TIỂU LUẬN Chính sách HÌNH SỰ 1

Việc hoạch định chính sách hình sự của Nhà nước trong từng giai đoạn pháttriển của đất nước hướng tới các mục đích cơ bản: - Xác định một cách chính xác, khách quan và hợp l

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn vấn đề nghiên cứu.

Từ ngày 01/01/2018, Bộ luật Hình sự năm 2015 chính thức có hiệu lực thi hành Đây là Bộ luật có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, đóng vai trò thể chế hóa Hiến pháp 2013, thể chế hóa tinh thần của Cải cách tư pháp trong Nghị quyết 08 và Nghị quyết 49 của Bộ Chính trị Nhìn một cách tổng quát, BLHS năm 2015 có nhiều nội dung đổi mới, bao quát cả phần những quy định chung lẫn phần các tội phạm cụ thể, trong đó có những nội dung mang tính đột phá trên tinh thần đổi mới tư duy, đổi mới nhận thức về chính sách hình sự, về vấn

đề tội phạm và hình phạt Bộ luật đã phản ánh được những yêu cầu, đòi hỏi bức xúc của thực tiễn, đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới của đất nước và cũng là mong đợi của đông đảo quần chúng nhân dân Theo các chuyên gia, Bộ luật Hình sự năm 2015 được soạn thảo theo hướng coi trọng việc hoàn thiện chính sách hình sự và thủ tục tố tụng tư pháp, đề cao hiệu quả phòng ngừa và tính hướng thiện trong việc xử lý người phạm tội, thúc đẩy phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, tăng cường hợp tác quốc tế trong đấu tranh phòng, chống tội phạm, phù hợp với tình hình mới.

Nghiên cứu, xem xét chính sách hình sự trong Bộ luật hình sự năm 2015 (sửađổi bổ sung năm 2017) để thấy rõ những tiến bộ vượt bậc, những ưu điểm và tồn tạiđể đề xuất giải pháp hoàn thiện là một yêu cầu hết sức cần thiết, do đó, tác giả chọnnghiên cứu vấn đề “Chính sách hình sự trong bộ luật hình sự 2015 (sửa đổi bổ sungnăm 2017”

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu.

a Mục đích nghiên cứu.

Làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn về chính sách hình sự được thểhiện trong Bộ luật hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) để thấy đượcnhững ưu điểm chứng minh cụ thể về phương hướng hoàn thiện chính sách hình sựcủa Nhà nước ta trong pháp luật hình sự đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp, yêu cầuphát triển kinh tế xã hội, yêu cầu đấu tranh phòng ngừa tội phạm và hội nhập quốctế ở nước ta hiện nay.

b Nhiệm vụ nghiên cứu.

- Làm rõ những vấn đề lý luận về chính sách hình sự như: khái niệm, mụcđích, ý nghĩa của chính sách hình sự; các hình thức thể hiện và các đặc điểm cơ bảncủa chính sách hình sự; những nội dung chủ yếu của chính sách hình sự;

- Phân tích các quy định của PLHS Việt Nam trong Bộ luật Hình sự năm

1995 và Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) để khẳng địnhnhững điểm kế thừa và những kinh nghiệm có thể tiếp thu khi hoàn thiện pháp luậthình sự

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

a Đối tượng nghiên cứu.

Các văn bản quy phạm PLHS, cũng như những vấn đề lý luận và thực tiễn vềchính sách hình sự được thể hiện Bộ Luật hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm2017)

4.Phương pháp nghiên cứu.

Tiểu luận sử dụng một số phương pháp nghiên cứu làm sáng tỏ các trithức khoa học luật hình sự và luận chứng các vấn đề tương ứng được nghiên cứunhư: phân tích, lịch sử, tổng hợp, thống kê, xã hội

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH HÌNH SỰ TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 2015 (SỬA ĐỔI, BỔ

Căn cứ pháp lý của chính sách hình sự được thể hiện trong hiến pháp năm

2013 của Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và cụ thể hóa trong Bộ Luậthình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) có hiệu lực thi hành vào ngày01/01/2018 và các văn bản pháp luật có liên quan khác (Nghị định, thông tư hướngdẫn thi hành Bộ Luật hình sự)

1.1.2 Mục đích của chính sách hình sự.

Việc hoạch định chính sách hình sự của Nhà nước trong từng giai đoạn pháttriển của đất nước hướng tới các mục đích cơ bản:

- Xác định một cách chính xác, khách quan và hợp lý các nhóm quan hệ xã hội

cụ thể cần phải được điều chỉnh, cũng như các đỏi hỏi, giới hạn và hướng điềuchỉnh chúng bằng các quy phạm pháp luật của từng ngành luật tương ứng trong lĩnhvực tư pháp hình sự

- Góp phần xây dựng mối quan hệ tương hỗ và qua lại, hữu cơ và thống nhất,phối hợp và ước chế, khả thi và hợp lý nhất của hệ thống các cơ quan nhà nướctương ứng với ba nhánh quyền lực và ngay giữa các cơ quan tư pháp hình sự trongcùng một nhánh quyền lực với nhau

- Góp phần xây dựng cơ sở chính trị- pháp lý vững chắc cho việc sửa đổi, bổsung và hoàn thiện pháp luật hình sự, pháp luật tố tụng hình sự và pháp luật thi hành

án hình sự cũng như thực tiễn áp dụng các quy định của ba ngành luật này, đồngthời soạn thảo và triển khai.

1.1.3 Ý nghĩa của việc nghiên cứu chính sách hình sự

Thứ nhất: Tiếp tục khằng định các quan điểm, tư tưởng pháp lý tiến bộ củanền văn minh nhân loại, công bằng và nhân đạo, dân chủ và pháp chế trong nhànước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, luôn luôn coi các quyền tự do của con người lànhững giá trị xã hội cao quý nhất với tính chất là các khách thể được ghi nhận, đượctôn trọng và được bảo vệ bằng các quy định của pháp luật nói chung và của bangành luật trong lĩnh vực tư pháp hình sự nói riêng – pháp luật hình sự, pháp luật tốtụng hình sự và pháp luật thi hành án hình sự

Thứ hai: Cùng với việc hoạch định các chính sách về kinh tế - xã hội, vănhóa… trong giao đoạn xây dựng nhà nước pháp quyền, cần hoạch định một chínhsách hình sự dựa trên những cơ sở khoa học- thực tiễn khách quan, có căn cứ vàđảm bảo sức thuyết phục, đáp ứng được các yêu cầu của cuộc đấu tranh chống tộiphạm Bởi vì các quy định của ba ngành luật đã nêu trong lĩnh vực tư pháp hình sự

là các căn cứ pháp lý quan trọng nhất của nhà nước pháp quyền để giải quyết mộtcách công minh, có căn cứ và đúng pháp luật vấnđề trách nhiệm hình sự của ngườiphạm tội nhằm góp phần tăng cường pháp chế và củng cố trật tự pháp luật, bảo vệcác quyền tự do của công dân cũng như các lợi ích của xã hội và của nhà nước tronglĩnh vực tư pháp hình sự

Thứ ba: Việc phân tích, luận chứng, lý giải và làm sáng tỏ về mặt lý luận kháiniệm và các bộ phận cấu thành, những cơ sở khoa học – thực tiễn của việc hoạchđịnh chính sách hình sự và nội dung chủ yếu của chính sách hình sự trong giai đoạntiếp tục đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước không chỉ là hướngnghiên cứu cơ bản mà còn là nhiệm vụ cần thiết và quan trọng của tất cả các chuyênngành khoa học pháp lý về tư pháp hình sự

1.2 Các hình thức thể hiện và các đặc điểm cơ bản của chính sách hình sự

1.2.1 Các hình thức thể hiện của chính sách hình sự

Hình thức thể hiện của chính sách hình sự được hiểu là hướng triển khai cơbản mà trong đó chính sách hình sự được thể hiện để đạt được các mục đích của nó

và phục vụ cho cuộc đấu tranh chống tội phạm đạt hiệu quả cao Vì vậy, chính sáchhình sự được thể hiện trong ba hình thức chủ yếu sau:

Thứ nhất: Sáng tạo pháp luật là hình thức thể hiện chủ yếu và quan trọng nhấcủa chính sách hình sự, hình thức này chính là hoạt động thực tiễn xây dựng phápluật hình sự, tố tụng hình sự và thi hành án hình sự của Nhà nước, tạo cơ sở choviệc áp dụng pháp luật và giáo dục ý thức pháp luật có hiệu quả Thông qua hệthống pháp luật thực định, Nhà nước ghi nhận các căn cứ pháp lý nền tảng (của luậthình sự, tố tụng hình sự và thi hành án hình sự) cho công tác đấu tranh phòng,chống tội phạm được tiến hành trong phạm vi nghiêm ngặt của pháp chế, trật tựpháp luật và đạt hiệu quả cao…

Thứ hai: Áp dụng pháp luật là một trong những hình thức thể hiện chủ yếu củachính sách hình sự thông qua hoạt động thực tiễn của các cơ quan tư pháp hình sựnhằm đưa các quy phạm pháp luật hình sự, tố tụng hình sự và thi hành án hình sựvào điều chỉnh các quan hệ xã hội của thực tiễn Hệ thống pháp luật trong lĩnh vực

tư pháp hình sự dù có hoàn thiện và khả thi đến đâu cũng không có khả năng baoquát được các quan hệ xã hội đang diễn ra trên thực tiễn, đồng thời cuộc đấu tranhchống tội phạm sẽ không đạt được hiệu quả thậm chí các mục đích của chính sáchhình sự cũng sẽ không đạt được như mong muốn nếu các quy định của pháp luậthình sự, pháp luật tố tụng hình sự và pháp luật thi hành án hình sự không được các

cơ quan bảo vệ pháp luật và Tòa án áp dụng một cách nghiêm chỉnh và thống nhấttrong thực tiễn Một khi hệ thống pháp luật trong lĩnh vực tư pháp hình sự đã hoànthiện và khả thi, thì chỉ có bằng việc áp dụng một cách nghiêm chỉnh và thống nhấttrong thực tiễn các quy định của ba ngành luật đã nêu thì cuộc đấu tranh chống tộiphạm mới đạt hiệu quả cao, các quyền tự do của công dân cũng như các lợi ích hợppháp của xã hội và của Nhà nước, pháp chế và trật tự pháp luật thực sự mới đượcđảm bảo

Ba là: Giáo dục, phát triển ý thức pháp luật và văn hóa pháp lý trong xã hộicũng là một hình thức thể hiện chủ yếu của chính sách hình sự, phản ánh thái độtích cực hay tiêu cực của các tầng lớp nhân dân đối với hệ thống pháp luật tư pháphình sự Việc triển khai tốt công tác phổ biến, giáo dục pháp luật sẽ mang lại ý thứcpháp luật và văn hóa phap lý cao hơn trong xã hội hỗ trợ rất nhiều cho hoạt độngthực tiễn của các cơ quan lập pháp và áp dụng pháp luật trong thực tiễn đấu tranhchống tội phạm và vì vậy các mục đích của chính sách hình sự sẽ đạt được nhưmong muốn Chính việc tự ý thức và sự lên án trong các tầng lớp nhân dân hoặc cáctập thể lao động về tính nguy hiểm cho xã hội của những hành vi nhất định donhững người không vững vàng và thiếu ý thức pháp luật nào đó thực hiện ở cácmức độ khác nhau sẽ góp phần hình thành tính quyết định xã hội và hiệu quả củachính sách hình sự nói chung cũng như của các quy phạm pháp luật hình sự, phápluật tố tụng hình sự hoặc pháp luật thi hành án hình sự nói riêng.

1.2.2 Các đặc điểm của chính sách hình sự

- Chính sách hình sự là một phần của chính sách xã hội nói chung và là chính

sách pháp luật trong lĩnh vực tư pháp hình sự nói riêng của một Nhà nước

- Chính sách hình sự bao gồm tổng thể của bốn loại chính sách cấu thành là:

chính sách phòng ngửa tội phạm, chính sách pháp luật hình sự, chính sách pháp luật

tố tụng hình sự và chính sách pháp luật thi hành án hình sự

- Chính sách hình sự là những phương hướng có tính chất chỉ đạo, chiến lược

của Đảng và Nhà nước trong cuộc đấu tranh phòng và chống tội phạm Do vậy, chủthể của hoạt động hoạch định chính sách hình sự trong Nhà nước pháp quền ViệtNam là Đảng Cộng sản Việt Nam (với tư cách là Đảng cầm quyền, lực lượng lãnhđạo Nhà nước và xã hội) thông qua việc hoạch định về đường lối chiến lược và mộtchủ thể khác là Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (với tư cách là bộmáy quản lý xã hội) thông qua việc ban hành các đạo luật thể chế hóa đường lốilãnh đạo của Đảng cầm quyền

- Chính sách hình sự suy cho cùng là nhằm đảm bảo thực hiện tốt đường lối về

hình sự và trong giao đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền hiện nay nó góp phần

đưa các nguyên tắc của Nhà nước pháp quyền vào đời sống thực tế, giáo dục côngdân ý thức tôn trọng, tuân thủ và chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật, tiến tới xâydựng thành công Nhà nước pháp quyền ở Việt Nam trong thời kỳ đẩy mạnh côngnghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

1.3 Những nội dung chủ yếu của chính sách hình sự

Chính sách hình sự bao gồm một phạm vi rộng lơn, rất nhiều vấn đề lý luận màkhoa học pháp lý về tư pháp hình sự của nước ta có nhiệm vụ phải làm sáng tỏ về mặt

lý luận bản chất của chúng Tuy nhiên, ở đây chỉ đề cập đến nội dung chủ yếu nhất củachính sách hình sự trong ác lĩnh vực cơ bản, đó là:

- Chính sách phòng ngừa tội phạm;

- Chính sách pháp luật hình sự;

- Chính sách pháp luật tố tụng hình sự;

- Chính sách pháp luật thi hành án hình sự

1.3.1 Chính sách phòng ngừa tội phạm

Chính sách phòng ngừa tội phạm là một bộ phận cấu thành của chính sáchhình sự nhằm xác định những phương hướng cơ bản có tính chất chỉ đạo của Nhànước trọng việc nghiên cứu các nguyên nhân và điều kiện của tình trạng phạm tộinói riêng và tình hình tội phạm nói chung, đề ra các chương trình và các biện phápđâu tranh phòng và chống đội phạm của quốc gia, tăng cường sự hợp tác quốc tế vớicác nước trong khu vực và trên thế giới trong cuộc đâu trang phòng, chống các tộiphạm quốc tế và tội phạm xuyên quốc gia

Bản chất của chính sách phòng ngừa tội phạm được thể hiện qua một số nộidung chủ yếu trên các bình diện chính dưới đây:

Thứ nhất, đảm bảo tính thường xuyên và đều đặn của hệ thống thống kê hình

sự và đăng ký các tội phạm, đồng thời tiến hình phân tích một cách có hệ thống tínhchất, cơ cấu, diễn biến (động thái) của các loại tội phạm nhằm cung cấp đầy đủ,khách quan và chính xác nhất cho các cơ quan tư pháp hình sự có thẩm quyền vềcác thông số về tình trạng phạm tội (tương ứng trong mỗi giai đoạn và trên phạm vitừng địa bàn/khu vực nói riêng) và về tình hình tội phạm ( trong từng thời kỳ và trên

phạm vi cả nước nói chung).Thứ hai, phân tích một cách có hệ thống, khách quan

và toàn diện các nguyên nhân và điều kiện của tình trạng phạm tội nói riêng và tìnhhình tội phạm nói chung để kịp thời đề ra các chương trình và các biện pháp đầutranh phòng và chống tội phạm có hiệu quả, đồng thời nghiên cứu các thành tựu củathành tựu của khoa học và kỹ thuật hiện đại trên thế giới để ứng dụng chúng trongviệc soạn thảo các chương trình và các biện pháp đấu tranh phòng và chống tộiphạm ở nước ta, góp phần nâng cao hiệu quả hệ thống tư pháp hình sự

Thứ ba, tăng cường sự giao lưu, hợp quốc tế và trao đổi thông tin trong cuộcđấu tranh phòng, chống các tội phạm quốc tế và tội phạm xuyên quốc gia giữa các

cơ quan tư pháp hình sự của Việt Nam, cũng như các nước trong khu vực và thếgiới, để không ngừng nâng cao kiên thức, trình độ chuyên môn và kỹ năng nghềnghiệp của các cán bộ các cơ quan tư pháp hình sự nước nhà, hỗ trợ cho cuộc đấutranh phòng và chống tội phạm có hiệu quả

- Chiến lược gián tiếp đấu tranh chống tội phạm về cơ bản bao gồm các biệnpháp nhằm nâng cao đời sống của nhân dân(ví dụ: các điều kiện về nhà ở; ăn uống;giáo dục; đào tạo nghề nghiệp; tạo việc làm; đảm bảo chế độ hưu trí; đảm bảo cácđiều kiện để sử dụng hợp lý thời gian rỗi; soạn thảo các chương trình xã hội để trợgiúp cho thanh niên và những phạm nhân sau khi ra tù, giúp đỡ họ về mặt tài chính

và phúc lợi…)

- Chiến lược trực tiếp đấu tranh chống tội phạm bao gồm các biện pháp, chẳnghạn, hạn chế khả năng phạm tội; làm tốt công tác giáo dục – phòng ngừa và thôngtin; thu hút các tổ chức, đoàn thể xã hội tham gia vào cuộc đấu tranh chống tộiphạm; giúp đỡ cho các nạn nhân của tội phạm…

1.3.2 Chính sách pháp luật hình sự

Chính sách pháp luật hình sự là một bộ phận cấu thành của chính sách hình

sự nhằm xác định những phương hướng cơ bản có tính chất chỉ đạo của Nhà nướctrong hoạt động lập pháp và áp dụng pháp luật hình sự, đảm bảo sự ổn định của hệthống pháp luật hình sự, đảm bảo sự ổn định của hệ thống pháp luật hình sự, tăngcường việc bảo vệ các quyền và tự do của con người, cũng như các lợi ích hợp pháp

của xã hội và của nhà nước bằng pháp luật hình sự, đồng thời góp phần nâng cao

hiệu quả của cuộc đấu tranh phòng và chống tội phạm Bản chất của chính sách pháp luật hình sự được thể hiện qua một số nội dung chủ yếu trên các bình diện

chính dưới đây:

Thứ nhất, cần có sự nhận thức đúng đắn về tính chất và đặc điểm của các

quan hệ xã hội, cũng như các đòi hỏi cấp bách của xã hội về sự cần thiết đến mức

độ nào trong việc điều chỉnh về mặt pháp luật hình sự các quan hệ xã hội trong lĩnhvực này

Thứ hai, không ngừng hoàn thiện và đảm bảo tính ổn định của hệ thống pháp

luật hình sự bằng các cơ chế dân chủ và công khai trong hoạt động lập pháp hình sựđể bổ sung vào pháp luật hình sự thực định của quốc gia các quy phạm hoặc các chếđịnh pháp lý tiến bộ và nhân đạo được thừa nhận chung của nền văn minh nhân loạitrên cơ sở lĩnh hội các nguyên tắc của hoạt động tư pháp hình sự trong nhà nướcpháp quyền

Thứ ba, xuất phát từ sự nhận thức trên, đồng thời trên cơ sở các luận chứng

khoa học khách quan, có căn cứ và đảm bảo sức thuyết phục phải cố gắng đến mứctối đa để quy định rõ ràng trong pháp luật hình sự thực định:

- Các giới hạn của việc tội phạm hóa (coi loại hành vi nguy hiểm cho xã hộiđến mức nào là tội phạm) và phi tội phạm hóa (loại trừ loại hành vi nguy hiểm cho

xã hội nào ra khỏi danh mục các tội phạm)

- Các căn cứ của việc hình sự hóa (tính chất bị xử lý về hình sự của loại hành

vi nguy hiểm cho xã hội nào) và phi hình sự hóa (những điều kiện cụ thể để loại trừviệc trừng phạt về hình sự, chuyển sang áp dụng bằng các chế tài pháp lý của cácngành luật tương ứng khác ít nghiêm khắc hơn luật hình sự hoặc mở rộng phạm vicủa các biện pháp tha miễn)

- Các hình thức trách nhiệm hình sự khác nhau với sự đa dạng các biện phápcưỡng chế về hình sự (nhiều loại hình phạt khác nhau, nhiều biện pháp cưỡng chế

về hình sự khác ngoài hình phạt), nhiều khả năng lựa chọn (tùy nghi) và xây dựngđược các cơ chế tạo ra sự thuận tiện khi áp dụng các biện pháp đó trong thực tiễn

1.3.3 Chính sách pháp luật tố tụng hình sự

Danh sách pháp luật tố tụng hình sự là một bộ phận cấu thành của chính

sách hình sự nhằm xác định những phương hướng cơ bản có tính chất chỉ đạo củanhà nước trong hoạt động lập pháp và áp dụng pháp luật tố tụng hình sự, đảm bảo

sự ổn định của hệ thống pháp luật tố tụng hình sự, tăng cường việc bảo vệ cácquyền và tự do của con người, cũng như các lợi ích hợp pháp của xã hội và của nhànước bằng pháp luật tố tụng hình sự, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả củacuộc đấu tranh phòng và chống tội phạm

Bản chất của chính sách pháp luật tố tụng hình sự được thể hiện qua một

số nội dung chủ yếu sau đây:

- Các quan hệ xã hội do pháp luật tố tụng hình sự điều chỉnh có liên quan mậtthiết đến việc bảo vệ các quyền và tự do danh dự và nhân phẩm, tính mạng và sứckhỏe của công dân trong lĩnh vực tư pháp hình sự

Đây là cơ sở để các cơ quan hoạch định chính sách pháp luật tố tụng hình sựcân nhắc trong việc xác định rõ về tính chất và đặc điểm của các quan hệ xã hội,cũng như các đòi hỏi cấp bách của xã hội về sự cần thiết đến mức nào trong việcđiều chỉnh về mặt pháp luật tố tụng hình sự các quan hệ xã hội

- Việc hoạch định chính sách pháp luật tố tụng hình sự phải mang tính thườngxuyên, không ngừng hoàn thiện và đảm bảo tính ổn định của hệ thống pháp luật tốtụng hình sự bằng các cơ chế dân chủ và công khai trong hoạt động lập pháp tố tụnghình sự để bổ sung vào pháp luật tố tụng hình sự thực định của quốc gia các quyphạm hoặc các chế định pháp lý tiến bộ và nhân đạo được thừa nhận chung của nềvăn minh nhân loại trên cơ sở lĩnh hội các nguyên tắc của hoạt động tư pháp hình sựtrong nhà nước pháp quyền

- Xuất phát từ sự nhận thức trên và trên cơ sở các luận chứng khoa học, việchoạch định chính sách pháp luật tố tụng hình sự chính là việc đưa ra được các môhình lý luận về các quy phạm và các chế định luật tố tụng hình sự điều chỉnh đếnmức tối đa các quan hệ phát sinh trong lĩnh vực tố tụng hình sự, bảo đảm cácnguyên tắc công bằng, dân chủ, khách quan, tranh tụng công khai… trong tố tụng

hình sự; thường xuyên nghiên cứu để phân tích và làm sáng tỏ về mặt lý luận tínhquyết định xã hội của các quy phạm và các chế định của luật tố tụng hình sự nhằmtìm kiếm các con đường, biện pháp và phương hướng hoạt động của các cơ quan tưpháp hình sự vào việc nâng cao hiệu quả của thực tiễn áp dụng pháp luật tố tụnghình sự nói riêng, cũng như của thực tiễn đấu tranh phòng và chống tội phạm nóichung.

1.3.4 Chính sách pháp luật thi hành án hình sự

Chính sách pháp luật thi hành án hình sự là một bộ phận cấu thành của

chính sách hình sự nhằm xác định những phương hướng cơ bản có tính chất chỉ đọacủa Nhà nước trong hoạt động lập pháp và áp dụng pháp luật thi hành án hình sự,đảm bảo sự ổn định của hệ thống pháp luật thi hành án hình sự, tăng cường việc bỏa

vệ các quyền và tự do của con người, cũng như các lợi ích hợp pháp của xã hội vàcủa nhà nước bằng pháp luật thi hành án hình sự, đồng thời góp phần nâng cao hiệuquả của cuộc đấu tranh phòng và chống tội phạm

Bản chất của chính sách pháp luật thi hành án hình sự được thể hiện thông

qua một số nội dung chủ yếu sau:

Bản chất của thi hành án nói chung, thi hành án hình sự nói riêng là một trongnhững vấn đề lý luận cơ bản làm cơ sở cho việc hoạch định chính sách pháp luật thihành án hình sự Có nhiều quan điểm khác nhau về bản chất của thi hành án hìnhsự: có quan điểm cho rằng thi hành án được coi là “nốt nhạc cuối cùng” trong quátrình tố tụng và hiệu quả của nó sẽ góp phần đạt được mục đích của quá trình tốtụng; quan điểm khác cho rằng thi hành án là một hoạt động hành chính – tư pháp.Chúng tôi cho rằng, mục đích của tố tụng là tìm ra chân lý khách quan thôngqua hoạt động tố tụng công khai Quy trình của tố tụng là tìm kiếm chứng cứ, khẳngđịnh chứng cứ và từ những chứng cứ đó đưa ra kết luận cuối cùng chính là bản ánkết tội do Tòa án nhân danh Nhà nước tuyên Do vậy, đây là quá trình tìm ra chân

lý, Còn thi hành án thì ngược lại, cơ sở của việc thi hành chính là Bản án có hiệulực do Tòa án tuyên và mục đích của thi hành án là hiện thực hóa bản án Do vậy,

đây là hoạt động hình chính không phải là hoạt động tố tụng Hoạt động này cónhững đặc điểm như:

Thi hành án hình sự là hoạt động chấp hành, căn cứ để thi hành án là các bản án và quyết định của Tòa án Toàn bộ quá trình thi hành án với những hoạt động, biện pháp, cách thức khác nhau đều tuân theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy địnhnhằm thực hiện nội dung quyết định của bản án, quyết định của Tòa án

Thi hành án là dạng hoạt động quản lý vì trong quá trình thi hành, các cơquan thi hành án phải tác động trực tiếp tới đối tượng phải thi hành án, để họ tự giácthi hành hoặc áp dụng các biện pháp buộc họ phải thi hành nghĩa vụ đã được xácđịnh trong bản án, quyết định của Tòa án, giáo dục họ ý thức tôn trọng pháp luật,tôn trọng lợi ích cá nhân, của Nhà nước và xã hội, giáo dục họ trở thành người côngdân có ích với xã hội

Trong thi hành án, để thực hiện các hoạt động chấp hành và quản lý nói trên,phương pháp thuyết phục giáo dục có ý nghĩa quan trọng, nhưng phương phápmệnh lệnh, bắt buộc phải thi hành có tính chất đặc thù

Đây là những đặc điểm chi phối và làm cơ sở để các cơ quan hoạch định chínhsách pháp luật thi hành án hình sự cân nhắc trong việc xác định rõ về tính chất vàđặc điểm của các quan hệ xã hội, cũng như các đòi hỏi cấp bách của xã hội về sựcần thiết đến mức nào trong việc điều chỉnh về mặt pháp luật thi hành án hình sựcác quan hệ xã hội

Việc hoạch định chính sách pháp luật thi hành án hình sự cũng cần phải tínhđến các đặc trưng riêng của từng loại án hình sự, phù hợp với tính chất, đặc điểmcủa từng loại án hình sự, bảo đảm cho hoạt động thi hành án hình sự đạt được hiệuquả cao nhất Trừ hình phạt tử hình nhằm loại bỏ những kẻ phạm tội đặc biệtnghiêm trọng không còn khả năng cải tạo, giáo dục ra khỏi đời sống xã hội, việc ápdụng và thi hành các hình phạt khác đều nhằm giáo dục người bị kết án trở thànhngười lương thiện Thi hành án hình sự có những đặc trưng riêng, bên cạnh đó, bảnthân việc thi hành từng loại hình phạt cũng phản ánh mục đích, yêu cầu và phươngpháp đặc thù Điều này đưa đến việc đa dạng các chủ thể thi hành án hình sự, tức là,

việc thi hành án hình sự do nhiều cơ quan, tổ chức thực hiện và tham gia thực hiện.Thi hành án hình sự là một hoạt động phức tạp, da dạng, từ việc thi hành các hìnhphạt như: cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ, trục xuất, tù có thời hạn, tùchung thân, tử hình đến các hình phạt bổ sung khác như cấm đảm nhiệm chức vụ,cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định, cấm cư trú, quản chế, tước một sốquyền công dân, tịch thu tài sản, đến việc thực hiện các biện pháp tư pháp như tịchthu tang vật, tài liệu liên quan đến tội phạm, buộc công khai xin lỗi, bắt buộc chữabệnh, giáo dục người chưa thành niên tại xã, phường, thị trấn, đưa vào trường giáodưỡng Theo đó, mỗi loại hình phạt hay biện pháp tư pháp đều xuất phát từ mụcđích của nó mà quyết định nội dung, phương pháp, hình thức cũng như thời hạn thihành.

Chương 2: CƠ SỞ KHOA HỌC- THỰC TIỄN CỦA CHÍNH SÁCH HÌNH SỰ VÀ PHƯƠNG HƯỚNG HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH HÌNH

SỰ ĐƯỢC THỂ HIỆN TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ 2015 (SỬA ĐỔI,

BỔ SUNG 2017).

Bộ luật Hình sự (BLHS) năm 2015 được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 12/2017/QH14, ngày 20/6/2017, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2018 (sau đây gọi là BLHS năm 2015) Nhìn một cách tổng quát, BLHS năm 2015 có nhiều nội dung đổi mới, bao quát cả phần những quy định chung lẫn phần các tội phạm cụ thể, trong đó có những nội dung mang tính đột phá trên tinh thần đổi mới tư duy, đổi mới nhận thức về chính sách hình sự, về vấn đề tội phạm và hình phạt Bộ luật

đã phản ánh được những yêu cầu, đòi hỏi bức xúc của thực tiễn, đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới của đất nước và cũng là mong đợi của đông đảo quần chúng nhân dân.

2.1 Sự cần thiết, mục tiêu và quan điểm chỉ đạo xây dựng Bộ luật hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017)

2.1.1 Sự cần thiết ban hành Bộ luật Hình sự năm 2015

Bộ luật Hình sự năm 1999 sau 14 năm thi hành đã bộc lộ những bất cập, hạnchế chủ yếu sau:

Thứ nhất: Mặc dù được ban hành sau thời điểm Đảng ta khởi xướng công

cuộc đổi mới nhưng Bộ luật Hình sự năm 1999 là sản phẩm mang đậm dấu ấn củathời kỳ đầu của quá trình chuyển đổi từ nền kinh tế tập trung quan liêu, bao cấpsang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, do vậy, chưa thực sự pháthuy tác dụng bảo vệ và thúc đẩy nền minh tế thị trường định hướng xã hội chủnghĩa phát triển một cách lành mạnh

Thứ hai: Do ban hành từ năm 1999, nên BLHS chưa thể chế hoá được những

quan điểm, chủ trương mới của Đảng về cải cách tư pháp được thể hiện trong Nghịquyết số 08/NQ-TW ngày 02/01/2002 của Bộ Chính trị về một số nhiệm vụ trọngtâm công tác tư pháp trong thời gian tới (Nghị quyết số 08/NQ-TW); Nghị quyết số48/NQ-TW ngày 24/5/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược xây dựng và hoàn thiện

hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020 (Nghị quyết

số 48/NQ-TW) và Nghị quyết số 49/NQ-TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị vềChiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 (Nghị quyết số 49/NQ-TW)

Thứ ba: Sự ra đời và phát triển của Hiến pháp năm 2013 về việc ghi nhận và

đảm bảo thực hiện các quyền con người, quyền công dân đặt ra yêu cầu phải tiếptục đổi mới, hoàn thiện cả hệ thống pháp luật, trong đó có pháp luật hình sự với tínhcách là công cụ pháp lý quan trọng và sắc bén nhất trong việc bảo đảm và bảo vệquyền con người, quyền cơ bản của công dân

Thứ tư: BLHS năm 1999 chưa cập nhật được đầy đủ, kịp thời các hành vi vi

phạm có tính chất phổ biến, nguy hiểm cao cho xã hội: các hành vi lạm dụng laođộng trẻ em; chiếm đoạt, mua bán trái phép mô tạng, các bộ phận cơ thể người; viphạm quy định về an toàn giao thông đường bộ; lợi dụng bán hàng đa cấp để chiếmđoạt tiền, tài sản; các vi phạm trong các lĩnh vực ngân hàng, chứng khoán, bảohiểm, môi trường, công nghệ cao

Thứ năm: BLHS năm 1999 chưa phản ánh được những đặc điểm và yêu cầu

đấu tranh phòng, chống tội phạm trong điều kiện hội nhập quốc tế, chưa tạo cơ sởpháp lý đầy đủ, thuận lợi cho việc hợp tác quốc tế trong đấu tranh phòng, chống tộiphạm, đòi hỏi phải tiếp tục sửa đổi, bổ sung BLHS để nội luật hóa các quy định vềhình sự trong các điều ước quốc tế mà nước ta là thành viên nhằm thực hiện đầy đủcác nghĩa vụ của quốc gia thành viên và tăng cường hợp tác quốc tế trong phòng,chống tội phạm

Thứ sáu: BLHS 1999 còn nhiều bất cập về mặt kỹ thuật lập pháp liên quan

đến sự thống nhất giữa Phần chung và Phần các tội phạm; các dấu hiệu định tội,định khung của nhiều tội danh; các tội ghép; cách thiết kế khung hình phạt cũngnhư khoảng cách khung hình phạt của một số tội danh; chưa có sự nhất quán trongcách phân chia các chương tội phạm

2.1.2 Mục tiêu

Mục tiêu của việc xây dựng BLHS năm 2015 là nhằm xây dựng một Bộ luậtphù hợp với giai đoạn phát triển mới của đất nước nhằm cụ thể hóa Hiến pháp năm