tiểu luận môn chính sách hình sự: tội phạm hóa và phi tội phạm hóa

TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN TÊN HỌC PHẦN: CHÍNH SÁCH HÌNH SỰ NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN TÊN TIỂU LUẬN: TỘI PHẠM HÓA VÀ PHI TỘI PHẠM HÓA TRONG BLHS NĂM 2015 (SỬA ĐỔI, BỔ SUNG NĂM 2017) Xuất phát từ thực tế diễn biến của tình hình hình tội phạm, những quy định về tội phạm hóa và phi tội phạm hóa đã được thể hiện trong Bộ luật hình sự năm 2015 và để làm sáng tỏ hơn một vài vai trò, ý nghĩa quả quá trình tội phạm hóa và phi tội phạm hóa. Trong từng giai đoạn phát triển của lịch sử, tội phạm hóa và phi tội phạm hóa là hai quá trình trái ngược nhau nhưng rất cần thiết trong chính sách về pháp luật hình sự. Đánh giá đúng tính chất nguy hiểm hoặc không còn nguy hiểm cho xã hội của từng loại hành vi vi phạm pháp luật để từ đó xác định có cần thiết sử dụng chế tài hình sự loại chế tài mạnh nhất, nghiêm khắc nhất để áp dụng với chủ thể của hành vi là việc làm hết sức cần thiết. Do đó, tôi chọn nghiên cứu “Tội phạm hóa và phi tội phạm hóa trong Bộ luật hình sự năm 2015 (sửa đổi bổ sung năm 2017)” làm đề tài tiểu luận kết thúc môn học.

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài tiểu luận

Pháp luật hình sự là một trong những công cụ sắc bén, hữu hiệu để đấutranh phòng ngừa và chống tội phạm Nhiệm vụ của pháp luật hình sự lànhằm bảo vệ các lợi ích của con người, của xã hội và của nhà nước, đồng thờigóp phần bảo vệ hoà bình và an ninh của nhân loại

Để thực hiện được nhiệm vụ này trong điều kiện nền kinh tế xã hội luôn

có những biến động, thay đổi thì việc xác định loại hành vi như thế nào sẽ bịghi nhận trong pháp luật hình sự là tội phạm (gọi là tội phạm hóa) và ngượclại, loại trừ khỏi pháp luật hình sự hiện hành loại hành vi nào đó (phi tội phạmhóa) luôn là một đòi hỏi lớn đối với nhà làm luật

Trong điều kiện kinh tế - xã hội nước ta đang biến đổi và phát triển, đờisống của nhân dân ta ngày một nâng cao, điều kiện sống của người dân ngàycàng được đảm bảo, quyền và lợi ích của nhân dân được ngày càng được coitrọng Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích của nền kinh tế thị trường mang lạithì mặt trái của nó cũng ngày càng biến đổi đa dạng và phức tạp hơn, đó làtình hình tội phạm cũng không ngừng biến đổi cả về quy mô đến cách thứcthực hiện Việc đấu tranh phòng chống tội phạm là nhiệm vụ quan trọng hơnbao giờ hết của các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội và công dân Tội phạmhóa và phi tội phạm hóa cũng là một mục tiêu cơ bản trong cuộc đấu tranhđầy cam go và phức tạp này

Xuất phát từ thực tế diễn biến của tình hình hình tội phạm, những quyđịnh về tội phạm hóa và phi tội phạm hóa đã được thể hiện trong Bộ luật hình

sự năm 2015 và để làm sáng tỏ hơn một vài vai trò, ý nghĩa quả quá trình tộiphạm hóa và phi tội phạm hóa Trong từng giai đoạn phát triển của lịch sử, tộiphạm hóa và phi tội phạm hóa là hai quá trình trái ngược nhau nhưng rất cầnthiết trong chính sách về pháp luật hình sự Đánh giá đúng tính chất nguy

hiểm hoặc không còn nguy hiểm cho xã hội của từng loại hành vi vi phạmpháp luật để từ đó xác định có cần thiết sử dụng chế tài hình sự - loại chế tàimạnh nhất, nghiêm khắc nhất để áp dụng với chủ thể của hành vi là việc làmhết sức cần thiết Do đó, tôi chọn nghiên cứu “Tội phạm hóa và phi tội phạmhóa trong Bộ luật hình sự năm 2015 (sửa đổi bổ sung năm 2017)” làm đề tàitiểu luận kết thúc môn học.

2 Mục đích nghiên cứu của tiểu luận

Tiểu luận tập trung làm rõ cơ bản vấn đề pháp lý về tội phạm hóa, phi tộiphạm hóa Nghiên cứu quá trình tội phạm hóa, phi tội phạm hóa trong Bộ luậthình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) so với Bộ luật hình sự 1999 (sửađổi, bổ sung năm 2009)

Đánh giá, nhận xét quá trình tội phạm hóa, phi tội phạm hóa trong Bộluật hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017)

3 Nhiệm vụ nghiên cứu của tiểu luận

Nghiên cứu, làm rõ chính sách hình sự về tội phạm hóa, phi tội phạmhóa trong bộ luật hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), góp phần bổsung thêm lý luận về tội phạm hóa và phi tội phạm hóa trong hệ thống phápluật hình sự của nước ta hiện nay và triển khai có hiệu quả chính sách hình sựtrong tình hình mới ngày càng phù hợp hơn với thực tế cuôc sống

Xác định vị trí, vai trò của chính sách hình sự, cụ thể là quá trình tộiphạm hóa, phi tội phạm hóa trong việc đấu tranh, phòng ngừa tội phạm; phântích, làm rõ nội hàm khái niệm về tội phạm hóa và phi tội phạm hóa, qua đó

có những đề xuất, giải phát nhằm hoàn thiện hơn chính sách hình sự ở nước tahiện nay

Qua nghiên cứu chính sách về tội phạm hóa và phi tội phạm hóa trong

Bộ luật hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) sẽ chứng minh được hiệu quảphòng ngừa và tính hướng thiện trong việc xử lý người phạm tội, tôn trọng và

bảo đảm thực thi đầy đủ quyền con người, quyền công dân được ghi nhậntrong Hiến pháp năm 2013.

4 Phương pháp nghiên cứu tiểu luận

Tiểu luận nghiên cứu vấn đề tội phạm hóa và phi tội phạm hóa trong bộluật hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) sử dụng các phương pháp nghiêncứu sau:

- Phương pháp nghiên cứu phân tích

- Phương pháp so sánh

- Phương pháp thống kê, tổng hợp

5 Phạm vi nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu

5.1 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu của tiểu luận là Bộ luật hình sự năm 2015 (sửa đổi,

bổ sung năm 2017) và Bộ luật hình sự năm 1999 (sửa đổi, bổ sung năm2009)

5.2 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của tiểu luận là những quan điểm lý luận về tộiphạm hóa, phi tội phạm hóa và những quy định về tội phạm hóa, phi tội phạmhóa trong Bộ luật hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017)

6 Ý nghĩa nghiên cứu của tiểu luận

6.1 Ý nghĩa lý luận

Một trong những công cụ để trấn áp đối với các loại tội phạm chính là

Bộ luật hình sự Hiệu quả trong công tác đấu tranh với các loại tội phạm phụthuộc vào nhiều yếu tố khác nhau, trong đó có việc đánh giá chính xác nhữnghành vi nào là nguy hiểm cho xã hội Do đó, phải đảm bảo bổ sung, sửa đổikịp thời những quy định trong bộ luật hình sự về những hành vi nguy hiểmcho xã hội qua trình sửa đổi, bổ sung để từng bước hoàn thiện Bộ luật hình

sự có thể tiến hành theo hai xu hướng:

Một là, quy định bổ sung nững hành vi nguy hiểm mới cho xã hội là tộiphạm hoặc thu hẹp dấu hiệu cấu thành tội phạm cơ bản, đây được coi là tộiphạm hóa những hành vi nguy hiểm cho xã hội chưa được quy định trong bộluật hình sự.

Hai là, loại bỏ ra khỏi Bộ luật hình sự những tội là hành vi của tội đókhông còn nguy hiểm cho xã hội hoặc mức độ nguy hiểm cho xã hội khôngđáng kể nữa; tăng thêm dấu hiệu cơ bản trong cấu thành tội phạm Chính sáchnày được gọi là phi tội phạm hóa

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Tiểu luận góp phần làm sáng tỏ những vấn đề sửa đổi, bổ sung trong Bộluật hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) trong đó nổi bật là vấn đề tội phạmhóa và phi tội phạm hóa

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TỘI PHẠM HÓA VÀ

PHI TỘI PHẠM HÓA 1.1 Khái niệm về tội phạm, tội phạm hóa và phi tội phạm hóa

1.1.1 Khái niệm về tội phạm

Theo TS Trần Văn Lợi: Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội, đượcthực hiện có lỗi và bị Bộ luật hình sự quy định phải chịu phạt [Tiến sĩ PhạmVăn Lợi - Chính sách hình sự thời kỳ đổi mới ở Việt Nam]

Một quan điểm khác về tội phạm của GS TSKH Lê Cảm: Tội phạm làhành vi nguy hiểm cho xã hội, trái pháp luật hình sự, do người có năng lựctrách nhiệm hình sự và đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự thực hiện có lỗi [LêCảm - Những vấn đề cơ bản về Luật Hình sự] Ngoài ra, còn nhiều nhữngquan điểm khác nhau về thuật ngữ tội phạm Chúng ta nhận thấy rằng, mặc dù

có những quan điểm khác nhau về tội phạm nhưng đều có điểm chung, đó làtội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội, đều có lỗi và trái pháp luật hình sự

Có thể nói, khái niệm tôi phạm là một yếu tố quan trọng trong nhận thức

lý luận về tội phạm, chúng đóng vai trò quan trọng trong củng cố nền phápchế và trật tự pháp luật, giúp cho việc bảo vệ các quyền tự do của con người,lợi ích hợp pháp của các quan hệ xã hội đươc thực hiện một cách nghiêmminh và đạt hiệu quả cao

Dưới góc độ khoa học Luật hình sự Việt Nam, khoản 1, điều 8 Bộ luậthình sự Việt Nam năm 1999 quy định: Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xãhội được quy định trong Bộ luật hình sự, do người có năng lực trách nhiệmhình sự thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền,thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độkinh tế, nền văn hoá, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợiích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân

phẩm, tự do, tài sản, các quyền, lợi ích hợp pháp khác của công dân, xâmphạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa

Từ định nghĩa về tội phạm như trên, có thể chỉ rõ các đặc điểm của tộiphạm như sau: thứ nhất, tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội, thứ hai là

do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện, thứ ba là có lỗi, thứ tưxâm phạm đến các quan hệ xã hội được luật hình sự bảo vệ và thứ năm làđược quy định trong Bộ luật hình sự

Tội phạm là một hiện tượng xã hội, nhưng là hiện tượng xã hội tiêu cực

Nó đi ngược lại với các lợi ích của cộng đồng xã hội, xâm phạm đến cácquyền và lợi ích hợp pháp của công dân và xã hội Vì vậy, đấu tranh và phòngngừa tội phạm là một yêu cầu cấp thiết hiện nay Đồng thời, xuất phát từ thực

tế xã hội để tìm ra những nguyên nhân và điều kiện làm phát sinh tội phạm làmột trong những đòi hỏi thực tế hiện nay cần phải giải quyết

1.1.2 Khái niệm tội phạm hóa

Tội phạm hóa, hiểu theo nghĩa chung nhất theo luật hình sự Việt Nam, làquy định một tội phạm mới trong Bộ luật hình sự (BLHS) đối với hành vitrước đây chưa bị coi là tội phạm

Có thể hiểu, đây là hoạt động của các cơ quan lập pháp mà kết quả là banhành văn bản quy phạm pháp luật trong đó ghi nhận tội phạm cụ thể mà trước

đó chưa được quy định trong Bộ luật hình sự Đó là hành vi của con người màtrước đó các cơ quan lập pháp cho rằng đó là hành vi không nguy hiểm cho xãhội hoặc mức độ nguy hiểm cho xã hội không đáng kể nên không bị coi là tộiphạm và hành vi của người thực hiện hành vi nguy hiểm này thì không bị coi

là tội phạm Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của xã hội, đặc điểm kinh tế,văn hóa , các lý luận nhận thức khác nhau, cơ quan lập pháp nhận thấy rằngnhững hành vi nói trên gây nguy hiểm cho xã hội, xâm phạm đến các quan hệ

xã hội, gây nên những tác động tiêu cực đến sự phát triển của xã hội và cầnthiết phải được quy định trong Bộ luật hình sự.

Để tội phạm hóa một hành vi cụ thể nào đó được coi là nguy hiểm cho

xã hội bị luật hình sự cấm và quy định đó là tội phạm thì các nhà lập phápphải căn cứ vào nhiều yếu tố để phân chia các hành vi đó thành các loại tộiphạm khác nhau, qua đó để xác định: tính nguy hiểm cho xã hội của tội phạm,mức độ gây nguy hại cho xã hội, tính chất lỗi, chế tài đối với việc thực hiệnloại tội phạm tương ứng Dựa trên các yếu tố trên, các nhà lập pháp có cơ sởđưa một hành vi nào đó vào một loại tội phạm nào đó hoặc tội phạm đó phảichịu mức hình phạt (chế tài) thế nào là phù hợp

Tóm lại, tội phạm hóa là một chính sách hình sự của nhà nước và quátrình tội phạm hóa một hành vi nào đó trong một giai đoạn nào đó phải đủ sứcngăn chặn sự ảnh hưởng của hành vi đó tác động lên các giá trị xã hội đượcpháp luật bảo vệ

Quá trình tội phạm hóa phải tuân thủ nguyên tắc không được trái vớicác ngành luật khác trong hệ thống pháp luật của quốc gia và các quy tắc quốc

tế mà nhà nước ta tham gia ký kết hoặc thừa nhận Đồng thời, quá trình tộiphạm hóa một hành vi cụ thể nào đó cần tham khảo các thành tựu tiên tiếncủa khoa học pháp lý hình sự trên thế giới, đặc biệt là xu thế hội nhập khu vực

và quốc tế của nước ta hiện nay

1.1.3 Khái niệm phi tội phạm hóa

Phi tội phạm hóa được hiểu là hành vi nào đó do con người thực hiện tạithời điểm trước đây thì các nhà lập pháp cho rằng đó là hành vi nguy hiểmcho xã hội, được quy định trong Bộ luật hình sự và ai thực hiện hành vi đó cóthể coi là tội phạm nếu thêm các dấu hiệu khác liên quan theo quy định củapháp luật Tuy nhiên, tại thời điểm hiện tại, do các lý do khác nhau, dochuyển biến của tình hình kinh tế, xã hội hành vi đó không còn nguy hiểm

cho xã hội hoặc mức độ nguy hiểm cho xã hội không đáng kể và ai thực hiệnhành vi đó sẽ không cấu thành tội phạm Do đó, hành vi đó không cần phảiđược quy định trong Bộ luật hình sự Hành vi đó có thể được quy định ở cácngành luật khác, nhưng ở mức độ thấp hơn khi hành vi đó được quy địnhtrong Bộ luật hình sự.

Có thể hiểu rằng, bản chất của phi tội hóa là cách thức nhà lập pháp đưa

ra khỏi pháp luật hình sự các loại hành vi mặc dù trước đây đã bị coi là tộiphạm và hiện nay tuy vẫn còn nguy hiểm cho xã hội nhưng không đáng kểnên chỉ bị coi là vi phạm pháp luật và chỉ cần áp dụng chế tài pháp lý củangành luật tương ứng khác ít nghiêm khắc hơn luật hình sự là đủ sức ngănchặn Cũng có loại hành vi mặc dù trước đây bị coi là tội phạm nhưng hiệnnay đã hoàn toàn mất đi tính nguy hiểm cho xã hội nên không cần thiết phải

xử lý bằng bất kỳ chế tài pháp lý nào vì đó chỉ là hành vi trái đạo đức Do đó,

cả hai loại hành vi này không cần thiết phải tiếp tục bị cấm về hình sự nữa màcần được loại ra khỏi lĩnh vực điều chỉnh của pháp luật hình sự Nói cáchkhác, do sự thay đổi của các yếu tố khách quan như điều kiện của đất nước vềchính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, nên đối với việc thực hiện hai loại hành vi

đã nêu nay không cần áp dụng biện pháp chế tài pháp lý hình sự nữa mà chỉcần áp dụng chế tài pháp lý của các ngành luật tương ứng, ít nghiêm khắc hơnluật hình sự là đủ sức răn đe, ngăn chặn Vì vậy, cả hai loại hành vi đó khôngcần thiết phải coi là tội phạm nữa

Trong từng giai đoạn phát triển của xã hội, tội phạm hóa và phi tội phạmhóa là hai quá trình trái ngược nhau nhưng rất cần thiết trong chính sách vềpháp luật hình sự Đánh giá đúng tính chất nguy hiểm hoặc không còn nguyhiểm cho xã hội của từng loại hành vi vi phạm pháp luật để từ đó xác định cócần thiết sử dụng chế tài hình sự - loại chế tài mạnh nhất, nghiêm khắc nhất

để áp dụng với chủ thể của hành vi là việc làm hết sức cần thiết

Có thể thấy rằng, tội phạm hóa và phi tội phạm hoá có mối quan hệ chặtchẽ, hữu cơ và tác động tương hỗ nhau với tính chất là các biện pháp để thựchiện chính sách hình sự, là công cụ xây dựng và hoàn thiện chính sách về tộiphạm, được thể hiện bằng một loạt các giai đoạn trong hoạt động sáng tạopháp luật hình sự của các nhà làm luật.

1.2 Các hình thức của tội phạm hóa và phi tội phạm hóa

1.2.1 Các hình thức tội phạm hóa

Khi xác định một hành vi cụ thể nào đó là nguy hiểm cho xã hội, đingược lại với các chuẩn mực xã hội, xâm phạm các quyền, lợi ích hợp phápcủa người dân, cần thiết phải tội phạm hóa trong pháp luật hình sự, các nhàlàm luật thông qua các hình thức khác nhau để tội phạm hóa hành vi đó vàotrong Bộ luật hình sự

Trong lịch sử pháp luật hình sự của nước ta đã cụ thể nhiều hành vi khácnhau trong quá trình phát triển của xã hội để đảm bảo các quyền và lợi íchhợp pháp của công dân Cụ thể, bộ luật hình sự năm 1985 chỉ quy định 99 tộidanh cụ thể, khi được sửa đổi, bổ sung năm 1999 và 2009 thì Bộ luật hình sựnước ta quy định bao gồm 14 chương tội phạm cụ thể với 268 tội danh, đến

bộ luật hình sự sửa đổi, bổ sung năm 2015, có hiệu lực pháp luật từ ngày 01tháng 01 năm 2018 thì đã bổ sung thêm 18 tội danh mới và tập trung vào lĩnhvực quản lý kinh tế, và môi trường trong đó đặc biệt đã quy định thêm chủ thểthực hiện hành vi phạm tội là pháp nhân thương mại Đây có thể được coi làmột bước phát triển mới trong quá trình tội phạm hóa của các nhà lập phápnước ta

Để tội phạm hóa một hay nhiều hành vi nguy hiểm cho xã hội, có thểthông qua các hình thức sau đây:

Thứ nhất, đó là việc ghi nhận một tội danh mới trong Bộ luật hình sự.Đây là trường hợp nhà làm luật quy định một loại hành vi cụ thể trong Bộ luậthình sự và thực tiễn đòi hỏi phải xử lý bằng biện pháp hình sự.

Cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường, trong điều kiện pháttriển KT - XH, hội phập quốc tế ở nước ta hiện nay, nổi lên vấn đề các tổchức kinh tế (còn được gọi là pháp nhân, như công ty nước ngoài, công ty liêndoanh, công ty nhà nước, công ty tư nhân, hợp tác xã) thông qua hoạt độngcủa mình đã có những hành vi nguy hiểm gây thiệt hại đáng kể cho xã hội,cho con người, đặc biệt trong các lĩnh vực như: môi trường, thuế, tài chính,chứng khoán, khai thác khoáng sản, hàng giả Đối với những hành vi viphạm này của các pháp nhân, từ trước đến nay, nhà nước chủ yếu áp dụngpháp luật phi hình sự, như pháp luật hành chính, dân sự để xử lý Việc xử lýbằng biện pháp hành chính, dân sự hoặc biện pháp khác trên thực tế không đủsức răn đe, phòng ngừa đối với các loại tội phạm này Do vậy, xử lý bằngpháp luật hình sự đối với pháp nhân trong tình hình hiện nay là cần thiết vàthực tế tại Bộ luật hình sự sửa đổi, bổ sung năm 2015 đã quy định trách nhiệmđối với pháp nhân kinh tế

Thứ hai, bên cạnh hình thức quy định một hành vi nào đó vào trong Bộluật hình sự, hình thức tội phạm hóa tiếp theo là mở rộng phạm vị xử lý bằngtrách nhiệm hình sự đối với một số loại hành vi hoặc nhóm hành vi đã đượcquy định là tội phạm thông qua việc thêm hoặc bớt yêu cầu đối với dấu hiệucấu thành tội phạm cơ bản hoặc mở rộng phạm vị chủ thể của tội phạm

Đối với vệc thêm hoặc bớt yêu cầu đối với dấu hiệu cấu thành tội phạm

cơ bản phải đảm bảo các điều kiện sau: Hành vi nguy hiểm cho xã hội phảiđược Bộ luật hình sự quy định trong một điều luật cụ thể và thêm hoặc bớtdấu hiệu trong cấu thành tội phạm cơ bản, lưu ý ở đây không phải là cấuthành tội phạm tăng nặng hay giảm nhẹ

Việc mở rộng phạm vi dấu hiệu chủ thể bằng cách thay đổi các dấu hiệu

có tính chất bắt buộc của chủ thể làm tăng giới hạn các hình vi bi coi là tộiphạm Ví dụ: Điều 151 Bộ luật hình sự năm 2009, quy định về tội ngược đãi,hành hạ ông bà, cha mẹ, con cháu, người có công nuôi dưỡng mình, so vớiđiều luât cũ thì đã bổ sung thêm dấu hiệu “người có công nuôi dưỡng” vàochủ thể của tội phạm

Thức ba, hình thức tội phạm hóa tiếp theo đó là thay đổi nội dung củacác quy phạm pháp luật được viện dẫn Hình thức này được áp dụng trongtrường hợp các nhà làm luật quy định một loại hành vi được bổ sung trongvăn bản quy phạm pháp luật tương ứng về một hành vi bị cấm trong văn bản

đó Hình thức này làm tăng thêm quy phạm viên dẫn Ví dụ: Nghi định43/2009/NĐ-CP, ngày 07 tháng 5 năm 2009 của Chính phủ về sửa đổi, bổsung danh mục hàng hóa, dịch vụ cấm kinh doanh của Nghị định59/2006/NĐ-CP, ngày 12 tháng 6 năm 2006 Hướng dẫn thi hành luật thươngmại về hàng hóa, dịch vụ cấm kinh doanh, hạn chế kinh doanh và kinh doanh

có điều kiện, trong đó đã bổ sung thêm “Thuốc lá điếu, xì gà và các dạngthuốc lá thành phẩm khác nhập lậu” Hành vi sản xuất, tàng trữ, vận chuyển,mua bán “Thuốc lá điếu, xì gà và các dạng thuốc lá thành phẩm khác nhậplậu” sẽ bị coi là tội phạm

1.2.2 Hình thức phi tội phạm hóa

Bên cạnh các hình thức tội phạm hóa thì các nhà làm luật cũng đã đưa racác hình thức phi tội phạm hóa những hành vi mà theo thời gian, điều kiệnphát triển kinh tế xã hội đã cho thấy những bất hợp lý, không phù hợp để quyđịnh đó là tội phạm phải được quy định trong Bộ luật hình sự Các hình thứcphi tội phạm hóa đó là:

Thứ nhất: Xóa bỏ một tội danh Đây là hình thức mà nhà làm luật loại bỏ

ra khỏi Bộ luật hình sự một tội danh do tình hình kinh tế - xã hội

Mỗi thời kỳ phát triển của nền kinh tế - xã hội gắn liền với mỗi yêu cầukhác nhau về pháp luật hình sự Do đó, những hành vi không còn phù hợp haytại thời điểm hiện tại nó không còn nguy hiểm cho xã hội thì cần phải loại bỏ

ra khỏi pháp luật luật hình sự nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp củangười dân

So với các tội phạm cụ thể bộ luật hình sự năm 1999 quy định thì Bộluật hình sự năm 2015 đã xóa bỏ không coi là tội phạm nữa Bao gồm các tội:Tội tảo hôn (Điều 148); tội báo cáo sai trong quản lý kinh tế (Điều 167); tội viphạm quy định về cấp văn bằng bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp (Điều 170);tội sử dụng trái phép quỹ dự trữ bổ sung vốn điều lệ của tổ chức tín dụng(Điều 178); tội không chấp hành các quyết định hành chính của cơ quan nhànước có thẩm quyền về việc đưa vào cơ sở giáo dục, cơ sở chữa bệnh, quảnchế hành chính (Điều 269)

Thứ hai, thêm dấu hiệu trong cấu thành tội phạm cơ bản Điều này thểhiện ở việc thu hẹp hành vi xử lý trách nhiệm hình sự trong một tội cụ thể.Tội gây rối trật tự quy định tại Bộ luật hình sự 2015 đã bổ sung thêm dấu hiệu

“gây hậu quả nghiêm trong” thì mới bị xử lý hình sự, tuy nhiên, Bộ luật hình

sự 2009 thì không quy định dấu hiệu này trong cấu thành tội phạm của tộinày Thứ ba, thu hẹp dấu hiệu trong cấu thành tội phạm cơ bản hoặc dấuhiệu đặc biệt khác để giới hạn hành vi bị xử lý bằng biện pháp hình sự Sosánh quy định tại Điều 12 Bộ luật hình sự năm 2015 đã thu hẹp phạm vi phảichịu trách nhiệm hình sự của người từ đủ 14 tuổi trở lên đến chưa đủ 16 tuổiđối với một số tội phạm rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng Điềunày được thể hiện ở chỗ, ngoài các tội phạm rất nghiêm trọng và tội phạm đặcbiệt nghiêm trọng được liệt kê tại Điều 12 và được cụ thể hóa tại các điều luậtPhần các tội phạm của Bộ luật hình sự năm 2015, người từ đủ 14 tuổi trở lên

đến chưa đủ 16 tuổi sẽ không phải chịu trách nhiệm hình sự về các tội phạmrất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng khác

Thứ tư, xóa bỏ một hành vi nguy hiểm cho xã hội trong cấu thành tộiphạm cơ bản của một tội danh cụ thể nhưng không thuộc trường hợp xóa bỏtoàn bộ tội danh Điều 83 Bộ luật hình sự năm 1999 quy định hành vi hoạtđộng phỉ, tuy nhiên Bộ luật hình sự năm 2015 không quy định về tội hoạtđộng phỉ Hành vi của tội hoạt động phỉ đã được quy định là một trong nhữngdạng của hành vi phạm tội tại các điều luật khác của Bộ luật hình sự năm

2015 Ví dụ, hành vi hoạt động phỉ theo Điều 83 Bộ luật hình sự năm 1999thể hiện ở hành vi giết người ở vùng rừng núi, vùng biển, vùng hiểm yếu khácnhằm chống chính quyền nhân dân đã được quy định trong BLHS năm 2015bằng một tội danh khác là tội khủng bố (Điều 113 BLHS năm 2015) Hành viđăng ký kết hôn trái pháp luật được quy định tại Điều 149 Bộ luật hình sựnăm 1999 về tội đăng ký kết hôn trái pháp luật đã được quy định là một dạngcủa hành vi phạm tội của tội đăng ký hộ tịch trái pháp luật theo Điều 336 Bộluật hình sự năm 2015 Hành vi cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản

lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng được quy định tại Điều 165 Bộ luật hình

sự năm 1999 đã được quy định cụ thể ở các tội danh khác trong Bộ luật hình

sự năm 2015, như các tội: Tội vi phạm qui định của Nhà nước về quản lý và

sử dụng vốn đầu tư công gây hậu quả nghiêm trọng (Điều 220); tội vi phạmquy định của Nhà nước về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng (Điều 221); tội

vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng (Điều 222); tội thôngđồng, bao che cho người nộp thuế gây hậu quả nghiêm trọng (Điều 223); tội

vi phạm quy định về đầu tư công trình xây dựng gây hậu quả nghiêm trọng(Điều 224); tội vi phạm quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhànước thu hồi đất (Điều 230) và một số tội phạm khác

1.3 Nguyên tắc tội phạm hóa và phi tội phạm hóa

1.3.1 Nguyên tắc đảm bảo sự phù hợp của tội phạm hóa và phi tội phạm hóa với các điều kiện chính trị, kinh tế, xã hội của đất nước

Với các nhà làm luật, việc tội phạm hóa hoặc phi tội phạm hóa trongchính sách hình sự của nước ta phải luôn hướng vào các điều kiện chính trị,kinh tế và xã hội của đất nước Phải căn cứ vào trình độ phát triển của nềnkinh tế, mức độ phát triển của xã hội để xác định một hành vi cụ thể nào đó đểloại bỏ hay bổ sung vào pháp luật hình sự Với quan điểm, pháp luật khôngthể cao hơn hoặc thấp hơn trình độ phát triển của kinh tế Do đó, để đánh giámột hành vi cụ thể để thực hiện chính sách hình sự phù hợp với trình độ pháttriển của xã hội, đòi hỏi các nhà làm luật phải nghiên cứu ở nhiều góc độ, khíacạnh khác nhau như kinh tế, xã hội, văn hóa, , để đưa ra được những chínhsách pháp luật hình sự phù hợp với sự phát triển của đất nước, đảm bảo quyền

và lợi ích hợp pháp của người dân

Mặt khác, khi tiến hành tội phạm hóa và phi tội phạm hóa bất kỳ mộthành vi nào, các nhà làm luật phải xuất phát từ điều kiện chính trị, kinh tế, xãhội của đất nước, phải xem xét, đánh giá các đặc điểm, kết cấu của các quan

hệ chính trị, kinh tế, văn hóa, dân tộc của đất nước, nghiên cứu các quy luậtkhách quan của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; khôngđược triệt tiêu sự năng động, sáng tạo của các hoạt động sản xuất kinh doanhcủa các doanh nghiệp nói chung

Bên cạnh đó, các nhà làm luật khi đưa ra các chính sách hình sự về tộiphạm hóa và phi tội phạm hóa phải làm sáng tỏ được mức độ dân chủ, trình

độ dân trí, ý thức pháp luật của người dân, các nhu cầu, yếu tố tâm lý củangười dân; truyền thống dân tộc của nước ta Phải đánh giá được mức độ pháttriển của tình hình tội phạm và xu hướng phát triển của tội phạm trong thời