

- Nhân hậu thơng yêu và bao dung Tổng kết: a Nghệ thuật: - Miêu tả tinh tế, chân thật diễn biến tâm trạng của ngày đầu tiên đi học - Sử dụng ngôn ngữ giàu yếu tố biểu cảm, hình ảnh so sánh độc đáo ghi lại dòng liên tởng, hồi tởng của nhân vật tôi - Giọng điệu trữ tình trong sáng b Nội dung: Buổi tựu trờng đầu tiêu sẽ mãi không thể nào quên trong kí ức của nhà văn Thanh Tịnh H ớng dẫn tự học: - Đọc lại các văn bản viết về chủ đề gia đình và nhà trờng đã học - Ghi lại những ấn tợng, cảm xúc của bản thân về một ngày tựu trờng mà em nhớ nhất E Rút kinh nghiệm:

- Phân biệt đợc các cấp độ khái quát về nghĩa của từ ngữ.

- Biết vận dụng hiểu biết về cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ vào đọc – hiểu và tạo lập văn bản

2 Kiểm tra bài cũ : ở lớp 7 các em đã học về từ đồng nghĩa, trái nghĩa, hãy lấy một số ví

dụ về 2 loại từ này

3 Bài mới :

Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung cần đạt

GV cho HS quan sát sơ đồ trong SGK

Nghĩa của từ động vật rộng hơn hay hẹp hơn

nghĩa của từ thú, chim, cá? Tại sao?

Nghĩa của từ động vật rộng hơn hay hẹp hơn

nghĩa của từ voi, hơu? Từ chim rộng hơn từ

tu hú, sáo?

Nghĩa của các từ thú, chim, cá rộng hơn

đồng thời hẹp hơn nghĩa của từ nào?

Thế nào là một từ ngữ có nghĩa rộng? Thế

nào là một từ ngữ có nghĩa hẹp?

Một từ ngữ có thể vùa có nghĩa rộng và

nghĩa hẹp đợc không? Tại sao?

Em hãy lấy một từ ngữ vừa có nghĩa rộng và

vi nghĩa hẹp hơn động vật

Vì tính chất rộng hẹp của nghĩa từ ngữ chỉ

là tơng đối

2 Ghi nhớ: SGK Bài tập 1:

hiện cấp độ khái quát về nghĩa của các từ ngữ đó

E Rút kinh nghiệm:

Tuần :

Tiết PPCT Ngày soạn: Ngày dạy : Tính thống nhất về chủ đề của văn bản A Mức độ cần đạt :

- Thấy đợc tính thống nhất về chủ đề của văn bản và xác định đợc chủ đề của một văn bản cụ thể - Biết viết một văn bản bảo đảm tính thống nhất về chủ đề B Trọng tâm kiến thức, kĩ năng, thái độ :

1 Kiến thức :

- Chủ đề văn bản - Những thể hiện của chủ đề trong một văn bản 2 Kĩ năng :

- Đọc – hiểu và có khả năng bao quát toàn bộ văn bản - Trình bày một văn bản (nói, viết) thống nhất về chủ đề 3 Thái độ - H S có ý thức xác định chủ đề và có tính nhất quán khi xác định chủ đề của văn bản C Ph ơng pháp :

- Gợi tìm, thảo luận, giải quyết vấn đề D Tiến trình dạy học :

1 OÅn định lớp : Kiểm diện học sinh

2 Kiểm tra bài cũ : Nêu nội dung chính của văn bản " Tôi đi học" 3 Bài mới :

Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung cần đạt Để tái hiện đợc những kỉ niệm về ngày đầu tiên đi học, tác giả đã đặt nhan đề của văn bản và sử dụng những câu, những từ ngữ nh thế nào? I - Chủ đề của văn bản: 1 Tìm hiểu:

- Nhớ lại những kỉ niệm buổi đầu đi học

- " Tôi " Phát biểu ý kiến và bộc lộ cảm xúc của mình về một kỉ niệm sâu sắc về thuở thiếu

Để tô đậm cảm giác trong sáng nảy nở trong lòng

nhân vật " Tôi " trong ngày đầu đi học, tác giả đã

sử dụng các từ ngữ, chi tiết nh thế nào?

Thế nào là tính thống nhất về chủ đề của văn bản?

Tính thống nhất này thể hiện ở những phơng diện

- Các từ: Những kỉ niệm mơn mang của buổi tựu trờng, lần đầu tiên đi đến trờng, đi học, 2 quyển vở và động từ " Tôi "

- Câu: Hằng năm tựu trờng, Hôm nay tôi đi học, hai quyển vở nặng

2/

+ Trên đờng đi học:

- Con đờng quen bổng đổi khác, mới mẽ

- Hoạt động lội qua sông đổi thành việc đi học thật thiêng liêng, tự hào

-> Trật tự sắp xếp hợp lý không nên đổi

2/

- Nên bỏ câu b, d3/

- ý lạc chủ đề: c, g, h

- Diễn đạt cha tốt: Câu b, e-> thiếu tập trung vào chủ đề

H

ớng dẫn tự học:

Viết một đoạn văn bản đảm bảo tính thống nhất về chủ đề văn bản theo yêu cầu của giáo viên

E Rút kinh nghiệm:

Tuần :

Tiết PPCT Ngày soạn: Ngày dạy : Trong lòng mẹ ( Nguyên Hồng) A Mức độ cần đạt :

- Có đợc những kiến thức sơ giản về thể văn hồi kí - Thấy đợc đặc điểm của thể văn hồi kí qua ngòi bút Nguyên Hồng : thấm đợm chất trữ tình, lời văn chân thành, dạt dào cảm xúc B Trọng tâm kiến thức, kĩ năng, thái độ :

1 Kiến thức :

- Khái niệm thể loại hồi kí - Cốt truyện, nhân vật, sự kiện trong đoạn trích Trong lòng mẹ. - ý nghĩa giáo dục : những thành kiến cổ hủ, nhỏ nhen, độc ác không thể làm khô héo tình cảm ruột thịt sâu nặng, thiêng liêng 2 Kĩ năng :

- Biết đầu biết đọc – hiểu một văn bản hồi kí - Vận dụng kiến thức về sự kết hợp các phơng thức biểu đạt trong văn bản tự sự để phân tích tác phẩm truyện 3 Thái độ Giáo dục HS đồng cảm với nỗi đâu tinh thần, tình yêu thơng mẹ mãnh liệt của bé Hồng C Ph ơng pháp :

- Đàm thoại, gợi tìm, giải quyết vấn đề, vấn đáp D Tiến trình dạy học :

1 OÅn định lớp : Kiểm diện học sinh

2 Kiểm tra bài cũ :

- Bài " Tôi đi học " đợc viết theo thể loại nào? nội dung chính của văn bản đó là gì?

- Nêu thành công về mặt nt thể hiện trong tác phẩm?

3 Bài mới : ở nớc ta Nguyên Hồng là một trong những nhà văn có một thời thơ ấu thật

cay đắng, khốn khổ, những kĩ niệm ấy đã đợc nhà văn viết lại trong tập hồi kí " Những

ngày thơ ấu " kĩ niệm về ngời mẹ đáng thơng qua cuộc trò chuyện với bà Cô và qua cuộc

gặp gỡ bất ngờ là một trong những chơng truyện cảm động nhất

Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung cần đạt

GV Hớng dẫn HS với giọng chậm, tình cảm, chú ý

ngôn ngữ của Hồng khi đối thoại với bà cô và giọng

cay nghiệt, châm biếm của bà cô

Cho HS đọc kĩ chú thích * và Em hãy trình bày ngắn

GV hỏi lại một số từ yêu cầu học sinh giải thích?

? Mạch truyện kể của đoạn trích " Trong lòng mẹ"

có gì giống và khác với văn bản "Tôi đi học"?

+ Giống: Kể, tả theo trình tự thời gian trong hồi

t-ởng, nnhớ lại kí ức tuổi thơ

- Khơng thức biểu đạt: Kể, tả, biểu cảm

+ Khác: "Tôi đi học" liền mạch trong khoảng thời

gian ngắn, không ngắt quảng: Buổi sáng

" Trong lòng mẹ" không liền mạch có khoảng cách

nhỏ về thời gian vài ngày khi cha gặp và không gặp

Vậy đoạn trích có thể chia bố cục nh thế nào?

( Lời nói, nụ cời, cử chỉ, thái độ)

Cử chỉ: Cời hỏi và nội dung câu hỏi của bà cô có

phản ánh đúng tâm trạng và tình cảm của bà đối với

mẹ bé Hồng và đứa cháu ruột của mình hay ko? Vì

sau em nhận ra điều đó? Từ ngữ nào biểu hiện thực

chất thái độ của bà? từ nào biểu hiện thực chất thái

độ của bà?

- cử chỉ: Cời, hỏi- nụ cời và câu hỏi có vẻ quan tâm,

thơng cháu, tốt bụng nhng bằng sự thông minh nhạy

cảm bé Hồng đã nhận ra ý nghĩa cay độc trong giọng

Tác phẩm: Hồi kí gồm 9 chơng - viết về tuổi thơ cay đắng của tác giả

Là tập văn xuôi giàu chất trữ tình, cảm xúc dào dạt, tha thiết chân thành

Sau lời từ chối của Hồng, bà cô lại hỏi gì? nét mặt và

thái độ của bà thay đổi ra sao?

Bà cô hỏi luôn, mắt long lanh nhìn chằm chặp-> tiếp

tục trêu cợt

- Cố ý xoáy sâu nổi đau của bé

- Tơi cời kể chuyện xấu mẹ trớc bé Hồng-> Ngời cô

lạnh lùng độc ác, thâm hiểm

Sau đó, cuộc đối thoại lại tiếp tục nh thế nào?

Qua đây em có nhận xét gì về con ngời này?

? Khi nghe lời cô nói, bé Hồng có nhận xét gì về ý

đồ của bà Cô?

- Nhận ra dã tâm của bà cô muốn chia rẽ em với mẹ

Bé nghĩ gì gì về mẹ, về những cổ tục đã đày đoạ mẹ?

-khóc thơng , căm tức hủ tục phong kiến muốn vồ,

cắn ,nhai,nghiền

? Em có nhận xét gi về 3 động từ đó?

- 3 động từ chỉ 3 trạng thái phản ứng ngày càng dữ

dội, thể hiện nỗi căm phẫn cực điểm

Qua đây, em hiểu đợc gì về tình cảm của Hồng đối

với mẹ?

? Qua cuộc đối thoại của Hồng với bà cô, em hiểu gì

về tính cách đời sống tình cảm của Hồng

Niềm vui sớng của Hồng khi đợc gặp mẹ đợc tác giả

miêu tả thật thấm thía, xúc động Em hãy tìm những

chi tiết thể hiện điều đó?

Nguyên Hồng đã rất thành công khi sử dụng các

-Đau đớn, uất ức, căm giận

=> Thấu hiểu, cảm thông hoàn cảnh bất hạnh của mẹ

+ Hồng giàu tình thờng mẹ, nhạy cảm, thông minh, quả quyết

2 Tâm trạng của bé Hồng khi gặp mẹvà trong lòng mẹ:

* Gặp mẹ:

- mừng, tủi

- Gọi mẹ đầy vui mừng mà bối rối

- Vội vã, cuống cuồng đuổi theo

- Đây là văn bản đậm đà chất trữ tình- Yếu tố trữ tình

đựơc tạo nên nh thế nào?

Em hãy trình bày nội dung đoạn trích?

( HS đọc ghi nhớ: SGK " Trong lòng mẹ " là lời K/đ

chân thành đầy cảm động về sự bất diệt cuả tình mẫu

tử )

động

III/- Tổng kết

Nhân vật- ngời kết chuyện để ở ngôi thứ 1

- Tình huống truyện phù hợp, đặc sắc, điển hình

có điều kiện bộc lộ tâm trạng

- Kết hợp nhuần nhuyển giữa kể, tả và biểu hiện cảm xúc

- Những so sanh mới mẽ, hay hấp dẫn

- Miêu tả tâm lý đặc sắc, tinh tế + Nội dung:

* Ghi nhớ: SGK

Tổng kết:

a Nghệ thuật:

- Tạo dựng đợc mạch truyện, mạch cảm xúc trong đoạn trích tự nhiên, chân thật

- Kết hợp lời văn kể chuyện với miêu tả, biểu cảm, tạo nên những rung động trong lòng độc giả

- Khắc hoạ hình tợng nhân vật bé Hồng với lời nói, hành động, tâm trạng sinh động, chân thật

b Nội dung:

Tình mẫu tử là mạch nguồn tình cảm không bao giờ vơi trong tâm hồn con ngời

H

ớng dẫn tự học:

- Đọc một vài đoạn văn ngắn trong đoạn trích

Trong lòng mẹ, hiểu tác dụng của một vài chi

tiết miêu tả và biểu cảm trong đoạn văn đó

- Ghi lại một trong những kỉ niệm của bản thân với ngời thân

E Rút kinh nghiệm:

Tuần :

Tiết PPCT Ngày soạn: Ngày dạy : Trờng từ vựng A Mức độ cần đạt :

- Hiểu đợc thế nào là trờng từ vựng và xác lập đợc một số trờng từ vựng gần gủi - Biết cách sử dụng các trờng từ vựng để nâng cao hiệu quả diễn đạt B Trọng tâm kiến thức, kĩ năng, thái độ :

1 Kiến thức :

Khái niện trờng từ vựng

2 Kĩ năng :

- Tập hợp các từ có chung nét nghĩa vào cùng một trờng từ vựng

- Vận dụng kiến thức về trờng từ vựng để đọc – hiều và tạo lập văn bản

OÅn định lớp : Kiểm diện học sinh

2 Kiểm tra bài cũ : Thế nào là từ ngữ nghĩa rộng, từ ngữ nghĩ hẹp? Hãy lấy ví dụ về từ ngữ vừa có nghĩa rộng? vừa có nghĩa hẹp?

ng-ời, động vật hay sinh vật"?

Tại sao em biết đợc điều đó?

( - Từ in đậm chỉ ngời vì chúng nằm trong

những câu văn cụ thể, có ý nghĩa xác định)

Nét chung về nghĩa của các từ trên là gì?

Do hiện tợng nhiều nghĩa, một từ có thể phụ

thuộc những trờng từ vựng khác nhau Thử

lấy 1 ví dụ:

- Từ lạnh: - Trờng thời tiết

- T/c của thực phẩm

- T/c tâm lý, t/c của ngời

HS đọc kĩ phần 2 d và cho biết cách chuyển

trờng từ vựng trong thơ văn và trong cuộc

Các từ trong một trờng từ vựng có thể khác nhau về từ loại

( Danh từ chỉ sự vật, động từ chỉ hoạt

động, tính từ chỉ tính chất)Một từ có nhiều nghĩa có thể thuộc nhiều truờng từ vựng khác nhau

sống có tác dụng gì?

Hớng dẫn HS tự làm

Đặt tên trờng từ vựng cho mỗi nhóm từ sau?

HS đọc kĩ đoạn văn, chỉ ra các từ in đậm

thuộc trờng từ vựng nào?

Hớng dẫn HS sắp xếp vào bảng

Cách chuyển trờng từ vựng làm tăng thêm sức gợi cảm

III/ - Luyện tập:

Bài tập 1:

Bài tập 2:

- Dụng cụ đánh bắt thuỷ sản

- Dụng cụ để đựng

- Hoạt động của chân

- Trạng thái tâm lý

- Tính cách của con ngời

- Dụng cụ để viết

Bài tập 3:

Trờng từ vựng: Thái độ

Bài tập 4:

- Khứu giác: Mùi, thơm, điếc, thính

- Thính giác: Tai, nghe, điếc, rõ, thính

Bài tập 5:

Chuyển từ trờng " quân sự" sang trờng "

nông nghiệp"

H

ớng dẫn tự học:

Vận dụng kiến thức về trờng từ vựng đã

học, viết một đoạn văn ngắn có sử dụng ít nhất 5 từ thuộc một trờng từ vựng nhất

định

E Rút kinh nghiệm:

Tuần :

Tiết PPCT Ngày soạn: Ngày dạy : Bố cục của văn bản A Mức độ cần đạt :

- Nắm đợc yêu cầu của văn bản về bố cục - Biết cách xây dựng bố cục văn bản mạch lạc, phù hợp với đối tợng phản ánh, ý đồ giao tiếp của ngời viết và nhận thức của ngời đọc B Trọng tâm kiến thức, kĩ năng, thái độ :

1 Kiến thức :

Bố cục của văn bản, tác dụng của việc xây dựng bố cục 2 Kĩ năng :